ارزیابی توان اکولوژیک توسعه‌شهری با استفاده از تلفیق فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه موردی: شهرستان باغملک)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 -* (مسوول مکاتبات): کارشناس ارشد محیط زیست، ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، دانشکده مهندسی نقشه برداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: رویکرد جدیدی که امروزه مورد توجه برنامه­ریزان شهری قرار گرفته است، برنامه­ریزی جهت دستیابی به توسعه پایدار شهری است. ارزیابی توان اکولوژیک به منظور انتخاب مکان های مطلوب برای توسعه شـهری یک عامل مهم برای دسـتیابی به این امـر محسوب می­شود. در این مقاله با استفاده از تلفیق فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی توان اکولوژیک توسعه شهری در شهرستان باغملک مورد ارزیابی قرار گرفته تا پهنه­های مناسب برای این منظور مشخص شوند.
 روش بررسی: به منظور دستیابی به این هدف، ابتدا معیارهای موثر در توسعه شهری با توجه به تحقیقات انجام یافته در این زمینه و جمع آوری نظرات کارشناسان از طریق روش دلفی شناسایی شد و در نهایت 5 معیار و 12 زیرمعیار انتخاب گردید. سپس با استفاده از روش مقایسه زوجی، میزان اهمیت معیارها نسبت به هم تعیین و با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی معیارها وزن­دهی شدند. در نهایت لایه­های اطلاعاتی مورد نیاز در محیط10.2  Arc GIS بر­اساس منطق فازی ارزش دهی و وزن­های به دست آمده به آن­ها اعمال گردید و نقشه توان اکولوژیک با استفاده از رویهم­گذاری وزنی لایه ها به دست آمد.
یافته ها : یافته های به دست آمده نشان می دهد که 65/46 % از کل منطقه مطالعاتی دارای توان کاملاً نامناسب، 62 /39% دارای توان نامناسب، 27/12 % دارای توان متوسط، 17/1 %  دارای توان مناسب و 29/0 % دارای توان کاملاً مناسب برای توسعه شهری است.
نتیجه گیری: بر اساس نقشه نهایی طبقه بندی می توان نتیجه گرفت که پهنه های مساعد جهت توسعه فیزیکی آتی شهرستان باغملک بیش تر در بخش شمالی گسترش یافته است. از طرفی دیگر جهات جنوب شرقی و شرق به دلیل کوهستانی بودن در توسعه آتی محدودیت بیش تری را اعمال می­کند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره3، زمستان 1395

 

ارزیابی توان اکولوژیک توسعه­شهری با استفاده از تلفیق فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS(مطالعه موردی: شهرستان باغملک)

 

پانته­آ آذری[1]*

parinaz_azari@yahoo.com

علی شیرزادی بابکان [2]

تاریخ دریافت: 07/03/1393

تاریخ پذیرش:21/08/1393

 

چکیده

زمینه و هدف: رویکرد جدیدی که امروزه مورد توجه برنامه­ریزان شهری قرار گرفته است، برنامه­ریزی جهت دستیابی به توسعه پایدار شهری است. ارزیابی توان اکولوژیک به منظور انتخاب مکان های مطلوب برای توسعه شـهری یک عامل مهم برای دسـتیابی به این امـر محسوب می­شود. در این مقاله با استفاده از تلفیق فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی توان اکولوژیک توسعه شهری در شهرستان باغملک مورد ارزیابی قرار گرفته تا پهنه­های مناسب برای این منظور مشخص شوند.

 روش بررسی: به منظور دستیابی به این هدف، ابتدا معیارهای موثر در توسعه شهری با توجه به تحقیقات انجام یافته در این زمینه و جمع آوری نظرات کارشناسان از طریق روش دلفی شناسایی شد و در نهایت 5 معیار و 12 زیرمعیار انتخاب گردید. سپس با استفاده از روش مقایسه زوجی، میزان اهمیت معیارها نسبت به هم تعیین و با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی معیارها وزن­دهی شدند. در نهایت لایه­های اطلاعاتی مورد نیاز در محیط10.2  Arc GIS بر­اساس منطق فازی ارزش دهی و وزن­های به دست آمده به آن­ها اعمال گردید و نقشه توان اکولوژیک با استفاده از رویهم­گذاری وزنی لایه ها به دست آمد.

یافته ها : یافته های به دست آمده نشان می دهد که 65/46 % از کل منطقه مطالعاتی دارای توان کاملاً نامناسب، 62 /39% دارای توان نامناسب، 27/12 % دارای توان متوسط، 17/1 %  دارای توان مناسب و 29/0 % دارای توان کاملاً مناسب برای توسعه شهری است.

نتیجه گیری: بر اساس نقشه نهایی طبقه بندی می توان نتیجه گرفت که پهنه های مساعد جهت توسعه فیزیکی آتی شهرستان باغملک بیش تر در بخش شمالی گسترش یافته است. از طرفی دیگر جهات جنوب شرقی و شرق به دلیل کوهستانی بودن در توسعه آتی محدودیت بیش تری را اعمال می­کند.

واژه­های کلیدی: ارزیابی توان اکولوژیک، توسعه شهری، فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی، سیستم اطلاعات جغرافیایی.

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Winter 2016

 

 

 

 

 


Evaluating the Ecological Capacity for Urban Development Using a Combination of AHP and GIS (Case Study: Baghmalek District)

 

Panta Azari[3]*

parinaz_azari@yahoo.com

Ali Shirzadi Babakan [4]

 

Abstract

Background and Objective: Today, urban planners have become interested to consider sustainable development in their planning. Evaluation of ecological capacity for urban development in order to select appropriate locations is the main factor in sustainable development. In this study, it has been attempted to evaluate the ecological capacity in order to determine the best possible regions for urban development in Baghmalek district by applying a combination of Analytical Hierarchy Processes and geographic information system.

Method: In order to achieve this objective, first we recognized the effective criteria in urban development using the previous studies and by collecting opinions of the experts by Delphi methodology. Finally 5 criteria and 12 sub-criteria were selected. Then, we determined the priority of the criteria against each other by pairwise comparison method and by applying Analytical Hierarchy Processes. Finally, the required information layers were valuated based on fuzzy logic in environment of Geographical Information System (Arc GIS 10.2), the calculated weights were applied on them and ecological capacity map was prepared by weighted overlaying the layers.

Results: The results indicated that %46.65 of the studied area has a completely unsuitable potential, %39.62 has an unsuitable potential, %12.27 has an average potential, %1.17 has a suitable potential and %0.29 has completely a suitable potential for urban development.  

Conclusion: According to the classification of the final map, it was concluded that the prone areas for future physical development in Baghmalek district can be further expanded in the northern part. On the other hand, Southeast and East directions because of having mountainous regions, face with more restrictions for future development.                                                                                                                                                           

 

Keywords: Ecological capacity evaluation, urban development, Analytical Hierarchy Process (AHP), Geographic Information System (GIS).

 

 

مقدمه

 

امروزه فعالیت­های انسانی و افزایش جمعیت، باعث گردیده تا ظرفیت و توان استفاده از منابع محیطزیست کاهش یابد. لذا برای بهره­برداری­های بهینه از منابع، اجرای طرح­های توسعه بایستی براساس توان بالقوه و ظرفیت قابل تحمل محیطزیست صورت گیرد که مستلزم دستیابی به توسعه پایدار می­باشد. توسعه پایدار رویکرد جدیدی است که در برنامه­ریزی شهری به کار گرفته شده است و همزمان توسعه اقتـصادی، توسعه اجتماعی و حفاظت محیطزیـست را در بـر می­گیرد(1) . در بسیاری از کشورها ارزیابی توان اکولوژیک به مفهوم "سنجش توان بالقوه سرزمین با معیارهای مشخص" به عنوان مهم­ترین ابزار و عامل برای دستیابی به توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته است(2). انتخاب مکان­های بهینه و مطلوب در برنامه­ریزی محیط­زیست به منظور نایل شدن به توسعه پایدار امری ضروری است و نیازمند استفاده از روش­ها و فن­آوری­های جدیدی مانند روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره  و سیستم اطلاعات جغرافیایی می­باشد. روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره ابزاری برای بهره برداری بهـینه از زمین می­باشند و در محدوده وسیعی از تصمیمات و موقعیت­های مدیریتی مانند برنامه­ریزی محیط­زیست، برنامه­ریزی منطق­های و شهری، منابع آب، حمل و نقل، کشاورزی و... می­توانند مورد استـفاده قرار گیرند. روش­های MCDM در مقایسه با روش­های سنتی که برخی از عوامل مهم را به سبب محدودیت­های موجود نادیده می­گرفتند، حایز اهمیت مـی­باشند. از پرکاربردترین روش­هـای تصمـیم­گیـری چندمعـیاره میتوان تصمـیم­گیری چنـد شاخصه را نام بـرد که از یک رویـکرد رتبـه­بندی استـفاده می­کنـد. روش-هـای متفاوتی از تصمیم­گیری چـندشاخـصه توسـعه داده شـده اسـت کـه شنـاخته شده­تـرین آن روش تحـلیل سلسـله­مراتـبی  اسـت(3). سیستم اطلاعات جغرافیایی نیز مناسب­ترین سامانه به منظور ارزیابی سرزمین می­باشد. توانایی این سامانه در پردازش همزمان اطلاعات مکانی، آمار و ارقام و تلفیق نقشه­های مختلف، روی­هم­گذاری نقشه­ها و تولید نقشه به همراه اطلاعات جدید باعث گردیده تا امروزه از این سیستم در ارزیابی توان اکولوژیک برای کاربری­های مختلف استفاده شود. (4).

ارزیابی هر منطقه نیاز به داشتن معیارها و همچنین سنجش آن­ها دارد. سنجش این معیارها روش­هایی را میطلبدکه نتایج مربوط به آن را تسهیل بخشد. منطق فازی راهکار جدید و علمی است که امکان و اجازه شبیه سازی پویایی یک سیستم را بدون نیاز به توصیفات ریاضی مفصل و با استفاده از داده­های کیفی و کمی پدید آورده است (5). برخلاف منطق بولین(کریسپ)که دو ارزشی بودن (صفر و یک) را مطرح می­کند، منطق فازی طیفی از ارزش­ها در بازه صفر ویک را شامل گردیده تا امکان خطا کاهش و عدم قطیت به خوبی نشان داده شود. امروزه این مدل نسبت به مدل بولین ابزاری سودمند برای از بین بردن کاستی­های آن و ارزیابی محیطی به شمار می­آید.

در زمینه ارزیابی توان اکولوژیک برای توسعه شهری مطالعات متنوعی صورت گرفته است که در این پژوهش به برخی از آن­ها به اختصار اشاره میشود.

در پژوهشی که توسط منوری و همکاران در شهر صیدون انجام شد، مطلوب­ترین پهنه­ها برای توسعه شهری با استفاده از روش تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی تعیین گردید. آن ها برای این منظور از 6 معیار شیب، جهت، ارتفاع، پوشـش گیاهی، جنس خـاک و زمیـن استفاده کردند که نتایج حاصل از مطالعه آن ها نشان داد قسمت اعظم منطقه فاقد توان مناسب برای توسعه شهری است(6).

 در پژوهشی که توسط Polat انجام گرفت از سیستم پشتیبان تصمیم­گیری، تحلیل سلسله مراتبی و سامانه اطلاعات جغرافیایی در برنامه­ریزی شهری استفاده شد. اولین هدف این پژوهش شناسایی نیـازهای زیستـگاه بود، سپس ارزیابی معـیارها به وسیله تکنیک دلفی انجام گرفت و در انتها ماتریـس مقایسـه زوجی تشـکیـل گردیـد. ایـن تـحـقـیق نشـان داد اسـتـفـاده از تـکنیک ترکیـبی نـتـایج دقـیق­تـری را در بر­دارد (7). در پژوهش دیگری که توسط Sudhira در شهر منگالور هند انجام گرفت، معیـارها و مدل­سازی گسـترش شهری با استفاده از ترکیبGIS و مدل تصمیم­گیری چندمعیاره فازی، مـورد بررسی قرار گرفت و گسـترش آتی شــهر پیش بینـی گردیـد (8). Zhang توسعه پایدار شهرها را به منظور استخراج معادن ذغال سنگ در استان هیلونگجیان به عنوان مهم­ترین اثر در اقتصاد پایدار و توسعه این استان با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی مورد بررسی قرار داد. نتایج او نشان داد توسعه اقتصادی و کیفیت محیطزیست به عنوان مهم­ترین شاخص­های اثرگذار می­باشند (9). در مطالعه­ای دیگر آمایش شهری به منظور اصلاح وضعیت انتقال و جابه جایی کالاها در شهرها صورت گرفت و اثرات منفی آن را بر ساکنان شهرها و محیط­زیست­شان کاهش داد. اولین قدم تشخیص معیارها بود، در مرحله دوم معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی وزن­دهی شدند. در مرحله سوم رتبه­بندی گزینه­ها مورد بررسی قرار گرفـت و در چهارمین مرحـله آنالیزهـای حـساسیت بـه منظـور انتخـاب بهـترین گزینـه انجـام پذیرفـت(10).

مطالعاتی دیگر در زمینه تعیین مطلوب­ترین پهنه ها به منظور استقرارکاربری­های مختلف:

Sehnnaz توان اکولوژیکی منطقه­ای در ترکیه را به منظور دفن پسماند مورد بررسی قرار داد. در این تحقیق3 معیار و10 زیرمعیار انتخاب شد که توسط فرآیند تصمیم گیری چندمعیاره فازی و با استفاده از نرم افزار GIS با یکدیگر تلفیق گردیدند. نتیجه تحقیق وی نشان داد که 74% منطقه مورد مطالعه برای این کاربری نامناسب می­باشد(11). Svoray مناسب­ترین پهنه­ها برای کاربری­های حفاظت طبیعی، مناطق جنگلی، مناطق مسکونی و مناطق صنعتی را مشخص کرد و یک لایه نهایی که مناسب­ترین کاربری را برای هر قطعه از زمین مشخص نمود، فراهم آورد (12). Peter بهترین مکان برای تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی در شمال غربی مصر را با استفاده از تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی تعیین نمود. نتایج تحقیق او نشان داد بهترین مکان برای تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی در شمال منطقه مطالعاتی است(13). Chen در مطالعه­ای از روش فازی برای انتخاب بهترین برنامه پیشنهادی در محیط تالاب استفاده نمود و تحلیل سلسله مراتبی برای تعیین اولویت وزنی معیارها مورد استفاده قرار گرفت. در نهایت پیشنهادهایی ارایه و کارآمد بـودنشان اثبـات و توضیح داده شد(14). در پژوهشی دیگر ارزیابی توان اکولوژیکی و مدیریت راهبردی در منطقه قشم با استفاده از روش تصمیم­گیری چند شاخصه انجام گرفت و نتایج نشان داد 32% از کل منطقه مطالعاتی توان پایین برای توسعه طبیعت­گردی را دارا می­باشد(15).

ضرورت انجام این تحقیق از آن جاست که شهرستان باغملک منطقهای کوهستانی است و امکان محدودی برای توسعه فیزیکی آن وجود دارد. لذا با توجه به محدودیت فضای مناسب به منظور توسعه شهری برای این منطقه لازم است در ابتدا معیارهای فیزیکی مؤثر بر توسعه شهری را مورد مطالعه قرار داده و بعد از تعیین مناطق مناسب، اقدام به استقرار کاربری­های مورد نظر نمود. متاسفانه در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران برای مکانیابی مناطق مناسب برای استقرار کاربری­ها به شیوه سنتی عمل شده و همین عامل باعث گردیده تا عوامل مهم نادیده گرفته شوند و کاهش دقت و صحت در مکان­یابی مناطق مناسب را به دنبال داشته باشد بنابراین پژوهش حاضر با هدف ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری منطقه باغملک با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی در محیط GIS انـجام پذیرفت تا اولویت­بندی مکان­ها برای کاربری یاد شده مشخص شود که با سرمایه­گذاری در بخش­های دارای پتانسیل بالاتر، بیش­ترین بازده از توان شهرستان را بهره­برداری کنیم.

روش بررسی

در این تحقیق به منظور تعیین مطلوب­ترین پهنه برای توسعه شهری، روشی مبتنی بر تلفیق فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی ارایه شده و ارزش­گذاری مبتنی بر منطق فازی (طیفی از ارزش­ها) انجام گرفته است. مراحل روش پیشنهادی در ادامه به طور کامل توضیح داده شده است.

با توجه به روش به کار گرفته شده در این تحقیق (تلفیق فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی)، ابتدا نیازمند به تعیین معیارها و زیرمعیارهای توسعه شهری از سوی متخصصان می باشیم. به این منظور برای تعیین معیارهای موثر در توسعه شهری از روش دلفی استفاده شد. این روش یک فرآیند تکراری است که به منظور کسب یک توافق نظر موثر از سوی متخصصان رشته‌های مختلف علمی ارایه شده است. ابزار مورد استفاده در این روش پرسش­نامه است و اعتبار این روش بیش­تر از این که به تعداد شرکت­کنندگان بستگی داشته باشد، به خبرگی آنان وابسته است. به منظور تهیه پرسش‌نامه‌های دلفی، در ابتدا اطلاعات مورد نیاز در خصوص منابع اکولوژیکی از طریق مطالعات معتبر داخلی و خارجی انجام یافته در این زمینه جمع­آوری شد. سپس این پرسش­نامه‌ها در دور اول در اختیار یک گروه متخصص که با شهرستان باغملک آشنایی داشتند قرار گرفت، تا نظرات خود را نسبت به معیارهای انتخابی اعمال کنند. سپس پرسش­نامه‌های تکمیل‌شده، جمع‌آوری و پاسخ‌های اولیه‌ تحلیل و بررسی‌ شدند و در تهیه پرسش­نامه‌های دور دوم مورد استفاده قرار گرفت. پس از تهیه پرسش­نامه‌های دور دوم، این پرسش­نامه‌ها مجدداً برای متخصصان ارسال و سپس جمع‌آوری شد که در نهایت 5 معیار و 12 زیرمعیار از سوی متخصصان انتخاب شد.

بعد از نهایی شدن معـیارهای انتخابی از سوی متخصـصان اقـدام به تهیه ساختار سلسله­مراتبی گردید. معیارهای تعیین شده در سطح کلان به دو دسته اصلی اقتصادی- اجتماعی و محیطی- فیزیکی تقسیم شدند. در دسته اقتصادی- اجتماعی، معیارهای حریمها و کاربری اراضی با زیرمعیارهای کاربری اراضی، فاصله از جاده و فاصله از رودخانه قرار گرفتند. در دسته محیطی- فیزیکی، معیار خاک با زیرمعیار بافت خاک و طبقات فرسایش،معیار زمین شناسی با زیرمعیارهای سازندهای زمین­شناسی و نقاط زمین لغزش، معیار توپوگرافی با زیرمعیارهای شیب، جهت، ارتفاع و معیار اقلیم با زیرمعیارهای دما و بارش، قرار گرفتند. دراین تحقیق به دلیل فیزیکی بودن معیارهای انتخابی و واقع نشدن منطقه مطالعاتی در هیچ یک از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست معیار حیات­وحش از سوی کارشناسان در منطقه مطالعاتی انتخاب نگردید. در شکل 1 ساختار سلسله مراتبی توسعه فیزیکی در شهرستان باغملک نشان داده شده است.

 

 

شکل 1- ساختار سلسله­مراتبی توسعه فیزیکی در شهرستان باغملک

Figure 1- Hierarchical structure of physical development in the Baghmalek district

 

 

پس از تشکیل ساختار سلسله‌مراتبی، ماتریس مربعی مقایسه زوجی برای تمامی معیارها و زیرمعیارهایی که دریک سطح از ساختار سلسله‌مراتبی قرار گرفته‌اند، تهیه گردید. سپس برای تعیین اولویت دو به ­دوی عوامل نسبت به یکدیگر، پرسش­نامه‌های مقایسه زوجی معیارها با استفاده از نظر کارشناسی تکمیل شد. مقایسه درجه اهمیت عوامل نسبت به یکدیگر (وزن­های نسبی) بر اساس یک مقیاس پایه 9 نقطه‌ای پیوسته، مطابق با جدول 1 انجام گرفت.


جدول1-  مقیاس درجه اهمیت برای مقایسه زوجی

Table 1- The fundamental scale for pair-wise comparisons 

ترجیحات

مقدار عددی

کاملاً مهم تر، کاملاً مطلوب تر

Extremely preferred

9

مطلوبیت خیلی قوی

Preferred  Very strongly

7

مطلوبیت قوی

Strongly preferred

5

کمی مهم تر، کمی مطلوب تر

Moderately preferred

3

مطلوبیت یکسان

Equally preferred

1

ترجیحات بین فواصل فوق

 

2، 4، 6، 8

                               منبع: (16 )

 

 

به منظور تخمین وزن نسبی و نهایی و همچنین اولویت­بندی معیارها از نرم افزار Expert choice استفاده گردید.امتیازهای ارایه شده توسط کارشناسان در پرسش­نامه­های مقایسه­زوجی در نرم افزار Expert choice وارد گردید تا اهمیت هر یک از معیارها و زیرمعیارها مشخص شود. در جدول2 وزن نسبی و نهایی معیارها و زیرمعیارها نشان داده شده است.


 

جدول2- وزن نسبی و نهایی معیارها و زیرمعیارها

Table 2- Local priority and overall priority of criteria and sub-criteria  

ردیف

معیارها

وزن­نسبی­معیارها

زیرمعیارها

وزن­نسبی­زیرمعیارها

وزن­نهایی­زیرمعیارها

1

حریم­ها و کاربری اراضی

-

کاربری اراضی

579/0

106/0

2

خاک

309/0

فاصله از رودخانه

163/0

030/0

3

زمین شناسی

196/0

فاصله از جاده

258/0

047/0

4

توپوگرافی

411/0

بافت خاک

750/0

189/0

5

اقلیم

084/0

طبقات فرسایش

250/0

063/0

6

-

-

نقاط زمین لغزش

224/0

036/0

7

-

-

سازندهای­زمین­شناسی

776/0

125/0

8

-

-

شیب

605/0

203/0

9

-

-

جهت

272/0

092/0

10

-

-

ارتفاع

123/0

041/0

11

-

-

دما

250/0

017/0

12

-

-

بارش

750/0

051/0

 

 

تخمین نسبت توافق (سازگاری) از مهم­ترین مزایای روش تحلیل سلسله مراتبی در قضاوت­هاست. نرخ سازگاری، میزان سازگاری مقایسه­های انجام یافته را نشان می­دهد و  تعیین می­کند تا چه اندازه می­توان به اولویت­های اعضای گروه اعتماد کرد. نرخ سازگاری (CR)[5] از نسبت اندکس استحکام [6](CI) بر یک اندکس میانگین [7](RI)  به دست می آید(16)، که در رابطه

 

(1) نشان داده شده است. اگر مقدارCR  کم تر از 1/0  باشد، نشان­گر آن است که قضاوت­های انجام یافته در سطح قابل قبولی انجام گرفته است. در غیر این صورت بایستی مقایسه­ها بار دیگر، توسط افراد باتجربه و با دقت بیش تری صورت گیرد.

رابطه (1) :                                      CI/RI CR= مقادیر اندکس میانگین ماتریس­ها از پیش تعیین شده است. ساعتی مقادیر RI را برای ماتریس هایی تا مرتبه 15محاسبه کرده است که در جدول 3­ نشان داده شده است.


 

جدول3: مقادیر ارایه شده برای اندکس میانگین I .R

Table 3: The values presented for random Index

  Nفراوانی معیارها

2

3

4

5

6

7               

8

R.I 

00/0

52/0

90/0

12/1

24/1

32/1

41/1

       

 

 

                

                   منبع: (17)

 

 

مقدار این اندکس برای ماتریس­هایی با مرتبه بزرگ­تر از 8 تقریباً 45/1 محاسبه شده است. مقادیر اندکس استحکام، که میزان انحراف از سازگاری را نشان می دهد، مستقیماً از رابطه (2) محاسبه می شود.

رابطه (2) :CI =   lmax-n / n-1                                  n: مرتبه ماتریس                                                                                    

­ : l maxبزرگترین مقدار ویژه ماتریس

در این تحقیق میزان ناسازگاری کلیه ماتریس­های مقایسه زوجی که در نرم افزار Expert choice محاسبه گردید، کم تر از 1/0 و  میزان  ناسازگاری کل معادل 05/0 می­باشد که نشان­دهنده رعایت سازگاری در قضاوت­هاست.

در نهایت به منظور رویهم­گذاری وزنی لایه ها، تمامی لایه ها با سیستم مختصات جغرافیایی (UTM: WGS1984 Zone 39N) و مقیاس 1:400000 و پیکسل سایز یکسان(28) در محیط Arc GIS10.2 پردازش و با استفاده از ابزار Feature to raster از حالت وکتور به رستر و به صورت ارزشی از صفر تا یک تبدیل شد. سپس به روش روی­هم­گذاری وزنی همپوشانی شد. در همپوشانی وزنی طبق رابطه (3)، وزن هر لایه در ارزش آمایشی اطلاعات آن لایه ضرب و سپس با لایه­های دیگر جمع گردید.

رابطه (3) : W1S1+W2S2+……………+WiSi              = Wiوزن هرلایه که با استفاده از نرم افزار Expert choice محاسبه گردید.

ارزش آمایشی اطلاعات هر لایه.  = Si

 منطقه مورد مطالعه

شهرستان باغملک با مساحت 2251 کیلومتر مربع در شرق استان خوزستان و در عرض جغرافیایی 31 درجه و 31 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 49 درجه و 51 دقیقه شرقی واقع شده است. این منطقه در ارتفاعی کم تر از 400 متر در غرب تا بیش تر از 3000 متر از سطح دریا در شرق قرار داشته و به طور کلی از غرب به شرق به ارتفاع آن افزوده می شود(18). برآورد کل جمعیت شهرستان باغملک در سال 1389 برابر با 108967 نفر می باشد(19). در شکل 2 موقعیت جغرافیایی شهرستان باغملک نشان داده شده است.

 

 

شکل 2- موقعیت جغرافیایی شهرستان باغملک

Figure 2- Geographic location of Baghmalek district

 


یافته ها

 

 آن چه در این تحقیق از اهمیت به سزایی برخوردار است، وزن زیرمعیارها می­باشد، زیرا نهایتاً از هر زیرمعیار در محیطArc GIS  یک لایه مجزا ساخته می­شود و بـا توجـه به وزن­شـان بـا یـکدیـگر ترکـیب می­شـوند. در شکل 3 وزن نهایی زیرمعیارها نشان داده شده است. همان طور که در شکل دیده می شود بیش­ترین وزن به زیرمعیار شیب تعلق گرفته است، بدین مفهوم که بیش­ترین تاثیر را بر توسعه شهری داراست.

 

 

 

 

شکل3- ناسازگاری کلی و رتبه بندی کلیه زیر معیارها بر اساس وزن‌نهایی

Overall inconsistency and ranking of sub-criteria according to overall priorityFigure 3-

 

 

رویکرد ارزش­دهی به لایه­های مربوط به هر زیر معیار با توجه به منطق فازی (ارزش­گذاری در طیف عددی صفر تا یک) در پنج کلاس شامل کلاس کاملاً مناسب با ارزش آمایشی 1،  کلاس مناسب با ارزش آمایشی 7/0، کلاس متوسط با ارزش آمایشی5/0، کلاس نامناسب با ارزش آمایشی 3/0 و کلاس کاملاً نامناسب با ارزش آمایشی صفر طبقه بندی شده است. در جدول4 کلاسه­بندی و ارزش آمایشی هر لایه جهت توسعه شهری نشان داده شده است.   


جدول4- جدول رده بندی تناسب زیرمعیارها جهت توسعه شهری  در منطقه

Table 4- Table of sub-criteria Suitability classification for urban development in region

 

 

 

مطابق با جدول 4 هر کدام از لایه­های 12 گانه به 5 کلاس تقسیم شده (به استثنای لایه خاک که به دلیل وجود تنها دو نوع تیپ خاک، این لایه در دو طبقه کلاسه­بندی شده است) سپس  به هر کدام ارزش فازی بین صفر تا یک داده شد، محصول حاصل ضرب ارزش فازی کلاس­های هرلایه در وزن لایه، ارزش نهایی هر سلول را از نظر توان اکولوژیک توسعه شهری مشخص کرد.

ارتفاع منطقه مطالعاتی از حدود 350 متر تا3300 متر از سطح دریا قرار دارد، حداکثر ارتفاع به منظور استقرار کاربری شهری 1600 متر تعیین گردیده، زیرا ساخت و ساز در مناطق کوهستانی مناسب نمی­اشد و هزینه­های زیادی، شامل تامین امکانات رفاهی همچون دسترسی به جاده، سوخت و انرژی، تامین آب و ... را متحمل می­شود (شکل6). همچنین از لحاظ شیب، اراضی مسطح برای توسعه شهری مناسب می­باشند. در
تحقیق حاضر شیب کاملاً مناسب برای استقرار کاربری شهری، تا 15% تعیین گردیده و شیب­های بالاتر مطابق با جدول 4 برحسب ارزش آمایشی در طبقات بعدی قرار گرفتند (شکل 5). در مورد جهت شیب، موقعیت شهرستان باغملک به گونه­ای است که قسمت غرب و جنوب غربی را جنگل و زمین های کشاورزی و باغات در بر گرفته و همچنین در قسمت شمال شرقی نیز پوشش گیاهی قابل مشاهده است. قسمت شرق و جنوب شرقی منطقه نیز کوهستانی است که نشان دهنده نامناسب بودن این جهات برای توسعه شهری می­باشد. بهترین جهت شیب برای استقرار توسعه شهری در بخش شمال، شمال غرب شهرستان و نیز در محدوده جنوبی می باشد. جهت رو به جنوب بیش تر از لحاظ بحث آفتاب گیر بودن و استفاده از انرژی حایز اهمیت می باشد(شکل 4).

 

 

   

شکل4-نقشه محدودیت جهات جغرافیایی

Restriction map of aspectFigure 4-

شکل5- نقشه محدودیت شیب

Figure 5- Restriction map of slop

 

 

 

                                                                شکل6- نقشه محدودیت ارتفاع

Restriction map of elevationFigure 6-

 

اطلاعات زمین­شناسی به برنامه ریز امکان می­دهد تا تعیین کند چه مکان­هایی می­توانند به دلایلی نامطمئن گردند و در کجا ساخت و ساز تنها به صورت هایی خاص ممکن می­شود(20). طبق مطالعات انجام یافته توسط احمدی با توجه به نوع سازند­زمین شناسی، میزان آهک و بافت خاک تاثیرات خود را اعمال می­نمایند. نمک تشدید­کننده و آهک کند کننده حرکات توده­ای در سازندها عمل می­کنند(21). از بین سازندهای موجود، آغاجاری کواترنری و بختیاری تقریباً در یک کلاس قرار دارند و به دلیل آهکی بودن نسبت به فرسایش مقاوم هستند، اما سازند بختیاری و آغاجاری به دلیل خاصیت کنگلومرایی و سیمانی بودن برای توسعه شهری بسیار مناسب نبوده، بنابراین سازند کواترنری برای استقرار توسعه شهری ارزش آمایشی یک را شامل شده و دو سازند دیگر در طبقه مناسب قرار گرفته است. از بین سازندهای گورپی، پابده و گچساران تقریبا همه نمک دار هستند که حرکات توده ای را زیاد کرده و باعث زمین لغزش می گردد ولی سازند گچساران به دلیل داشتن ماسه سنگ و آهک نسبت به گورپی و پابده ( که حاوی مارن و رس می­باشند و رطوبت پذیری بالا دارند) پایدارتر می­باشد(شکل8). طبقات فرسایشی منـطقه مطالعاتی شامل 5 طبقه: فرسـایش جزئی، کم، متوسط، شدید و بسیار شدید است که فرسایش کم­تر برای استقرار کاربری شهری حایز اهمیت می باشد (شکل10).

 فاصـله از آب­های سطـحی از نــظر سانــحه­­خیزی برای کاربـری شهری قابل توجه می­باشد. جاده­ها و تاسیسات حاشیه رودخانه­ها مهم­ترین مکان هایی هستند که دستخوش خطرهای سیل می­باشند. بنابراین رعایت فاصله مناسب از آب­های سطحی می­بایستی در نظر گرفته شود( شکل 9). در مورد بافت خاک تقریباً تمام منطقه مطالعاتی را خاک لیتوسل ( خاک­های دارای قلوه سنگ) در برگرفته است که از نظر مقاومت خوب و در محدوده­ کاملاً مناسب برای کاربری شهری قرار گرفته است (شکل 15). امروزه زیرساخت های ارتباطی دارای اهمیت فوق العاده ای هستند. علت این امر از بین رفتن محدودیت­های زمانی و مکانی و فرصت های اقتصادی و اجتماعی است که در اختیار جوامع قرار می گیرد(22). جاده­های دسترسی می­بایستی از دو جنبه بررسی گردد: 1- طرح های توسعه آتی برای جاده­ها بایستی درنظر گرفته شود بنابراین فاصله 2000 متری از جاده مناسب است. 2- فاصله بسیار زیاد نیز از جنبه عدم دسترسی به جاده حایز اهمیت می­باشد بنابراین فاصله بیش تر از 2000 متر نیز به دلیل عدم دسترسی ارزش آمایشی صفر را به خود اختصاص داده است. در کل فاصله بیش تر از 2000 متر از جاده و کم تر از 200 متر برای توسعه شهری بسیار نامناسب می باشد که در  شکل 7 این محدوده نشان داده شده است.

 

 

 

 

شکل7- نقشه محدودیت فاصله از جاده                                         شکل8 - نقشه محدودیت سازندها

Restriction map of distance to road         Figure 7-Restriction map of geological information       Figure 8-

 

 

 

                                                        شکل9- نقشه محدودیت فاصله از آب­سطحی

Restriction map of distance to surface water   Figure 9-

 

 

نقشه دما در ابتدا به صورت منحنی­های هم­ دمای 12تا 24 درجه سانتی گراد و نقشه بارش نیز بـه صورت منحی­های هـم ­بارش450 تا800 میلی متر است، که مطابق با جدول 4 بر حسب ارزش آمایشی نقشه رستری آن تهیه گردید(شکل12 و 14).

 

 

   

شکل10- نقشه محدودیت فرسایش

Restriction map of erosionFigure 10-

شکل11- نقشه محدودیت نقاط زمین لغزش

Restriction map of landslide point      Figure 11-

   

شکل12- نقشه محدودیت بارش

Restriction map of precipitationFigure 12-

شکل 13- نقشه محدودیت کاربری اراضی

Restriction map of land use typeFigure 13-

 

   

شکل14- نقشه محدودیت دما

Restriction map of temperatureFigure 14-

شکل 15- نقشه محدودیت خاک

Restriction map of soilFigure 15-

 

 

بعد از تهیه لایه­های رستری با استفاده از رابطه خطی (4) تمامی لایه ها رویهم گذاری وزنی شده و مناطق کاملاً نامناسب، نامناسب، متوسط، مناسب و کاملاً مناسب جهت توسعه فیزیکی­شهرستان باغملک مشخص شدند. در جدول 5 طبقات پنج گانه نقشه نهایی بر حسب درصـد، تـعداد پیـکسل و وضعیت­توان نشان داده شـده است. نتایج حاصل از ارزیابی تناسب توسعه شهری موید آن است که این عرصه پتانسیل بسیار پایین برای کاربری توسعه شهری را داراست. در شکل16 نقشه نهایی توسعه فیزیکی شهرستان باغملک نشان داده شده است.

 

رابطه (4) :

Irrigated physical Urban Development = (0.017 * [tempreture]) + (0.051 * [precipitation]) + (0.203 * [slop]) + (0.092 *  [aspect]) + (0.041 * [elevation]) + (0.125 * [sazand]) + (0.036 * [earthquick place]) + (0.189 * [texture]) + (0.063 * [erision]) + (0.047 * [distance from road]) + (0.030 * [distance from surface water]) + (0.106 * [land use])

 

جدول5- طبقات پنج گانه نقشه نهایی توسعه شهری بر حسب درصد، تعداد پیکسل و وضعیت­توان

Table 5- Five class of final map classification according to percent, pixel and potential status

کلاس

تعداد پیکسل

درصد

وضعیت توان

1

31305

65/46

کاملاً نامناسب

2

125616

62/39

نامناسب

3

106692

27/12

 توان متوسط

4

330438

17/1

مناسب

5

7894

29/0

کاملاً مناسب

 

 

    

 

 

 

 

 


 

شکل16- نقشه نهایی توسعه فیزیکی در شهرستان باغملک

Figure 16-Final map of physical development in Baghmalek district


بحث و نتیجه گیری 

 

 برنامه ریزی جهت توسعه و گسترش شهرها نیازمند شناخت ویژگی های منطقه می باشد. چنانچه کاربری ها متناسب با توان سرزمین مکان یابی نشوند، مشکلات بسیاری در توسعه آتی به وجود خواهد آمد. بنابراین انجام ارزیابی توان به منظور تعیین قابلیت و توان سرزمین برای استقرار کاربری ها امری ضروری است. امروزه به دلیل پیچیدگی مسایل شهری نیازمند معیارهای متعددی برای مکان یابی می باشیم که به دلیل حجم زیاد داده ها استفاده از روش های سنتی امکان پذیر نبوده. لذا در این مقاله سعی گردید با تلفیق روش تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی لایه ها بر اساس منطق فازی ارزش گذاری شوند تا مناطق مناسب برای توسعه شهری تعیین گردند. طبق منطق بولین مقدار یک‌ به معنای مناسب‌ بودن‌ و مقدار صفر به معنای نامناسب‌ بودن‌ موقعیت‌ مکانی‌‌ پیکسل ها‌ است و عضویت عناصر از الگوی صفر و یک تبعیت می کند. استفاده از منطق بولین به دلیل حذف لایه های کم اهمیت تر کاهش دقت کار را به دنبال دارد در حالی که منطق فازی بر عضویت درجه بندی شده تاکید می کند و نظرات مختلف را می توان در ارزش دادن به شاخص ها در نظر گرفت. همچنین می توان تغییر تدریجی میزان توان اکولوژیکی هر پهنه را واضح تر نشان داد که نشان دهنده مزیت روش تصمیم گیری چندشاخصه مبتنی بر منطق فازی نسبت به منطق بولین می باشد. تاکید این تحقیق بر تلفیق معیارهای فیزیکی موثر در توسعه شهری به صورت کمی است تا بتوان برنامه ریزی صحیحی برای مناطقی که دارای توان و معیارهای مناسب هستند، انجام داد. در این تحقیق ارزش‌دهی لایه‌ها بر اساس منطق فازی انجام گرفت، بدین مفهوم که هر لایه به پنج کلاس شامل کلاس کاملاً مناسب با ارزش آمایشی 1،  کلاس مناسب با ارزش آمایشی 7/0، کلاس متوسط با ارزش آمایشی5/0، کلاس نامناسب با ارزش آمایشی 3/0 و کلاس کاملاً نامناسب با ارزش آمایشی صفر طبقه بندی شدند، سپس وزن های محاسبه شده از طریق نرم افزار Export choice برای لایه های 12 گانه از طریق روی­هم گذاری وزنی اعمال شد و در نهایت حاصل ضرب ارزش فازی کلاس های هر لایه در وزن لایه، ارزش نهایی هر سلول را از نظر کاربری توسعه شهری نشان داد. بررسی موانع توسعه شهری در این پژوهش نشان داد که فضای شهری از جهات جنوب شرقی و شرق با ارتفاعات کوهستانی مواجه است که در توسعه آتی محدودیت ایجاد می کند و شرایط کاملا نامطلوبی را جهت توسعه شهر به وجود آورده است. همچنین  نتایج حاصل حاکی از آن است که مناطق کاملاً مناسب برای توسعه شهری تقریباً در بخش شمالی گسترش یافته است و تنها  29/0 % از کل منطقه مطالعاتی را در بر گرفته است. از آن جا که در این تحقیق تنها معیارهای فیزیکی به منظور استقرار کاربری توسعه شهری در نظر گرفته شد، لذا پیشنهاد می گردد در تحقیقات آتی معیارهای دیگر از جمله مسایل اجتماعی و فرهنگی  و ... نیز مورد توجه قرار گیرند. 

 


منابع

 

1-      Mobaraki, o., Mohammadi, J., Zarrabi, A., 2012, Strategy for Sustainable Urban Development: A Case Study of Urmia City, Iran, Greener Journal of Social Sciences, V 2 n (1), p: 41-49.

2-      Kheikhah Zarkesh, M.m., Almasi, N., Taghizadeh, F., 2011, Ecotourism Land Capability Evaluation Using Spatial Multi Criteria Evaluation ,Research Journal of Applied Sciences, Engineering and Technology  V3 n(7) p: 693-700

3-      Ghamgosar, M., Haghyghy, M., Mehrdoust, F., Arshad, N, 2011, Multicriteria Decision Making Based on Analytical Hierarchy Process (AHP) in GIS for Tourism, Middle-East Journal of Scientific Research V10 n (4) p: 501-507

4-   مخدوم، مجید. درویش صفت، علی اصغر.« ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست با سامانه اطلاعات جغرافیایی»، چاپ اول، انتشارات  دانشگاه تهران،1380، 304 صفحه.                                                                                                                                                 

5-      Phillis, Y.A., L.A.A., 2001, sustainability: an ill-defined concept and its assessment using fuzzy logic, Ecological economic. N (37).p:453-456

6-   منوری، مسعود. کاشی ساز، مهناز. افخمی، مهران. کرباسی، عبدالرضا.«کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در ارزیابی توان اکولوژیک توسعه روستایی- شهری منطقه صیدون استان خوزستان»، مجله محیط زیست و توسعه،1389، جلد 1،شماره 1، صفحه 43-50.                              

7-      Polat, E., 2012, an Approach for Land-Use Suitability Assessment Using Decision Support Systems, AHP and GIS, Green and Ecological Technologies for Urban Planning, n (12) P: 1-22

8-      Sudhira, H.S., Ramachandra, T.V., Jagadish, K.S., 2004. Urban sprawl: metrics, dynamics and modeling using GIS. Internatoinal Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation.  V (5), p: 29-39.

9-      Zhang, Y.,  Sun, Y.,  Qin, J., 2012, Sustainable development of coal cities in Heilongjiang province based on AHP method, International Journal of Mining Science and Technology V 22, n (1), P: 133–137.

10-  Awasthi, A.,  Chauhan , S., 2012,  A hybrid approach integrating Affinity Diagram, AHP and fuzzy TOPSIS for sustainable city logistics planning, science direct journal, V 36  n(2), p:573–584

11-  Sehnnaz S., 2010, combining AHP with GIS for landfill site Journal of Engineering Science and Design, V1 N (3) p: 134-144

12-  Svoray, T., Tsafra, B., 2005, Urban land-use allocation in a Mediterranean ecotone: Habitat Heterogeneity Model incorporated in a GIS using a multicriteria mechanism, Journal of Landscape and Urban Planning, V 72, p: 337–351

13-  Peter H.S., Riad, Max Billib, Ahmed A., Hassan, Maha Abdel Salam ,Mohamed Nour El Din, 2011, application of the overlay weighted model and Boolean logic to determine the best locations for artificial recharge of groundwater, Journal of Urban and Environmental Engineering, v5 n(2), p.57-66.

14-  Chen, V.Y.C., 2012, Fuzzy MADM approach for selecting the best wetlands environment plan, Soft Computing and Intelligent Systems (SCIS) and 13th International Symposium on Advanced Intelligent Systems (ISIS), p: 2065 – 2069.

15-  Kohpayeh.M., Rashidi nejad, H., rashidi nejad, F., Ghasemi, S., 2013, Determination of the Ecological Potential and Strategic Management of Ecotourism Using MADM Method (Study Case: Qeshm Island), Reef Resources Assessment and Management Technical Paper, Vol. 38, n (5), p: 410 -419

16-  قدسی پور، سید حسن،« فرآیند تحلیل سلسله مراتبی»، چاپ نهم، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر، 1390، 222صفحه.                     

17-  Saaty, T.L., 1977. A scaling method for priorities in hierarchical structures. Journal of Mathematical Psychology V15 n (3), 231–281.

18-  وزارت نیرو، سازمان آب و برق خوزستان، گزارش هواشناسی،1384، بازنگری مطالعات مرحله اول نیروگاه برقابی، صفحه 1-136.

19-  مرکز آمار ایران،1389، برآورد جمعیت شهرستان های استان خوزستان. 

20-  سرور، رحیم، 1387، «جغرافیـای کـاربردی و آمـایش سرزمین»، چاپ سوم، انتشارات سمت،1387،241 صفحه.

21-  احمدی، حسن،« ژئومورفولوژی کاربردی: بیابان- فرسایش بادی»، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران،1385، جلد دو ،706 صفحه.

22- شورت جان رنای. هیوم کیم یونگ. جهانی شدن وشهر. ترجمه پوراحمد احمد. رستمی شایان.چاپ 2. تهران. انتشارات؛ جهاد دانشگاهی. 1385. 272صفحه.

 

 



1-* (مسوول مکاتبات):  کارشناس ارشد محیط زیست، ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2- دانشجوی دکتری، دانشکده مهندسی نقشه برداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.

1- MSc in Environment – Land Use Planning and Assessment, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Tehran, Iran. * ( Corresponding Author)

2- PhD Student in GIS Eng., Faculty of Geodesy and Geomatics Eng., K.N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran.

[5]- Consistency rate

[6]- Consistency index

[7]- Random index

1-      Mobaraki, o., Mohammadi, J., Zarrabi, A., 2012, Strategy for Sustainable Urban Development: A Case Study of Urmia City, Iran, Greener Journal of Social Sciences, V 2 n (1), p: 41-49.

2-      Kheikhah Zarkesh, M.m., Almasi, N., Taghizadeh, F., 2011, Ecotourism Land Capability Evaluation Using Spatial Multi Criteria Evaluation ,Research Journal of Applied Sciences, Engineering and Technology  V3 n(7) p: 693-700

3-      Ghamgosar, M., Haghyghy, M., Mehrdoust, F., Arshad, N, 2011, Multicriteria Decision Making Based on Analytical Hierarchy Process (AHP) in GIS for Tourism, Middle-East Journal of Scientific Research V10 n (4) p: 501-507

4-   مخدوم، مجید. درویش صفت، علی اصغر.« ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست با سامانه اطلاعات جغرافیایی»، چاپ اول، انتشارات  دانشگاه تهران،1380، 304 صفحه.                                                                                                                                                 

5-      Phillis, Y.A., L.A.A., 2001, sustainability: an ill-defined concept and its assessment using fuzzy logic, Ecological economic. N (37).p:453-456

6-   منوری، مسعود. کاشی ساز، مهناز. افخمی، مهران. کرباسی، عبدالرضا.«کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در ارزیابی توان اکولوژیک توسعه روستایی- شهری منطقه صیدون استان خوزستان»، مجله محیط زیست و توسعه،1389، جلد 1،شماره 1، صفحه 43-50.                              

7-      Polat, E., 2012, an Approach for Land-Use Suitability Assessment Using Decision Support Systems, AHP and GIS, Green and Ecological Technologies for Urban Planning, n (12) P: 1-22

8-      Sudhira, H.S., Ramachandra, T.V., Jagadish, K.S., 2004. Urban sprawl: metrics, dynamics and modeling using GIS. Internatoinal Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation.  V (5), p: 29-39.

9-      Zhang, Y.,  Sun, Y.,  Qin, J., 2012, Sustainable development of coal cities in Heilongjiang province based on AHP method, International Journal of Mining Science and Technology V 22, n (1), P: 133–137.

10-  Awasthi, A.,  Chauhan , S., 2012,  A hybrid approach integrating Affinity Diagram, AHP and fuzzy TOPSIS for sustainable city logistics planning, science direct journal, V 36  n(2), p:573–584

11-  Sehnnaz S., 2010, combining AHP with GIS for landfill site Journal of Engineering Science and Design, V1 N (3) p: 134-144

12-  Svoray, T., Tsafra, B., 2005, Urban land-use allocation in a Mediterranean ecotone: Habitat Heterogeneity Model incorporated in a GIS using a multicriteria mechanism, Journal of Landscape and Urban Planning, V 72, p: 337–351

13-  Peter H.S., Riad, Max Billib, Ahmed A., Hassan, Maha Abdel Salam ,Mohamed Nour El Din, 2011, application of the overlay weighted model and Boolean logic to determine the best locations for artificial recharge of groundwater, Journal of Urban and Environmental Engineering, v5 n(2), p.57-66.

14-  Chen, V.Y.C., 2012, Fuzzy MADM approach for selecting the best wetlands environment plan, Soft Computing and Intelligent Systems (SCIS) and 13th International Symposium on Advanced Intelligent Systems (ISIS), p: 2065 – 2069.

15-  Kohpayeh.M., Rashidi nejad, H., rashidi nejad, F., Ghasemi, S., 2013, Determination of the Ecological Potential and Strategic Management of Ecotourism Using MADM Method (Study Case: Qeshm Island), Reef Resources Assessment and Management Technical Paper, Vol. 38, n (5), p: 410 -419

16-  قدسی پور، سید حسن،« فرآیند تحلیل سلسله مراتبی»، چاپ نهم، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر، 1390، 222صفحه.                     

17-  Saaty, T.L., 1977. A scaling method for priorities in hierarchical structures. Journal of Mathematical Psychology V15 n (3), 231–281.

18-  وزارت نیرو، سازمان آب و برق خوزستان، گزارش هواشناسی،1384، بازنگری مطالعات مرحله اول نیروگاه برقابی، صفحه 1-136.

19-  مرکز آمار ایران،1389، برآورد جمعیت شهرستان های استان خوزستان. 

20-  سرور، رحیم، 1387، «جغرافیـای کـاربردی و آمـایش سرزمین»، چاپ سوم، انتشارات سمت،1387،241 صفحه.

21-  احمدی، حسن،« ژئومورفولوژی کاربردی: بیابان- فرسایش بادی»، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران،1385، جلد دو ،706 صفحه.

22- شورت جان رنای. هیوم کیم یونگ. جهانی شدن وشهر. ترجمه پوراحمد احمد. رستمی شایان.چاپ 2. تهران. انتشارات؛ جهاد دانشگاهی. 1385. 272صفحه.