مدیریت زیست محیطی اکوتوریسم پایدار پارک شهر تهران با استفاده از روش SWOT

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد منابع طبیعی محیط زیست- زیستگاه‌ها و تنوع زیستی، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2 (مسوول مکاتبات): دانشیار دانشکده محیط زیست و انرژی، گروه مدیریت محیط زیست ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: پارک‌های تاریخی به عنوان میراث ملی و سندی با ارزش از هویت تاریخی و فرهنگی بیانگر رابطه ‏تنگاتنگ میان تمدن و طبیعت هستند. این پارک‌ها به عنوان یکی از دارایی‌های فرهنگی و آثار کالبدی به ‏جا مانده از سالیان دراز هستند و به دلیل ارزش ذاتی و فایده آنها برای جامعه مورد توجه قرار می‌گیرند.‏
روش بررسی: با استفاده از  روشSWOT فرصت­ها، تهدید­ها ،نقاط قوت وضعف پارک شهر سنگلج شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت. جهت جمع­آوری داده­های لازم به شیوه  میدانی  کارشناسان و شهروندانی که از پارک استفاده می­نمودند مورد پرسش قرار گرفته و از طریق پرسش نامه  به 175 نفر از بازدید کنند گان  پارک شهر سنگلج  بطور تصادفی پرسش نامه  توزیع شد. داده­های حاصل از نظر­سنجی با استقاده از نرم افزار spss وازمون کای اسکوئر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت
یافته ها:  یافته­ها نشان می­دهد برنامه­ریزی برای توسعه گردشگری در گرو بررسی دقیق و شناخت از منطقه و مستلزم دسترسی به مدل­های مناسب جهت  برنامه­ریزی است . 74 درصد  پاسخ­دهندگان راهکارهای مدیریت پارک شهر را مناسب و کاملاً ‏مناسب و 24 درصد نیز آن­را نسبتاً مناسب دانسته­اند و صرفاً 4 درصد آن­را نا مناسب برآورد کرده­اند.‏ تأثیر مدیریت اکوتوریسم ‏در اشتغال­زایی منطقه را بسیار مناسب ذکر نموده و درصد کمی آن­را نا­مناسب ارزیابی نموده، طرح و برنامه­ریزی را در برنامه­های فضای سبز و تفریحی جهت گردشگران  پیشنهاد داده­اند .
 بحث و نتیجه گیری: اتخاذ راهبرد مناسب در تصمیمات راهبردی مستلزم داشتن اطلاعات و شناخت محیط داخلی و خارجی سازمان و نظام ‏‏‏است. چگونگی تعامل در طول زمان، اطلا عات لازم در مورد ساختارها و رفتارهای نظام و محیط از عناصر و شاخص­هایی است که ضرورت دارد در برنامه ها مد نظر قرار گیرد
نتایج نشان می­دهد از  مهم­ترین فرصت ها  در  پارک  مورد مطالعه: حضور در پارک به منظور تفریح و سرگرمی ، گذراندن وقت، آسایش روحی و روانی برای بازدیدکنند­ه­ها بوده است و از مهم­ترین تهدیدها ی پارک: آلودگی­های هوا ،صوتی و بصری می­باشد. مهم­ترین نقاط­قوت مورد نظر از دیدگاه بازدید­کنندگان عبارت از این که باغ پرندگان این پارک بیش­ترین استقبال مردم را به خود اختصاص داده و امنیت این­پارک به دلیل محصور بودن و دارا بودن 6 درب ورودی  است، و از مهم­ترین نقاط ضعف نبود پارکینگ و بی­استفاده ماندن دریاچه واقع در این پارک می باشد.
مدیریت زیست محیطی اکوتوریسم پایدار پارک شهر تهران با استفاده
 از روش SWOT

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره3، زمستان 1395

 

مدیریت زیست محیطی اکوتوریسم پایدار پارک شهر تهران با استفاده

 از روش SWOT

 

شیوا پیروی لطیف[1]

اکرم الملوک لاهیجانیان[2]*

lahijanian@hotmail.com

 

تاریخ دریافت:05/06/1390

تاریخ پذیرش:30/08/1390

 

چکیده

زمینه و هدف: پارک‌های تاریخی به عنوان میراث ملی و سندی با ارزش از هویت تاریخی و فرهنگی بیانگر رابطه ‏تنگاتنگ میان تمدن و طبیعت هستند. این پارک‌ها به عنوان یکی از دارایی‌های فرهنگی و آثار کالبدی به ‏جا مانده از سالیان دراز هستند و به دلیل ارزش ذاتی و فایده آنها برای جامعه مورد توجه قرار می‌گیرند.‏

روش بررسی: با استفاده از  روشSWOT فرصت­ها، تهدید­ها ،نقاط قوت وضعف پارک شهر سنگلج شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت. جهت جمع­آوری داده­های لازم به شیوه  میدانی  کارشناسان و شهروندانی که از پارک استفاده می­نمودند مورد پرسش قرار گرفته و از طریق پرسش نامه  به 175 نفر از بازدید کنند گان  پارک شهر سنگلج  بطور تصادفی پرسش نامه  توزیع شد. داده­های حاصل از نظر­سنجی با استقاده از نرم افزار spss وازمون کای اسکوئر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت

یافته ها:  یافته­ها نشان می­دهد برنامه­ریزی برای توسعه گردشگری در گرو بررسی دقیق و شناخت از منطقه و مستلزم دسترسی به مدل­های مناسب جهت  برنامه­ریزی است . 74 درصد  پاسخ­دهندگان راهکارهای مدیریت پارک شهر را مناسب و کاملاً ‏مناسب و 24 درصد نیز آن­را نسبتاً مناسب دانسته­اند و صرفاً 4 درصد آن­را نا مناسب برآورد کرده­اند.‏ تأثیر مدیریت اکوتوریسم ‏در اشتغال­زایی منطقه را بسیار مناسب ذکر نموده و درصد کمی آن­را نا­مناسب ارزیابی نموده، طرح و برنامه­ریزی را در برنامه­های فضای سبز و تفریحی جهت گردشگران  پیشنهاد داده­اند .

 بحث و نتیجه گیری: اتخاذ راهبرد مناسب در تصمیمات راهبردی مستلزم داشتن اطلاعات و شناخت محیط داخلی و خارجی سازمان و نظام ‏‏‏است. چگونگی تعامل در طول زمان، اطلا عات لازم در مورد ساختارها و رفتارهای نظام و محیط از عناصر و شاخص­هایی است که ضرورت دارد در برنامه ها مد نظر قرار گیرد

نتایج نشان می­دهد از  مهم­ترین فرصت ها  در  پارک  مورد مطالعه: حضور در پارک به منظور تفریح و سرگرمی ، گذراندن وقت، آسایش روحی و روانی برای بازدیدکنند­ه­ها بوده است و از مهم­ترین تهدیدها ی پارک: آلودگی­های هوا ،صوتی و بصری می­باشد. مهم­ترین نقاط­قوت مورد نظر از دیدگاه بازدید­کنندگان عبارت از این که باغ پرندگان این پارک بیش­ترین استقبال مردم را به خود اختصاص داده و امنیت این­پارک به دلیل محصور بودن و دارا بودن 6 درب ورودی  است، و از مهم­ترین نقاط ضعف نبود پارکینگ و بی­استفاده ماندن دریاچه واقع در این پارک می باشد.

واژه­های کلیدی: اکوتوریسم، مدیریت ، پارک شهر،SWOT.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, winter 2016

 

 

 

 

 


Environmental Mmanagement, Sustainable Ecotourism Park in Tehran Using SWOT

 

Shiva peiravi Latif [3]

Akramolmolok Lahijanian [4]*

lahijanian@hotmail.com

 

 

Abstract

Background and Objectives: Historic parks as national heritage and identity document of historical and cultural value indicates a close relationship between civilization and nature.

Methods: The study population consisted of all such cases in the spot visit the park in 3 days busy was intended to 170 the number of samples that have been set Park city.Data obtained from surveys with the use of analytic software spss chi-square analysis was used. Using SWOT opportunities, threats, strengths and weaknesses Sanglaj City Park in Tehran were studied. Use of analytic software spss chi-square analysis was used.

Findings: It is observed that 30 percent of respondents ages 30 to 40 years age group are the most respondents as well. 35 percent of respondents were high school graduates with the highest share of educational groups, respectively. It is also found 41 percent of respondent’s employee / free that have the highest percentage of respondents, respectively. After that housewives have the highest share with 19%.

Conclusion: The results suggest planning for tourism development requires careful consideration and recognition of the region and requires access to appropriate models for planning. And a small percentage inappropriate it evaluates, designs and planning in green space and recreational programs are offered to tourists.The results show that the most important opportunity for the park for recreation, spending time and psychological comfort of the most important threats.

 

Key Words: Ecotourism, Management, Park City, SWOT.

 

مقدمه

 

اکوتوریسم در ایران از مزیت نسبی افزون­تری نسبت به دیگر شاخه­های توریسم برخوردار است. تحلیل نقاط قوت وضعف پارک­ها و فضای سبز ایران به عنوان یک مقصد اکوتوریسم و فرصت­های شناخته شده و ناشناخته فراوان موجود در آن به منظور گسترش گردشگری و تهدید­هایی که ممکن است وجود داشته باشد. گام اساسی در تعین سیاست­ها و راهبردهای اصولی و مناسب جهت توسعه این صنعت به شمار می­رود (‏1). لزوم توجه جدی به مقوله سیر و سیاحت و گردشگری، به عنوان پدیده­ای جدید در زندگی  ماشینی  قرن بیست و یکم بسیار احساس می­شود و اهمیت آن روز به روز در دنیا افزایش می­یابد(2). نگه­داری ساختار، شکل و کالبد هر یک از این فضاها، وسیله‌ای برای بیان ارزش‌های موجود در یک شهر است. امروزه به موازات رشد و توسعه شهر و افزایش انواع آلودگی‌های محیط­زیستی و بصری، فضاهای شهری نقش فعال خود را از دست داده‌اند. فضای سبز شهری  یکی از عناصر ساختار شهری است که جزء فضاهای باز شهری به شمار می­رود و دارای پوشش گیاهی است (3).

 از  این فضاها می­توان به عنوان لایه­های تنفسی سیستم شهری نام برد که دارای عملکردهای مختلفی مانند زیباسازی شهر ،تعدیل کننده شرایط محیطی و محل گذران اوقات فراغت می باشد (4).

 این فضاها در درجه اول از نظر مسائل زیست محیطی ودر درجه دوم از نظر گذران ساعات فراغت به عنوان مراکز تفریحی و فرهنگی حایز اهمیت است (5).

جامعه آماری مورد نظر در این تحقیق کلیه بازدید­گنندگان پارک در 3روز (پر رفت و آمد) مدنظر قرارگرفته و تعداد نمونه مورد نظر 175نفر از این مجموعه بوده است.

 اهداف این پژوهش: 1- ارزیابی توانمندی­های پارک شهر سنگلج با استفاده از روش SWOT 2 - ‏ارایه تصویری از موقعیت کنونی شرایط اکوتوریسمی پارک شهر سنگلج استان تهران 3-‏ارایه راهکارهای مدیریتی قابل اجرا جهت تامین نیازهای تفرجی گردشگران و توسعه گردشگری پایدار در منطقه است.

روش بررسی

‏شناخت و بررسی موضوعی تحقیق از طریق کتابخانه، روش میدانی با استفاده از تجربیات کارشناسان ‏محیط زیست، منابع آماری، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و اینترنت انجام شد سپس با استفاده از روش ‏SWOT‏ شناسایی نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای پارک ‏ تعیین  گردید. در گام بعد توزیع  پرسش­نامه جهت نظر­سنجی و تعیین نیازهای شهروندان  انجام گردید. تهیه نقشه‌های مرتبط با موضوع از طریق نرم افزار ‏‎(Google Earth)‎ انجام شد. در روش میدانی منطقه پارک شهر تهران با ‏توجه به وضعیت موجود و شناسایی منطقه در خصوص پارک پرندگان مصاحبه با کارشناسان ‏منطقه و بازدید از محل، مصاحبه با مراجعین پارک انجام شد،  با جمع­آوری اطلاعات  شناسایی لازم به دست آمد. جامعه آماری مورد مطالعه در این تحقیق شامل کلیه ‏بازدیدکنندگان پارک در سه روز (پر رفت­و­آمد هفته) و مصاحبه با کارشناسان از طریق چک ‏لیست و نظرسنجی بوده است. پس از جمع­آوری پرسش نامه‌ها  و همچنین مصاحبه حضوری با ‏کارشناسان پرسش­نامه‌ها به طور جداگانه و به کمک  نرم افزار ‏spss‏  مورد تجزیه و تحلیل و با  ‏استفاده از آزمون آماری کای اسکوئر( ‏chi- square‏) مورد تجزیه و تحلیل ‏ قرار گرفت که منجر به تایید فرضیه­ها شد.

تجزیه و تحلیل راهبردىSWOT

تـجـزیـه و تـحـلیـل راهـبـردى مـرحـله بـسیار مهمى در فرآیند برنامه­ریزى استراتژیک مـحـسـوب می‌‌‌‌‌‌شود. در این مرحله موقعیت سازمان بر حسب قوت‌ها و ضعف‌هایى که در محیط درونـى خـود دارد و فـرصـت‌ها و تهدیدهایى که در محیط بیرونى با آن مواجه است مورد ارزیابى قرار می‌‌‌‌‌‌گیرد.

 

 

نمودار 1- فرآیند برنامه ریزی استراتژیک

Chatr 1- Strategic Planning process

 

 

براى پاسخ به پرسش‌های تحقیق سه گام اساسى زیر برداشته شد:

 1. ارزیابى عوامل کلیدى تأثیرگذار بر انجام رسالت و تحقق چشم انداز سازمان که در درون سیستم قابل شناسایى هستند (ضعف‌ها ـ قوت‌ها)

2. ارزیـابـى عـوامل کلیدى و تأثیرگذار بر تحقق رسالت و چشم­انداز سازمان که در محیط بیرونى آن وجود دارد (فرصت‌ها ـ تهدیدها).

3. ارزیابى موقعیت و اقدام راهبردى بـا استفاده از ماتریس (SWOT)، چهار نوع یا چهار گروه از راهبردهاى ممکن به دست می‌‌‌‌‌‌آید:

الف. راهبردهاى قوت ـ فرصت (SO)

ایـن حـالت، مـطـلوب­تـرین و مناسب­ترین حالت براى سازمان است و بدین معنى است که سـازمـان ضـمـن آن­کـه از تـوانـایـى‌ها و نـقـاط قـوت در خـور و قابل اتکایى برخوردار است، در محیط تعاملى و زمینه­اى خود نیز با فرصت‌هاى مناسب و گـران­بهایى مواجه است. بنابراین، این دسته از راهبردها چگونگى به کارگیرى توان موجود سازمان در جهت بهره­بردارى حداکثرى از فرصت‌هاى مغتنم محیطى را بیان می‌‌‌‌‌‌دارد (6).

ب. راهبردهاى قوت ـ تهدید (ST)

در ایـن حـالت، سـازمـان هـر چـنـد از قـوت‌ها و تـوانـایـى‌هاى قـابـل اتـکـایى برخوردار است ولى، در محیط تعاملى و زمینه‌هاى خود نیز با چالش‌ها و تهدیدهاى متعدد و جدى روبرو می‌‌‌‌‌‌باشد. بنابراین، این دسته از راهبردها چگونگى بهره­گـیـرى از حـداکـثـر تـوان مـوجـود بـراى مـقابله بهینه با فشارها، چالش‌ها و تهدیدهاى محیطى را ترسیم می‌‌‌‌‌‌کند.

ج. راهبردهاى ضعف ـ فرصت (WO)

در ایـن حـالت، هر چند فرصت‌هاى متعدد و گران­بهایى براى سازمان در محیط فراهم است، ولى از سـوى دیـگـر ضـعـف‌ها و نـاتـوانـى‌ها و آسـیـب پـذیـرى‌هاى جـدى نـیـز آن در برگرفته است. بنابراین، با استفاده از راهبردهاى (WO) باید نهایت تلاش خود را براى جبران ضعف‌ها و ناتوانى‌هاى خود با استفاده از فرصت‌هاى محیطى به کار بندد.

د. راهبردهاى ضعف ـ تهدید (WT)

این حالت، بدترین، دشوارترین و مخاطره آمیزترین شرایط را براى فعالیت سازمان تـرسـیـم می‌‌‌‌‌‌کـنـد. زیـرا عـلى رغـم آن کـه بـا ضـعـف‌ها و نـاتـوانـى‌هاى مـتـعـدد و قابل توجهى مواجه است، در محیط‌های تعاملى یا زمینه اى خود نیز با فشارها، چالش‌ها و تهدیدهاى گوناگونى باید مقابله نماید. از ایـن رو، بـا اسـتـفـاده از راهـبـردهـاى (WT) سـعـى می‌‌‌‌‌‌کند نقاط ضعف خود را به نوعى پـوشـش دهـد یـا آسـیـب­پـذیـرى‌هاى خود را از ناحیه تهدیدهاى محیطى کمینه نموده، به حـداقل ممکن برساند و یا در صورت امکان، خود را از گزند این آسیب‌ها و تهدیدها مصون و به دور نگه دارد. به­طور خلاصه می‌توان تحلیل SWOT را به­صورت سه شکل ذیل بیان نمود:

 

 

 

 

شکل1- مراحل پیاده سازی تحلیل SWOT

Figure 1- Levels of implemention SWOT analysis

 

 

شکل2- تجزیه و تحلیل SWOT

Figure 2- SWOT analysis

 


تجزیه و تحلیل SWOT برای پارک شهر تهران

 

در این بخش به تجزیه و تحلیل SWOT پارک شهر تهران  پرداخته شد:. ابتدا ماتریس قوت و ضعف‌ها و سپس ماتریس فرصت‌ها و تهدیدها را بدست آورده ، بعد به تحلیل SWOT و راهبردهای قوت و فرصت(SO)، قوت و تهدید (ST)، ضعف و فرصت (WO) و ضعف و تهدید (WT) پرداخته شد:

 

1-      تهیه فهرستی از فرصت­ها ، تهدید­ها، نقاط قوت و ضعف در قالب جداول

2-      تشریح و تفسیر هر یک ازفرصت­ها، تهدیدها، نقاط قوت و ضعف در قالب تحلیل برنامه­ریزی به روش SWOT‏

با توجه به تجزیه و تحلیل­های آماری اطلاعات جمع­آوری شده از پرسش­نامه­ها و برنامه­ریزی راهبردی به وسیله مدل SWOT راهبردهای مناسب برای توسعه توریسم در منطقه مورد مطالعه ارایه گردیده است.

الف- نقاط قوت و ضعف‌

در جدول شماره 1 نقاط قوت‌ها و ضعف‌ها(عوامل درونی) پارک­شهر را به شرح ذیل شناسایی و معرفی می گردد.


 

جدول 1- شناسایی نقاط قوت و ضعف پارک شهر تهران

Table1- Identify SWOT in City Park in Tehran

قوت/ضعف

عوامل

 

قوت­ها

باغ پرندگان/ فضای بازی/آب نما/آکواریوم به ترتیب بیشترین استقبال مردم را به خود اختصاص دادند

امنیت پارک که این امر به علت محصور بودن این پارک و دارابودن 6 درب ورودی با نظارت نگهبانان می‌باشد

طراحی مناسب پارک، دارای سبک طراحی پویا و زنده می‌باشد

 

 

ضعف­ها

تعداد کم مخازن زباله و آرایش نامناسب به لحاظ چیدمان

فقدان پارکینگ

بی استفاده ماندن دریاچه در حال حاضر

مستهلک بودن وسایل بازی برقی و بی استفاده بودن آنها


 


ب- نقاط فرصت و تهدید

 

در جدول شماره 3 نقاط فرصتها و تهدیدها(عوامل بیرونی )
پارک شهر را شناسایی و معرفی می گردد.


 


جدول 2- شناسایی نقاط فرصت و تهدید پارک شهر تهران

Table 2- Identifying Treats &opportunities point in city park of Tehran


 ‏فرصت­ها / تهدیدها

                                                                            عوامل                                                                  

 

فرصتها

حضور اقشار مختلف به عنوان بازدید کننده

حضور در پارک به منظور تفریح و سرگرمی، گذرندان وقت و آسایش روحی و روانی برای بازدیدکننده‌ها

محیط تجاری اطراف پارک

منطقه گردشگر پذیر تاریخی اطراف

 

تهدیدها

آلودگی هوا

آلودگی صدا و بصری

افزایش زباله و مواد زائد

 

 


یافته ها

 

برنامه­ریزی برای توسعه گردشگری در گرو بررسی دقیق  و شناخت از منطقه مورد مطالعه و مستلزم دسترسی به روش مناسب جهت تحلیل برنامه ها و برنامه­ریزی مناسب  است ‏(1).‏ مدل­‏SWOT‏ (نقاط قوت، ضعف، فرصت­ها و تهدید­ها) بهترین راهبرد برای فرایند برنامه ریزی استراتژیک است‏ (1).

‏با استفاده از روش SWOT  نقاط قوت، ضعف، فرصت­ها و تهدید­های پارک مورد مطالعه به دست آمده است که در قالب جداول 3و4 ارایه می­گردد.

الف. ماتریس قوت ـ فرصت (SO)


 

 


جدول 3- ماتریس قوت ـ فرصت (‏SO‏)‏


Table 3- Oportunity & Strong (SO) Matrix

قوت­ها(S)

فرصتها(O)

حضور اقشار مختلف

منظور از رفتن به پارک

محیط تجاری اطراف پارک

منطقه

 گردشگر­پذیر

باغ پرندگان

(1)

(7)

(13)

(19)

آب نماوآکواریوم

(2)

(8)

(14)

(20)

اماکن ورزشی

(3)

(9)

(15)

(21)

امنیت پارک

(4)

(10)

(16)

(22)

طراحی پارک

(5)

(11)

(17)

(23)

فضای بازی

(6)

(12)

(18)

(24)


 


ب. ماتریس قوت ـ تهدیدها (ST)       


جدول 4- ماتریس قوت ـ تهدیدها (‏ST‏)

Table 4- Strong &Treats (ST) Matrix

قوت ها(S)

تهدیدها(T)

آلودگی هوا صدا و بصری

افزایش آلودگی و زباله

باغ پرندگان

(1)

(7)

(13)

(19)

آب نماوآکواریوم

(2)

(8)

(14)

(20)

اماکن ورزشی

(3)

(9)

(15)

(21)

امنیت پارک

(4)

(10)

(16)

(22)

طراحی پارک

(5)

(11)

(17)

(23)

فضای بازی

(6)

(12)

(18)

(24)


 


 

 


ج. ماتریس ضعف ـ فرصت (WO)


جدول 5-‏ ماتریس ضعف ـ فرصت (‏WO‏)‏

Table 5-Weakness-Opportunity (WO) Matrix


ضعفها(W)

فرصت­ها(O)

حضور اقشار مختلف

منظور از رفتن به پارک

محیط تجاری اطراف پارک

منطقه

گردشگرپذیر

تعداد کم مخازن زباله و آرایش نامناسب به لحاظ چیدمان

(1)

(6)

(11)

(16)

فقدان پارکینگ

(2)

(7)

(12)

(17)

بی استفاده ماندن دریاچه

 در حال حاضر

(3)

(8)

(13)

(18)

مستهلک بودن وسابل بازی برقی و بی استفاده بودن آن­ها

(4)

(9)

(14)

(19)

نیمکت‌ها و استراحتگاه‌های پارک

(5)

(10)

(15)

(20)

 

 

د. ماتریس ضعف ـ تهدید (WT)

 


جدول 6-‏ ماتریس ضعف ـ تهدید (‏WT‏)‏

Table 6-Weakness-Opportunity (WT) Matrix

ضعفها(W)

تهدیدها(T)

آلودگی هوا، صدا و بصری

افزایش آلودگی و زباله

تعداد کم مخازن زباله و آرایش نامناسب به لحاظ چیدمان

(1)

(6)

(11)

(16)

فقدان پارکینگ

(2)

(7)

(12)

(17)

بی استفاده ماندن دریاچه در حال حاضر

(3)

(8)

(13)

(18)

مستهلک بودن وسابل بازی برقی و

بی استفاده بودن آن­ها

(4)

(9)

(14)

(19)

نیمکت‌ها و استراحتگاههای پارک

(5)

(10)

(15)

(20)


 


بررسی فرضیه ها


فرضیه اول: راهکار های مدیریتی در توسعه اکوتوریسم منطقه تأثیر به سزایی دارد

بر­اساس نتایج بدست امده 72 درصد پاسخ دهندگان راهکارهای مدیریت پارک شهر را مناسب و کاملاً ‏مناسب و 24 درصد نیز آن را نسبتاً مناسب دانسته­اند و صرفاً 4 درصد آن را نا­مناسب برآورد کرده­اند.‏ برای ‏تعمیم آن به کل جامعه با استفاده از آزمون دو جمله­ای به آزمون این نسبت در جامعه پرداخته شد. فرض ‏مورد آزمون در این مرحله به شرح ذیل است.‏

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر 9 درصد است :H0

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر 9 درصد نیست :H1

 

 در این  آزمون، نسبت مدیریت حداقل مناسب با 91 درصد آزمون شد سپس با استفاده ‏از نتیجه آن فرض فوق مورد آزمون قرار گرفت. با استفاده از نتیجه حاصل مشاهده شد با ‏اطمینان 95 درصد، حداقل نسبت مدیریت نسبتاً مناسب و مناسب 91 درصد می‌باشد. در نتیجه حداکثر 9 ‏درصد از عملکرد مدیریت پارک شهر در توسعه اکوتوریسم منطقه را نا­مناسب دانسته­اند. همچنین بین پاسخ فرضیه اول و مشخصات تحصیلی، سنی، جنسیت، شغل و تحصیلی بر اساس آزمون کای اسکوئر‏(‏‎Chi-Square Tests ‎) رابطه معنی داری وجود  دارد، شدت رابطه بین آن­ها بر اساس این آماره ‏به ترتیب برابر با 395/0‏،‏ 419‏/0،‏ ‏0540/0، ‏0364/0  ‏است یعنی این که در تمامی ‏گروه‌ها سنی،  جنسیت، شغل و تحصیلی ‏ پاسخ‌ها مشابه نیست.

فرضیه دوم: اعمال مدیریت محیط زیستی اکوتوریسم در اشتغال­زایی تأثیر مثبت داشته است

‏ بر­اساس نتایج بدست آمده ‏‏73‏ درصد اعمال مدیریت محیط زیستی را در اشتغال زایی مناسب و 22 درصد آن را نسبتاً ‏مناسب دانسته و صرفاً 5 درصد نامناسب ارزیابی نموده­اند. که مشاهده می‌گردد تأثیر مدیریت اکوتوریسم ‏در اشتغال زایی منطقه بسیار مناسب بوده و درصد کمی آن­را نا مناسب ارزیابی نموده‌اند. برای تعمیم آن به کل جامعه با استفاده از آزمون دو جمله ای به نسبت ‏ این ‏آزمون در جامعه پرداخته شد. فرض مورد آزمون در این مرحله :

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر8 درصد است :‏H0‎

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر8 درصد نیست :‏H1‎

در آزمون ارایه شده نسبت مدیریت محیط زیستی مناسب در اشتغال زایی نسبتاً مناسب و ‏مناسب با 92 درصد آزمون بدست آمد. سپس با استفاده از نتیجه آن فرض فوق مورد آزمون قرار گرفت، مشاهده شد: با اطمینان 95 درصد، حداقل نسبت مدیریت نسبتاً مناسب و ‏مناسب 92 درصد است. درنتیجه حداکثر 8 درصد عملکرد مدیریت محیط زیستی پارک شهر در ‏اشتغال زایی را نا مناسب دانسته اند.‏همچنین بین پاسخ فرضیه دوم و مشخصات تحصیلی، سنی و شغل بر اساس آزمون کای اسکوئر‏(‏‎Chi-Square Tests ‎‏) رابطه معنی­داری وجود  داشته است. شدت رابطه بین انها بر اساس این آماره به ترتیب 466/0، 321/0 ،446/0  است. یعنی این که در ‏تمامی‌گروه‌های سنی، شغل و تحصیلی پاسخ‌ها مشابه نمی باشد. وتنها بین جنسیت و پاسخ فرضیه دوم رابطه وجود ندارد(‏170/0‏ ) یعنی نظر مردان و زنان یکسان بوده و سهم بالایی از ‏هر دو گروه نظر داشته اند  که اعمال مدیریت محیط زیستی پارک در اشتغال زایی منطقه مناسب بوده است.

فرضیه سوم :‏ مدیریت صحیح با جذب گردشگران داخلی و خارجی رابطه دارد

 در این فرضیه ملاحظه شد 34 درصد مدیریت صحیح پارک شهر در گردشگران داخلی و خارجی مناسب و 62 ‏درصد نسبتاً مناسب دانسته­اند و 4 درصد آن را نا مناسب برآورد کرده­اند. اما بر عکس دو فرضیه قبل ‏نسبت بسیاری آن را نسبتاً مناسب ارزیابی کرده­اند. یعنی مدیریت پارک با اجرای برنامه‌ها و راهکارهای ‏مناسب می تواند گردشگران بیش­تری را جلب نماید.‏ ‏ برای تعمیم آن به کل ‏جامعه با استفاده از آزمون دو جمله ای به آزمون این نسبت در جامعه پرداخته شد. فرض مورد آزمون در ‏این مرحله به شرح ذیل است.

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر 9 درصد است :‏H0

نسبت مدیریت نا مناسب حداکثر 9 درصد نیست :‏H1‎

نسبت مدیریت پارک در جذب گردشگر مناسب و نسبتاً مناسب با 91 درصد آزمون شد سپس با ‏استفاده از نتیجه آن فرض فوق مورد آزمون قرار گرفت. مشاهده شد‏با اطمینان 95 درصد، حداقل نسبت مدیریت نسبتاً مناسب و مناسب 91 درصد می‌باشد. درنتیجه حداکثر ‏‏9 درصد عملکرد مدیریت پارک شهر در جذب گردشگر را نا مناسب دانسته­اند.‏ همچنین بین پاسخ فرضیه سوم و مشخصات جنسیت، تحصیلی، سنی و شغل اساس آزمون کای اسکوئر‏(‏‎Chi-Square Tests ‎ )رابطه ندارد یعنی این که در تمامی‌گروه‌های سن، ‏شغل، تحصیل و جنسیت پاسخ‌ها مشابه نمی باشد.‏ شدت رابطه بین ان ها بر اساس این آماره به ترتیب ‏برابر با 445/0 ، 422/0 ،425/0 و  ‏94/0 است.

 

فرضیه چهارم : بین فضای سبز شهری و تفریحی با جذب گردشگران رابطه وجود دارد.

ملاحظه شد 51درصد فضای سبز و تفریحی پارک در جذب گردشگران را مناسب و 33درصد ‏نسبتاً مناسب دانسته­اند و 16درصد آن را نا­مناسب برآورد کرده اند. اما بر عکس سه فرضیه قبل نسبت ‏بیش تری آن را نامناسب ارزیابی کرده­اند. یعنی فضای سبز و تفریحی بهتر می تواند گردشگران بیش تری را ‏جلب نماید. برای تعمیم آن به کل جامعه با استفاده از آزمون دو جمله­ای به آزمون این نسبت در جامعه پرداخته شد ‏فرض مورد آزمون در این مرحله:‏

نسبت فضای نا­منا سب حداکثر 23 درصد است  :H0

نسبت فضای نا­منا سب حداکثر 23 درصد نیست :‏H1

در آزمون ارایه شده ، نسبت فضای سبز مناسب و نسبتاً مناسب در جذب گردشگر با 77 ‏درصد آزمون شد سپس با استفاده از نتیجه آن ،فرض فوق مورد آزمون قرار گرفت. با حدود اطمینان 95 درصد مشاهده ‌‌گردید ‏، حداقل نسبت فضای سبز نسبتاً مناسب و مناسب 77 ‏درصد است . درنتیجه حداکثر 23 درصد افراد فضای سبز و تفریحی پارک شهر در جذب گردشگر را ‏نا مناسب دانسته‌اند. ‏سپس به بررسی رابطه پاسخ فرضیه چهارم با مشخصات تحصیلی، سنی، جنسیت و شغل ‏پاسخ دهندگان پرداخته شد، ملاحظه شد بین پاسخ فرضیه چهارم و جنسیت
اساس آزمون کای اسکوئر‏(‏‎Chi-Square Tests ‎) رابطه ندارد یعنی این که ‏در جنسیت پاسخ‌ها مشابه می‌باشد (‏108/0 ‏). پاسخ فرضیه چهارم با مشاغل مختلف و تحصیلی، سنی و رابطه دارد ‏یعنی این که در مشاغل مختلف، سنی و تحصیلی پاسخ‌های متفاوتی وجود دارد. شدت رابطه بین آنها بر اساس این آماره به ترتیب ‏برابر با ‏376/0‏،‏428/0،  394/0 است.

بحث و نتیجه گیری

اتخاذ راهبرد مناسب در تصمیمات راهبردی مستلزم داشتن اطلاعات و شناخت راهبردی از محیط داخلی و خارجی سازمان یا نظام ‏‏‏است . شناخت راهبردی شناختی است که با معرفی علل و عوامل اصلی داخلی و محیطی ( قوت­ها، ضعف­ها، تهدید­ها و فرصت­‏‏‏ها ) و چگونگی تعامل ان ها در طول زمان، اطلا عات لازم  در مورد ساختارها و رفتارهای  نظام و محیط مؤثر بر ان  اطلاعات را ارابه نماید (6)‏. با توجه به تجزیه و تحلیل­های آماری اطلاعات جمع­آوری شده از پرسش­نامه­ها و برنامه­ریزی راهبردی به وسیله مدل SWOT راهبرد­های مناسب برای توسعه اکوتوریسم در منطقه مورد مطالعه ارایه گردیده است‏(7). هر چهار بخش راهبردهای قوت و فرصت(SO)، قوت و تهدید(ST)، ضعف و فرصت(WO) و ضعف و تهدید(WT) به دست آمد.


 


جدول7- راهبردهایی برای ساختار و نظام فضایی اکوتوریسم برای پارک شهر تهران

Table 7- Strategies for Structure & Ecoturisem System in Tehran City Park

موضوع تحلیل

راهبرد

راهبرد قوت-فرصت (SO)

-  ارایه راهکارهای مدیریتی مناسب به منظور جذب گردشگر، سلامت روحی و روانی بازدیدکنندگان

-  توسعه اماکن ورزشی با استانداردهای مناسب به منظور جلب نظر گردشگران

-  افزایش امنیت پارک از قبیل استفاده از تکنولوژی‌های جدید به منظور احساس امنیت بیش تر گردشگران نظیر افزایش روشنایی پارک، استفاده از دوربین‌های امنیتی، آموزش نیروهای حراستی

-  توسعه اماکن گردشگری نظیر آکواریوم، فضای بازی و آب نما به منظور جلب نظر گردشگران

-  تبلیغات مناسب در خصوص امکانات مختلف پارک به شهروندان و توریست ها

-  رونق و توسعه دریاچه پارک به منظور جدب گردشگران از قبیل قایقرانی

-  ایجاد فضاهای مناسب استراحت نظیر کافی شاپ و ... برای کسبه و بازدیدکنندگان مناطق تجاری اطراف پارک

-  استفاده از فضای موجود در فرهنگ سرای سنگلج به منظور افزایش جلب نظر گردشگر نظیر برنامه‌های متنوع و شاد فرهنگی


راهبردقوت-تهدید (ST)

-  ارایه راهکارهای مدیریتی محیط زیستی مناسب به منظور اشتغال­زایی و همچنین کاهش آلودگی

-  توسعه اماکن ورزشی با استانداردهای مناسب به منظور درآمد زایی پارک و اشتغال زایی

-  افزایش تنوع پوشش گیاهی به منظور کاهش آلودگی هوا و بصری

-  افزایش فضای سبز مفید پارک به منظور کاهش آلودگی هوا

-  طراحی و توسعه فضاهای مختلف باغ پرندگان، آب نما، آکواریوم و... به منظور کاهش آلودگی بصری و اشتغال زایی در منطقه

-  راه اندازی و توسعه فعالیت های دریاچه از قبیل قایق رانی و ... به منظور اشتغال زایی

-  ارایه کلاس ها و سمینارهای آموزشی برای ساکنین منطقه به منظور افزایش سطح آگاهی ساکنین و همپنین درآمدزایی پارک و اشتغال زایی در منطقه

-  استفاده از تکنولوژی‌های جدید به منظور کاهش هزینه‌ها و مصرف انرژی پارک نظیر لامپ های LED، لامپ‌های خورشیدی

 

موضوع تحلیل

راهبرد

راهبرد­­­ ضعف-فرصت(WO)

-   افزایش سطح فضای سبز و همچنین تنوع گونه‌های گیاهی به منظور جلب نظر بازدیدکنندگان و گردشگران و ساکنین منطقه

-   بهبود وضعیت مدیریت زباله‌ها و مخزن­های آنان به دلیل افزایش سطح رضایت گردشگران

-   توسعه و بهبود نیمکت­ها و مناطق استراحت گردشگران نظیر آلاچیق و ...

-   ایجاد پارکینگ طبقاتی به منظور افزایش و جلب نظر گردشگران و اطمینان خاطر آنان از حضور در پارک

راهبرد ضعف-تهدید(WT)

-  بهبود وضعیت مدیریت زباله‌ها و مخزن‌های آنان و استفاده از تکنولوژی روز دنیا به منظور کاهش آلودگی محیط

-  افزایش سطح فضای سبز و همچنین تنوع گونه‌های گیاهی به منظور کاهش آلودگی‌های بصری و هوا

-  استفاده از تکنولوژی روز در جمع آوری زباله‌ها و ... به منظور کاهش مصرف انرژی

-  ایجاد پارکینگ طبقاتی به منظور اشتغال زایی و کاهش آلودگی‌های صوتی و هوا و بصری منطقه

-  توسعه و بهبود نیمکت ها و مناطق استراحت گردشگران نظیر آلاچیق و.... به منظور زیبایی پارک و کاهش آلودگی بصری

جدول 8- راهبردهایی برای ساختار و نظام فضایی اکوتوریسم برای پارک شهر تهران

Table 8- Strategies for Structure & Ecoturisem System in Tehran City Park

 

 

 منابع                                               

 

1-   محمدی ده چشمه،م. زنگی آبادی،ع. “امکان سنجی توانمندی های اکوتوریسم استان چهار محال و بختیاری به روش SWOT.” ، 1387، مجله محیط­­شناسی ،سال سی و چهارم، شماره 47.

2-    شهیدی، م.ش. اردستانی، ز. گودرزی سروش، م. "بررسی تأثیر توریسم در برنامه ریزی نواحی روستائی"، 1388، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 67.

3-   ابراهیمی،م. ص، کلانتری ،خ.،اسدی،ع.،موحد محمدی ،ح. صالح، ا. "بررسی زیستگاه­های گیاهی"، 1389، مجله تحقیقات  اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-41 شماره 3.

4-   امینی ، م. ت. خباز باویل ، "تدوین استراتژی به روش چارچوب جامع تدوین استراتژی مطالعه موردی: شرکت سهند خودرو تبریز"، 1388، نشریه مدیریت بازرگانی ، دوره 1، شماره‏،‏2.

 

5-      فروتنی،ز .عابدی جعفری ، ح . تسلیمی ، م . س .، درانی " مدیریت نوین "، 1388، فصل­نامه دانش مدیریت ، شماره 76.

6-      "طرح تدوین سند ملی توسعه و مدیریت طبیعت گردی در کشور"، گزارش تحلیل وضعیت موجود، 1380، شرکت جهاد تحقیقات آب و انرژی.

7-      الزی فریمن، "اشنایی با روشهای آماری "، 1367، ترجمه عباس بازرگان،مرکز نشر دانشگاهی .

8-      بست جان،"روشهای تحقیق در علوم انسانی"، 1366، ترجمه پاشا شریفی، انتشارات رشد.

9-      لقایی،ح.، "برنامه ریزی و طراحی فضای سبز شهری"، 1374، فصلنامه علمی فضای سبز، شماره 5و.6 .

10-  موره،ژان پیر و دیگران، اجرا و مدیریت" فصلنامه شهری- 1391، اداره کل روابط عمومی و بین­الملل شهرداری تهران.

11-  لدرمان ،آ. فضای بازی وتفرج"،ترجمه مهندسان مشاور زاد بوم1374،"،شرکت توسعه فضاهای فرهنگی، تهران.


 



1-   دانشجوی کارشناسی ارشد منابع طبیعی محیط زیست- زیستگاه­ها و تنوع زیستی، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2*- (مسوول مکاتبات): دانشیار دانشکده محیط زیست و انرژی، گروه مدیریت محیط زیست ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

1- Graduate student Habitats and Biodiversity, Natural Resources, the Environment, Faculty of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad University Tehran, Tehran, Iran.

2- Associate Professor, School of Environment and Energy, Science and Research Branch , Islamic Azad University, Tehran, Tehran, Iran. * ( Corresponding Author)

1-   محمدی ده چشمه،م. زنگی آبادی،ع. “امکان سنجی توانمندی های اکوتوریسم استان چهار محال و بختیاری به روش SWOT.” ، 1387، مجله محیط­­شناسی ،سال سی و چهارم، شماره 47.

2-    شهیدی، م.ش. اردستانی، ز. گودرزی سروش، م. "بررسی تأثیر توریسم در برنامه ریزی نواحی روستائی"، 1388، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 67.

3-   ابراهیمی،م. ص، کلانتری ،خ.،اسدی،ع.،موحد محمدی ،ح. صالح، ا. "بررسی زیستگاه­های گیاهی"، 1389، مجله تحقیقات  اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-41 شماره 3.

4-   امینی ، م. ت. خباز باویل ، "تدوین استراتژی به روش چارچوب جامع تدوین استراتژی مطالعه موردی: شرکت سهند خودرو تبریز"، 1388، نشریه مدیریت بازرگانی ، دوره 1، شماره‏،‏2.

 

5-      فروتنی،ز .عابدی جعفری ، ح . تسلیمی ، م . س .، درانی " مدیریت نوین "، 1388، فصل­نامه دانش مدیریت ، شماره 76.

6-      "طرح تدوین سند ملی توسعه و مدیریت طبیعت گردی در کشور"، گزارش تحلیل وضعیت موجود، 1380، شرکت جهاد تحقیقات آب و انرژی.

7-      الزی فریمن، "اشنایی با روشهای آماری "، 1367، ترجمه عباس بازرگان،مرکز نشر دانشگاهی .

8-      بست جان،"روشهای تحقیق در علوم انسانی"، 1366، ترجمه پاشا شریفی، انتشارات رشد.

9-      لقایی،ح.، "برنامه ریزی و طراحی فضای سبز شهری"، 1374، فصلنامه علمی فضای سبز، شماره 5و.6 .

10-  موره،ژان پیر و دیگران، اجرا و مدیریت" فصلنامه شهری- 1391، اداره کل روابط عمومی و بین­الملل شهرداری تهران.

لدرمان ،آ. فضای بازی وتفرج"،ترجمه مهندسان مشاور زاد بوم1374،"،شرکت توسعه فضاهای فرهنگی، تهران