بررسی توانمندی زنان روستایی در حفظ محیط زیست

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران *(مسوول مکاتبات).

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.

چکیده

زمینه و هدف: هدف از انجام این پژوهش بررسی  میزان توانمندی زنان روستایی در حفظ محیط زیست  است. جامعه آماری این پژوهش زنان 60-12 ساله  روستای مرزن آباد در استان مازندران به تعداد 75945 نفر است.
روش بررسی:  از این تعداد 165 نفر به شیوه تصادفی منظم از روستای مرزن آباد استان مازندران انتخاب شدند. اطلاعات مورد نظر از طریق کتابخانه، پرسش نامه و مصاحبه جمع آوری شد. پرسش نامه مشتمل بر 13سوال با پاسخ های باز و  بسته مرتبط با اهداف اصلی و فــرعی تحقیق بــوده است. برای سنجش و اندازه گیری شاخص ها و آزمــون فرضیه ها از واریانس و ضــریب همبستگی  اسپیرمن استفاده شده است.
فرضیه های  پژوهش عبارتند از 1- وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان در ارتقای محیط زیست موثر است. 2- شناخت وآگاهی زنان با مدیریت  درمحیط زیست رابطه دارد .3- توانمندی زنان به حفاظت از محیط زیست منجر می شود. 4-  شناخت  زنان از محیط زیست به تغییر رفتار در الگوی مصرف می انجامد.
یافته ها و نتایج: یافته های پژوهش ارتباط  مثبت و معنی دار  بین وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان، شنـاخت و آگاهی زیست محیطی زنان، میزان توانمندی زنان در حفاظت ازمحیط زیست، و نقش زنان در مدیریت  محیط زیست را نشان داده است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورههجدهم، شماره چهار، زمستان 95

 

بررسی توانمندی زنان روستایی در حفظ محیط زیست

 

 

اکرم الملوک لاهیجانیان [1] ٭

lahijanian@hotmail.com 

نرگس وسکویی [2]

 

تاریخ دریافت:19/1/89

تاریخ پذیرش:29/4/89

 

چکیده

زمینه و هدف: هدف از انجام این پژوهش بررسی  میزان توانمندی زنان روستایی در حفظ محیط زیست  است. جامعه آماری این پژوهش زنان 60-12 ساله  روستای مرزن آباد در استان مازندران به تعداد 75945 نفر است.

روش بررسی:  از این تعداد 165 نفر به شیوه تصادفی منظم از روستای مرزن آباد استان مازندران انتخاب شدند. اطلاعات مورد نظر از طریق کتابخانه، پرسش نامه و مصاحبه جمع آوری شد. پرسش نامه مشتمل بر 13سوال با پاسخ های باز و  بسته مرتبط با اهداف اصلی و فــرعی تحقیق بــوده است. برای سنجش و اندازه گیری شاخص ها و آزمــون فرضیه ها از واریانس و ضــریب همبستگی  اسپیرمن استفاده شده است.

فرضیه های  پژوهش عبارتند از 1- وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان در ارتقای محیط زیست موثر است. 2- شناخت وآگاهی زنان با مدیریت  درمحیط زیست رابطه دارد .3- توانمندی زنان به حفاظت از محیط زیست منجر می شود. 4-  شناخت  زنان از محیط زیست به تغییر رفتار در الگوی مصرف می انجامد.

یافته ها و نتایج: یافته های پژوهش ارتباط  مثبت و معنی دار  بین وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان، شنـاخت و آگاهی زیست محیطی زنان، میزان توانمندی زنان در حفاظت ازمحیط زیست، و نقش زنان در مدیریت  محیط زیست را نشان داده است.

 

واژه های کلیدی: توانمندی، آگاهی، حفاظت محیط زیست، الگوی مصرف.

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, No.1, winter 2017

 

 


Investigation of Empowerment of Rural Women in Environmental Protection

 
Akramolok lahijanian[3]*

lahijanian@hotmail.com

Narjes Vaskoei[4]

Abstract
Background: The aim of this study was to evaluate the potential of rural women in protecting the environment. Statistical population of women 60-12 years old Marzanabad village in Mazandaran province, 75 945 people.

Methods: Of 165 randomly selected regularly from the village of Marzan-Abad province. The data library, questionnaires and interviews were collected. The questionnaire included 13 questions with answers related to the goals of open and closed primary and secondary research. Indicators to measure the size and financial structure and Spearman correlation coefficient was used to test the hypotheses.
 Study hypotheses include 1. The social, economic and cultural environment to promote women effectively. 2. Recognition of Women Consciousness in the environment is associated with the management .3- women's empowerment leads to environmental protection. 4. Learning Environment women leads to behavior change in consumption pattern.

Findings and Results: The positive relationship between the social, economic and cultural rights of women, recognizing the environmental awareness of women, the empowerment of women in environmental protection, and the role of women in environmental management has shown.

 

Keywords: Potential, Consciousness, Environmental Protection, Consumption Pattern.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه


انسان به محیط زیست نیاز دارد و نیازهای اولیه و اساسی خود نظیر: غذا، سوخت، انـرژی، مواد معدنی و ... را از آن به دست می آورد بنابراین لازم است به نتیجه عملکرد خود و تداخل با عناصر فیزیکی و بیولوژیکی در محیط زیست آگاه باشد و این آگاهی را بخردانه  و خردمندانه در راستای حفاظت از منابع طبیعی  و محیط زیست به کار بندد. حفاظت از محیط زیست به همان اندازه که وظیفه دولتهاست، نیازمند کمک، همیاری و مشارکت آگاهانه و همه جانبه  مردم نیز هست(1).  افراد یک کشور زنان، مردان، جوانان و کودکان هر یک نقش جدی در زمینه حفاظت از محیط زیست دارند زنان مدیران خانه، جامعه و عامل اصلی انتقال فرهنگ و اصلاح نحوه مصرف می باشند (2).

مشکلاتی که بر اثر مصرف بی رویه، مصرف نادرست مواد سوختی (سوخت نباتی) و سم و کود شیمیایی، آبیاری ناصحیح... به وجود می آید. در صورتی که با آگاهی زنــان تــوام باشـد می تواند به حداقل کاهش یابد و محیط زیست و آب وخاک را از آسیب های ناشی از استفاده نامعقول از این مواد مصون دارد.

مدیریت زنان به خصوص در حفاظت از محیط زیست به عنوان راهکار اساسی در حراست منابع طبیعی است. زنان علاوه بر این که مدیران واقعی منابع طبیعی می باشند، مسئولیت بزرگی در مصرف، رشدجمعیت، اداره امور منزل و... را عهده دار هستند. نقش فرهنگ سازی آنان به عنوان مادر از ارکان مهم در توسعه تفکر حفاظت از این منابع محسوب می شود(3).

هدف از این پژوهش بررسی  میزان توانمندی زنان در ارتقای و حفظ پایدار محیط زیست، بررسی میزان شناخت و آگاهی زنان از محیط زیست، و میزان تغییر در الگــوی مصــرف است. فرضیه های  پژوهش شامل: 1- وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان در ارتقای محیط زیست رابطه دارد. 2- شناخت و آگاهی زنان با مدیریت در محیط زیست رابطه دارد. 3- توانمندی زنان به حفاظت از محیط زیست منجر می شود. 4-  شناخت  زنان از محیط زیست به تغییر رفتار در الگوی مصرف می انجامد.

 در حال حاضر اهم فعالیت های زنان در روستاهای ایران در زمینه های کشاورزی، باغداری، پرورش دام، طیور، زنبورعسل، کرم ابریشم، صنایع دستی مانند قالی، گلیم، حصیر، سوزن دوزی و همین طور فعالیت های مربوط به مدیریت خانه و نگهداری بچه هاست. نقش زنان در فعالیت های کشاورزی و در واحدهای روستایی کوچک چشمگیر است(4). فعالیت های  در بخش کشاورزی را می توان به آماده سازی زمین، کاشت، داشت، برداشت، نگهداری و فروش محصول و تهیه خشکبار و صنایع تبدیلی کاهش در تولید حداقل زباله  دسته بندی نمود

نتایج تحقیقات نشان می دهد، فعالیت و شرکت زنان در آماده سازی زمین به لحاظ سنگین بودن کار و همین طور نقش ماشین های کشاورزی کمتر است(5)، ولی در بعضی از نقاط کشور مانند شمال ایران زنان در هموار کردن زمین نقش اساسی دارند. نشاکاری برنج و بذر وکودپاشی کار اصلی را زنان تشکیل می دهد در مرحله داشت و وجین  و برداشت مزرعه نیز نقش اساسی دارند. در برداشت پنبه و چای، میوه چینی، خرمن کوبی و خوشه چینی فعالیت چشمگیری دارند. در مرحله نگهداری و فروش محصولات نقش زنان حایز اهمیت است.

زنان حیات بخش و پرورش دهنده انسان هستند. طبیعت نهفته در وجودشان اگر توام با  آگاهی باشد، می توانند نقش بسیار موثری در حل مشکلات انسان ساخت در  منابع طبیعی ایفا کنند. زنان روستایی در فعالیت های روزانه خود بنـا به سنت ها پاسدار حفاظت از محیط زیست هستند آب و خاک را با توجه به زمینه ذهنی و تجربی مطلوبی که برای نگه داشتن و پاک بودن آن دارند، آلوده نمی کنند و همچنین از پوشش گیاهی، درختان و نهال ها بنا به اعتقادات مذهبــی حفـاظت می کنند(6). مهم ترین نقش های زنان روستایی در حفظ محیط زیست عبارتند از:

نقش زنان در دامداری: زنان روستایی برای تامین معاش خانواده به خصوص در روستاهایی که هنوز به بازار تولیدات دامداری صنعتی نپیوسته اند حداقل یک گاو و یا چند گوسفند در خانه نگهداری می کنندو شیر و ماست و سایر فرآورده های لبنی را به مصرف خانوار خود می رسانند. وظیفه نظافت اصطبل، انتقال فضولات، تیمار دام، تغذیه دام، شیردوشی، تهیه فرآورده های دامی و تهیه مواد سوختی از فضولات دام را به عهده دارند .سم پاشی اصطبل ها و مشکلات ناشی از آن برای زن روستایی خالی از خطر نیست و لذا توجه برنامه ریزان به نقش زنان در این زمینه و لزوم طراحی برنامه های خدماتی و آموزشی برای آنان می تواند قدم موثری در جهت توسعه پایدار باشد(7).

نگهداری طیور خانگی، زنبور عسل و پرورش کرم ابریشم نیز نزد زنان روستایی سابقه ای دیرینه دارد و علی رغم گسترش واحدهای صنعتی بزرگ برای این گونه فعالیت ها، هنوز هم در اکثر روستاهای کشور هیچ گونه اقدامی صورت نگرفته است. تقریبا همه خانواده های روستایی تعدادی مرغ و خروس در منزل نگهداری می کنند. توجه به عوارض ناشی از تاثیر این امر بر محیط و همچنین تاثیری که محیط بر زنان شاغل در این گونه کارها دارد می تواند زمینه را برای تسهیل و گسترش فعالیت زنان در جهت توسعه پایدار آماده سازد (8).

نقش زنان در کاهش ضایعات، مواد زاید حاصل از مصرف بارز است. در حال حاضر تولید زباله و مواد زاید یکی از مشکلات عمده شهرهای و روستا هااست. این معضل در برخی از شهرهای ساحلی کشور به خصوص شهرهای ساحلی استان گیلان و مازندران شدت بیشتری دارد. در این شهرها به علت بالا بودن سطح آب های زیر زمینی، دفن بهداشتی مواد زاید امکان پذیر نیست لذا مستقیماً و یا غیر مستقیم به آب های جاری منطقه و یا دریا تخلیه می گردند (9).

میزان تولید ضایعات غذایی خانوارهای روستایی در مقایسه با خانوارهای شهری بسیار کمتر است ودر عین حال نسبت مستقیم با منطقه آب و هوایی و نحوه زندگی آن ها دارد. ضایعات خانوارهای روستایی اکثرا به مصرف می رسد.این مواد در سه گروه زیر قرار دارند(10).

-         مواد زاید حاصل از نگهداری دام که پس از خشک شدن،به مصرف سوخت می رسد.

-         مواد زاید حاصل از طیور که به صورت کود در زمین هــای کشـاورزی روستانشینان به کار می رود.

-         مواد زایدآلی حاصل از باقی مانده خوراک خانوار که به مصرف چارپایان و پرندگان یا سایر حیوانات اهلی می رسد.

نقش  زنان در تغییر الگوی مصرف و کاهش مصرف مواد و بررسی راه های کاستن از مصرف بی رویه منابع طبیعی زیاد است. زنان در مبارزه علیه نابودی منابع طبیعی فعال می فزونی مصرف به معنای فزونی ضایعات و آلودگی محیط زیست است(11) و اگر تصمیم داریم که در این زمینه نقش آلوده کننده کمتری داشته باشیم باید الگوی مصرف صحیح برای خانواده و جامعه تهیه نمایئم در اینجا زن به عنوان همسر، مادر، مدیر، برنامه ریز می تواند نقش بسیار مهمی در تغییر الگوی مصرف و در نتیجه کاهش آلودگی داشته باشد (12).

 

روش بررسی

 ایـن پژوهش  از نــوع توصیفی (Expose facto) بوده و با شیوه میدانی از طریق مطالعه کتابخانه ای، پرسش نامه ومصاحبه و چک لیست اطلاعات مـورد نظر در ایـن پژوهش جمع آوری  شده است(13).

پرسش نامه با استفاده از نظر کارشناسان و متخصصان و اجرای آزمایشی(pilot study) در مرحله ابتدایی و با استفاده از  نظرات کارشناسان اصلاح شده است. پرسش نامه با 31 سوال با پاسخ های باز و  بسته  پس از انجام تغییرات و اصلاحات نهایی به کل نمونه آماری در محدوده روستای مرزن آباد بین 165نفر از زنان روستا توزیع و جمع آوری شده است. به منظور اجرای آزمایشی تعداد 10پرسش نامه از میان افرادی که به طور تصادفی از بین جامعه آماری و با استفاده از فرمول زیر انتخاب گردید.

 

تعداد گویه ها یا پرسشها K=

واریانس داده های هر یک از سوالها Si2=

واریانس کل داده ها

روایی پرسش نامه براساس 10 نمونه اولیه65/0 بوده که درحد مطلوبی بوده و  ضریب پایایی پرسش نامه قابل قبول و از پایایی وثبات بالایی برخوردار است.

 

 

 

 

برای تعیین حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران  ، اقدام به محاسبه واریانس جامعه گردید. آن گاه با درجه احتمال 95 درصد و دقت اندازه گیری لازم حجم نمونه به تعداد 165 نفر مشخص گردید. در تجزیه و تحلیل آماری علاوه بر آمار توصیفی برای سنجش و اندازه گیری شاخص ها از واریانس و به منظور آزمون فرضیه ها از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شد.

متغیرهای مستقل عبارتند از: وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، شناخت و آگاهی از محیط زیست، و میزان توانمندی در حفاظت از محیط زیست و متغیر وابسته  نقش زنان در ارتقای محیط زیست است.

جامعه آماری این پژوهش زنان 60-12 ساله  روستای مرزن آباد در استان مازندران به تعداد 75945 نفر است. از این تعداد 165 نفر از به شیوه تصادفی منظم از روستای مرزن آباد استان مازندران انتخاب شدند

 

یافته ها

پرسش 1- چند سال سن دارید؟ با توجه به ارقام جدول، بیش ترین افراد در گروه سنی بین 30 تا 39 سال قرار دارند. در این تحقیق سعی گردیده که از تمامی گروه سنی به نوعی استفاده گردد. جوان ترین فرد 12 سال و مسن ترین آن ها، در سن 65 سالگی قراردارد.

 

 

 

جدول 1- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب گروه سنی.

Table 1-Distribution of Frequency  samples by age group

سن

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

کمتر از 20 سال

27

4/16

4/16

بین 20 تا 29 سال

38

0/23

4/39

بین 30 تا 39 سال

45

3/27

7/66

بین 40 تا 49 سال

35

2/21

9/87

50 سال وبیشتر

20

1/12

0/100

مجموع

165

0/100

 

 

                                     

 

نمودار 1- درصد توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب گروه سنی.

 Diagram 1- Distribution of Frequency samples by age group

 

 

پرسش 2- چقدر سواد دارید؟توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب میزان تحصیلات در جدول 2  نشان داده شده است. 5/18درصد از افراد بی سواد هستند و 36 درصد از افراد در حد ابتدایی سواد دارند که بیش ترین فـراوانی را نشـان می دهد و کم ترین فــراوانی به افـرادی اختصاص دارد که دارای تحصیلات دانشگاهی هستند. لذا، طبق بررسی های انجام شده، زنان روستایی مورد مطالعه از نظر میزان تحصیلات درحد پایینی قرار دارند. نمودار(2).

 

 

جدول 2- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب میزان تحصیلات.

Table 2-Distribution of Frequency samples by Rate of study

میزان تحصیلات

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

بی سواد

30

5/18

5/18

ابتدایی

59

36

5/40

راهنمایی

44

7/26

3/70

دیپلم

25

2/15

5/94

فوق دیپلم و بالاتر

6

6/3

0/100

مجموع

165

0/100

 

 

نمودار 2-درصد توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب میزان تحصیلات.

Diagram 2-Distribution of Frequency samples by Rate of study

 

 

 

پرسش شماره 3- کار اصلی که اغلب اوقات انجام می دهد چیست؟ توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع فعالیت، در جدول 3 نشان داده شده است. شغل اصلی 7/55% یعنی بیش از نیمی از زنان روستایی مورد مطالعه خانه داری بوده، اما در کنار خانه داری به همسران خود در فعالیت های کشاورزی کمک می نمایند. وکم ترین فراوانی به میزان 7 درصد مربوط به دامداری وسایر مشاغل می باشد. نمودار (3).

 

 

 

جدول3- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع فعالیتها

Table 3-Distribution of Frequency samples by type of activities

نوع فعالیت

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

خانه داری

92

7/55

7/55

کشاورزی

44

4/26

3/76

دامداری

7

5/4

4/80

کشاورزی و دامداری

13

8/7

5/98

سایر

9

6/5

0/100

مجموع

165

0/100

 

 

 

 


پرسش 4- با باقی مانــده مــواد غــذایی خانــوار خـود چـه می کنید؟ توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب وضعیت دفع باقی مانده مواد غذایی در جدول 4 نشان داده شده است. از مجموع افراد مورد مطالعه، 7/12 درصد باقی مانده مواد غذایی را می سوزانند، 2/1درصد در رودخــانه می ریــزنــد که این کم ترین فراوانی را نشان می دهد و 8/35 درصد باقی مانده مواد غذایی را در زیر خاک دفن می کنند که این بیش ترین فراوانی را نشان می دهد. پس می توان نتیجه گرفت که زنانروستایی مورد مطالعه باقی مانده مواد غذایی خـود را در زمیـن دفــن می کنند. نمودار(4).

 

 


 


جدول 4- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب وضعیت دفع باقی مانده مواد غذایی.

Table 4- Distribution of Frequency samples by situation of Disposal of the remaining food items

وضعیت دفع باقی مانده مواد غذایی

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

آن را می سوزانیم

21

7/12

7/12

در رودخانه می ریزیم

2

2/1

9/13

در نزدیکترین محل دور می ریزیم

55

3/33

3/47

در زیر خاک دفن می کنیم

59

8/35

0/83

به عنوان کود استفاده می کنیم

28

0/17

0/100

مجموع

165

0/100

 

             

 

نمودار4- درصد توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب وضعیت دفع باقی مانده مواد غذایی.

Diagram 4- Distribution of Frequency samples by situation of D isposal of the remaining food items

 

 

پرسش 5- برای انجام امور پخت و پزاز چه نوع سوختی استفاده می کنید؟ تـــوزیع فــراوانی افراد مـــورد مطالعه بر حسب نوع سوخت مصرفی درجدول 5 نشان داده شده است. 8/18 از مجموع افراد مورد مطالعه، از هیزم، 3/13 درصد از نفت برای امور پخت و پز خود استفاده می کنند که کم ترین فراوانی را نشان می دهد و بیش ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که از گاز برای امور پخت و پزاستفاده می کنند. نمودار(5)

 

                                       

جدول 5-  توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع سوخت مصرفی.

Table 5-Distribution of Frequency samples Depending on the type of fuel

نوع سوخت

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

هیزم

31

8/18

8/18

نفت

22

3/13

1/32

گاز

112

9/67

0/100

مجموع

165

0/100

 

 

                                      نمودار5-  توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع سوخت مصرفی.

Diagram 5-Distribution of Frequency samples Depending on the type of fuel

 

 

 

پرسش 6 - در صورت کشاورزی از کدام طریق برای آبیاری زمین زراعی استفاده می کنید؟ توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع آبیاری زمین زراعی در جدول 6 نشان داده شده است. 1/29 درصد از افراد مورد مطالعه، زمین زراعی خود را از طریق جوی و نهرکشی آبیاری می کنند که بیش ترین فراوانی را نشان می دهد و کم ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که با آبپاشی با شیلنگ زمین زراعی را آبیاری  می کنند. پس می توان نتیجه گرفت که زنـان روستـــایی مــورد مطالعه زمین زراعی خود را بیشتر از طریق جـوی و نهرکشی آبیاری می کنند. نمودار(6).

 

                                       

جدول6- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب نوع آبیاری زمین زراعی

Table 6-Distribution of subjects according to the type of arable land irrigation.

نوع آبیاری

فراوانی

درصد نسبی

درصد تجمعی

راهسازی آب بدون کانال

34

6/20

7/20

جوی و نهرکشی

48

1/29

0/50

قطره ای

41

8/24

0/75

آبپاشی با شیلنگ

27

4/16

5/91

سایر موارد

14

5/8

0/100

مجموع

165

0/100

 

         

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار6- درصد توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب روش آبیاری زمین زراعی.

Diagram 6- Distribution of subjects according to the type of arable land irrigation.

 

 

به منظور تعیین همبستگی بین متغیرهای مستقل و وابسته، از ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن بهره گرفته شده است .- فرض (1) وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان در ارتقاء محیط زیست موثر است.

فرض  شماره (1) طبق جدول 1 میزان ارتباط بین دو متغیر فوق برابر(77/0) و سطح معناداری نیز برابر (0/0) می باشد. چون میزان سطح معناداری از میزان خطای نوع اول در سطح 05/0 کمتر است، لذا فرض وجود رابطه معنادار بین وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ونقش زنان در مدیریت محیط زیست (با اطمینان 96 درصد) تایید می گردد.

فرض  شمـاره (2) شنــاخت و آگاهی زنان با مدیریت  در محیط زیست رابطه دارد طبق جدول 2 میزان ارتباط بین دو متغیر فوق برابر (736/0) و سطح معناداری نیــز بــرابر (0/0) می باشد. چون میزان سطح معناداری از میزان خطای نوع اول در سطح 05/0 کمتر است، لذا فرض وجود رابطه معنادار بین شناخت وآگاهی از محیط زیست ونقش زنان در مدیریت محیط زیست (با اطمینان 99 درصد) تایید می گردد.

 

 

جدول 7- میزان تحصیلات و سطح سواد زنان تحت پوشش مورد مطالعه

Table 7- Rate of women's level of literacy and studies

شماره سوال

متغیر اول

متغیر دوم

ضریب اسپیرمن

r

سطح

معنی داری p

تایید یا رد

1

سن

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

037/0

636/0

رد

2

سطح سواد

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

812/0

00/0

تایید

3

شغل

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

706/0

00/0

تایید

4

شناخت وآگاهی از وضعیت دفع باقی مانده موادغذایی

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

736/0

00/0

تایید

5

شناخت وآگاهی از وضعیت دفع زباله

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

897/0

00/0

تایید

6

شناخت وآگاهی از نوع سوخت مصرفی

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

037/0

215/0

رد

7

شناخت وآگاهی از روش آبیاری زمین زراعی

نقش زنان در مدیریت محیط زیست

862/0

00/0

تایید

 

فرض شماره (3) توانمندی زنان به حفاظت از محیط زیست منجر می شود.طبق جدول 3 میزان ارتباط بین دو متغیر فوق برابر(765/0) و سطح معناداری نیز برابر (0/0) می باشد. چون میزان سطح معناداری از میزان خطای نوع اول در سطح 05/0کمتر است، لذا فرض وجود رابطه معنادار بین توانمندی در حفاظت از محیط زیست ونقش زنان در مدیریت محیط زیست (با اطمینان 99 درصد) تایید می گردد.

فرض شماره (4) شناخت زنان از محیط زیست به تغییر رفتار در الگوی مصرف می انجامد مصرف زیست رابطه معنی داری وجود دارد. 

 

 بحث و  نتیجه گیری

 بررسی میزان وضعیت اجتماعی،اقتصادی وفرهنگی زنان روستایی نشان داد بیش ترین درصد افراد مورد مطالعه از نظر سنی (3/27 درصد) بین گروه سنی 30 تا 39 سال قرار داشتند.

 از نظر میزان سواد و تحصیلات 5/18 درصد از افراد بی سواد هستند و 36 درصد در حد ابتدایی سواد دارند که بیش ترین فراوانی را نشان می دهد و کم ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که دارای تحصیـلات دانشگاهی هستند. لــذا، طبـق بررسی های انجام شده، زنان روستایی مورد مطالعه از نظر میزان تحصیلات درحد پایینی قرار دارند.

- از نظر وضعیت دفع باقی مانــده مـواد غـذایی،21 درصـد باقی مانده مواد غذایی را می سوزانند،2 درصد در رودخــانـه می ریزند که این کم ترین فراوانی را نشان می دهد و 8/35 درصد باقی مانده مواد غذایی را در خاک دفن می کنند که این بیش ترین فراوانی را نشان می دهد .پس می توان نتیجه گرفت که زنان روستایی مورد مطالعه  باقی مانده مواد غذایی خود را در زمین دفن می کنند.

- از نظــر وضعیت دفع زباله، 6/17 درصد زباله را می سوزانند، 8/1 درصد  آن را در رودخانه می ریزند که این کم ترین فراوانی را نشان می دهد و 3/30 درصد زباله را در زیـر خاک دفــن می کنند و 5/31 درصد آن را در نزدیکترین محل دور می ریزند که این بیش ترین فراوانی را نشان می دهد. پس می توان نتیجه گرفت که شناخت وآگاهی اکثریت افراد مورد مطالعه نسبت به وضعیت دفع زباله در حد پایین است و زنان روستایی مورد مطالعه در این زمینه نیاز به آموزش بیشتری دارند.

- از مجموع افراد مورد مطالعه، 8/18 درصد از هیزم ،3/13 درصد از نفت برای امور پخت و پز خود استفاده می کنند که کم ترین فراوانی را نشان می دهدو بیش ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که از گاز برای امور پخت و پز استفاده می کنند

- از نظر دلایل استفاده از هیزم به عنوان سوخت ،23 درصد از افراد به دلیل در دسترس نبودن گاز،  8/24 درصد به دلیل فراوانی در محل و5/31درصد به دلیل فاصله دور جایگاه سوخت از هیزم به عنوان سوخت استفاده می کنند که بیش ترین فراوانی را نشان می دهد و کم ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که به دلیل در دسترس نبودن نفت و گران بودن سوخت از هیزم استفاده می کنند. پس می توان نتیجه گرفت که زنان روستایی مورد مطالعه بیشتر به دلیل فاصله دور جایگاه سوخت از هیزم به عنوان سوخت استفاده می نمایند.

- از نظر شناخت و آگاهی از وضعیت دفع باقی مانده محصولات زراعی، 37 درصد از افراد از باقی مانده محصولات زراعی جهت کود کمپوست استفاده می کنندکه بیش ترین فراوانی را نشان می دهدوکم ترین فراوانی به افرادی اختصـاص داردکه آن را می سوزانند. پس می توان نتیجه گرفت که زنان روستایی مورد مطالعه از باقی مانده محصولات زراعی جهت کود کمپوست استفاده می کنند.

- از نظر نوع آبیاری زمین زراعی،1/29درصد از افراد مورد مطالعه، زمین زراعی خود را از طریق جوی ونهرکشی آبیاری می کنند که بیش ترین فراوانی را نشان می دهد و کم ترین فراوانی به افرادی اختصاص دارد که با آبپاشی با شیلنگ زمین زراعی را آبیاری  می کنند. پس می توان نتیجه گرفت که زنان روستایی مورد مطالعه زمین زراعی خود را از طریق جوی و نهرکشی آبیاری می کنند.

- از نظرنوع توانمندی در حفاظت از محیط زیست، 3/33 درصدیعنی تقریباٌ یک سوم زنان توانمندی نقش خود را درنحوه پاکسازی و پاکیزگی محیط و مراقبت از محیط زیست اطراف اعلام نمودند. با توجه به یافته های تحقیق بیش از نیمی از زنان توانمندی نقش خود را در حفاظت از محیط زیست نسبتاٌ بالا ارزیابی نموده و نوع توانمندی خودرا در درنحوه پاکسازی و پاکیزگی محیط و مراقبت از محیط زیست اطراف می دانند.

- از زنان روستایی جامعه مورد مطالعه،1/26درصد از زنان میزان آموزش را در افزایش آگاهی های زیست محیطی خود در حد زیاد و 2/35 درصد در حد متوسط ارزیابی نموده اند که این بیش ترین فراوانی را نشان می دهد. پس می توان نتیجه گرفت که میزان آموزش در افزایش آگاهی های زیست محیطی درحد متوسط می باشد.

باید به این نکته توجه داشت که تحقق اهداف زیست محیطی در جامعه که با مفهوم توسعه پایدار، ارتقاء سطح زندگی را در چهارچوب محدودیت ها تضمین می کند تنها در صورتی میسر خواهد گردید که ارکان لازم دیگر نیز، فعالیت متناسب و هماهنگی را داشته باشد. آموزش و خصوصاً آموزش زنان درباره ضرورت و نحوه حفاظت از محیط زیست و آثار و عواقب بی اعتنایی به تخریب آن، تدوین قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای اجرایی لازم همراه با ضمانت اجرایی مناسب و بالاخره پیش بینی تشکیلات، دستورالعمل ها و مکانیزم های اجرایی جهت وارد کــردن ملاحظات زیست محیطــی در برنامه های توسعه کشور، ارکانی است که بدون وجود آن ها تحقق اهداف مورد نظر میسر نخواهد شد.

با توجه به گستردگی فراوان معضلات و مشکلات زیست محیطی، آموزش محیط زیست در جامعه ضروری خواهد بود. باید به برنامه ریزی کامل و اجرایی، مطالعه قوی و نگرش های صحیح زیست محیطی در کشور، نسبت به آگاهی همگانی و آموزش های عمومی زیست محیطی برای همه اقشار جامعه به خصوص زنان روستایی همت گماشت.

 

منابع

  1. آصفی راد،زهرا،1379، بررسی نقش زنان روستایی در پیشگیری از تخریب وآلودگی محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص93 و 94.
  2. بوذری، سیما، 1383، رهیافت های مشارکت زنان روستایی در توسعه روستا، ماهنامه سپهر، شماره40،  ص15 و ص61.
  3. روشندل، حشمت، 1384، بررسی نقش زنان روستایی در توسعه روستاها (مطالعه موردی: شهرستان گرگان)، پایان نامه دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد علوم و تحقیقات تهران، ص38وص43
  4. شجاعی، زهرا، نقش زنان در تصحیح الگوی مصرف جامعه، 1379، مجموعه مقالات همایش زنان و صرفه جویی، برگ زیتون، تهران، چاپ اول، بهار، ص13
  5. www.un.org/popin/ htm.  
  6. فتحی واجارگاه، کورش و محسن فراهانی، 1382، دانش زیست محیطی زنان روستایی برای توسعه پایدار، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، صفحات 12،13،16،17،19،40،42،43،47 .
  7. www.un.org/esa/sustdev/documents/UNCED
  8. مجلسی، منیره، 1379، تغییر الگوی مصرف گامی به سوی کاهش آلودگی محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص50.
  9. معروفی، پروین و همکاران، 1378، زن و توسعه پایدار، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، چاپ اول، تابستان، ص 79، ص95وص96.
  10. یوسفیان، جواد، 1379، نقش زنان به ویژه زنان روستایی در حفاظت از محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص7وص8
  11. www.un.org/womenwatch/confer/beiging/reports
  12. www.un.org/third millenium
  13. نادری، عزت ا... و مریم سیف نراقی،1380،روش های تحقیق وچگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی، مرکز نشر دانشگاهی ، چاپ نوزدهم، ص21وص24.


 


 

 

 



[1]- دانشیار، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران *(مسوول مکاتبات).

[2]- دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.

1- Associate professor of Energy & Environment Department, Science and Research Branch, IAU, Tehran, Iran *(Corresponding Author).

2- Graduate School of the Environment and Energy, Science and Research Branch, IAU, Tehran, Iran

  1. آصفی راد،زهرا،1379، بررسی نقش زنان روستایی در پیشگیری از تخریب وآلودگی محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص93 و 94.
  2. بوذری، سیما، 1383، رهیافت های مشارکت زنان روستایی در توسعه روستا، ماهنامه سپهر، شماره40،  ص15 و ص61.
  3. روشندل، حشمت، 1384، بررسی نقش زنان روستایی در توسعه روستاها (مطالعه موردی: شهرستان گرگان)، پایان نامه دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد علوم و تحقیقات تهران، ص38وص43
  4. شجاعی، زهرا، نقش زنان در تصحیح الگوی مصرف جامعه، 1379، مجموعه مقالات همایش زنان و صرفه جویی، برگ زیتون، تهران، چاپ اول، بهار، ص13
  5. www.un.org/popin/ htm.  
  6. فتحی واجارگاه، کورش و محسن فراهانی، 1382، دانش زیست محیطی زنان روستایی برای توسعه پایدار، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، صفحات 12،13،16،17،19،40،42،43،47 .
  7. www.un.org/esa/sustdev/documents/UNCED
  8. مجلسی، منیره، 1379، تغییر الگوی مصرف گامی به سوی کاهش آلودگی محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص50.
  9. معروفی، پروین و همکاران، 1378، زن و توسعه پایدار، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، چاپ اول، تابستان، ص 79، ص95وص96.
  10. یوسفیان، جواد، 1379، نقش زنان به ویژه زنان روستایی در حفاظت از محیط زیست، مقاله ارائه شده در هشتمین همایش سیمای زن در جامعه (زن و محیط زیست)، دانشگاه الزهرا، ص7وص8
  11. www.un.org/womenwatch/confer/beiging/reports
  12. www.un.org/third millenium
  13. نادری، عزت ا... و مریم سیف نراقی،1380،روش های تحقیق وچگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی، مرکز نشر دانشگاهی ، چاپ نوزدهم، ص21وص24.