الگوی بررسی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک‌های جنگلی (مطالعه موردی: پارک جنگلی دلند)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

2 - استادیار گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

3 *- (مسوول مکاتبات): دانشجوی دکتری آمایش محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: امروزه صنعتی شدن، شهری شدن و افزایش مشغله‏های زندگی سبب تقاضای چشمگیر برای محیط‏های طبیعی و به طبع آن نیاز به تفرج شده است. پارک‏های جنگلی طبیعی از جمله مناطق طبیعی تامین‏کننده نیازهای تفرجی انسان هستند. یک سیستم تفرجی برای آن که بتواند پاسخگوی نیازهای مراجعه‏کنندگان باشد، باید بر مبنای نیازهای مختلف تفرجی گروه‏های استفاده‏کننده ساخته شود.
روش بررسی: در مطالعه حاضر، روش کلاوسون برای بررسی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان در پارک جنگلی طبیعی دلند در شرق شهر گرگان، استفاده شد. همچنین، آزمون یومان‌ویتنی جهت بررسی ارتباط بین جنسیت و معیارهای انگیزه افراد از حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک استفاده شد. برای انجام مطالعه 168 پرسشنامه توسط بازدیدکنندگان پارک در فصول تابستان و پاییز 1391تکمیل گردید. در این پرسشنامه سوالاتی در مورد علایق تفرجگاهی افراد و وضعیت امکانات تفرجی پارک مطرح شد.
یافته­ها: به طور خلاصه، نتایج نشان داد اغلب بازدیدکنندگان با هدف کسب آرامش روحی و تفرج به این منطقه می‏آیند و 94 درصد افراد معتقدند امکانات پارک برای بازدیدکنندگان کافی و مناسب نیست. نتایج آزمون یومان‌ویتنی نشان داد تفاوت معنی‌داری بین دو گروه جنسیتی زن و مرد در خصوص معیارهای ذکر شده وجود دارد.
نتیجه­گیری: مطابق با نتایج، اکثر بازدیدکنندگان برای گذراندن اوقات فراغت خود پارک‏های جنگلی را در اولویت اول قرار می‏دهند، بنابراین مدیران باید در تامین نیازهای افراد در این مناطق جهت کسب رضایتمندی بازدیدکنندگان تلاش نمایند. نتایج می‏تواند به مدیران و برنامه‏ریزان در مدیریت تفرجگاه‏ها، برآورده نمودن خواسته‏ها و نیازهای بازدیدکنندگان، ارتقا کیفیت تفرجگاه و مدیریت بهینه آن کمک نماید. 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره3، زمستان 1395

 

الگوی بررسی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک­های جنگلی

(مطالعه موردی: پارک جنگلی دلند)

 

سید حامد میرکریمی [1]

مرجان محمدزاده 1

سمیه گلدوی[2]*

s.galdavi@yahoo.com

 

تاریخ دریافت: 25/07/1393

تاریخ پذیرش:30/04/1394

 

چکیده

زمینه و هدف: امروزه صنعتی شدن، شهری شدن و افزایش مشغله‏های زندگی سبب تقاضای چشمگیر برای محیط‏های طبیعی و به طبع آن نیاز به تفرج شده است. پارک‏های جنگلی طبیعی از جمله مناطق طبیعی تامین‏کننده نیازهای تفرجی انسان هستند. یک سیستم تفرجی برای آن که بتواند پاسخگوی نیازهای مراجعه‏کنندگان باشد، باید بر مبنای نیازهای مختلف تفرجی گروه‏های استفاده‏کننده ساخته شود.

روش بررسی: در مطالعه حاضر، روش کلاوسون برای بررسی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان در پارک جنگلی طبیعی دلند در شرق شهر گرگان، استفاده شد. همچنین، آزمون یومان‌ویتنی جهت بررسی ارتباط بین جنسیت و معیارهای انگیزه افراد از حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک استفاده شد. برای انجام مطالعه 168 پرسشنامه توسط بازدیدکنندگان پارک در فصول تابستان و پاییز 1391تکمیل گردید. در این پرسشنامه سوالاتی در مورد علایق تفرجگاهی افراد و وضعیت امکانات تفرجی پارک مطرح شد.

یافته­ها: به طور خلاصه، نتایج نشان داد اغلب بازدیدکنندگان با هدف کسب آرامش روحی و تفرج به این منطقه می‏آیند و 94 درصد افراد معتقدند امکانات پارک برای بازدیدکنندگان کافی و مناسب نیست. نتایج آزمون یومان‌ویتنی نشان داد تفاوت معنی‌داری بین دو گروه جنسیتی زن و مرد در خصوص معیارهای ذکر شده وجود دارد.

نتیجه­گیری: مطابق با نتایج، اکثر بازدیدکنندگان برای گذراندن اوقات فراغت خود پارک‏های جنگلی را در اولویت اول قرار می‏دهند، بنابراین مدیران باید در تامین نیازهای افراد در این مناطق جهت کسب رضایتمندی بازدیدکنندگان تلاش نمایند. نتایج می‏تواند به مدیران و برنامه‏ریزان در مدیریت تفرجگاه‏ها، برآورده نمودن خواسته‏ها و نیازهای بازدیدکنندگان، ارتقا کیفیت تفرجگاه و مدیریت بهینه آن کمک نماید.

واژه­های کلیدی: تفرجگاه‌ها، مردم، بررسی خواسته‌ها، پارک‌های جنگلی، گلستان.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Winter 2016

 

 

 

 

 


A Model for Evaluation of Forest Parks Visitors’ Recreational Needs (Case Study: Daland's Forest Park)

 

Seyed Hamed Mirkarimi [3]

Marjan Mohammadzadeh 1

Somayeh Galdavi[4]*

s.galdavi@yahoo.com

 

 

Abstract

Background and Purpose:  Nowadays, industrialization, urbanization and time shortage are driving forces behind the extremely increased demand for natural areas and outdoor recreation. Natural Forest Parks are the most popular natural destinations that can provide human's outdoor recreational needs. A recreational system should be prepared based on different needs of various users to be responsible for visitors’ needs.

Methods: In the present study, Clawson method was used to evaluate the visitors’ outdoor recreational needs in Daland's Natural Forest Park, located in the east of Gorgan, Iran. In addition, U-Mann Witheny test was used to investigate the relation among genders and criteria of incentive to attend the park, acceptable crowd of area, and the best way to ensure park’s security. In this study, 168 questionnaires were filled out by the visitors to the Park in summer and autumn in 2011. Questions were about visitors' recreational interests and recreation facilities of the park.

Results: The results showed that most visitors come to the park to get mental relaxation and recreation and 94% of the people believe that the facilities of the park are not enough. U–Mann Witheny test results showed a significant difference between the two investigation groups and the mentioned criteria.

Conclusion: According to the results, most visitors spend their leisure time in the forest parks, so at regional context, the managers should pay more attention to visitors satisfaction in this type of areas compared with other types of natural recreational areas. The results can help managers and planners in parks management, fulfilling visitors' wishes and needs, improving park quality and optimal management.

Keywords: Cultural Heritage, UNESCO, Registration of the Natural Heritage Sites, Qualified for the Natural Registry, Natural Heritage Group.

 

مقدمه

 

تفریح و تفرج از جمله نیازهای روحی و روانی هر شخص است که باعث رفع خستگی، آرامش اعصاب و شکوفایی استعدادها می‏شود (1). به علاوه ایجاد جامعه سالم و سازنده برای تداوم پیشرفت و توسعه اقتصادی نیازمند ایجاد، توسعه و نگهداری تفرجگاه‏ها و مناطق توریستی جهت جوابگویی به تقاضای روزافزون انسان‏ها است (2). همچنین، امروزه رشد عظیمی در خصوص گردشگری مبتنی بر طبیعت وجود دارد (3؛ 4 و 5). یکی از منابعی که امروزه توجه برنامه‏ریزان را به خود جلب کرده، جنگل‏ها هستند. جنگل‏ها با برخورداری از جاذبه‏های طبیعی پتانسیل بسیار بالایی را برای جذب بازدیدکنندگان (1)، ایجاد درآمد، گذران اوقات فراغت و تمدد اعصاب فراهم می‏کنند (6). همچنین، تفرج جنگلی بهترین سیاست برای مدیریت جنگل‏ها جهت کاهش عوامل تخریب و حفاظت پایدار آن‏ها است (1 و 6). پارک‏های جنگلی طبیعی که نمونه‏های معرفی از مناطق طبیعی را در بر می‏گیرند و بعضا برای تضمین پایداری تنوع زیستی حائز اهمیت هستند، علاوه بر ارائه خدمات حفاظتی، آموزشی و پژوهشی، می‏توانند فرصت‏های بسیار مناسبی را برای گذراندن اوقات فراغت مردم و مامنی برای خلوت آن‏ها بوجود آورند (7). در واقع، اکوسیستم‏های طبیعی تامین کننده کالاها و خدمات فراوانی هستند که نقش موثری در تامین نیازهای بشر دارند (8). به عنوان نمونه ارزش تفرجی پارک‏های جنگلی شامل استفاده از پارک جنگلی برای تفرج، اوقات فراغت، سرگرمی، پیاده‏روی، کوه‏پیمایی در جنگل و زیبایی‏شناختی است (9). چنین مناطقی مناسب برای دستیابی به آرامش، اکتشاف، یادگیری و دور شدن از فعالیت‌های روزمره زندگی هستند (5). مردم با گذراندن اوقات فراغت خود در پارک‏های جنگلی علاوه بر لذت بردن از مشاهده مناظر و منابع گیاهی و جانوری بر توانایی و دانش آن‏ها در مورد آن محیط افزوده می‏شود (10) .از طرفی این پارک‏ها یکی از کانون‏های اصلی ترویج گردشگری نیز محسوب می‏شوند. گردشگری یکی از صنایع سریع‌الرشد در جهان است (11 و 12) و همچنین به عنوان منبع اصلی درآمد و اشتغال برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه با تمرکز فزاینده بر محیط زیست طبیعی است (12). بنابراین، توجه به محیط زیست طبیعی و به ویژه پارک‏های جنگلی و ارائه خدمات مناسب در این مناطق، موجب رونق اقتصادی و افزایش اشتغال در منطقه خواهد شد (2). بدیهی است مدیریت صحیح تسهیلات، امکانات تفریحی و فضای سبز یک منطقه تأثیر چشمگیری در اقتصاد آن می‏گذارد. این مسئله، اهمیت تصمیم‏گیری در زمینه برنامه‏ریزی طرح‏های توسعه‏ای را بیش از پیش روشن ساخته است (13). یکی از شاخص‏های ارزیابی مطلوبیت فضاهای تفرجی، میزان رضایتمندی و آسودگی بهره‏برداران در زمان استفاده از این گونه محیط‏ها است. فعالیت‏های تفرجی زمانی به معنای واقعی شکل می‏گیرد که تنش‏های عصبی ناشی از شرایط نامساعد محیط موجب ایجاد اختلال در درک زیبایی و نشاط محیط نشده باشد (14). از طرفی، بررسی‌ها نشان می‌دهد که افزایش تقاضا موجب نارضایتی بازدیدکننده می‌شود. بنابراین، اطلاعاتی برای آنچه در عمل باید برای جلوگیری از این مشکلات در نظر گرفته شود مورد نیاز است (15). از آنجا که پارک‏ها و تفرجگاه‏ها در شرایط کنونی یکی از نیازهای زندگی بشر هستند (7) و برای مردم احداث می‏شوند، بنابراین بدون آشنایی با آراء و نظرات آنان نمی‏توان تصمیم‏گیری درستی در مورد وضعیت بهینه آن‏ها انجام داد. استفاده از پرسشنامه، یکی از راه‏های آگاهی از خواسته‏ها و نیازهای بازدیدکنندگان است که در این پژوهش از آن استفاده شده است.

در این زمینه تحقیقاتی توسط سایر محققین نیز انجام شده است. از جمله گشتاسب میگویی و همکاران (1387) به بررسی آرا و نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی سی‏سنگان پرداختند. نتایج حاصل از مطالعه آن‏ها نشان داد که مردها و متاهلین بیشترین بازدیدکنندگان پارک را تشکیل می‏دهند. اکثر بازدیدکنندگان اغلب در بهار و تابستان از پارک بازدید می‏نمایند. همچنین، مطابق نتایج آن‏ها حفظ حالت طبیعی پارک، عدم وجود تاسیسات و تسهیلات و ناکافی بودن امکانات موجود در پارک مورد تایید اغلب افراد بازدیدکننده بوده است و تقرببا تمام گردشگران تاکید به رسیدگی پارک از نظر بهداشتی دارند (7). همچنین، جلیلوند و همکاران (1391) به ارزیابی تفرجی با کمک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در پارک جنگلی شهید زارع مازندران پرداختند. همچنین، تقاضای تفرجی پارک را با روش کلاوسون مطالعه کردند. نتایج نشان داد که اکثر بازدیدکنندگان پارک را مردها و متاهلین تشکیل می‏دهند. مطابق با نتایج اکثر بازدیدکنندگان به صورت خانوادگی به پارک می‏آیند و اکثر آن‏ها خواستار افزایش امکانات در سطح پارک هستند (16).دانشور و منفرد (1389) به ارزش‏گذاری تفرجی پارک جنگلی تنگه مینودشت با استفاده از روش رفراندوم پرداختند. نتایج مطالعه آن‏ها نشان داد که حدود 18/70 درصد بازدیدکنندگان حاضر به پرداخت مبلغ ورودیه برای پارک و استفاده تفرجی از آن هستند. نتایج مطالعه آن‏ها بیانگر نقش مهم پارک‏های جنگلی در گذران اوقات فراغت جامعه بوده و مدیران این پارک‏ها را موظف به توجه به نظرات بازدیدکنندگان در پارک می‏نماید (9). همچنین، شایسته و همکاران (1390) برنامه‏ریزی جهت مدیریت بهینه تفرجی را به عنوان ابزاری جهت کاربرد مفهوم ظرفیت برد در مدیریت پایدار مناطق تفرجی مورد مطالعه و بررسی قرار دادند. آن‏ها بیان نمودند افزایش میزان استفاده تفرجی از مناظق طبیعی هم بر منابع محیط‏زیستی آن‏ها و هم بر کیفیت تجربه حضور در طبیعت تاثیر می‏گذارد. آن‏ها پس از ارائه مفهوم ظرفیت برد و مقایسه مدل‏های مختلفی که در زمینه ظرفیت برد تفرجی ارائه شده‏اند، رویکرد جدید برنامه مدیریت بهینه تفرجی و اجزای آن را به عنوان چارچوبی کلی جهت استفاده در نواحی تفرجی معرفی می‏شود (17). ریگنر و همکاران (2012) به مطالعه نقش
شبکه حمل و نقل در مدیریت مناطق تفرجی پرداختند. آن‏ها بیان نمودند حمل و نقل و تفرج به طور ذاتی با هم مرتبط هستند. آن‏ها مطالعه خود را در پارک ملی یوس‏میت[5] انجام دادند و بیان نمودند که وجود راه‏های ترانزیتی و شبکه حمل و نقل در این پارک از دلایل اصلی حضور مردم در این پارک است. بنابراین برای مدیریت منطقه بررسی مسیرهای حمل و نقل پارک موثر است (18).

همانطور که در بررسی منابع فوق ذکر شد پارک‏های جنگلی و مناطق طبیعی نقش مهمی در گذران اوقات فراغت مردم دارند. در این تحقیق به مطالعه نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند با استفاده از روش کلاوسون پرداخته شده است. این پژوهش با استفاده از کار میدانی و پیمایشی و تهیه و تکمیل پرسشنامه انجام گردید. در این مطالعه، علاوه بر بررسی برخی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند، شرایط بهینه استفاده از پارک نیز ارائه شده است.

روش بررسی

موقعیت جغرافیایی منطقه مطالعاتی

در این پژوهش، پارک جنگلی دلند به عنوان محدوده مطالعاتی انتخاب شد. این پارک در فاصله ″29 ′ 03 ˚55 تا ″04 ′ 06 ˚55 طول شرقی و ″03 ′03 ˚37  تا ″21 ′03 ˚37 عرض شمالی و در 11 کیلومتری غرب آزادشهر و در شمال غربی محور اصلی شاهراه آسیایی تهران – مشهد و در شرق شهر دلند واقع شده است. شکل 3-1 موقعیت جغرافیایی پارک جنگلی دلند را نشان می‏دهد.

 

 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی پارک جنگلی دلند

Figure 1- Location of Daland Forest Park

 


توصیف منطقه مطالعاتی

 

این منطقه دارای 541 هکتار مساحت است و در سال 1354 تاسیس شده است (19). ارتفاع از سطح دریا بین 80 – 120 متر و شیب عمومی پارک بسیار کم و یکنواخت بین 5/0- الی 1 درصد است (20). میزان بارندگی سالانه 500 – 600 میلی‏متر است که بیش‏تر آن در بهار و کمتر آن در تابستان می‏بارد. دمای متوسط 21 درجه سانتی‏گراد و حداکثر 36 و حداقل 3 ـ درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی آن 67 درصد است.خاک محدوده پارک رسی – شنی و دارای سنگ مادر آهکی است که منشا آن از لوم‏های بادی و حاصل دوران چهارم زمین شناسی است. تیپ گیاهی آن بلوط، آزاد، ممرزستان و انجیلی بوده و به ندرت سپیدار، افرا و اوجا در آن یافت می‏شود. امکانات پارک شامل آب‏خوری، روشنایی‏، زمین بازی، نمازخانه، سرویس‏های بهداشتی، کمپینیگ، پیک‏نیک، میز و نیمکت، پارکینگ، مسیرهای آسفالته، ساختمان نگهبانی، فروشگاه، پناهگاه‏های چوبی و مهمانسرا است.

روش بررسی

در این پژوهش، نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند با استفاده از روش کلاوسون و استفاده از پرسشنامه برآورد ‏گردید. روش کلاوسون یک روش اقتصادی – اجتماعی است. کاربرد این روش فقط در مورد پارک‏ها و تفرجگاه‏های خارج از شهر است که برای دسترسی به آن نیاز به صرف هزینه و زمان است و هدف بازدیدکنندگان تفرج و گردش در طبیعت است (مجنونیان، 1358 به نقل از 7). روش فوق روشی است که عکس‏العمل واقعی گردشگران را در مود امکانات تفرجگاهی تشریح می‏کند (7). جامعه آماری این پژوهش را مراجعه‏کنندگان به پارک جنگلی دلند تشکیل می‏دهند. با توجه به این که تعداد افراد بازدیدکننده از پارک جنگلی دلند به طور متوسط روزانه 3300 نفر است، حجم نمونه با احتمال خطای 5 درصد و ضریب اطمینان 95 درصد، 160 نفر تعیین شده است. در این پژوهش جهت اطمینان بیش‏تر، تعداد 168 پرسشنامه تکمیل گردید. پرسشنامه‏ها اغلب در ساعات اوج استفاده از پارک (ساعات 10 تا 16 بعد از ظهر) در دو فصل تابستان و پاییز سال 1391تکمیل گردیده است.

سوالات پرسشنامه معمولا به سه دسته قابل تقسیم است: سوالاتی که مربوط به سن، جنس، سطح سواد و وضعیت تاهل افراد است. سوالاتی که ربطی به شخصیت افراد نداشته و پاسخ ثابتی دارند. این قبیل سوالات پیچیدگی خاصی هم ندارند و بالاخره سوالاتی که معمولا به شخصیت افراد بستگی دارد و

 

پاسخ‏ها بستگی به کلیه عواملی دارد که دیدگاه پاسخگو را تشکیل می‏دهند. پرسشنامه مطالعه حاضر به همین شیوه تدوین شده است. در این پرسشنامه ابتدا سؤالاتی در خصوص جنسیت، سن، میزان تحصیلات و غیره مورد پرسش قرار گرفته و سپس به طرح سؤالاتی در خصوص زمان‏های استفاده از تفرجگاه، انگیزه مراجعه به تفرجگاه، سابقه استفاده از تفرجگاه، دیدگاه افراد در مورد امنیت، تجهیزات، امکانات پارک و طبیعت پرداخته شد. سوالات این پرسشنامه با مطالعه و بررسی در خصوص موضوع مورد بحث توسط نگارندگان تهیه گردید. از آنجا که در این مطالعه برخی نیازهای تفرجگاهی بازدیدکنندگان مورد بررسی قرار گرفته، سعی شده تا سوالات به گونه‏ای طراحی شوند که نیازهای تفرجگاهی افراد را در بر گیرند. در نهایت، این سوالات برای ارزیابی نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان استفاده شدند.

ابتدا روایی پرسشنامه توسط دو تن از متخصصین مورد تایید قرار گرفت. همچنین، پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه گردید. ضریب آلفای کرونباخ حدود 7257/0 بدست آمد که نشان می‏دهد پرسشنامه از پایایی مطلوبی برخوردار است. پس از تکمیل پرسشنامه‏ها از سوی پاسخگویان، اطلاعات جمع آوری شده با نرم افزار SPSS و Excel مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در آمار توصیفی از نرم افزار Excel جهت محاسبه معیارهایی نظیر درصد فراوانی و میانگین و ترسیم نمودارهای مرتبط با آن‌ها و در آمارتحلیلی از آزمون یومان‌ویتنی جهت بررسی وجود تفاوت معنی‌دار بین دو گروه جنسیتی زن و مرد در خصوص معیارهای انگیزه افراد از حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک استفاده گردید. نتایج حاصل به ارائه راهکارهایی جهت بهینه‏سازی شرایط پارک جهت حفظ منطقه برای استفاده‏های آتی و دراز مدت و افزایش رضایتمندی مردم از حضور در پارک کمک می‏نماید.

یافته ها

با توجه به تقاضای روزافزون مردم برای استفاده از تفرجگاه‏ها و مراکز تفریحی، تجزیه و تحلیل در مورد این مساله از نقطه نظر اقتصادی و اجتماعی و بررسی خواسته‏های مردم و همچنین پیش‏بینی نیازهای تفرجگاهی و اوقات فراغت در آینده کاری است که با وجود دشواری، به علت ضرورت امر، الزامی است. در این مطالعه نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند با روش کلاوسون مورد مطالعه قرار گرفت. برای انجام این کار تعداد 168 بازدیدکننده مورد پرسشگری قرار گرفتند. از این تعداد 101 نفر مرد و 67 نفر زن پرسشنامه‏ها را تکمیل نمودند. شکل‏های 1 تا 4 فراوانی و خصوصیات افراد تکمیل کننده پرسشنامه‏ها را نشان می‏دهد.

 

 

 

   

شکل 2- نمودار توزیع جنسیت مصاحبه‏شوندگان

Figure 2- Distribution of the Respondents by Gender

 

شکل 3- نمودار توزیع وضعیت تاهل مصاحبه‏شوندگان

Figure 3- Distribution of the Respondents by Marital status

 

 

 

 

شکل 4- نمودار توزیع گروه سنی مصاحبه‏شوندگان

Figure 4- Distribution of the Respondents by Age

 

 

 

همانطور که در شکل‏های 2 تا 4 مشاهده شد حدود 60 درصد پرسشنامه‏ها توسط آقایان و حدود 40 درصد توسط خانم‏ها تکمیل شده که از این میزان حدود 12 درصد پرسشنامه‏ها توسط افراد مجرد و مابقی توسط متاهلین تکمیل شده است. همچنین، مطابق با شکل 4-2 اکثر بازدیدکنندگان پارک را مردهای متاهل تشکیل می‏دهند (حدود 6/53).

نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه‏ها

نتایج به صورت نتایج حاصل از امار توصیفی و تحلیلی ارائه می شود.

  • ·    نتایج آمار توصیفی

در این بخش اطلاعات حاصل از پرسشنامه که شامل اطلاعاتی در زمینه وضعیت شغلی افراد، تعداد دفعات بازدید آن‌ها از پارک، تمایلات آن‌ها در خصوص گذراندن اوقات فراغت با خانواده، دوستان و یا انفرادی، هدف آن‌ها از حضور در پارک، نظر آن‌ها در خصوص کفایت امکانات پارک، نظرات آن‌ها در خصوص مسئول برقراری نظم و امنیت، میزان فاصله مورد نظر آن‌ها از سایر گروه‌ها هنگام استراحت و نشستن در پارک و مواردی از این قبیل که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود، مورد بررسی قرار گرفتند. به طور خلاصه اطلاعات و نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه‏ها عبارتند از:

-   مطابق با اطلاعات حاصل از پرسشنامه‏ها حدود 75 درصد از افراد شاغل و 25 درصد غیرشاغل می‏باشند. افراد غیرشاغل اغلب شامل زن‏های خانه‏دار و دانشجویان بودند.

-     مطابق با اطلاعات حاصل از پرسشنامه‏ها آشکار شد، حدود 56 درصد از بازدیدکنندگان بیش از 3 بار در سال از پارک جنگلی دلند بازدید می‏نمایند.

-   حدود 84 درصد بازدیدکنندگان برای گذراندن اوقات فراغت معمولا با خانواده، 6 درصد با دوستان، 1 درصد به صورت انفرادی به پارک می‏آیند. ضمن اینکه حدود 9 درصد افراد نسبت به اینکه اوقات فراغت خود را با کدام یک از گروه‏های فوق بگذرانند بی‏تفاوت هستند.

-   حدود 66 درصد بازدیدکنندگان برای گذراندن اوقات فراغت خود به پارک‏های طبیعی و جنگلی، 14 درصد کنار دریا، 14 درصد پارک‏های طبیعی و جنگلی و کنار دریا، 3 درصد پارک‏های شهری و 3 درصد پارک‏های طبیعی و جنگلی و پارک‏های شهری، دارند. در عین حال هیچ یک از بازدیدکنندگان تمایل به گذراندن اوقات فراغت خود در سینما نداشت.

-   حدود 4/7 درصد صرفا جهت پر کردن اوقات فراغت به این پارک مراجعه نموده‏اند. حدود 33/58 درصد با هدف ایجاد آرامش روحی، 9/11 درصد با هدف تفرج، 26/17 درصد از بازدیدکنندگان به صورت گذری در این مکان حضور داشتند و مابقی همه موارد فوق الذکر را به عنوان انگیزه حضور خود در پارک معرفی نموده‏اند. در این میان، حدود 68 درصد از بازدیدکنندگان مرد و حدود 73 درصد از بازدیدکنندگان زن با هدف کسب آرامش روحی و تفرج به این پارک می‏آیند. در واقع، به طور کلی حدود 24/70 درصد از بازدیدکنندگان با هدف کسب آرامش روحی و تفرج به این پارک می‏آیند.

-   حدود 94 درصد از بازدیدکنندگان معتقدند که این منطقه نیاز به توسعه امکانات دارد و تنها 6 درصد افراد خلاف این نظر را دارند. این موضوع نشان می‏دهد که امکانات پارک در حد تامین نیازهای بازدیدکنندگان نیست و نیاز به افزایش امکانات پارک در حد مطلوب جهت تامین نیازهای بازدیدکنندگان وجود دارد.

-   همچنین، حدود 42 درصد بازدیدکنندگان مرد و حدود 3/52 درصد از بازدیدکنندگان زن معتقدند که برقراری امنیت در پارک از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین، حدود 30 درصد بازدیدکنندگان مرد و حدود 21 درصد از بازدیدکنندگان زن معتقدند که حفظ حالت طبیعی پارک از درجه اهمیت بالا برخوردار است. این موضوع نشان می‏دهد که خصوصیت «امنیت محیط» برای 47 درصد از بازدیدکنندگان بالاترین اولویت را دارد و برای 26 درصد افراد حفظ حالت طبیعی پارک از اهمیت بالایی برخوردار است.

-   در خصوص مسئول برقراری امنیت در منطقه، نتایج نشان می‏دهد که حدود 17 درصد از مردها و حدود 6 درصد از زن‏ها تمایل دارند که تنها نیروی انتظامی امنیت پارک را تامین نماید، در حالی‏که حدود 11 درصد از مردها و حدود 9 درصد از زن‏ها تمایل دارند تا تنها نگهبانان پارک برقراری نظم و امنیت پارک را عهده‏دار باشند. در عین حال، 3/68 درصد از مردها و 6/77 درصد از زن‏ها تمایل دارند که نیروی انتظامی و نگهبانان پارک به کمک هم در برقراری نظم و امنیت پارک بکوشند. به عبارت دیگر، در کل 5/12 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند که تنها نیروی انتظامی امنیت پارک را تامین نماید، در حالی‏که 1/10 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند تا تنها نگهبانان پارک برقراری نظم و امنیت پارک را عهده‏دار باشند. در عین حال، 1/72 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند که نیروی انتظامی و نگهبانان پارک به کمک هم در برقراری نظم و امنیت پارک بکوشند.

-   حدود 15 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند که هنگام نشستن و استراحت در پارک 10 متر از گروه‏های دیگر فاصله بگیرند، حدود 6/22 درصد از بازدیدکنندگان فاصله 25 متر، حدود 24 درصد از بازدیدکنندگان فاصله 50 متر، حدود 8/17 درصد از بازدیدکنندگان فاصله 100 متر و حدود 8/20 درصد از بازدیدکنندگان اظهار بی‏تفاوتی نسبت به این موضوع نمودند. این موضوع می‏تواند در نحوه طراحی محل‏های نشستن و استراحت و تعیین فاصله آن‏ها از یکدیگر مفید باشد.

-   همچنین، مطابق با اطلاعات حاصل از پرسشنامه‏ها، حدود 5/28 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند که هنگام استراحت در پارک گروه‏های مجاورشان افراد هم‏قوم و هم‏زبان آن‏ها باشند و حدود 8 درصد از بازدیدکنندگان تمایل دارند که هنگام استراحت در پارک گروه‏های مجاورشان افراد غیر هم‏قوم باشند. حدود 58 درصد از بازدیدکنندگان اظهار بی‏تفاوتی نسبت به این موضوع نمودند و حدود 6 درصد از بازدیدکنندگان تمایل داشتند که در محیط تنها باشند.

-   حدود 5/31 درصد از بازدیدکنندگان بیان نمودند که کمبود اوقات فراغت دلیل اصلی حضور کمتر آن‏ها در این پارک است. در وهله بعد کمبود امکانات پارک و دور بودن از محل پارک با 24 و 22 درصد به ترتیب در رتبه‏های بعدی برای حضور کمتر افراد در پارک است. سایر بازدیدکنندگان دلایلی نظیر شلوغی پارک، کمبود امنیت و هزینه زیاد را از جمله دلایل حضور کمتر در منطقه بیان نمودند.

-   همچنین، شکل 5 نظرات بازدیدکنندگان را در مورد برخی معیارهای مطلوبیت محیط نظیر امکانات و تاسیسات، امنیت، نور، وضعیت امکانات ترویجی و آگاهی‏دهنده، تناسب فاصله محل استراحت از زمین بازی، امکان تردد در مسیرهای پیاده‏روی، تعداد آلاچیق‏ها، دسترسی به آلاچیق‏ها، توافق با پرداخت ورودیه، وضعیت بهداشت، وضعیت امکانات خدماتی و رفاهی و گشت نیروی انتظامی نشان می‏دهد.

 

 

 

 

   
   
   
   

 

شکل‏ 5- نظرات بازدیدکنندگان در خصوص معیارهای مطلوبیت محیط

Figure 5- Visitors' votes about the suitability criteria of the area     

 

              

 

 

 

 

 

 

 

 

   
   
 

 

ادامه شکل‏ 5- نظرات بازدیدکنندگان در خصوص معیارهای مطلوبیت محیط

Figure 5- Visitors' votes about the suitability criteria of the area                       

 

 

مطابق با شکل 5، اغلب بازدیدکنندگان پارک معتقدند که امکانات پارک در حد خیلی کم تا متوسط است (حدود 91 درصد بازدیدکنندگان). معیار امنیت پارک و معیار نور پارک به ترتیب با کسب 77 و 66 درصد آرا افراد در سطح متوسط تا خوب قرار دارد. همچنین، معیار امکان تردد در مسیرهای پیاده پارک با کسب 63 درصد آرا بازدیدکنندگان در سطح متوسط تا خوب قرار دارد. با این حال، برخی معیارها نظیر وضعیت بهداشتی پارک و وضعیت امکانات خدماتی – رفاهی پارک در سطح مطلوبیت خیلی کم تا متوسط با کسب بیش از 80 درصد آرا بازدیدکنندگان می‏باشند. این موضوع نشان می‏دهد که پارک جنگلی دلند از نظر برخی معیارها نظیر وضعیت امکانات بهداشتی، خدماتی – رفاهی و دسترسی به امکانات پارک در وضعیت مناسبی قرار ندارد و نیاز به ایجاد تغییرات و اصلاحاتی در این زمینه جهت بهبود شرایط پارک و رسیدن به وضعیت بهینه استفاده از پارک وجود دارد. همچنین، حدود 9/80 درصد افراد معتقدند که امکان دسترسی به آلاچیق‏ها در سطح خیلی کم تا متوسط قرار دارد.

  • ·    نتایج آمار تحلیلی

در این بخش، آزمون یومان‌ویتنی جهت بررسی وجود یا عدم وجود تفاوت بین دو گروه جنسیتی زن و مرد در مورد برخی معیارها نظیر انگیزه افراد از حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک استفاده شد. نتایج حاصل از آزمون یومان‌ویتنی در جدول 1 خلاصه شده است.


 


جدول 1- نتایج حاصل از آزمون یومان‌ویتنی در بررسی تفاوت بین دو گروه زن‏ها و مردها

Table 1- Results of U Mann-Whitney test the differences between men and women


خصوصیت مورد بررسی

مقدار یومان ویتنی

Asymp. Sig. (2-tailed)

تفسیر معنی‏داری

انگیزه حضور افراد

5/3110

313/0

تفاوت معنی‏دار است

میزان شلوغی قابل قبول پارک

5/3140

365/0

تفاوت معنی‏دار است

بهترین راه تامین امنیت پارک

2990

106/0

تفاوت معنی‏دار است

 

 

 

در آزمون یومان‌ویتنی، اگر سطح معنی‏داری بیش از 05/0 باشد، نشان می‏دهد که تفاوت بین گروه‏ها معنی‏دار است و اگر کم‏تر از این مقدار باشد، تفاوت معنی‏دار نیست. بدین ترتیب مطابق با نتایج، از نظر انگیزه حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک تفاوت معنی‏داری بین دو گروه مورد بررسی وجود دارد.

همچنین برخی افراد ضمن تشکر از مدیریت محترم پارک و پرسنل اجرایی آن، نظرات ذیل را جهت بهبود وضعیت پارک بیان نموده‏اند:

-     داشتن یک مکان علمی – فرهنگی نظیر کانون و استفاده از کتب و منابع آن.

-     بهبود وضعیت بهداشتی پارک و ترویج و فرهنگ‏سازی رعایت بهداشت در پارک‏ها و اماکن عمومی.

-     افزایش تعداد سرویس‏های بهداشتی در نقاط مختلف پارک

-     اصلاح و بازسازی آلاچیق‏ها و افزایش تعداد آن‏ها

-     بازسازی و افزایش وسایل بازی کودکان. ضمن اینکه وسایل بازی کودکان را در چند نقطه مختلف پارک قرار دهند تا دسترسی افراد راحت‏تر باشد.

-     افزودن امکانات تفریحی و سرگرم کننده در پارک و نیز ایجاد زمین ورزشی نظیر زمین والیبال و فوتبال در پارک.

-   حضور مداوم ماموران نیروی انتظامی و نگهبانان پارک به صورت گشت‏زنی در پارک. همچنین تعیین کمیته انتظامات در پارک تا امنیت پارک افزایش یابد. جلوگیری از ورود افراد بزهکار در پارک و همچنین جلوگیری از تردد بی‏رویه موتورسواران با سرعت بالا در پارک می‏تواند در تحقق این امر مفید باشد.

-     تعمیر و تعویض چراغ‏های روشنایی و قرار دادن وسایل روشنایی نظیر لامپ در آلاچیق‏ها و محل‏های استراحت.

-     افزایش امکانات رفاهی پارک نظیر احداث پارکینگ، سوپرمارکت، فروشگاه و رستوران در پارک. همچنین بهبود وضعیت پیاده‏روها و جاده‏های داخل پارک.

-     افزایش تعداد سطل‏های زباله در نقاط مختلف پارک.

-     احداث نمازخانه در چند نقطه از پارک.

-     افزودن آب‏نما و محل عبور آب جاری از داخل پارک جهت افزایش جذابیت و زیبایی پارک.

-     قرار دادن منقل و کباب‏پز در پارک.

-   فراهم کردن هیزم از درخت‏های فرسوده و قرار دادن آن کنار آلاچیق‏ها جهت جلوگیری از اقدام خودسرانه افراد برای قطع شاخه‏ها درختان و بر هم زدن طبیعت. همچنین کاشت نهال جهت جایگزینی با درختان فرسوده.

-     احداث درمانگاه، اورژانس و گرو‏های امداد و نجات به ویژه در فصول پراستفاده پارک.

-     همچنین برخی افراد احداث محلی برای بازدید از حیات وحش را پیشنهاد دادند.

از آنجا که تفرجگاه‏ها برای مردم احداث می‏شوند، تامین نیازهای افراد بازدیدکننده آن جهت تامین رضایت آن‏ها از محیط تفرجگاه امری ضروری است. در مطالعه حاضر، نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق روش کلاوسون جهت آگاهی از نظرات مردم با تنظیم یک پرسشنامه استفاده شد. نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه‏ها نشان داد که به طور کلی رضایت نسبی در خصوص برخی معیارها نظیر امنیت، نور و امکان تردد در

 

مسیرهای پیاده پارک وجود دارد (سطح مطلوبیت متوسط تا خوب). همچنین، مطابق با نتایج حاصل از آزمون یومان‌ویتنی بین گروه‌های مختلف از نظر معیارهایی نظیر انگیزه افراد از حضور در پارک، میزان شلوغی قابل قبول پارک و بهترین راه تامین امنیت پارک تفاوت وجود دارد. بنابراین، هنگام طرح‌ریزی سرزمین برای استفاده‌های تفرجی جهت تامین علایق و نیازهای گروه های گوناگون باید جنبه‌های مختلف را با بررسی نیازهای آن‌ها در نظر گرفت. به طور کلی، پارک جنگلی دلند از نظر پارامترهایی نظیر وضعیت دسترسی به امکانات پارک نظیر آلاچیق‏ها، وضعیت بهداشتی پارک و وضعیت امکانات خدماتی رفاهی در وضعیت مطلوبی قرار ندارد و نمی‏تواند رضایت افراد را تامین نماید (سطح مطلوبیت خیلی کم تا متوسط). این موضوع نشان می‏دهد که پارک جنگلی دلند در حال حاضر نمی‏تواند نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان را به خوبی تامین کند و نیاز به انجام اقداماتی جهت رسیدن به شرایط مطلوب آن وجود دارد. به این ترتیب، در حال حاضر این پارک پاسخگوی تمام توقعات و انتظارات بازدیدکنندگان نبوده و به طبع قادر به تامین رضایت آن‏ها نبوده است.

بحث و نتیجه گیری

در عصر حاضر شهرنشینی بی‏رویه و ناملایمات حاصل از زندگی شهری موجب شده تا ساکنان شهرها برای کسب آرامش جسمی و روحی – روانی به پارک‏ها و تفرجگاه‏ها روی آورند. در این میان شناخت صحیح عواملی که متناسب با ویژگی‏های روحی و روانی آن‏ها است، اهمیت فراوانی دارد (21). پارک‏های جنگلی طبیعی یکی از کانون‏های اصلی قوت و ترویج گردشگری به شمار می‏روند که از نظر کمی و کیفی به موازات رشد خود در حال تحول می‏باشند. افزایش استفاده از تفرجگاه در صورتی باید ادامه ‏یابد که سطح تفرجگاه، امکانات و تسهیلات آن نیز افزایش یابد. بنابراین،به موازات افزایش بازدیدکنندگان در منطقه باید ظرفیت و امکانات تفرجی نیز گسترش یابند (7). در مطالعه حاضر برخی نیازهای تفرجگاهی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند مورد مطالعه قرار گرفت. بسیاری از محققین از جمله پریسکین (2001)، دنگ (2002) و علاالدین‌اگلو و کن (2011) اهمیت انجام تحقیق در زمینه نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان، امکانات و تسهیلات مناطق تفرجی را تایید نموده‌اند. آن‌ها در مطالعات خود اظهار داشته‌اند که تامین نیازهای بازدیدکنندگان و آماده‌سازی امکانات، تسهیلات و راه‌های دسترسی مناسب در منطقه نقش مهمی در تامین رضایت بازدیدکنندگان و ایجاد یک تجربه لذت‌بخش برای افراد دارد (4؛ 22و 5). در مطاله حاضر، نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه‏ها نشان داد که حدود 94 درصد از بازدیدکنندگان تمایل به گذراندن اوقات فراغت خود در مناطق طبیعی دارند. این موضوع نشان‏دهنده علاقمندی افراد به محیط‏های تفرجگاهی طبیعی است. همچنین، بیش از 70 درصد افراد با هدف کسب آرامش روحی و تفرج به مناطق تفرجی می‏آیند، ضمن اینکه حدود 84 درصد افراد به صورت خانوادگی در این گونه محیط‏ها وارد می‏شوند، بنابراین مدیریت و برنامه‏ریزی صحیح محیط‏های تفرجگاهی جهت تامین این گونه نیازهای خانواده‏ها ضروری به نظر می‏رسد. این موضوع توسط سایر محققین نظیر گشتاسب میگویی و همکاران (1387) قابل تایید است. آن‏ها نیز در مطالعه خود در پارک جنگلی سی‏سنگان بیان نمودند که با توجه به اینکه اکثر بازدیدکنندگان را خانوده‏ها تشکیل می‏دهند، بنابراین تامین نیازهای این قشر باید در الویت اول قرار گیرد. همچنین، این نتایج با نتایج جلیلوند و همکاران (1391) مطابقت دارد. آن‏ها نیز در مطالعه خود در پارک جنگلی شهید زارع مازندران به همین نتیجه دست یافتند. در راستای رسیدن به این هدف تامین نیازهای تفرجگاهی، امنیت و آسایش بازدیدکنندگان نقش مهمی در جذب افراد به مناطق تفرجی دارد. این موضوع توسط محمدی و رخشانی‏نسب (1390) قابل تایید است. آن‏ها در مطالعه خود ایجاد ایمنی، امنیت و آسایش را از فاکتورهای مهم در جذب بازدیدکنندگان در مناطق تفرجی بیان نموده‏اند.همچنین، ریگنر و همکاران (2012) بیان نمودند شبکه حمل و نقل در میزان حضور افراد در منطقه موثر است (18). پارک جنگلی دلند نیز به دلیل اینکه در مسیر جاده آسیایی مشهد – تهران قرار دارد، علاوه بر بازدیدکنندگان بومی بسیاری از افراد غیر بومی نیز در تمام طول سال به آن مراجعه می‏نمایند. به خصوص زائرین حرم مطهر امام رضا (ع) در مسیر حرکت خود به این مکان مراجعه می‏نمایند. لذا جهت جذب بیشتر افراد ضروری است که وضعیت پارک به بهترین نحو اصلاح و بازسازی گردد تا بازدیدکنندگان بتوانند از حضور در محیط آن لذت برده و با آسایش خیال در آن حضور داشته باشند. ضمن اینکه نتایج مطالعه حاضر حاکی از آن است که در حال حاضر شرایط پارک جنگلی دلند در حد بهینه از نظر تامین نیازهای تفرجگاهی قرار ندارد و نیاز به بهبود شرایط برای رسیدن به این مقصود و تامین رضایت بازدیدکنندگان وجود دارد. این نتایج با نتایج گشتاسب میگویی و همکاران (1387) هماهنگی دارد. آن‏ها در مطالعه‏ای در پارک جنگلی سی‏سنگان به نتایجی مشابه با نتایج این مطالعه دست یافتند و بیان نمودند که پارک جنگلی سی‏سنگان برای تامین نیازهای تفرجی مردم نیاز به ایجاد و بهبود برخی تاسیسات و امکانات پارک دارد. برای رسیدن به این شرایط عوامل مختلفی موثر هستند. مطابق با نتایج، پارک جنگلی دلند از نظر امکانات رفاهی نیاز به اصلاح و بهبود شرایط دارد. برای این منظور افزایش تعداد آلاچیق‏ها، سکوهای نشستن، احداث فروشگاه و رستوران در پارک می‏تواند موثر باشد. البته در کنار افزایش امکانات و تسهیلات پارک باید همواره حفظ پایداری محیط در اولویت قرار داشته باشد. این موضوع توسط پرورش و همکاران (1389) قابل تایید است. آن‏ها بیان نمودند که علاوه بر تلاش در جهت سرمایه‏گذاری برای بالا رفتن میزان گردشگران و جذابیت مقاصد گردشگری باید پایداری محیط نیز در نظر گرفته شود. همچنین، از آنجا که این پارک دارای بازدیدکنندگان غیر بومی به خصوص در فصول بهار و تابستان است، نیاز به افزایش امکانات ترویجی و آگاهی‏دهنده در پارک برای سهولت استفاده این افراد از امکانات پارک می‏باشد. همچنین، افزایش سطح بهداشت و امکانات بهداشتی پارک می‏تواند در این امر تاثیرگذار باشد. نتایج این مطالعه می‏تواند بازتابی از وضعیت موجود در پارک و انتظارات بازدیدکنندگان از مدیریت پارک باشد. همچنین، نتایج این مطالعه می‏تواند جهت مدیریت بهینه پارک و تامین رضایت بازدیدکنندگان مفید باشد.

در مطالعه حاضر، برخی نیازهای تفرجگاهی بازدیدکنندگان پارک جنگلی دلند بررسی و راهکارهایی برای بهینه‏سازی شرایط آن ارائه گردید. برای این منظور تعداد 168 پرسشنامه در فصول تابستان و پاییز سال 1391 تکمیل گردید. نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه‏ها نشان داد که این پارک در شرایط مطلوبی از نظر تامین نیازهای تفرجگاهی افراد قرار ندارد و نیاز به ایجاد برخی تغییرات جهت رسیدن به وضعیت مطلوب وجود دارد. برای رسیدن به این هدف افزایش امکانات بهداشتی، خدماتی – رفاهی و ایمنی می‏تواند نقش موثر در تامین رضایت بازدیدکنندگان و رسیدن به ظرفیت برد روانی پارک داشته باشد. نتایج مطالعه حاضر می‏تواند با انعکاس نظرات و انتظارات بازدیدکنندگان نقش مهمی را در خط مشی‏های آینده منطقه و بهبود وضعیت آن داشته باشد. این مطالعه می‏تواند به مدیران و تصمیم‏گیران جهت تامین بیش از پیش رضایت بازدیدکنندگان کمک نماید. همچنین، با توجه به پاسخ‏های ارائه شده در پرسشنامه بهتر است در طرح‏ریزی فضاهای تفرجگاهی پارک موارد زیر نیز در نظر گرفته شود:

-  امکانات و تسهیلات تفرجگاهی در پارک جنگلی دلند عمدتا در جهت برآورد نیازهای خانواده‏ها باشد.

-  با توجه به رده سنی مراجعین، امکانات و تسهیلات تفرجگاهی باید بتواند نیازهای تفرجی گروه سنی 25 – 35 سال را در ابتدا برآورده سازد.

- با توجه به عدم پراکنش یکنواخت مراجعین در فصول مختلف، امکانات کنترل، نظارت، نیازهای بهداشتی و سرویس‏های خدماتی از نظر کمیت به گونه‏ای برآورده شود که نیازهای آتی بازدیدکنندگان را در این فصول خاص تامین کنند. همچنین، باید تدابیر لازم جهت کنترل و حفاظت از مراکز تفرجگاهی پارک در زمان‏های اوج بازدید پیش‏بینی شود.

- همانطور که قبلا ذکر شد خانواده‏ها متقاضیان عمده این پارک هستند. لذا تسهیلات تفرجگاهی باید با توجه به ضرورت‏های فرهنگی در مراکز تفرجگاهی پیش‏بینی شده و تامین نیازهای تفریحی تفریحی کودکان نیز یکی از عوامل مهم در طرح‏ریزی به شمار می‏آید.

-  از آنجا که یکی از عوامل موثر در حفظ تقاضا، امکانات بهداشتی است، بنابراین در طراحی مراکز تفرجگاهی پارک از نظر کمیت و کیفیت مورد توجه قرار گیرد.

-  ورودیه به عنوان یکی از عوامل اقتصادی موثر در تقاضا باید به عنوان مکانیسمی در کنترل تقاضا جهت تطبیق با ظرفیت برد منطقه مورد استفاده قرار گیرد.

پیشنهادات

برای بهبود خط مشی‏های مدیریتی و استفاده بهینه از مناطق تفرجگاهی پیشنهاد می‏گردد:

-   اصلاح و بهبود امکانات بهداشتی، رفاهی و خدماتی، آگاهی‏دهنده و ایمنی در کنار افزایش سطح امنیت پارک با حضور مداوم مامورین محترم نیروی انتظامی در پارک جهت تامین آرامش روحی و آسایش بازدیدکنندگان، ضروری به نظر می‏رسد.

-   یک عامل حفاظت کننده کیفیت تفرجگاه‏ها، استفاده از تفرجگاه در حد ظرفیت برد آن است (23). بنابراین برای استفاده بلند مدت از تفرجگاه می‏توان ظرفیت برد منطقه را به عنوان عامل حفاظت کننده کیفیت تفرجگاه‏ها مطالعه و بررسی نمودند.

-     بهبود درک بازدیدکنندگان از اهمیت و کارکردهای اکوسیستم در خلال بازدید از منطقه، می‏تواند نقش موثری در حفظ منطقه در دراز مدت داشته باشد.

-     ایجاد امکانات مناسب در کنار حفظ منابع منطقه جهت تامین نیازها و انتظارات منطقی و صحیح بازدیدکنندگان توصیه می‏شود.

-     همچنین، پیشنهاد می‏گردد جهت نزدیک نمودن شرایط پارک به خواسته‏های بازدیدکنندگان موارد ذکر شده در بخش 4-1-1 مورد توجه قرار گیرد.

منابع

1-   احمدی‏ثانی، ن؛ بابایی کفاکی، س. و متاجی، ا، 1390. بررسی امکان فعالیت‏های اکوتوریسمی از نظر اکولوژیک در جنگل‏های زاگرس شمالی با کاربرد تصمیم‏گیری‏های چند معیاره، سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور، مجله آمایش سرزمین. سال 3. شماره 4: صص 45-64.

2-   خاکسارآستانه، ح؛ دانشور، م؛ کلاته عربی، و. و اکبری، س. م. 1390، برآورد ارزش تفریحی پارک‏های جنگلی شهر مشهد با استفاده از روش ارزش‏گذاری مشروط (CVM)، تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد 3. 2: صص 61-78.

3-   پرورش، ح؛ پرورش، ا. و محمدی‏زاده، م. 1389، تعیین ظرفیت برد فیزیکی، ظرفیت برد واقعی و ظرفیت برد موثر جهت مجتمع اقامتی چاهو در منطقه حفاظت شده گنو، مرکز گردشگری علمی – فرهنگی دانشجویان ایران.

4-      Priskin, J. 2001. “Assessment of natural of resources for nature-based tourism: the case of the Central Coast of western”, Tourism Management. Vol. 22: 637-648.

5-      Alaeddinoglu, F. and Selcuk Can, A. 2011. “Identification and classification of nature-based tourism resources: western Lake Van basin, Turkey”, Procedia Social and Behavioral Sciences, Vol. 19: 198-207.

6-   تکیه‏خواه، جاهده، حسینی نصر، سید محمد، اولادی، جواد، و مرتضی، شعبانی، 1389، بررسی توان تفرجی پارک جنگلی آبیدر با استفاده از GIS، مجله پژوهش‏های محیط زیست، 1: 35 – 42.

7-   گشتاسب‏میگویی، ح؛ شمس، ب. و چشمه خاور،ب. 1387، بررسی آراء و نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی سی‏سنگان، مجله علوم محیطی، سال 6. 2: 43-54.

8-   لیاقتی، هومان؛ مبرقی، نغمه؛ نعیمی‏فر، افسانه و ایزدپناه، هدی، 1389، کاربرد روش دو مرحله‏ای همکن در بررسی عوامل موثر بر ارزش تفرجی منطقه کوهستانی درکه، پژوهش‏های محیط زیست، 1، 1: 43-52.

9-   دانشور، ا. و منفرد، ه. 1389، ارزش‏گذاری تفرجی پارک جنگلی با استفاده از روش رفراندم مطالعه موردی پارک جنگلی تنگه مینودشت، فصلنامه علوم و فنون منابع طبیعی، سال 5. 3: 1-10.

10-  Li, C., & Lai, L. 2011. The development and utilization of forest parks based on the experiences strategy. Procedia environmental sciences 5: 37 – 42.

11-  Candrea, A. N. &ispas, A. 2009. Visitor management, a tool for sustainable tourism development in protected areas. Bulletin of the Transilvania University of Braşov. Vol. 2. No. 51: 131-136.

12-  Rajan, B; Varghese, V. M. &Pradeepkumar, A. P. 2011. Recreational Boat Carrying Capacity of Vembanad Lake Ecosystem, Kerala, South India. Environmental Research, Engineering and Management. Vol 2. N 56: 11-19.

13- هاشم‏نژاد، هاشم؛ فیضی، محسن و صدیق، مرتضی (1390)؛ تعیین ارزش تفرجگاهی پارک جنگلی نور مازندران، با استفاده از روش ارزشگذاری مشروط (CV)، محیطشناسی، 37، 57: 129 – 136.

14-  کافی، م. ﻋﺴﮑﺮﺯﺍﺩﻩ، م. و ﻣﻨﺼﻮﺭﻱ،س. ﺍ. 1386، اصول ایمن‏سنجی در طراحی پارک‏ها، مجله علوم کشاورزی ایران، 38. 1: 33-38.

15-  Trakolis, D. 2003. Carrying Capacity –An Old Concept: Significance for the Management of Urban Forest Resources. NEW MEDIT. Vol. 3: 58-64.

16- جلیلوند، ح؛ کرمی، ا؛ شاه‏نظری، آ. و شعبانی، م. 1391. ارزیابی تفرجی به کمک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد: پارک جنگلی شهید زارع، مازندران. جغرافیا و توسعه. 29: 107 – 118.

17- شایسته، ک؛ مخدوم، م؛ یاوری، ا. ر؛ شریفی، م. و جعفری، ح. ر. 1390، برنامه مدیریت بهینه تفرجی، ابزاری برای کاربرد مفهوم ظرفیت برد در مدیریت پایدار مناطق تفرجی، پژوهش‏های محیط زیست، سال 2، 3: 65-76.

18-  Reigner, N., Kiser, B., Lawson, S. & Manning, R. 2012 Using transportation to manage recreation carrying capacity. The George Wright Forum. Vol. 29. No. 3: 322-337 pages.

19- برزه‏کار، قدرت الله، 1384، پارک‏ها و تفرجگاه‏های جنگلی (مکان‏یابی و طرح‏ریزی)، سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، چاپ اول: 231 صص.

20-  سازمان ثبت احوال استان گلستان. http://www.golestancr.ir/golestan/park-daland.htm. 14/10/1393.

21- محمدی، جمال. و حمیدرضا رخشانی‏نسب، 1390، تحلیل رفتاری عوامل کمی و کیفی موثر بر جذب شهروندان به پارک‏های شهری در اصفهان، سال 11، 34: صص 28-48.

22-  Deng, J., King, B. and Bauer, T. 2002. “Evaluating natural attraction for tourism”, Annals of Tourism Research, Vol. 29, No. 2, Pp. 422- 438.

23-  Lime. D. W. &Stankey. G. H. 1903. Carrying capacity: maintaining outdoor recreation quality. Aldo Leopold Wilderness research institute: publication # 6.



1- استادیار گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

[2]*- (مسوول مکاتبات):  دانشجوی دکتری آمایش محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

1- Assistant Professor, Faculty of fisheries and Environmental sciences, Gorgan University of Agriculture Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran.

[4]- Ph.D student of Environmental Sciences, Faculty of fisheries and Environmental sciences, Gorgan University of Agriculture Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran.* ( Corresponding Author)

[5]-Yosemite

1-   احمدی‏ثانی، ن؛ بابایی کفاکی، س. و متاجی، ا، 1390. بررسی امکان فعالیت‏های اکوتوریسمی از نظر اکولوژیک در جنگل‏های زاگرس شمالی با کاربرد تصمیم‏گیری‏های چند معیاره، سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور، مجله آمایش سرزمین. سال 3. شماره 4: صص 45-64.

2-   خاکسارآستانه، ح؛ دانشور، م؛ کلاته عربی، و. و اکبری، س. م. 1390، برآورد ارزش تفریحی پارک‏های جنگلی شهر مشهد با استفاده از روش ارزش‏گذاری مشروط (CVM)، تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد 3. 2: صص 61-78.

3-   پرورش، ح؛ پرورش، ا. و محمدی‏زاده، م. 1389، تعیین ظرفیت برد فیزیکی، ظرفیت برد واقعی و ظرفیت برد موثر جهت مجتمع اقامتی چاهو در منطقه حفاظت شده گنو، مرکز گردشگری علمی – فرهنگی دانشجویان ایران.

4-      Priskin, J. 2001. “Assessment of natural of resources for nature-based tourism: the case of the Central Coast of western”, Tourism Management. Vol. 22: 637-648.

5-      Alaeddinoglu, F. and Selcuk Can, A. 2011. “Identification and classification of nature-based tourism resources: western Lake Van basin, Turkey”, Procedia Social and Behavioral Sciences, Vol. 19: 198-207.

6-   تکیه‏خواه، جاهده، حسینی نصر، سید محمد، اولادی، جواد، و مرتضی، شعبانی، 1389، بررسی توان تفرجی پارک جنگلی آبیدر با استفاده از GIS، مجله پژوهش‏های محیط زیست، 1: 35 – 42.

7-   گشتاسب‏میگویی، ح؛ شمس، ب. و چشمه خاور،ب. 1387، بررسی آراء و نیازهای تفرجی بازدیدکنندگان پارک جنگلی سی‏سنگان، مجله علوم محیطی، سال 6. 2: 43-54.

8-   لیاقتی، هومان؛ مبرقی، نغمه؛ نعیمی‏فر، افسانه و ایزدپناه، هدی، 1389، کاربرد روش دو مرحله‏ای همکن در بررسی عوامل موثر بر ارزش تفرجی منطقه کوهستانی درکه، پژوهش‏های محیط زیست، 1، 1: 43-52.

9-   دانشور، ا. و منفرد، ه. 1389، ارزش‏گذاری تفرجی پارک جنگلی با استفاده از روش رفراندم مطالعه موردی پارک جنگلی تنگه مینودشت، فصلنامه علوم و فنون منابع طبیعی، سال 5. 3: 1-10.

10-  Li, C., & Lai, L. 2011. The development and utilization of forest parks based on the experiences strategy. Procedia environmental sciences 5: 37 – 42.

11-  Candrea, A. N. &ispas, A. 2009. Visitor management, a tool for sustainable tourism development in protected areas. Bulletin of the Transilvania University of Braşov. Vol. 2. No. 51: 131-136.

12-  Rajan, B; Varghese, V. M. &Pradeepkumar, A. P. 2011. Recreational Boat Carrying Capacity of Vembanad Lake Ecosystem, Kerala, South India. Environmental Research, Engineering and Management. Vol 2. N 56: 11-19.

13- هاشم‏نژاد، هاشم؛ فیضی، محسن و صدیق، مرتضی (1390)؛ تعیین ارزش تفرجگاهی پارک جنگلی نور مازندران، با استفاده از روش ارزشگذاری مشروط (CV)، محیطشناسی، 37، 57: 129 – 136.

14-  کافی، م. ﻋﺴﮑﺮﺯﺍﺩﻩ، م. و ﻣﻨﺼﻮﺭﻱ،س. ﺍ. 1386، اصول ایمن‏سنجی در طراحی پارک‏ها، مجله علوم کشاورزی ایران، 38. 1: 33-38.

15-  Trakolis, D. 2003. Carrying Capacity –An Old Concept: Significance for the Management of Urban Forest Resources. NEW MEDIT. Vol. 3: 58-64.

16- جلیلوند، ح؛ کرمی، ا؛ شاه‏نظری، آ. و شعبانی، م. 1391. ارزیابی تفرجی به کمک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد: پارک جنگلی شهید زارع، مازندران. جغرافیا و توسعه. 29: 107 – 118.

17- شایسته، ک؛ مخدوم، م؛ یاوری، ا. ر؛ شریفی، م. و جعفری، ح. ر. 1390، برنامه مدیریت بهینه تفرجی، ابزاری برای کاربرد مفهوم ظرفیت برد در مدیریت پایدار مناطق تفرجی، پژوهش‏های محیط زیست، سال 2، 3: 65-76.

18-  Reigner, N., Kiser, B., Lawson, S. & Manning, R. 2012 Using transportation to manage recreation carrying capacity. The George Wright Forum. Vol. 29. No. 3: 322-337 pages.

19- برزه‏کار، قدرت الله، 1384، پارک‏ها و تفرجگاه‏های جنگلی (مکان‏یابی و طرح‏ریزی)، سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، چاپ اول: 231 صص.

20-  سازمان ثبت احوال استان گلستان. http://www.golestancr.ir/golestan/park-daland.htm. 14/10/1393.

21- محمدی، جمال. و حمیدرضا رخشانی‏نسب، 1390، تحلیل رفتاری عوامل کمی و کیفی موثر بر جذب شهروندان به پارک‏های شهری در اصفهان، سال 11، 34: صص 28-48.

22-  Deng, J., King, B. and Bauer, T. 2002. “Evaluating natural attraction for tourism”, Annals of Tourism Research, Vol. 29, No. 2, Pp. 422- 438.

23-  Lime. D. W. &Stankey. G. H. 1903. Carrying capacity: maintaining outdoor recreation quality. Aldo Leopold Wilderness research institute: publication # 6.