طراحی پارک اکولوژیک؛ گامی در راستای پایداری زیست محیطی شهرها (مطالعه موردی: ارتفاعات جنوب غربی مشهد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مسوول مکاتبات): دانش آموخته دکتری گروه شهرساز ی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، قزوین، ایران.

2 دانشیار، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: امروزه وضعیت موجود شهرها نه تنها بر ایجاد فضای سبز وسیع برنامه­ریزی شده حکم می­کند، بلکه بیش از هر زمان دیگر خواهان فضای سبز به منظور برقراری موازنه اکولوژیکی در مقابل محیط­های ساخته شده است. دراین زمینه پارک­های اکولوژیکی که از دهه آخر قرن گذشته مطرح شده­اند، می­توانند عامل مؤثری در برطرف کردن این مشکلات باشند. هدف کلی تحقیق، بهبود شرایط محیطی شهر در راستای ارتقاء پایداری زیست محیطی از طریق طراحی پارک اکولوژیک و ایجاد ارتباط میان محیط انسان ساخت و بسترهای بکر طبیعی موجود در شهر هم­چون ارتفاعات است، تا بتوان بستر مناسبی را به عنوان پشتوانه­ی اقتصادی-علمی جهت آموزش و ایجاد فرهنگ صحیح زیست محیطی فراهم نمود.
روش بررسی: تحقیق حاضر از لحاظ روش، با اتکا به شیوه­های توصیفی و تحلیلی انجام شده است. در این تحقیق، ارتفاعات جنوب غربی مشهد مورد بررسی قرار گرفته است. پس از انجام مطالعات پایه، بررسی نمونه­های موردی، امکان­سنجی و ارزیابی توان اکولوژیک محدوده­، خروجی به­صورت راهکارها و پهنه­های مناسب جهت بارگذاری با بهره­گیری از مدل مخدوم و  با توجه به مدل­های اکولوژیک ارایه گردیده است.
یافته ها: یافته­های پژوهش نشان می­دهد از کل مساحت محدوده­ی مورد مطالعه حدود 35درصد آن قابل بارگذاری می­باشد و مابقی باید به عنوان حوزه­های بکر طبیعی مد نظر قرار گیرد. در بخش قابل بارگذاری، پهنه­بندی­ها به نحوی است که در لبه­های متصل به شهر با شیب کمتر، بارگذاری سنگین تر بوده و با نفوذ به داخل سایت و ارتفاعات از میزان بارگذاری کاسته شده است.
نتیجه گیری: نتایج نشان می­دهد در فرآیند طراحی پارک اکولوژیک به عنوان نمونه­ی طراحی اکولوژیک، باید معیارها و فعالیت­هایی مد­نظر قرار گیرد که آن­ها را از سایر پارک­ها متمایز می سازد. هم­چنین در فرآیند طراحی با ارزیابی توان اکولوژیک، توجه نمودن به لایه­های زیست محیطی پایه و بومی سازی مدل­های اکولوژیک جهت بارگذاری، می­توان به بالاترین درصد بهره­وری محیطی و کمترین تأثیرات منفی بر محیط زیست دست یافت. 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره3، زمستان 1395

 

طراحی پارک اکولوژیک؛ گامی در راستای پایداری زیست محیطی شهرها

 (مطالعه موردی: ارتفاعات جنوب غربی مشهد)

 

سپیده موحد[1]*

Movahed.sepide@gmail.com

حسنعلی لقایی [2]

فرح حبیب[3]

تاریخ دریافت: 03/12/1393

تاریخ پذیرش:24/09/1394

 

چکیده

زمینه و هدف: امروزه وضعیت موجود شهرها نه تنها بر ایجاد فضای سبز وسیع برنامه­ریزی شده حکم می­کند، بلکه بیش از هر زمان دیگر خواهان فضای سبز به منظور برقراری موازنه اکولوژیکی در مقابل محیط­های ساخته شده است. دراین زمینه پارک­های اکولوژیکی که از دهه آخر قرن گذشته مطرح شده­اند، می­توانند عامل مؤثری در برطرف کردن این مشکلات باشند. هدف کلی تحقیق، بهبود شرایط محیطی شهر در راستای ارتقاء پایداری زیست محیطی از طریق طراحی پارک اکولوژیک و ایجاد ارتباط میان محیط انسان ساخت و بسترهای بکر طبیعی موجود در شهر هم­چون ارتفاعات است، تا بتوان بستر مناسبی را به عنوان پشتوانه­ی اقتصادی-علمی جهت آموزش و ایجاد فرهنگ صحیح زیست محیطی فراهم نمود.

روش بررسی: تحقیق حاضر از لحاظ روش، با اتکا به شیوه­های توصیفی و تحلیلی انجام شده است. در این تحقیق، ارتفاعات جنوب غربی مشهد مورد بررسی قرار گرفته است. پس از انجام مطالعات پایه، بررسی نمونه­های موردی، امکان­سنجی و ارزیابی توان اکولوژیک محدوده­، خروجی به­صورت راهکارها و پهنه­های مناسب جهت بارگذاری با بهره­گیری از مدل مخدوم و  با توجه به مدل­های اکولوژیک ارایه گردیده است.

یافته ها: یافته­های پژوهش نشان می­دهد از کل مساحت محدوده­ی مورد مطالعه حدود 35درصد آن قابل بارگذاری می­باشد و مابقی باید به عنوان حوزه­های بکر طبیعی مد نظر قرار گیرد. در بخش قابل بارگذاری، پهنه­بندی­ها به نحوی است که در لبه­های متصل به شهر با شیب کمتر، بارگذاری سنگین تر بوده و با نفوذ به داخل سایت و ارتفاعات از میزان بارگذاری کاسته شده است.

نتیجه گیری: نتایج نشان می­دهد در فرآیند طراحی پارک اکولوژیک به عنوان نمونه­ی طراحی اکولوژیک، باید معیارها و فعالیت­هایی مد­نظر قرار گیرد که آن­ها را از سایر پارک­ها متمایز می سازد. هم­چنین در فرآیند طراحی با ارزیابی توان اکولوژیک، توجه نمودن به لایه­های زیست محیطی پایه و بومی سازی مدل­های اکولوژیک جهت بارگذاری، می­توان به بالاترین درصد بهره­وری محیطی و کمترین تأثیرات منفی بر محیط زیست دست یافت.

واژه­های کلیدی: فضای سبز، پایداری، پارک اکولوژیک، توان اکولوژیک، مدل­های اکولوژیک.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Winter 2016

 

 

 

 

 


Designing Ecological Park: A Step towards Environmental Sustainability of Cities (Case Study: The Southwest Mountains of Mashhad)

 

Sepideh Movahed [4]*

Movahed.sepide@gmail.com

Hassanali Laghaee [5]

Farah Habib [6]

 

Abstract

Background and Objective: Present status of cities emphasizes on the creation of an extensive and planned green space, with highlighting green spaces in order to establish ecological balance against the built environment. In this context, ecological parks that have been raised at the end of the last century, can be as an important factor to solve this problem. The overall objective of this study is to enhance the urban environmental conditions in order to promote the environmental sustainability through ecological designing and connecting the built environment with the existing natural virgin lands such as mountains in the cities. In this way, a suitable condition can be introduced as the scientific-economic support for education and developing a proper environmental culture.

Method: The method used in the present study is based on descriptive and analytical practices.  In this study, the southwest mountains of Mashhadhave been studied. After fundamental studies, the case study examples, feasibility and evaluation of the ecological capability of the study area were conducted. Finally, based on Makhdom’s model, the results were presented as solutions.

Results: The findings show that only 35% of the study area have a potential for future use and activities and the rest should be considered as a virgin natural area. In potential activity zones, zoning is done in a way that in the edges with a lower slope connected to the city, there is greater utilization of land and with penetrating into the site and higher slopes, utilization of land is reduced.

Conclusion: The results show that in the process of eco-park designing as an ecological design sample, those criteria and activities which distinguish eco-parks from other types of parks are taken into account. Also in the designing process with ecological assessment, with respect to the environmental layers and localization of ecological models for determining the value of land use, the highest efficiency and minimum environmental impact can be achieved.

Keywords: Green Space, Sustainability, Ecological Park (Eco-Park), Ecological Assessment, Ecological Models

 

 

مقدمه

 

تحول صنعت در قرن هجدهم و نوزدهم به تسلط بیشتر بشر بر کره خاکی و محیط زیست انجامید. این تسلط که سکونتگاه­ها، ساختارهای زیربنایی و صنایع بارزترین جلوه­های آن بودند، محیط زیست را به­سوی عدم تعادلی جبران ناپذیر سوق داد (1). با توسعه سریع پیشرفت­های صنعتی و تکنولوژیکی، انسان حضور فعال خود را در فضاهای باز شهری از دست داده و با طبیعت نیز بیگانه شده است. این بیگانگی سبب شده است که افراد توجه کمتری را به حفظ و نگه­داری طبیعت معطوف داشته و تخریب­هایی را در محیط زیست ایجاد کنند. لذا پیوند دوباره انسان و طبیعت و آشنایی با فرآیندهای موجود در طبیعت (هم­چون فرآیندهای اکولوژیک) در سال­های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. هم­زمان با پیشرفت صنعت، علم اکولوژی که مجموعه روابط موجود میان موجودات زنده و محیط زندگی آن­ها را بررسی می­کند، شکل گرفت.

از جمله رویکردهاى اکولوژیک که در بینش شهرسازان و معماران مورد توجه بوده است مى­توان به رویکردهاى هاوارد و گدس، امککى و مامفورد، مک هارگ، لوییس و لئوپولد اشاره نمود که در قرن نوزده و بیست تلاش­هاى بسیارى در این زمینه نموده­اند (2). با انتشار کتاب طراحی با طبیعت توسط مک هارگ[7] در سال 1969 واژه­هایی چون اکولوژی، محیط زیست و دیگر واژه­های مربوط به برنامه­ریزی و طراحی محیطی در معماری و طراحی شهری حایز اهمیت گردید. در این روند هدف اصلی ایجاد ارتباط بین فرهنگ و محیط زیست، ارتباط بین زمین و مردم است و چشم انداز به عنوان مجموعه­ای از شبکه­های فضایی بیولوژیکی و اجتماعی در ارتباط با زمین به عنوان یک اندام و غشای اکولوژیکی تلقی می­گردد. در چنین رویکردی در طراحی، ضمن توجه به پدیده­های طبیعی هم­چون نور، سایه، باد، آب، توپوگرافی، زیستگاه و... از تلفیق ارزش­های اکولوژیک و زیبایی شناسی در طراحی فضای باز، نیمه باز و بسته استفاده می­شود و هدف برقراری ارتباط با زندگی روزمره مردم است (3).

جان لین[8] در کتاب " طراحی بازتولیدی برای توسعه پایدار" پیش بینی می­کند که اگر بتوانیم ویژگی­ها و ماهیت حقیقی فرآیند اکولوژیکی را در فرم­های عینی متجلی سازیم، آن فرم­ها تبدیل به سمبل­هایی برای مدت­ها خواهند شد و برحسب فرآیند و بافت موجود، با معنی و زیبا خواهند بود (4).

در سال 1991، نخستین بار در سمینار دانشگاه برکلی کالیفرنیا با شعار "پارک­های پایدار"، ایده اصلی پارک­های اکولوژیک مطرح شد. خصوصیات این دسته از پارک­ها مطابق با پارک­های گذشته نبوده و با مطرح شدن آن­ها، چالش جدیدی در زمینه­ی ارتباط انسان و محیط پیرامونش در بستر شهر مطرح شد که بسیار متفاوت از پارک­های گذشته است (3). کراناز و بلند[9] (2003)، در خصوص ویژگی­ها و اهداف این نوع از پارک­ها به استفاده از گونه­های مناسب گیاهی، گونه­های بومی در راستای خود اکتفایی، کاربرد هندسه­ای مستقیم الخط یا منحنی وار و موافق با طبیعت، کاهش اثرات نامطلوب شهری نظیر آلودگی هوا و سر و صدای ترافیک، افزایش و توسعه الگوهای جذاب محیطی و حفظ و نگه­داری چرخه­های طبیعی به منظور جذب گردش­گر و بهره­گیری از انرژی گرمایی خورشید، تهویه طبیعی و نیز مصالح قابل بازیافت در بناهای واقع در پارک اکولوژیک اشاره نموده اند (5). شویانگ و همکاران[10] (2004)، طراحی با توجه به پاسخ­گویی به نیازهای ذاتی انسان، ایجاد وحدت و یکپارچگی میان ساختار و عملکرد اکوسیستم­های طبیعی، تقلید از ویژگی­های بستر طبیعی در نحوه برخورد انسان با طبیعت، توجه به اصول توسعه پایدار از طریق اتکا بر منابع تجدیدپذیر و تمرکز بر بازیافت و استفاده بهینه از مواد و انرژی، حفاظت از اکوسیستم­های طبیعی و تنوع زیست بومی و افزایش آگاهی عمومی نسبت به مسایل محیط زیستی در راستای دستیابی به توسعه پایدار و حفاظت از محیط طبیعی را به عنوان مهم­ترین اهداف و ویژگی­های پارک­های اکولوژیک برشمرده­اند (6). پاور[11] (2006)، نیز در تحقیق خود از جمله ویژگی­های پارک­های اکولوژیک، کاربرد گیاهان بومی، آموزش­های اکولوژیکی، حفظ و نگه­داری چرخه­­­­ی زندگی، حفظ و نگه­داری حیات وحش و پیوستگی زیرساخت­ها با فن­آوری مناسب را مطرح نموده است (7). با توجه به دیدگاه­های مطرح شده در خصوص پارک اکولوژیک، می­توان بیان نمود که مداخله­ی کم در طبیعت و طراحی منطبق با ویژگی­های طبیعی بستر از جمله مهمترین اهداف در طراحی این نوع از پارک­ها است. بدین منظور جهت طراحی باید از فرآیندی تبعیت نمود که در عین بهره­وری محیطی، منطبق بر ویژگی­ها و پتانسیل­های بستر بوده و کمترین آسیب را به آن وارد نماید. از این رو فرضیه تحقیق حاضر این­گونه مطرح شده است که به نظر می رسد از طریق رعایت اصول و فرآیند طراحی اکولوژیک (ارزیابی توان اکولوژیک و مدل­های اکولوژیک)، می­توان به طراحی پارک اکولوژیک اقدام نموده و از این طریق شرایط زیست محیطی شهر را بهبود بخشید. بنابراین هدف تحقیق بهبود شرایط محیطی شهر مشهد در راستای ارتقاء پایداری زیست محیطی از طریق طراحی پارک اکولوژیک است. برای این منظور بخشی از ارتفاعات جنوب غربی شهر مشهد به عنوان منابع تجدید ناپذیری که امروزه در اثر توسعه سکونت­گاه­های غیر رسمی با تهدیدهای جدی مواجه است، انتخاب گردیده و تلاش شده است که از طریق طراحی آن به عنوان پارک اکولوژیک، گامی مناسب در جهت حفظ و نگه­داری آن و کمک به بهبود شرایط زیست محیطی شهر مشهد برداشته شود. هم­چنین از این طریق بستر مناسبی جهت آموزش عمومی و ایجاد فرهنگ صحیح زیست محیطی برای شهروندان، زایران و گردشگران این شهر فراهم می­شود. در این راستا به بیان مفهوم اکولوژی، طراحی اکولوژیک و مدل اکولوژیکی تفرج در راستای طراحی پارک اکولوژیک پرداخته و با انجام مطالعات میدانی، بررسی نمونه های موجود در جهان و استخراج گروه­های فعالیتی و رعایت اصول لازم جهت طراحی در این گونه پارک­ها، بارگذاری نهایی سایت مورد نظر صورت پذیرفت.

روش بررسی

تحقیق حاضر دارای ماهیت کاربردی است و از لحاظ روش با اتکا به شیوه­های توصیفی و تحلیلی انجام گرفته است. در بحث مبانی نظری از مطالعات کتابخانه­ای و روش توصیفی، استفاده شده و با انجام مطالعات میدانی و استفاده از فرآیند طراحی شهری به شناخت و تحلیل موقعیت مکان مجموعه پارک اکولوژیک پرداخته شده است. با انجام مطالعات پایه و بررسی نمونه­های موردی، طیفی از فعالیت­های قابل پیش بینی در پارک اکولوژیک به­صورت گروه­های فعالیتی ارایه شده است. در ارزیابی توان اکولوژیک محدوده، از روش پارامتریک (پارامترهای شیب، خاک و پوشش گیاهی) و به منظور دستیابی به یگان­های همگن اکولوژیکی از روش روی هم گذاری لایه­ها (8)، استفاده شده است. در نهایت با بهره­گیری از مدل مخدوم جهت ارایه­ی مدل­های اکولوژیک و نرم افزار آرک جی آی اس[12]، راه حل بهینه جهت بارگذاری مطلوب فعالیت­ها در محدوده بصورت نقشه ارایه شده است.

اکولوژی

علم اکولوژی به معنای مطالعه و بررسی موجودات زنده در بستر زیست­شان می­باشد. واژه اکولوژی از دو بخش «اویکوس»[13] به معنای مسکن، خانه، بستر زیست و یا محل زندگی و «لوگوس»[14] به معنی شناخت و دانش تشکیل شده است. در سال 1868 عنوان اکولوژی به­وسیله­ی ارنست هکل[15] که به پدر اکولوژی گیاهی معروف است، مطرح شد و از ابتدای قرن بیستم اکولوژی حیوانی که روابط و وابستگی گیاهان و حیوانات را با محیط زیست آن­ها نشان می­داد، با ابعاد گسترده تری مورد مطالعه قرار گرفت. اکولوژی در لغت به معنی "بوم شناسی " نشان دهنده­ی غالب رابطه طبیعی میان گیاهان، حیوانات و انسان­ها از یک طرف و محیط زیست آن­ها از طرف دیگر می­باشد. عنوان اکولوژی مفاهیم گسترده­ای را در همه زمینه­ها بیان می­دارد. این عنوان ابتدا در مورد "وابستگی گیاهان و حیوانات به محیط طبیعی" به­کار گرفته شد (9).

اکولوژی قسمتی از علم بیولوژی است که  ساخت  داخلی موجودات را بررسی می­نماید. روابط خارجی نه تنها عواملی مانند عوامل فیزیکی و شیمیایی محیط زیست را در­بر­می­گیرد، بلکه تداخل گونه­ها با یک­دیگر را نیز شامل می­گردند. در برخی موارد می­توان به وضوح اهمیت این­گونه اطلاعات را در طراحی محیط زیست دریافت نمود (10). در این علم سه نوع مطالعه مختلف وجود دارد. این تقسیم بندی بر اساس نوع موجود زنده و رابطه آن با محیط زیست می­­ باشد.

1-      اکولوژی گیاهی[16]

2-      اکولوژی جانوری[17]

3-      اکولوژی انسانی[18]

همه­ی موجودات زنده در محیط زیست خود، تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می­گیرند. این موجودات به محیط خود وابسته­اند و بر آن تأثیر گذاشته و از آن تأثیر می­پذیرند. درک هر نظام اکولوژیک ابتدا مستلزم درک جغرافیایی محیط و کره زمین است. کره زمین به عنوان بزرگترین واحد جغرافیایی قبل از هر چیز از یک وحدت وجودی برخوردار می­باشد. اینک باید پرسید موجود زنده چگونه در یک محیط زندگی می­کند؟ احتیاجات حیاتی موجودات زنده از محیط پیرامونشان تأمین می­گردد. به عبارت دیگر محیط پیرامون یک گیاه و یا یک جانور، مخزنی برای تأمین انرژی و مواد اولیه و محل ذخیره برای مواد تلف شده و فضولات می­باشد. بدیهی است که تهیه مواد غذایی برای موجودات زنده، فقط وظیفه محیط پیرامون آن­ها نیست، بلکه جانوران و گیاهان نیز برای ادامه حیات روابط متقابلی دارند و در واقع هر موجود زنده درون سیستم و نظامی جای دارد که در آن حیاتش تداوم می­­یابد (11).

طراحی اکولوژیکی

طراحی اکولوژیکی به مفهوم توجه به جنبه­های زیست محیطی در تصمیم گیری در راستای روند طراحی به عنوان عاملی اضافه شده به سایر عواملی است که به طور معمول (جنبه های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی) مورد توجه قرار گرفته­اند. در طراحی اکولوژیک تخصیص مناسب کاربری­ها بر پایه توان­های اکولوژیک مقدور است. از سوی دیگر بهره برداری از این قابلیت­ها به عنوان رابطه انسان با طبیعت رابطه­ای اجتماعی بوده و تابعی از سیاست­های اقتصادی-اجتماعی است که لزوماً نمی­تواند به معنی رعایت قابلیت­های اکولوژیک باشد. با این حال نشان دادن توان­های اکولوژیک حتی اگر نتواند بر بهره برداری­های بی­رویه برخی از سیاست­های اقتصادی فایق آید و به­طور کامل آن را مهار کند، می­تواند حداقل دامنه آن­ها را محدود نماید. زیرا از طریق تلفیق عوامل اقتصادی- اجتماعی با توان­های اکولوژیک، حداقل مطلوب­ترین نوع کاربری را تحت شرایط مشخص اقتصادی- اجتماعی تعیین می­کند. مناطق تحت حفاظت نیز به عنوان نوعی الگوی کاربری زمین در فرایند طرح­ریزی زیست محیطی تعیین شده و اگرچه از هرگونه بهره­برداری فیزیکی کنار گذاشته شده­اند یا استفاده از آن­ها به­طور مشروط صورت می­­­­­گیرد­، با این وجود، اهمیت آن­ها در زمینه­ی حفظ تنوع زیستی و به طریق اولی توسعه پایدار بر کسی پوشیده نیست (12).

طراحی اکولوژیک که به عنوان جمع بندی این بخش از مطالعات مطرح می­شود، نوعی طراحی است که با ادغام فرآیندهای زنده، آثار تخریب زیست محیطی را به حداقل می­رساند و یک رشته از طراحی جامع مسوولانه است. ازطرفی، اکولوژی را پیش روی طراحی قرار داده و روش­های به حداقل رساندن استفاده از انرژی و مواد، کاهش سوخت، حفظ زیستگاه­ها، ارتقاء حس اجتماعی، سلامتی و زیبایی را مد نظر قرار می­دهد. اکولوژیست­ها راه­هایی را که انسان می­تواند با محیط زیست کنار آید، پیشنهاد کرده و توجه انسان­ها را به تمام چیزهایی که در محیط زیست انجام داده اند جلب می­کنند. اما برای حل این مشکلات انسان باید از روی عمد و اراده این معلومات را به­کار گیرد. به طور کلی در طراحی اکولوژیکی، اصول حاکم بر محیط زیست و چگونگی اکوسیستم های منطقه بررسی می­شود و در طراحی مد نظر قرار می­گیرد. پایداری از اصول حاکم بر محیط زیست است که باید انعکاس آن در طراحی دیده شود. شرایط فیزیکی مد نظر، توپوگرافی، گونه های گیاهی، شرایط آب و هوایی و.... مورد مطالعه قرار گرفته و در طراحی اصولی را حکم می­کند. اصول طراحی منظر، توسعه پایدار و حفاظت پایدار، شرایط زیست محیطی منطقه و استفاده بهینه از آن­ها و حفظ فرایندهای طبیعی تعامل آن­ها، از شرایط لازم برای طراحی اکولوژیکی است.

مدل اکولوژیکی تفرج

واژه تفرج یا گشت و گذار به سرگرمی­هایی گفته می شود که توسط گردش­گران فقط در محیط اتفاق می افتد. بنابراین ارزیابی توان محیط زیست برای گردش­گری شامل سنجش ویژگی­های محیط برای انجام تفرج است. گردش­های معمول در ایران و جهان از نظر میزان توسعه برای اجرا در محیط زیست (محیط های باز) به دو دسته­ی تفرج متمرکز و گسترده تقسیم می شوند. بر­اساس دو نوع تفرج متمرکز و گسترده، مدل اکولوژیکی تفرج نیز به دو صورت متمرکز و گسترده وجود دارد (13). تفرج متمرکز  شامل آن دسته از تفرج­هایی است که نیاز به توسعه دارند مانند شنا، اسکی، اردو زدن، دوچرخه رانی و بازدید از آثار فرهنگی. تفرج گسترده شامل آن دسته از تفرج­هایی است که نیاز به توسعه ندارند مانند کوهنوردی و شکار، یا به توسعه اندک نیاز دارند مانند ماهی­گیری، صحراگردی، اسب سواری و تماشای جانوران در طبیعت (14).

بررسی نمونه هایی از سوابق احداث پارک اکولوژیک در ایران و جهان

 در این بحث به نمونه های داخلی و خارجی اجرا شده و یا طرح­های پیشنهادی پارک اکولوژیک با بررسی مقالات و منابع مربوطه (15)، (16)، (17) و (18) پرداخته شده است. با مطالعه­ی طرح­ها و تحلیل­های محقق، مهم­ترین اهداف آن­ها به عنوان پارک اکولوژیک و هم­چنین جزییات طراحی و فعالیت­هایی که در داخل و یا اطراف آن­ها دیده شده است و گروه­های فعالیتی مرتبط با فضاها و فعالیت های موجود در هریک، مطابق جداول (1)، (2)، (3) و(4) جمع بندی گردیده است.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1- بررسی اهداف و عملکردهای پارک اکولوژیک پردیسان 

Table 1- Objectives and functions of Pardisan Eco-Park


پارک طبیعت پردیسان

اهداف

فضاها و فعالیت­های  موجود

در پارک

گروه­های فعالیتی مرتبط

مکان: شمال غرب تهران

مساحت: 275 هکتار

طراح: تهیه طرح جامع اولیه توسط مهندسین مشاور ماندالا-والاس در سال 1345

بازنگرى مجدد طرح در سال 55 توسط مهندسین مشاور مذکور

- انجام مطالعه و آماده سازى زمین، توسط مهندسین مشاور تدنس

- بازنگرى طرح توسط مهندسین مشاور لقایى و همکاران در سال 1371

- ارایه خدمات و برنامه های آموزشی و زیست محیطی در سطح عمومی و آموزشهای تخصصی

- ارایه تسهیلات لازم برای گذران اوقات فراغت در یک بستر طبیعی و اکولوژیکی برای کلیه اقشار و گروه‌های سنی و اجتماعی

- نمایش وحدت موجود میان انسان وطبیعت و وابستگی‌های متقابل میان آن‌ها به منظور ایجاد ادراک محیط زیستی در میان مردم

- ایجاد مراکز آموزشی و مطالعاتی در مقیاس ملی و جهانی

- آگاه سازی اقشار مختلف جامعه نسبت به بهره وری صحیح از مواهب زیست محیطی و منابع طبیعی درجهت دستیابی به مفهوم عملی توسعه پایدار

- دادن ویژگی‌های جهانی به واحدهای آن، به­منظور به­دست آوردن شناخت کلی از سایر نقاط کره زمین با بازدید از پردیسان

-گردآوری و اجتماع دانش علوم طبیعی در مجموعه­ای واحد

- ساختمان­های اداری و رفاهی

- سالن­های اجتماعات و کنفرانس

- موزه تنوع زیستی

- موزه تاریخ طبیعی

- باغ وحش

- محل نگه­داری از حیوانات زنده

-کلینیک دامپزشکی حیات وحش

- واحد تاکسیدرمی

- پارکینگ

- پایه چراغ های خورشیدی

- پیش بینی احداث زیستگا‌ه­هایی از

 مجموعه­ی گیاهان و جانوران پنج قاره  در آن

 

- آموزشی (آموزش مسایل زیست محیطی)

- فراغتی- تفریحی

 

 

 


جدول 2- بررسیاهدافوعملکردهایپارک اکولوژیکهارتبرگ

Table 2-Objectives and functions of Hartberg Eco-Park

 

هارتبرگ[19]

اهداف

فضاها و فعالیت­های  موجود در پارک

گروه­های فعالیتی مرتبط

مکان: اتریش، منطقه استیرمارک

 

- بهبود بخشیدن به دسترسی اطلاعات

- بهبود بخشیدن به بازدهی زیست محیطی

- افزایش آگاهی­های عمومی

- افزایش استفاده از فن­آوری پاک

- افزایش استفاده از عناصر ساختار اکولوژیکی

- افزایش استفاده از منابع تجدید پذیر

- کاهش مصرف منابع

- بازیافت ضایعات

- پارک صنعتی اکولوژیکی

- نمایشگاه اکتشافی و پارک تفریحی

- مرکزی برای تحقیقات کاربردی

- پروژه راهنما و نمایش کالاهای بازرگانی برای همگان

- محیط زیست مصنوع

- آموزش اکولوژیکی

- اشتغال

- انرژی

- مشارکت و اطلاعات

- منابع تجدید پذیر

- تحقیقاتی - آموزشی (آموزش مسایل زیست محیطی)

- فراغتی- تفریحی

 

 

 

جدول 3- بررسی اهداف و عملکردهای پارک اکولوژیک سائوپائولو

Table 3- Objectives and functions of Sao Paulo Eco-Park

سائوپائولو[20]

اهداف

فضاها و فعالیت­های  موجود

در پارک

گروه­های فعالیتی مرتبط

مکان: برزیل، سائوپائولو

مساحت: 12000 متر مربع

طراح: آداس و آرکوتتوس[21]

 

- بازیافت ضایعات

- استفاده از انرژی­های تجدید پذیر

- برنامه­ریزی آموزشی به عنوان کاتالیزور اصلی و مهم ارتقاء مسایل اکولوژیکی

- برنامه­ریزی در راستای ارتقاء بوم شناسی طبیعی و فرهنگی منظر

- مسیرهای پیاده­روی

- فضاهای جمعی و فضاهای نیمه باز

- فضاهای تفریحی و استراحتی

-کارگاه­های آموزشی اکومحور

- آموزشی (آموزش مسائل زیست محیطی)

- فرهنگی

- ورزشی

- فراغتی- تفریحی

 

 

 جدول4- بررسیاهدافوعملکردهایپارک اکولوژیکاکسچیمیلکو

Table 4- Objectives and functions of Xochimilco Eco-Park


اکسچیمیلکو[22]

اهداف

فضاها و فعالیت­های  موجود در پارک

گروه­های فعالیتی مرتبط

مکان: مکزیکوسیتی

مساحت: 215 هکتار

طراح: توسط ماریو اسچتنان[23]

 

- اکولوژی طبیعی

- جداسازی فعالیت­های انسانی و استفاده­های  طبیعی

- ارتباطات محلی در جهت افزایش غنای  بیولوژیکی

- استفاده از پوشش گیاهی بومی

- سیستم هیدرولوژیکی

- بهره برداری و حفاظت

- تعادل اکولوژیکی

- اکولوژی فرهنگی

- آموزش

- مشارکت و نظارت

- پایداری اقتصادی

- زمین­های بازی

- مسیرهای پیاده­روی

- گل فروشی

- باغ گیاه شناسی

- مرکز اکولوژیکی و مرکز تحقیقات

- اختصاص بخش­هایی به فرآیندهای طبیعی، تفریحی و آموزشی

- حفاظت از مناظر بکر طبیعی

- فضاهای باز، نیمه­ باز و علامت­های آموزشی

- تحقیقاتی

- آموزشی (آموزش مسایل زیست­محیطی)

- ورزشی

- فراغتی- تفریحی

- حفاظت

 

 

دستیابی به گروه­های فعالیتی در پارک اکولوژیک

 

با بررسی ویژگی­های پارک اکولوژیک، اهداف و کارایی آن در اصول اولیه و در طرح­های ارایه شده و هم­چنین تعمق در فضاها و فعالیت­های عنوان شده در مصادیق داخلی و خارجی در این تحقیق و نیز سایر نمونه­های موفق بررسی شده، می­توان به طیفی از فعالیت­های قابل پیش­بینی در پارک اکولوژیک دست یافت. در واقع بررسی فضاها و فعالیت­ها در نمونه­های احداث­شده پارک اکولوژیک، که برخی از مهم­ترین آن­ها در بخش فوق ذکر شد، اشتراکاتی را میان آن­ها نشان می­دهد که با توجه به آن، غالب فعالیت­های موجود در پارک­های اکولوژیک قابل دسته بندی در چند گروه عمده فعالیتی می­باشند. بنابراین بر اساس تحلیل­های محقق، این فضاها و فعالیت­ها مطابق جدول (5) در پنج گروه فعالیتی دسته بندی شده­اند.

 

 

جدول 5- دسته بندی فعالیت­های موجود در پارک اکولوژیک

Table 5- Classify functions and activities in the ecological park

گروه فعالیتی

فضاها و فعالیت­ها

نمونه تصاویر

تحقیقاتی- آموزشی

(آموزش مسایل زیست محیطی)

 

- ارایه خدمات و برنامه های آموزشی زیست محیطی در قالب  فضاها و فعالیت­ها

- سالن­های اجتماعات و کنفرانس (پارک­های اکولوژیک پردیسان، سائوپائولو)

- مرکز اکولوژیکی و مرکز تحقیقات (پارک­های اکولوژیک پردیسان، هارتبرگ، اورت کرو، پریبرام، اکسچیمیلکو)

- باغ گیاه شناسی (پارک­های اکولوژیک اورت کرو، اکسچیمیلکو، بیرمنگام، ادن)

- موزه تنوع زیستی (پارک­های اکولوژیک پردیسان، هارتبرگ و...)

- موزه تاریخ طبیعی (پارک اکولوژیک پردیسان)

- تأسیسات بازیافت مواد به منظور بازگردانیدن آن ها به چرخه زیست محیطی (پارک اکولوژیک سائوپائولو)

- دریاچه­های تصفیه آب (پارک دریاچه ایسلان)

- سیستم­های استفاده از انرژی های تجدید پذیر (پارک­های اکولوژیک پریبرام، هارتبرگ، پردیسان)

 

فرهنگی

 

- آمفی تئاترهای روباز و نیمه­باز جهت اجرای مراسم و موسیقی (پارک­های اکولوژیک سائوپائولو، آمازون)

- نمایشگاه­ها و گالری­ها

- مراکز علمی فرهنگی

- فراهم آوری تورها جهت بازدید از سایت (پارک اکولوژیک آمازون

 

 

 

ورزش و سلامت

- زمین­های بازی (پارک­های اکولوژیک اکسچیمیلکو، آمازون)

- مسیر­های پیاده­روی در طبیعت (پارک­های اکولوژیک سائوپائولو، اکسچیمیلکو، آمازون)

- مسیرهای کوه­نوردی

 

 

فراغتی- تفریحی

- فضاهای تجمعی و آلاچیق­ها

- فضاهای تفریحی و استراحتی (پارک­های اکولوژیک سائوپائولو، هارتبرگ، پردیسان)

- امکانات تفریحی، رفاهی از جمله رستوران­ها، کافی شاپ ها و...

 

حفاظت

- حوزه­ها با فرسایش شدید (فرسایش بر اثر عوامل طبیعی یا مصنوع)

- حوزه تخریب شده (احیاء این مناطق و بازگرداندن آن­ها به حالت طبیعی)

- حوزه­هایی با پتاسیل­های ویژه (اکوپارک­های اکسچیمیلکو، آمازون، پردیسان)

 

 

 

 

معرفی محدوده مورد مطالعه

 

محدوده مورد مطلعه که به عنوان اراضی بوستان خورشید نامیده می­شود، مطابق شکل (1)، قسمتی از ارتفاعات کمربند جنوبی شهر مشهد می­باشد که بین بافت مسکونی جنوب محور وکیل آباد و کمربندی 75 متری در حال احداث مشهد، محاط شده است. محدوده این بوستان در جنوب غربی شهر مشهد در منطقه 9 شهرداری و در قسمتی از اراضی نه دره با مساحت 384 هکتار واقع شده است. این محدوده با مختصات جغرافیایی 36 درجه و 17 دقیقه و 30 ثانیه شمالی و 59 دقیقه و 28 درجه شرقی شروع شده و با امتداد به سمت شمال و شمال غرب با مختصات جغرافیایی 36 درجه و 19 دقیقه شمالی و 59 درجه و 30 دقیقه و 30 ثانیه شرقی گسترش یافته است (19) و (20).


 

 

شکل 1- محدوده مورد مطالعه (21)

Figure1- Study area (21)

 


ارزیابی توان اکولولوژیک سایت مورد مطالعه

 

امروزه بهره برداری صحیح از منابع زیست محیطی با این هدف که محیط طبیعی در معرض حداقل تغییرات، صدمات و تخریب قرار گرفته است و در طولانی مدت نیز اثرات مثبت بر محیط زیست پیرامونی داشته باشد، امری است که مورد توجه کلیه نهادهای دست اندرکار قرار گرفته است. بر این اساس طرح بوستان خورشید نیز با هدف بهره برداری مناسب با بالاترین درصد بهره­ وری محیطی و کمترین تأثیرات منفی بر محیط زیست و نیز پایداری طولانی مدت محیط مورد مطالعه و محیط پیرامونی آن نیاز به انجام مطالعات پایه داشته، تا بر اساس نتایج حاصل از مطالعات پایه و خروجی بتوان بهترین جانمایی را برای کاربری­های مختلف ارایه نمود. بر این اساس از مدل ارزیابی توان اکولوژیک مخدوم (14) که برای شرایط ایران بومی شده می­توان استفاده نمود، لذا مواردی که برای هر لایه در نظر گرفته شده است، نسبت به شرایط بومی تعدیل شده و ویژگی­های طبیعی و انسان ساخت به­صورت لایه­های مختلف اطلاعاتی و مدل رستری در نرم افزار آرک جی آی اس تعریف شده­اند. سپس این لایه­ها با روش روی هم گذاری (8)، بر روی هم قرار گرفته و به­صورت وزنی ارزیابی شده و در انتها با توجه به شرایط سایت و نیازها و خواسته­های تحقیق، خروجی بصورت لایه­های همگن قابل بارگذاری برای فعالیت­های پیشنهادی، عرضه شده است. مطابق شکل (2)، فرآیند انجام ارزیابی توان اکواوژیک سایت مورد مطالعه بیان شده است. آن­چه مسلم است، توجه به این نکته ضروری است که خروجی مدل هر چه باشد باید مبتنی بر محافظت از منابع موجود و بهبود وضعیت فعلی باشد. به علاوه با توجه به پتانسیل­های بومی منطقه و قابلیت­های موجود، لازم است به توسعه کاربری خاص اقدام شود.


 


شکل 2- فرآیند انجام مطالعات توان سنجی سایت مورد مطالعه

Figure 2- Process of the ecological capacity assessment in the study site

 


یافته ها


بررسی پارامترهای مؤثر بر ارزیابی توان اکولوژیک

در جدول (6)، با استفاده از داده­های پایه حاصل از سازمان نقشه برداری (21)، سطوح مناسب با توجه به اهداف و خواسته­های تحقیق به تفکیک در لایه­های زیست محیطی پایه با استفاده از نرم افزار ArcGIS مشخص شده­اند. سپس با در نظر گرفتن لایه­های تأثیر گذار در هر مدل و از طریق روش روی هم اندازی لایه­های زیست محیطی، مدل­های اکولوژیک به­صورت تفرج متمرکز، تفرج گسترده و کاربری توسعه شهری، صنعتی و روستایی برای سایت مورد مطالعه ایجاد شده­اند.

 

 

 

جدول 6- تحلیل لایه­های زیست محیطی پایه در محدوده مورد مطالعه

Table 6- Analysis of the environmental layers in the study site

لایه­های زیست محیطی پایه

سطوح مناسب جهت بارگذاری در هر لایه

ویژگی ها

درصد شیب زمین

 

بیشترین سطح منطقه مربوط به شیب­های بیش از 30 درصد (سطوح با رنگ قرمز) می باشد. این حوزه­ها ترجیحاً به­صورت محدوده­های بکر در طراحی لحاظ شده­ا­ند و سطوح مناسب جهت بار­گذاری فعالیتی (سطوح زرد و نارنجی رنگ)، مساحتی معادل 138 هکتار از کل محدوده را شامل شده است.

جهت دامنه­ها

 

دامنه­های شمالی و جنوبی (سطوح سبزه تیره و روشن) به ترتیب بیش­ترین سطح در منطقه را به خود اختصاص داده اند.

دامنه­های شمالی جهت تفرج گسترده در تابستان مناسب بوده و استفاده از نیروی باد و انرژی خورشید در دامنه‌های جنوبی یکی از بهترین موقعیت­ها در منطقه جهت تولید انرژی مورد نیاز برای سیستم روشنایی است.

تیپ بندی بر اساس کوه و دشت

 

بیش­ترین مساحت مربوط به طبقه کوهستانی است و طبقه دشت تنها 160 هکتار از مساحت کل محدوده را تشکیل داده است.

فرسایش پذیری خاک

 

از لحاظ فرسایش پذیری خاک، ابتدا بخش­هایی (سطوح سبز رنگ) در جنوب غربی و مرکز با مساحت 150 هکتار و سپس بخش­هایی از شمال محدوده با مساحت 100 هکتار جهت بارگذاری و توسعه کاربری­ها مناسب می­باشند که250 هکتاراز کل محدوده را شامل می­شوند. در سایر قسمت­ها باید از طریق روش­های حفاظتی به کنترل فرسایش خاک پرداخته شود.

حاصل­خیزی خاک و توسعه فضای سبز

 

از نظر توسعه­ی فضای سبز، بخش­های شمال شرقی و نیز بخش­های مرکزی (سطوح سبز رنگ) دارای قابلیت توسعه می­باشند.


 


مدل­های اکولوژیک

 

مدل­های زیر به عنوان مهم­ترین مدل­های قابل تعریف جهت توان سنجی محدوده با توجه به مدل­های اکولوژیکی مخدوم ارایه گردیده­اند. در این مدل­ها پهنه­های پیشنهادی در دو سطح پهنه­های مجاز و مشروط معرفی شده­اند. پهنه­های مجاز، پهنه­های کاملاً مناسب برای استقرار فعالیت­ها و پهنه­های مشروط پهنه­های مناسب با در نظر گرفتن شرایط خاص می باشند.

مدل تفرج متمرکز

با توجه به عوامل مؤثر در مدل تفرج متمرکز (14)، عوامل زیادی در ارایه­ی این مدل دخیل هستند که در رأس آن­ها درصد و جهت شیب قرار دارد.  شیب باید نسبتاً کم و از لحاظ جهت دارای نورکافی در زمستان بوده و در معرض نور شدید در تابستان قرار نداشته باشد. خاک بستر نیز نباید سست و در معرض فرسایش باشد. با توجه به عوامل فوق، خروجی این مدل در محدوده­ی مورد مطالعه در شکل (3)، ارایه شده است. همان­گونه که در شکل مشاهده می‌شود وسعت پهنه­های مجاز و مشروط جهت بارگذاری در محدوده، معادل 2068614  متر مربع است.

 

 

شکل3- توان اکولوژیک تفرج متمرکز در سایت

Figure 3- Ecological capability map of intensive recreation 

 


مدل تفرج گسترده

 

با توجه به عوامل مؤثر در مدل تفرج گسترده، مهم­ترین عامل شیب منطقه است. در این نوع کاربری بیشتر به تفریحات و بهره­برداری­های کوتاه مدت اقدام می‌شود و افراد زمان زیادی را به پیاده طی کردن مسیرهای خاص می‌گذرانند. با توجه به عوامل فوق، خروجی این مدل در محدوده­ی مورد مطالعه در شکل (4) ارایه شده است.

 

 

 

 

شکل 4- توان اکولوژیک تفرج گسترده در سایت

Figure4- Ecological capability map of extensive recreation 

 


مدل کاربری توسعه شهری، روستایی و صنعتی طبقه دو

برای این نوع کاربری فرض بر این است که فضا باید از نظر بستر امکان استقرار فونداسیون و بهره برداری فضاهای سرپوشیده را داشته باشد. لذا لازم است از نظر شیب و نیز ویژگی­های خاک و سنگ بستر از ضریب اطمینان بالاتری برخوردار بوده و از خطرات طبیعی چون سیل، رانش زمین، سقوط بهمن، صاعقه و رعد و برق نیز دور باشد (14). با توجه به خروجی مدل در شکل (5)، همان­گونه که مشاهده می­شود، وسعت این نوع کاربری  736306  متر مربع بوده و در کل سایت پراکندگی مناسبی دارد.

 

 

شکل 5- توان اکولوژیک توسعه شهری، صنعتی و روستایی در سایت

Figure 5- Ecological capability map of urban, industrial and rural development


پهنه­های مناسب جهت بارگذاری فعالیتی و توسعه کاربری

با روی هم اندازی لایه­های حاصل از مدل­های اکولوژیک بر روی نقشه­ی واحد سایت و با توجه به ویژگی­های محدوده و اهداف تحقیق، سطوح مناسب برای هر نوع تفرج و بارگذاری تدقیق­شده و در نهایت خروجی به­صورت پهنه­های مناسب جهت بارگذاری برای کل سایت مطابق شکل (6)، ارایه گردیده است. بر این اساس از کل 384 هکتار سایت، مساحتی معادل حدود 138 هکتار جهت بارگذاری فعالیتی و توسعه­ی کاربری­های شهری مناسب بوده و مابقی دارای مساحتی معادل 246 هکتار به عنوان حوزه­های بکر طبیعی در نظر گرفته شده است. 

 

 

 شکل 6- پهنه­های مناسب جهت بارگذاری در سایت

Figure 6- Suitable zones for loading and development in the study site 


 

 


بحث و نتیجه گیری

 

نتایج به­دست آمده نشان می­دهد که در فرآیند طراحی پارک اکولوژیک به عنوان نمونه­ی طراحی اکولوژیک، از یک سو باید برنامه­ی فضایی- فعالیتی و معیارهای طراحی پارک اکولوژیک تدوین شده و از سوی دیگر ارزیابی توان اکولوژیک سایت جهت بارگذاری متناسب با پتانسیل­های محدوده و دستیابی به بالاترین درصد بهره وری محیطی و کمترین تأثیرات منفی بر محیط زیست انجام شود. بنابراین با توجه به روند انجام شده در تحقیق، فعالیت­های قابل پیش بینی در پارک اکولوژیک در قالب پنج گروه فعالیتی آموزشی-تحقیقاتی، فرهنگی، ورزش و سلامت، فراغت و تفریح و حفاظت بیان شده­اند. بدیهی است که دو گروه خدمات و تجهیزات و راه­ها و محورهای فعالیتی نیز در حوزه­ی طراحی به عنوان الزامات طراحی به پنج گروه فوق اضافه خواهند شد. هم­چنین با انجام ارزیابی توان اکولوژیک سایت با توجه به مدل بومی مخدوم برای شرایط ایران، پهنه­های مناسب جهت بارگذاری بر اساس میزان و نوع کاربری­ها و فعالیت­ها به­صورت چهار نوع پهنه­ی مجاز جهت بارگذاری کاربری­های شهری، تفرج متمرکز، تفرج گسترده و حفاظت (مناسب و ضروری جهت حفاظت) ارایه شده­اند. قابل ذکر است علاوه بر تفرج گسترده که در تمامی سایت امکان پذیر می­باشد، حدود 54% معادل 206 هکتار از محدوده دارای توان مطلوب برای تفرج متمرکز و حدود 19% معادل 73 هکتار از محدوده دارای توان مطلوب جهت توسعه کاربری­های شهری است. بنابراین عرصه مداخله (کلیه عرصه­های مناسب جهت بارگذاری)، تنها30 درصد از کل مساحت سایت را به خود اختصاص داده است که با لحاظ نمودن فضاهای سبز تجهیز شده (فضای سبز شامل راه، پایه چراغ و...) این مقدار تا 40 درصد نیز قابل پیش بینی است و حدود 60 درصد سایت به طبیعت بکر اختصاص یافته است.

جمع بندی نتایج مطرح شده نشان می­دهد که با توجه به ریزفعالیت­های مرتبط با هر یک از گروه­های فعالیتی حاصل شده در تحقیق و تمهیدات (میزان دخل و تصرف) لازم برای ایجاد آن­ها در سایت، می­توان آن­ها را از لحاظ توان سنجی زیست محیطی در زیر مجموعه­های تفرج گسترده، تفرج متمرکز و یا کاربری­های توسعه شهری قرار داد. با قرارگرفتن هریک از فعالیت­ها در زیرمجموعه­ای از مدل های اکولوژیک و نیاز سنجی و بومی سازی، می­توان آن­ها را براساس چهار نوع پهنه­ی قابل بارگذاری مشخص شده در سایت در مکان مناسب خود جانمایی نمود.

منابع

1-      افشارنادری. کامران، 1387، معماری و محیط زیست، مجله معمار، شماره 48: صص 22-27.

2-   معینی فر. مریم و امین زاده، بهناز، 1391، ارایه روشی نو در طراحی اکولوژیک منظر سبز شهری (مطالعه موردی: جزیره کیش)، هویت شهر، شماره 10: صص 27-36.

3-      مفیدی شمیرانی. سید مجید و همکاران، 1388، پارک اکولوژیکی، بوم شناسی طبیعی-فرهنگی، آرمانشهر، شماره 3: صص 78-89.

4-      Lynne, J.T., 1994, Regenerative Design for Sustainable Development, New York, John Wiley & Sons.

5-      Cranz, G.  &Boland, M., 2003, "The ecological park as an emerging type". Places, 15(3), 44-47.

6-      Shu-Yang, F., Freedman, B., Cote, R., 2004, "Principles and practice of ecological design". Environmental Reviews, 12(2), 97-112.

7-      Power, A. M., 2006, Designing for ecology: the ecological park, Retrieved Apr, 2010, see information in: http://hdl.handle.net/1721.1/37863

8-      McHarg, I. L., & Mumford, L., 1969, Design with nature, New York: American Museum of Natural History.

9-      شکویی. حسین، 1392، جغرافیای اجتماعی شهرها، اکولوژی اجتماعی شهر، تهران، جهاد دانشگاهی.

10- ادینگتون. جان و آن، 1376، کاربرد علم اکولوژی در کاهش اثرات سوء توسعه (توسعه و تأسیسات عمرانی بر محیط زیست)، ترجمه اسماعیل کهرم، تهران، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.

11-  اردکانی. محمد رضا،1383، اکولوژی، چاپ پنجم، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

12-  مجنونیان. هنریک، 1378، زیستگاه­ها و حیات وحش، تهران، سازمان حفاظت محیط زیست.

13- حبیبی. کیومرث و همکاران، 1391، ارزیابی توان اکوتوریسم و  برنامه ریزی توسعه پایدار گردش­گری، (نمونه موردی: پارک جنگلی آبیدر)، مطالعات شهری، شماره 3: صص 13-23.

14-  مخدوم. مجید، 1385، شالوده آمایش سرزمین، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

15- حاجی زرقانی. مریم و همکاران، 1388، نقش و عملکرد اکوپارک‌ها در دنیای امروز، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره یازدهم، شماره 4: صص639-648.

16- میکاییلی. علیرضا و کیازاده. زهره، 1387، تدوین ضوابط طراحی اکوپارک (مطالعه موردی: اکوپارک پردیسان تهران)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره دهم، شماره 4: صص111-126.

17-  Chen, Olivia, 2009, Brazil Promotes Sustainability with São Paulo Eco-Park, see information in: http://inhabitat.com/sustainability-park-davis-brody-bond-architects/

18-  Mader, Ron, 2014, Xochimilco Gardens, see information in: http://www.transitionsabroad.com/publications/ magazine/0411/xochimilco_gardens_in_mexico_city.shtml

19-  مهندسان مشاور نقش پیراوش، 1390، نقش و جایگاه حوزه جنوب غرب، نهاد مطالعات و برنامه ریزی توسعه و عمران شهر مشهد.

20-  مهندسان مشاور کاوش معماری،1390، مطالعات پارک بوستان خورشید.

21-  سازمان نقشه برداری استان خراسان رضوی، 1390، عکس هوایی و اطلاعات پایه ارتفاعات جنوب غربی مشهد.

 

 

 

 



1*- (مسوول مکاتبات): دانش آموخته دکتری گروه شهرساز ی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، قزوین، ایران.

2- دانشیار، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

[3]- دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

1- Graduate of PhD, Department of Urban Development, Islamic Azad University of Qazvin, Qazvin, Iran.

* ( Corresponding Author)

2- Associate Professor, Faculty of Fine Arts, Tehran University, Tehran, Iran.

[6]- Associate Professor, Faculty of Arts and Architecture, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.

[7]- Ian  L.McHarg

[8]- John Lynne

[9]- Cranz & Boland , 2003

[10]- Shu-Yang et al., 2004

[11]- Power, 2006

[12]- ArcGIS

[13]- OIKOS 

[14]- LOGOS   

[15]- Heackel

[16]- Plant Ecology

Animal Ecology 2-

[18]- Human Ecology

[19]-Hartberg

[20]- Sao Paulo

[22]- Xochimilco

[23]- Mario Schjetnan

1-      افشارنادری. کامران، 1387، معماری و محیط زیست، مجله معمار، شماره 48: صص 22-27.

2-   معینی فر. مریم و امین زاده، بهناز، 1391، ارایه روشی نو در طراحی اکولوژیک منظر سبز شهری (مطالعه موردی: جزیره کیش)، هویت شهر، شماره 10: صص 27-36.

3-      مفیدی شمیرانی. سید مجید و همکاران، 1388، پارک اکولوژیکی، بوم شناسی طبیعی-فرهنگی، آرمانشهر، شماره 3: صص 78-89.

4-      Lynne, J.T., 1994, Regenerative Design for Sustainable Development, New York, John Wiley & Sons.

5-      Cranz, G.  &Boland, M., 2003, "The ecological park as an emerging type". Places, 15(3), 44-47.

6-      Shu-Yang, F., Freedman, B., Cote, R., 2004, "Principles and practice of ecological design". Environmental Reviews, 12(2), 97-112.

7-      Power, A. M., 2006, Designing for ecology: the ecological park, Retrieved Apr, 2010, see information in: http://hdl.handle.net/1721.1/37863

8-      McHarg, I. L., & Mumford, L., 1969, Design with nature, New York: American Museum of Natural History.

9-      شکویی. حسین، 1392، جغرافیای اجتماعی شهرها، اکولوژی اجتماعی شهر، تهران، جهاد دانشگاهی.

10- ادینگتون. جان و آن، 1376، کاربرد علم اکولوژی در کاهش اثرات سوء توسعه (توسعه و تأسیسات عمرانی بر محیط زیست)، ترجمه اسماعیل کهرم، تهران، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.

11-  اردکانی. محمد رضا،1383، اکولوژی، چاپ پنجم، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

12-  مجنونیان. هنریک، 1378، زیستگاه­ها و حیات وحش، تهران، سازمان حفاظت محیط زیست.

13- حبیبی. کیومرث و همکاران، 1391، ارزیابی توان اکوتوریسم و  برنامه ریزی توسعه پایدار گردش­گری، (نمونه موردی: پارک جنگلی آبیدر)، مطالعات شهری، شماره 3: صص 13-23.

14-  مخدوم. مجید، 1385، شالوده آمایش سرزمین، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

15- حاجی زرقانی. مریم و همکاران، 1388، نقش و عملکرد اکوپارک‌ها در دنیای امروز، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره یازدهم، شماره 4: صص639-648.

16- میکاییلی. علیرضا و کیازاده. زهره، 1387، تدوین ضوابط طراحی اکوپارک (مطالعه موردی: اکوپارک پردیسان تهران)، علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره دهم، شماره 4: صص111-126.

17-  Chen, Olivia, 2009, Brazil Promotes Sustainability with São Paulo Eco-Park, see information in: http://inhabitat.com/sustainability-park-davis-brody-bond-architects/

18-  Mader, Ron, 2014, Xochimilco Gardens, see information in: http://www.transitionsabroad.com/publications/ magazine/0411/xochimilco_gardens_in_mexico_city.shtml

19-  مهندسان مشاور نقش پیراوش، 1390، نقش و جایگاه حوزه جنوب غرب، نهاد مطالعات و برنامه ریزی توسعه و عمران شهر مشهد.

20-  مهندسان مشاور کاوش معماری،1390، مطالعات پارک بوستان خورشید.

21-  سازمان نقشه برداری استان خراسان رضوی، 1390، عکس هوایی و اطلاعات پایه ارتفاعات جنوب غربی مشهد.