شناسایی و طبقه بندی پسماندهای ویژه واحد الفین مجتمع پتروشیمی مارون براساس کنوانسیون بازل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 1- دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست،پردیس علوم تحقیقات خوزستان ، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 -( مسئول مکاتبات ): عضو هیات علمی گروه مدیریت محیط زیست، واحد اهواز ، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز ، ایران

چکیده

زمینه و هدف : رشد سریع فناوری، دستیابی به فرایندهای جدید تولید، جایگزینی مواد مصنوعی به جای الیاف طبیعی و سنتز هزاران نوع مواد و ترکیبات شیمیایی، باعث افزایش حجم زیادی از زباله های صنعتی و در بعضی موارد، باعث تولید پسماندهای جامد و مایع خطرناک گردیده است. بر این اساس هدف از این پژوهش، شناسایی و طبقه بندی پسماندها و مواد شیمیایی مصرفی در واحد الفین شرکت پتروشیمی مارون می باشد.
 روش پژوهش : روش کار در این پژوهش مشتمل بر مطالعات کتابخانه ای و بازدیدهای میدانی از واحد الفین و در نهایت طبقه بندی پسماندها براساس کنوانسیون بازل بوده است.
یافته ها : بررسی ها حاکی از ان است که در این واحد 18 پسماند غیرخطرناک و 9 پسماند خطرناک که همگی در فاز جامد ، مایع و نیمه جامد بوده شناسایی گردید . بیشترین پسماند غیر خطرناک متعلق به کک ضایعاتی با 60 و کمترین آن المنت های پارچه ای با 144/0 تن در سال ، همچنین  بیشترین پسماند خطرناک متعلق به Heavy oil با 144 و کمترین آن بنزین با 1 تن در سال بوده است .
بحث و نتیجه گیری :  لذا از 000/900/1 تن در سال مواد خام مصرفی جهت تولید محصول در واحد الفین 9/323 تن پسماند خطرناک تولید گردیده است .

کلیدواژه‌ها


شناساییوطبقه بندیپسماندهایویژهواحدالفینمجتمعپتروشیمیمارونبراساس کنوانسیون بازل

Identification and classification of Marun Petrochemical Company Olefin Unit special residues based on BAZEL Convention Method

زهرا معاوی1

فروزان فرخیان2*

Foroz.farrokhian@gmail.com

 

 

چکیده:

 

زمینه و هدف : رشد سریع فناوری، دستیابی به فرایندهای جدید تولید، جایگزینی مواد مصنوعی به جای الیاف طبیعی و سنتز هزاران نوع مواد و ترکیبات شیمیایی، باعث افزایش حجم زیادی از زباله های صنعتی و در بعضی موارد، باعث تولید پسماندهای جامد و مایع خطرناک گردیده است. بر این اساس هدف از این پژوهش، شناسایی و طبقه بندی پسماندها و مواد شیمیایی مصرفی در واحد الفین شرکت پتروشیمی مارون می باشد.

 روش پژوهش : روش کار در این پژوهش مشتمل بر مطالعات کتابخانه ای و بازدیدهای میدانی از واحد الفین و در نهایت طبقه بندی پسماندها براساس کنوانسیون بازل بوده است.

یافته ها : بررسی ها حاکی از ان است که در این واحد 18 پسماند غیرخطرناک و 9 پسماند خطرناک که همگی در فاز جامد ، مایع و نیمه جامد بوده شناسایی گردید . بیشترین پسماند غیر خطرناک متعلق به کک ضایعاتی با 60 و کمترین آن المنت های پارچه ای با 144/0 تن در سال ، همچنین  بیشترین پسماند خطرناک متعلق به Heavy oil با 144 و کمترین آن بنزین با 1 تن در سال بوده است .

بحث و نتیجه گیری :  لذا از 000/900/1 تن در سال مواد خام مصرفی جهت تولید محصول در واحد الفین 9/323 تن پسماند خطرناک تولید گردیده است .

 

 

 

 

 

 

 واژگان کلیدی :

مواد زائد خطرناک ، روش BAZEL  ، واحد الفین ، پتروشیمی مارون

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Identification and classification of Marun Petrochemical Company Olefin Unit special residues based on BAZEL Convention Method

1Zahra Moavi

*2Forozan Farrokhian

foroz.farrokhian@gmail.com

 

 

Abstract

Background and Objective: technology fast growth, attaining to production new processes, replacement artificial materials with natural fiber and thousands synthesis of materials kind and chemical compounds, lead to increasing much amount of industrial Wastes and in some cases it  has leaded  to producing dangerous solid and liquid residue. Accordingly, the aim of this research is identification and classification of residues and consumer chemical identification and classification of residues and consumer chemical materials in Marun Petrochemical Company Olefin Unit.

Research method: work method in this research includes library studies and field observations from Olefin Unit and finally residues classification was based on BAZEL Convention.

Results: studies showed that Findings: studies showed that unit has 18 non – dangerous and 9 dangerous residue all those have identified on solid ,semi solid ,and liquid phase. The most non- dangerous residue belongs to wastage flea with 60 tons and the least was cloth element with 0/144 in year. Also, the most dangerous residue belongs to Heavy oil with 144 tons and the least was petroleum with 1 ton in year.

Discussion and conclusion: therefore, by 1/900/000 tons in year of consumer Raw materials for producing of product in Olefin Unit there was 323/9 tons of dangerous residue production in year.

 

 

 

 

Key words:

Dangerous wastage materials, BAZEL Method, Olefin Unit , Marun Petrochemical

 

 

 

 

 

 

 

 

 
   

 

1-      Department of Environmental Management , Khouzestan Science And Research  Branch, Islamic Azad University, Ahvaz ، Iran

*2- Department of Environmental Management , Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz، Iran

( Corresponding author)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

           توسعه صنایع و رشد سریع جمعیت با توجه به افزایش مواد مصرفی و در نتیجه ازدیاد مواد زاید جامد از موضوع هایی است که اخیرا بحران عظیمی در جوامع بشری به وجود آورده است، مخصوصا این که جمع آوری و دفع این گونه مواد در بیشتر کشورهای جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه از تکنولوژی پیشرفته ای برخوردار نیست. شدت آلودگی های محیط حاصل از مواد زاید در مراکز تجمع صنایع به گونه ای است که توجه منابع علمی و اجرایی جهان را نسبت به دفع صحیح یا بازیافت اصولی این مواد جلب کرده است(1). در ایران به علت وجود منابع غنی نفت و گاز بخش عمده صنایع را صنایع وابسته به نفت و گاز تشکیل می­دهد. در راستای سیاست توسعه پایدار، زمانی می­توان صنایع شیمیایی پایدار را در مجموعه صنایع موجود، در توسعه پایدار صنعتی کشور دخیل دانست که کارکرد این صنایع، مشکلات غیرقابل جبرانی بر پیکره محیط­زیست وارد نکند. از طرفی در طی ساخت و تهیه محصولات صنعتی، پسماندهایی به حالت­های مختلف اعم از گاز، مایع و جامد به­وجود می­آید پسماندهای خطرناک مواد زاید جامد یا مایعی هستند که به علت کمیت، غلظت و یا کیفیت فیزیکی شیمیایی و یا بیولوژیکی می‏توانند باعث افزایش میزان مرگ و میر و یا بیماری‏های بسیار جدی شوند و از تنوع بسیار زیادی برخوردار هستند.رشد سریع تکنولوژی دستیابی به پروسه­های جدید تولید، جایگزینی مواد مصنوعی به جای الیاف طبیعی و سنتز هزاران نوع مواد و ترکیبات شیمیایی باعث افزایش حجم پسماندهای صنعتی و دربرخی موارد باعث تولید پسماندهای خطرناک گردیده است. لذا کاهش این مواد در فرایند تولید از راهبردهای اساسی در حل مشکل مربوط به پسماندها است (2) .جمع آوری و دفع پسماندهای صنعتی چنان تفاوتی با سیستم جمع آوری و دفع پسماندهای خانگی دارد که بحث جداگانه ای را با توجهی خاص ایجاب میکند. ترکیبات مشخصه این مواد با توجه به خطرات حاصله از آنها در محیط مشکلاتی را به وجود آورده است که مقابله با آنها به سادگی امکان پذیر نیست (3). تولید پسماند، نتیجه طبیعی توسعه و فناوری بوده و امری ناگزیر است. با اجرای برنامه های کاهش از مبدا پسماند، می توان از سمیت و کیفیت پسماندهای تولیدی کاست، ولی نمیتوان کاملا آنها را حذف کرد. از طرفی جابه جایی و استفاده نامناسب مواد زاید صنعتی که اغلب حاوی مواد خطرناک هستند، مشکلات زیادی را برای انسان ومحیط زیست او ایجاد میکنند(4) جابجایی و استفاده نامناسب مواد زاید صنعتی که اغلب حاوی مواد خطرناک هستند، مشکلات زیادی را برای انسان و محیط زیست او ایجاد می کند. کنترل موثر و اعمال یک مدیریت صحیح مواد زاید صنعتی، برای بهداشت، حفظ محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی، از اهمیت خاصی برخوردار است (5) . مواد زاید صنعتی به صورت جامد، نیمه جامد و مایع بوده و از تنوع بسیار زیادی برخوردار هستند.رشد سریع فناوری، دستیابی به فرایندهای جدید تولید، جایگزینی مواد مصنوعی به جای الیاف طبیعی و سنتز هزاران نوع مواد و ترکیبات شیمیایی، باعث افزایش حجم زیادی از زباله های صنعتی و در بعضی موارد، باعث تولید پسماندهای جامد و مایع خطرناک گردیده است (6) هر سیستم مدیریت کنترل پسماندهای شیمیایی، برای دستیابی به موفقیت نیازمند قوانین و آیین نامه‌ها، ابزار و تسهیلات مناسب برای بازیافت، تصفیه و دفع مناسب پسماندهای خطرناک و تدوین برنامه‌های آموزشی برای مدیران دولتی و خصوصی، بهره برداران و کارگران است.( 7). در سال های اخیر تحقیقاتی در زمینه کمینه سازی مواد زاید در ایران و سایر کشورها صورت گرفته که چند مورد از آن ها تحقیقاتی است که انجام شده است(8،9،10،11،12،13). در ماه مارس 1989 ، در شهر بازل سوئیس، کنفرانس مهمی برگزار شد که نتیجه آن سند مهمی تحت عنوان کنوانسیون بازل برای کنترل، حمل و نقل مواد زائد و دفن آنها توسط برنامه محیط زیست سازمان ملّل به چاپ رسید . این سند از سال 1992 مورد توجه جدی قرار گرفت و از سال 1998 لیست مواد زائد خطرناک تحت عنوان لیستهای A و B تهیه گردیده است . سرپرستی برنامه محیط زیستی سازمان ملّل متحد، تحت عنوان کنوانسیون بازل به منظور کنترل و قانونمند کردن انتقال برون مرزی مواد زائد خطرناک و دفع آنها تشکیل شد .کشور ایران نیز بر اساس مصوبه مورخ 31/6/1371 مجلس شورای اسلامی، به عضویت این کنوانسیون درآمد. همانطور که گفته شد یکی از طبقه بندی های معروف درخصوص پسماندهای خطرناک، طبقه بندی طبق مقررات کنوانسیون بازل است که مورد تأیید RCRA 1می باشد . این کنوانسیون مشتمل بر 29 ماده و11 ضمیمه می باشد ( 14) . لذا با توجه به فعالیتهای صورت گرفته در واحد الفین شرکت پتروشیمی مارون  و تولید محصولات پترو شیمیایی متنوع و پایه در این واحد ، این امر منجر به  تولید پسماندهای مختلف و قابل توجهی از قبیل کک ، کاتالیست مستعمل ، مولکول ارسیو ( جاذب )،  Heavy oil ( روغن سنگین )، فیلترکوالسر ، چوب ، بشکه فلزی و پلاستیکی  و غیره  در واحد گردیده ، با توجه به اهمیت مدیریت پسماند همچنین پیشگیری از آلودگیهای زیست محیطی  ناشی از عدم مدیریت صحیح پسماندها با توجه به حجم بالای تولید و اهمیت تعیین تکلیف پسماندهای نامبرده، نیاز به شناسایی و طبقه بندی این مواد بعنوان اولین مرحله در سیستم مدیریت پسماند می‌باشد، تا بتوان گامهای موثر در اجرای سیستم‌های نوین مدیریت پسماند مدنظر قرار داده و تصمیم های صحیح و کلان در این زمینه اخذ گردد. بنابراین در این پژوهش هدف شناسایی و طبقه بندی پسماندها و مواد شیمیایی مصرفی براساس روش بازل می باشد.

1-1-روشکار

روش اعمال شده شامل جمع آوری جدیدترین آمار و اطلاعات پیش زمینه ای با استفاده از منابع موجود در کتابخانه ها و مراکز علمی و پژوهشی، مراکز تحقیقاتی، مجتمع پتروشیمی مارون و کاوش های اینترنتی در زمینه صنعت و محیط زیست موجود در منطقه و مدیریت مواد زائد می باشد. پس ازبررسی واحد الفین اطلاعات حاصل از آن مورد  بررسی قرار گرفته و در قالب یک سری جداول که معرف داده هایی چون تنوع پسماندهای تولیدی،چشمه های تولید آنها ، نحوه مدیریت فعلی و غیره  آن واحد می باشد، دسته بندی گردید. سپس  به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات، داده های مذکور با جداول  A و B  ارائه شده در برنامه کنوانسیون بازل تطبیق گردید.  به این ترتیب مواد زائد شناسایی شده واحد الفین طبقه بندی و پسماندهای خطرناک بر اساس متد بازل کد گذاری گردید ، در نهایت داده های گردآوری شده در قالب نمودارهای دایره ایی و ستونی با استفاده از نرم افزار Excel  ارائه شده است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-Resource Conservation and Recovery Act

 

 

شکل1- فلوچارت فرآیند اجرای پژوهش

Figure1: Research Process Flowchart

 

1-2-معرفی واحدالفین شرکتپتروشیمی مارون

 

واحد الفین شرکت پتروشیمی مارون با ظرفیت تولید سالیانه یک میلیون و یکصد هزار تن اتیلن یکی از معدود مگا الفین های به بهره برداری رسیده جهان می باشد. این واحد عظیم با تولید سالیانه 1100000 تن اتیلن و200000 تن پروپیلن به عنوان محصولات اصلی در تبدیل هیدروکربن ها به مواد پلیمری و پتروشیمیایی نقش اساسی دارد. محصولات ارزشمند دیگری نظیر بنزین پیرولیز   Heavy C+ 3 ( هیدروکربنهای سنگین ) ،متان و هیدروژن نیز به عنوان ، محصولات جانبی در واحد الفین تولید می شود. (15)

 

جدول 1-مواد اولیه مصرفی و تولیدات واحد الفین  پتروشیمی مارون(15)

Table1:Consuming of Raw Materials and Production Maron Petroleum Olefin Unit

ردیف

نام ماده اولیه

نام محصول

میزان تولید(تن در سال)

واحد

1

اتان

اتیلن

000/100/1

الفین

2

اتان

پروپیلن

000/200

الفین

3

اتان

بنزین پیرولیز

000/83

الفین

4

اتان

هیدروزن

200/1

الفین

 

 

جدول 2- نوع مواد اولیه و میزان مصرف آن (15)

Table2: Type of Row Materials and Their Consuming Rates

ردیف

نام ماده اولیه

میزان مصرف(تن در سال)

واحد

توضیحات

1

اتان

000/900/1

الفین

صادره ازسایت اهواز

 

جدول3- نوع محصولات و میزان آن (15)

Table3: Type and Rate of Products

ردیف

نام محصول

میزان تولید(تن در سال)

واحد

توضیحات

1

اتیلن

000/100/1

الفین

خوراک واحدهای پایین دستی

2

پروپیلن

000/200

الفین

خوراک واحد پلی پروپیلن

3

بنزین پیرولیز

000/83

الفین

فروش

4

هیدروژن

200/1

الفین

خوراک واحد پلی اتیلن سنگین

 

شکل 2- نمای کلی واحد الفین مجتمع پتروشیمی مارون(15)

Figure2: Scheme of Olefin Unit of Marun Petrochemical Complex

                1-3- ضرورت انجام تحقیق

               این پروژهش به منظور شناسایی چشمه های تولید پسماند همچنین کاهش اثرات مخرب زیست محیطی ناشی از پسماندهای خطرناک و در نهایت مدیریت صحیح پسماندها در واحد الفین مجتمع پتروشیمی مارون می باشد.

 

1-4-نتایج

1-4-1-موادزائدتولیدیدرواحد الفین

1-4-1-1-شناساییچشمه هایتولیدموادزائدصنعتی

در بررسی فرایند تولید الفین، کلیه مواد زائد صنعتی به همراه چشمه تولید آنها طی جدول (4) شناسایی گردیده که نشان داده شده است .

 

 

جدول شماره 4- شناسایی چشمه های تولید پسماندهای واحد الفین

Table4: Indentifying of Residual Genarated Resources of Olefine Unit

 

 

ردیف

نامموادزائدصنعتی

چشمهتولید

تولید سالیانه (تن/سال)

1

المنتهای پارچه ای

FT-2052

144/0

2

Spent adsorbent of MEA wash unit filter

FT-2041

6

3

Residue from reclaimer of MEA wash unit

E-2013

11

4

کا تالیست جاذب آرسنیک

AD-1970A/B/C

34

5

کک

H-1101-1801

60

6

Heavy oil

D-2334

144

7

المنتهای فیلترهای محافظ

FT-2351A/B

7/1

8

فیلترهای کوالسر

D-2332A/B

7/3

9

ضایعات کک و تار جامد

T-2401

6/9

10

مولکولارسیو (جذب کننده های درایر)

DR-3041A/B

41

11

مولکولارسیو (جذب کننده های درایر)

DR-3241

9/6

12

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون اتیلن

R-3201-3

6/12

13

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون  استیلن

R-3602

13

14

Spent adsorbent

X-5501

9

15

رزینهای آنیونی و کاتیونی

X-5501

6

16

Spent adsorbent of PSA unit

X-3802

3/4

17

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617 ( petro  )

T-3102

7/0

18

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617 ( petro  )

T - 4001

3/0

19

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر  3617 ( petro  )

T - 4401

144/0

20

بشکه پلاستیکی 200 لیتری آنتی پلیمر 5336  (chimac )

T-2601

57/0

21

بشکه فلزی 200Lit Inhibitor 20y603( آنتی پلیمر)

T-4501

57/0

22

بشکه پلاستیکی   200 لیتری   Oxygen scavenger

DE-5431

57/0

23

بشکه فلزی  200 لیتری   DMDS

H-1101-1801

7/5

24

بشکه پلاستیکی 200 لیتری آمین

DE-5431

77/0

25

بشکه پلاستیکی 1000 لیتری آمین

T-2301, T-2401

9/2

26

پالت چوبی

ورود مواد شیمیایی به واحد

6

27

روغن کمپرسور

کمپرسورها

100

28

بنزین

مخازن

1

 

 

 

 

 

1-4-1-2- شناساییخصوصیاتموادزائدصنعتیغیرخطرناک

 

در جدول (5) خصوصیات کلی مواد زائد غیرخطرناک اعم از نام، خصوصیت شیمیایی،تناوب تولید و وضعیت فعلی نگهداری پسماندهای تولیدی نشان داده شده است .

 

 

 

 

 

جدول 5- شناسایی خصوصیات پسماندهای غیرخطرناک واحد الفین

Table 5: Charcteristics Identification of Olefin Units Non Hazardous Residuals

 

ردیف

نامموادزائدصنعتی

ماهیت

مواد

وضعیت نگهداریمواد

زائدتولیدی

تناوب تولید

طریقهدفع

1

المنتهای پارچه ای

جامد

جامبو یا Big bag

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

2

کک

جامد

بشکه فلزی یا بشکه پلاستیکی

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

3

المنتهای فیلترهای محافظ

جامد

جامبو یا Big bag

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

4

فیلترهای کوالسر

جامد

جامبو یا Big bag

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

5

ضایعات کک و تار جامد

جامد

بشکه فلزی 

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

6

مولکولارسیو (جذب کننده های درایر)

جامد

بشکه فلزی یا بشکه پلاستیکی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

7

مولکولارسیو (جذب کننده های درایر)

جامد

بشکه فلزی یا بشکه پلاستیکی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

8

رزینهای آنیونی و کاتیونی

جامد

بشکه فلزی یا بشکه پلاستیکی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

9

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617 (petro 

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

10

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617 ( petro 

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

11

بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617 ( petro 

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

12

بشکه پلاستیکی 200 لیتری آنتی پلیمر 5336 (chimac

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

13

بشکه فلزی 200Lit Inhibitor 20y603( آنتی پلیمر)

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

14

بشکه پلاستیکی 200 لیتری Oxygen scavenger

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

15

بشکه فلزی  200 لیتری   DMDS

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

16

بشکه پلاستیکی 200 لیتری آمین

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

17

بشکه پلاستیکی 1000 لیتری آمین

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

18

پالت چوبی

جامد

فله

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

 

 

*لازم به ذکر است در مراحل شناسایی پسماندهای واحد الفین مولکولارسیو و بشکه فلزی 200لیتری  آنتی پلیمر 3617  این واحد دارای چند چشمه تولید بوده که در جدول فوق ذکر شده است .

 

 

 

 

 

نمودار1- میزان تولیدمواد زائد غیرخطرناک واحد الفین بر اساس تن در سال

Graph 1: Production Rate of Non Hazardous Residuals Olefin Units Based on Tons Per Year

 

 

 

 

همان طور که بررسی ها نشان داد در واحد الفین 18 پسماند غیرخطرناک وجود دارد که همگی در فاز جامد میباشند در بین پسماندهای غیرخطرناک شناسایی شده، بیشترین پسماند متعلق به کک ضایعاتی با60 تن درسال و کمترین پسماند غیرخطرناک واحد الفین المنت های پارچه ای معادل 144/ 0 تن در سال می باشد. همه این پسماندها پس از تولیدتا خروج از مجتمع درسلویج نگهداری می شوند.

 

 

 

 

1-4-1-3- شناساییخصوصیاتموادزائدصنعتیخطرناکدرواحدالفین

 

در جدول(6)، خصوصیات کلی مواد زائد خطرناک اعم از نام، خصوصیت شیمیایی، تناوب تولید و وضعیت نگهداری پسماندهای تولیدی نشان داده شده است

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول6-  شناسایی خصوصیات پسماندهای خطرناک واحد الفین

Table6: Charcteristics Identification of Olefin Units Hazardous Residuals

 

ردیف

نامموادزائدصنعتی

ماهیت

زوائد

وضعیت نگهداری  مواد زائدتولیدی

تناوب تولید

طریقهدفع

1

Spent adsorbent of MEA wash unit filter

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

2

کا تالیست جاذب آرسنیک

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

3

Heavy oil

نیمه جامد

بشکه فلزی

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

4

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون اتیلن

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

5

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون  استیلن

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

6

Spent adsorbent

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

7

Spent adsorbent of PSA unit

جامد

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

8

روغن کمپرسور

مایع

بشکه فلزی

دائم

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

9

بنزین

مایع

بشکه فلزی

موقت

جمع آوری ، دپو  و نگهداری در سلویج

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار2- میزان تولید مواد زائد خطرناک واحد الفین بر اساس تن در سال

Graph 2: Production Rate of Hazardous Residuals Olefin Units Based on Tons Per Year

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

همانگونه که در نمودار (2) نیز مشخص است، نتایج نشان میدهد که این واحد دارای 9 پسماند خطرناک است که در فاز مایع و نیمه جامد میباشند. بیشترین پسماند خطرناک متعلق به  Heavy oil  ( روغن سنگین ) با تولید 144 تن در سال و کمترین پسماند خطرناک آن بنزین با 1 تن در سال می باشد. بطور کلی واحد الفین در طی یک سال معادل 9/323  تن، پسماند خطرناک تولید می نماید. در نمودار (3) درصد تولید مواد زائد خطرناک نشان داده شده است.

 

 

نمودار 3-  درصد تولید مواد زائد خطرناک واحد الفین

Graph 3: The Percentage  of Hazardous Residuals Production of  Olefin Units

 

 

 

در نمودار (4)درصد تولید مواد زائد خطرناک براساس دوره تناوب نشان داده شده است. همانگونه که مشاهده می شود فقط 22٪ از کل مواد زائد خطرناک بصورت دائم و 78 ٪ دیگر بصورت موقت و دوره های نامشخص تولید میشود. این مسئله نشان میدهد که مدیریت واحد، باید برنامه ریزی دقیق و جامعی جهت کنترل اینگونه مواد اجرا نماید.

 

 

نمودار4-  درصد تولید مواد زائد خطرناک براساس دوره تناوب تولید

Graph 4: The Percentage  of  Hazardous Residuals Production of  Olefin Units Based on The Productions Periode

 

 

 

 

 

1-4-1-4- طبقه بندیموادزائدخطرناکصنعتیبراساسروش کنوانسیون بازل

 

 

 

جدول7- طبقه بندی مواد زائد خطرناک صنعتی واحد الفین براساس روش کنوانسیون بازل

Table 7: Classification of Hazardous Industrial Residual  of Olefin Units Based on The Basel Convention

 

 

نام مواد زائد خطرناک

Basel کد پسماند

Spent adsorbent of MEA wash unit filter

A4160

کا تالیست جاذب آرسنیک

A1030

Heavy oil

Y9/A4060

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون اتیلن

A2030

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون  استیلن

A2030

Spent adsorbent

A4160

Spent adsorbent of PSA unit

A4160

روغن کمپرسور

Y9/A4060

بنزین

Y15/A4080

 

در جدول (7)، مواد اشاره شده با معیارها و مواد مندرج در متد بازل مطابقت داده شده اند.

 

 

1-4-1-5- نحوهمدیریتموادزائدصنعتیخطرناکدرواحدالفین

 

 

 

جدول8- نحوه مدیریت مواد زائد صنعتی خطرناک در واحد الفین

Table 8: The Way of Management Of  Hazardous Industrial Residual  In Olefin Unit

 

 

ردیف

نامموادزائدصنعتی

ماهیت

زوائد

وضعیت نگهداری مواد زائدتولیدی

طریقهدفع فعلی

طریقه دفع صحیح

1

Spent adsorbent of MEA wash unit filter

جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش،بازیافت،سوزاندن

2

کا تالیست جاذب آرسنیک

جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ، بازیافت ،دفن

3

Heavy oil

نیمه جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش، بازیافت ، سوزاندن

4

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون اتیلن

جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ،بازیافت ، دفن

5

کاتالیست راکتور هیدروژناسیون  استیلن

جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ،بازیافت ، دفن

6

Spent adsorbent

جامد

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ،بازیافت ، سوزاندن

7

Spent adsorbent of PSA unit

جامد

 

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ،بازیافت ، دفن

 

8

روغن کمپرسور

مایع

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

 فروش- سوزاندن

9

بنزین

مایع

بشکه فلزی

جمع آوری، دپو ونگهداری در سلویج

فروش ، بازیافت

 

 

با توجه به یافته های جدول( 8 ) نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که در حال حاضر پسماندهای خطرناک فاز مایع و جامد این واحد در بشکه های فلزی ذخیره سازی و جمع آوری و سپس در سلویج نگهداری و به فروش می رسند. لازم بذکر است که طریقه دفع صحیح این پسماندها در فاز جامد و مایع و نیمه جامد بصورت فروش،بازیافت،سوزاندن ، دفن میباشد.

 

1-5-بحثونتیجهگیری

 

بررسیشرایطووضعیتپسماندصنعتیتولیدشدهدرواحد الفین

 

همان طور که نتایج نشان داد، واحد الفین دارای 9 پسماند خطرناک است که همگی در فاز
جامد، نیمه جامد و مایع قرار دارند و دارای 18 پسماند غیرخطرناک میباشد که همگی در فاز جامد میباشند.در بین پسماندهای غیرخطرناک شناسایی شده در واحد الفین بیشترین پسماند متعلق به کک با 60 تن در سال و کمترین پسماند غیرخطرناک این واحد المنت های پارچه ای با 144/0 تن در سال میباشد. این پسماندها در سلویج نگهداری می شوند .همچنین نتایج نشان داد که بیشترین پسماند خطرناک متعلق به Heavy oil ( روغن سنگین ) با144 تن در سال و کمترین پسماند خطرناک مربوط به بنزین با 1 تن در سال می باشد. هر 9 پسماند تولیدی در بشکه های فلزی و در سلویج نگهداری می شوند. واحد الفین در طول یک سال معادل 000/900/1 تن مواد خام برای تولید محصول در واحد الفین مصرف می شود طی یک سال معادل 9/323 تن،(74/68% ) پسماند خطرناک و 268/147 تن (25/31% ) مواد زائد غیرخطرناک تولید می نماید. از علل تولید پسماند در واحد الفین میتوان به گستردگی و پیچیدگی واحد همچنین تنوع فرایندهای شیمیایی واحد الفین که به عنوان واحد مادر شناخته می شود اشاره کرد که این امر منجر به استفاده از مواد مختلف از قبیل جاذب ها و کاتالیست های متنوع که جزء پسماندهای خطرناک می باشند میشود.همچنین عملکرد نامناسب تجهیزات و افزایش عملکرد واحد بیش از میزان طراحی منجر به تولید پسماند می گردد.هر 9 پسماند خطرناک در متد Basel ،دارای کد می باشند .

 

1-6-مقایسهنتایجبینواحدهایصنعتیمختلف

تولید پسماند در صنعت تابعی از عوامل گوناگون میباشد و امکان مقایسه ی نتایج حاصل از تولید پسماند در صنایع مختلف وجود ندارد، لذا هیچ الگوی خاصی برای تولید پسماند در صنایع، چه از لحاظ کمیت و چه از لحاظ نوع پسماند وجود ندارد. حتی در یک صنعت خاص نیز، با توجه به شرایط محیطی، تکنولوژیکی، نیروی انسانی و اقتصادی، مقدار و نوع پسماندها متفاوت است. تنها بخشی از پسماندهای صنعتی که مشابه زائدات شهری میباشد و از واحد ستادی ناشی میشود، در صنایع مشابهت دارند. مقایسه نتایج نشان داد که واحد الفین بندر امام  با 67/89% بیشترین پسماند خطرناک را در مقایسه با پتروشیمی مارون دارد.

 

جدول 9- مقایسه تولید پسماند در برخی صنایع مختلف

Table 9: Comparison Between s Residual Production In Some Various Industries   

 

 

محقق

عنوان پژوهش

میزان مواد زائد غیرخطرناک

میزان مواد زائد خطرناک

عصمت ساعتلو و همکاران (1392)

طرح ریزی سیستم مدیریت پسماند های صنعتی در واحد الفین یک مجتمع پتروشیمی

38/94%

62/5%

سبز علیپور و همکاران

(1389)

بررسی مدیریت پسماندهای صنعتی مطالعه موردی واحدهای الفین و تفکیک مایعات گازی مجتمع پتروشیمی بندر امام

29/10%

67/89%

ابراهیمی یگانه و همکاران (1392)

شناسایی و طبقه بندی پسماندهای ویژه واحد الفین مجتمع پتروشیمی جم

245/0%

651/0%

 

 

1-7- پیشنهادها:

جهت ساماندهی وضعیت تولید پسماندهای خطرناک و غیرخطرناک صنعتی واحد الفین مجتمع پتروشیمی مارون با توجه به تحقیقات، بررسی های صورت گرفته مواردی به منظور دستیابی به شرایط مطلوب و بهینه توصیه میگردد که ذیلاً به آنها اشاره میشود

1-کاهش میزان مصرف کاتالیست ها و جاذب ها در واحد با استفاده از کاتالیست ها و جاذب های مرغوبتر با طول عمر مفید طولانی تر جهت کاهش تولید پسماندهای خطرناک از این قبیل.

2-چک دوره ای تجهیزات و تعمیر و تعویض به موقع انها و استفاده از تجهیزات با کارایی مناسب جهت کاهش تولید پسماندهایی از قبیل روغن در واحد الفین

3-کنترل عملکرد واحد الفین طبق شرایط طراحی شده و کاهش تولید پسماندهایی از قبیل کک در اثر افزایش خوراک یا ظرفیت واحد

 

1-8- تشکر و قدردانی :

بدین وسیله از کلیه کسانی که به هر نحوی در انجام مراحل مختلف این طرح همکاری نمودند ، و همچنین کلیه مدیران و کارشناسان واحد صنعتی پتروشیمی مارون کمال تشکر و قدردانی به عمل می آید.

 

منابع:

  1. علوی مقدم، سید محمدرضا و همکاران ، " مدیریت مواد زائد جامد صنعتی در مجتمع پتروشیمی بندر امام در سال 1386، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست ،دوره نهم، شماره ،1 صفحه
  2. احمدی، پریسا و همکاران  ،"  شناسایی و مقایسه تطبیقی پسماندهای ویژه صنعتی با کاربرد روش های UNEP و RCRA و فهرست مدون ایران )مطالعه موردی مجتمع پتروشیمی در غرب ایران(  در سال 1393، فصلنامه انسان و محیط زیست ، شماره 3
  3. عباسپور، مجید، مهندسی محیط زیست، چاپ پنجم، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، 1389 ، جلد دوم، فصل پنجم
  4. مهستی، پژمان ، قوانین و مقررات مواد زائد خطرناک متناسب با خواص و طبقه بندی آنها در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران1374
  5. امیریان ، پریا،" بررسی مواد زائد خطرناک صنعتی ، مطالعه موردی استان فارس در سال 1386  ، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره نهم . شماره دو
  6. کارآموز ، م  و همکاران  ،" توسعه یک طرح جامع برای مدیریت مواد زائد جامد صنعتی در سال1386 ،فصلنامه تکنولوژی علوم محیط زیست، شماره سوم ص 229-242-200
  7. جعفری گل، فرزانه و همکاران  ،" بررسی کمی و کیفی پسماندهای شیمیایی خطرناک جهت ارایه راهکارهای کمینه سازی در پالایشگاه تهران در سال 1392 ، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست
  1. Baker R, Warren J. 2012. Generation of hazardous waste in the united states. Journal of Hazardous Waste and Hazardous Materials, Vol 9, No 2: 19-35.
  2. Allen D, Behmanesh N. 2011. Non hazardous waste generation. Journal of Hazardous Waste and Hazardous Materials, Vol 9, No 1: 67-91.
    1. Sandra J, Joyce C, Flavio S, Agauilherme J, Mary R. 2010. Atomosheric Environment, Vol 47, Issu 24, Agust 2010: 2913-2919
    2. ساعتلو ، عصمت و همکاران ،" طرح ریزی سیستم مدیریت پسماند های صنعتی در واحد الفین یک مجتمع پتروشیمی در سال1392 ، شانزدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران
  1. سبزعلیپور، سیما و همکاران، "بررسی مدیریت پسماندهای صنعتی مطالعه موردی: واحد های الفین و تفکیک مایعات گازی مجتمع پتروشیمی بندر امام در سال 1389، پنجمین همایش ملی مدیریت پسماند
  2. ابراهیمی یگانه،حسین و همکاران ، "شناسایی و طبقه بندی پسماندهای ویژه واحد الفین مجتمع پتروشیمی جم در سال1392 ، دومین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست
  3. حبیبی نژاد، مجتبی ،کتاب راهنمای کاربردی مدیریت پسماندهای صنعتی، 1389   ، نشر تهران آوام
  4. شرکت مهندسین مشاور آزمون صنعت سبز،گزارش اولیه فاز شناخت، پروژه خدمات مشاوره مهندسی محیط زیست، شرکت پتروشیمی مارون،1394

 

 

 

  1. علوی مقدم، سید محمدرضا و همکاران ، " مدیریت مواد زائد جامد صنعتی در مجتمع پتروشیمی بندر امام در سال 1386، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست ،دوره نهم، شماره ،1 صفحه
  2. احمدی، پریسا و همکاران  ،"  شناسایی و مقایسه تطبیقی پسماندهای ویژه صنعتی با کاربرد روش های UNEP و RCRA و فهرست مدون ایران )مطالعه موردی مجتمع پتروشیمی در غرب ایران(  در سال 1393، فصلنامه انسان و محیط زیست ، شماره 3
  3. عباسپور، مجید، مهندسی محیط زیست، چاپ پنجم، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، 1389 ، جلد دوم، فصل پنجم
  4. مهستی، پژمان ، قوانین و مقررات مواد زائد خطرناک متناسب با خواص و طبقه بندی آنها در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران1374
  5. امیریان ، پریا،" بررسی مواد زائد خطرناک صنعتی ، مطالعه موردی استان فارس در سال 1386  ، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره نهم . شماره دو
  6. کارآموز ، م  و همکاران  ،" توسعه یک طرح جامع برای مدیریت مواد زائد جامد صنعتی در سال1386 ،فصلنامه تکنولوژی علوم محیط زیست، شماره سوم ص 229-242-200
  7. جعفری گل، فرزانه و همکاران  ،" بررسی کمی و کیفی پسماندهای شیمیایی خطرناک جهت ارایه راهکارهای کمینه سازی در پالایشگاه تهران در سال 1392 ، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست
  1. Baker R, Warren J. 2012. Generation of hazardous waste in the united states. Journal of Hazardous Waste and Hazardous Materials, Vol 9, No 2: 19-35.
  2. Allen D, Behmanesh N. 2011. Non hazardous waste generation. Journal of Hazardous Waste and Hazardous Materials, Vol 9, No 1: 67-91.
    1. Sandra J, Joyce C, Flavio S, Agauilherme J, Mary R. 2010. Atomosheric Environment, Vol 47, Issu 24, Agust 2010: 2913-2919
    2. ساعتلو ، عصمت و همکاران ،" طرح ریزی سیستم مدیریت پسماند های صنعتی در واحد الفین یک مجتمع پتروشیمی در سال1392 ، شانزدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران
  1. سبزعلیپور، سیما و همکاران، "بررسی مدیریت پسماندهای صنعتی مطالعه موردی: واحد های الفین و تفکیک مایعات گازی مجتمع پتروشیمی بندر امام در سال 1389، پنجمین همایش ملی مدیریت پسماند
  2. ابراهیمی یگانه،حسین و همکاران ، "شناسایی و طبقه بندی پسماندهای ویژه واحد الفین مجتمع پتروشیمی جم در سال1392 ، دومین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست
  3. حبیبی نژاد، مجتبی ،کتاب راهنمای کاربردی مدیریت پسماندهای صنعتی، 1389   ، نشر تهران آوام
  4. شرکت مهندسین مشاور آزمون صنعت سبز،گزارش اولیه فاز شناخت، پروژه خدمات مشاوره مهندسی محیط زیست، شرکت پتروشیمی مارون،1394