مقایسه نتایج روش‌های مکان‌یابی فضاهای مناسب طراحی سایت‌های گردشگری با استفاده ازPralong و TOPSIS(مطالعه موردی: حوضه آبریز شمرود)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 (مسوول مکاتبات): دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی طراحی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

2 استادگروه مهندسی فضای سبز، دانشکده علوم باغبانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیارگروه مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: تفریح و تفرج در مناطق و سایت های گردشگری برون شهری به صورت یک نیاز برای شهروندان درآمده است که در نتیجه آن، شناسایی، انتخاب، تحلیل و طراحی سایت های گردشگری در نواحی طبیعی و خارج از محیط های شهری ضرورت یافته است. روش های مختلفی برای شناسایی سایت های گردشگری ابداع شده است. لذا یک سوال اساسی قابل طرح عبارت است از این که آیا این روش ها علی رغم تفاوت در رویه محاسبه نتایج یکسانی دارند. هدف از این مقاله بررسی نتایج دو روش Pralong و TOPSISبرای ارزیابی قابلیت سایت های گردشگری حاشیه رودخانه شمرود می باشد.
روش بررسی: ابتدا قابلیت سایت­های گردشگری حاشیه رودخانه شمرود گیلان مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس با استفاده از دو روش Pralong و TOPSIS این سایت­ها مورد ارزیابی قرار گرفتند و سایت نهایی انتخاب گردید و در نهایت نتایج این دو روش با هم مقایسه شدند.
یافته ها: نتایج کلی در انتخاب سایت نهایی مشابه است. همچنین روش TOPSIS افتراق موجود میان سایت ها را با شدت بیش تری از Pralong منعکس می سازد وسوم اینکه هر دو روش به انتخاب واحدی رسیده اند که  با انتخاب مردم همگن است. 
نتیجه­ گیری: ترکیب دو مدل Pralong و TOPSIS برای دست یابی به تصمیمات کاربردی نتایج بهتری را ارایه می دهد. هم چنین از بین پهنه های مشخص شده در حاشیه رودخانه شمرود پهنه شماره 4 به عنوان بهترین پهنه جهت طراحی سایت گردشگری انتخاب گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره3، زمستان 1395

 

مقایسه نتایج روش‌های مکان‌یابی فضاهای مناسب طراحی سایت‌های گردشگری با استفاده ازPralong و TOPSIS(مطالعه موردی: حوضه آبریز شمرود)

 

شیوا بهارستانی[1]*

shiva.baharestani@gmail.com

محسن کافی [2]

حسن دارابی[3]

تاریخ دریافت: 18/06/1393

تاریخ پذیرش:25/10/1393

 

چکیده

زمینه و هدف: تفریح و تفرج در مناطق و سایت های گردشگری برون شهری به صورت یک نیاز برای شهروندان درآمده است که در نتیجه آن، شناسایی، انتخاب، تحلیل و طراحی سایت های گردشگری در نواحی طبیعی و خارج از محیط های شهری ضرورت یافته است. روش های مختلفی برای شناسایی سایت های گردشگری ابداع شده است. لذا یک سوال اساسی قابل طرح عبارت است از این که آیا این روش ها علی رغم تفاوت در رویه محاسبه نتایج یکسانی دارند. هدف از این مقاله بررسی نتایج دو روش Pralong و TOPSISبرای ارزیابی قابلیت سایت های گردشگری حاشیه رودخانه شمرود می باشد.

روش بررسی: ابتدا قابلیت سایت­های گردشگری حاشیه رودخانه شمرود گیلان مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس با استفاده از دو روش Pralong و TOPSIS این سایت­ها مورد ارزیابی قرار گرفتند و سایت نهایی انتخاب گردید و در نهایت نتایج این دو روش با هم مقایسه شدند.

یافته ها: نتایج کلی در انتخاب سایت نهایی مشابه است. همچنین روش TOPSIS افتراق موجود میان سایت ها را با شدت بیش تری از Pralong منعکس می سازد وسوم اینکه هر دو روش به انتخاب واحدی رسیده اند که  با انتخاب مردم همگن است. 

نتیجه­ گیری: ترکیب دو مدل Pralong و TOPSIS برای دست یابی به تصمیمات کاربردی نتایج بهتری را ارایه می دهد. هم چنین از بین پهنه های مشخص شده در حاشیه رودخانه شمرود پهنه شماره 4 به عنوان بهترین پهنه جهت طراحی سایت گردشگری انتخاب گردید.

واژه­های کلیدی: مکان یابی، سایت گردشگری،Pralong، TOPSIS، شمرود.

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Winter 2016

 

 

 

 

 


Comparison of Results from the Methods of Locating Suitable Spaces for Tourism Site design Using Pralong and TOPSIS

(Case study: Shamrood Basin)

 

Shiva Baharestani [4]*

shiva.baharestani@gmail.com

Mohsen Kafi Professor [5]

Hassan Darabi [6]

 

Abstract

Background and Objective: Recreation in the areas and parks outside the city has become a need for citizens. Therefore, the identification, selection, analysis and desigining of tourism sites outside the cities is necessary. Variety of methods yet have been innovated for site identification. The main question is that: are the result from different methods similar in the calculation process? The gole of this paper is to analyze the results of Pralong and TOPSIS methods in order to evaluate the capabilities of tourism sites.

Method: First, the capability of tourism sites posisioned by the Shamrud was analysed. Then, these sites have been analysed using two methods of Pralong and TOPSIS and final site has been chosen. At the end these two methods were compared.

Results: The whole results for choosing the final site were found to be similar. Also, the TOPSIS method reflected the differences between sites more intense than the Pralong method and finally both methods reached a similar choice that was equal with people choice.

Conclusion: Combining Pralong and TOPSIS models to achieve applicable decisions will offer better results. Also, from the zones specified in the Shamrood riverbank zone, zone number 4 was selected as the best tourism site for designing.

Keywords: Site selection, Tourism site, Pralong, TOPSIS, Shamrood.

 

مقدمه

 

در چند سال اخیر به دلایل مختلف از جمله فشارهای محیط شهری و کشش فضاهای بکر و طبیعی،  منجر به گسترش گردشگری  به ویژه در عرصه طبیعی شده است. نتیجه این شرایط منجر به هجوم مردم به مناطق تفرجی طبیعی به یژه محدوده هایی با ویژگی‌های منحصربه‌فرد، شده است. چنانچه برای این گونه مناطق گردشگری، تجهیزات مناسب به‌گونه‌ای صحیح برنامه‌ریزی و طراحی نشود ، مناطق دچار مشکلات زیست‌محیطی می‌شود و به‌تدریج از منابع طبیعی موجود در آن‌ها کاسته می‌شود(1). از سوی دیگر برنامه ریزان در پی پاسخ به نیاز گردشگران، به دنبال یافتن فضاهای مناسب و برنامه ریزی و طراحی سایت های گردشگری هستند. در این میان جاذبه های گردشگری عمده ترین دلیل مراجعه گردشگران به یک سایت مشخص محسوب می شود و به عنوان کلیدی ترین عنصر در مکان یابی فضاهای گردشگری به شمار می آید. از این رو به اعتقاد GUN بدون جاذبه، گردشگری بی معناست (2)، این بدان معناست که توسعه گردشگری مبتنی بر وجود و آمایش جاذبه های گردشگری است (3). اگرچه جاذبه ها عنصر اساسی در نظام گردشگری را تشکیل می دهند، اما گردشگری کلیتی است که تعامل میان مجموع اجزا، شکل دهنده سیستم گردشگری است. براساس نگرش Leiper  گردشگری متشکل ازسه زیر بخش وابسته به هم است که در کل نظام گردشگری را شکل می دهند. این سه بخش عبارتند از منطقه مبدا، منطقه گذار و منطقه مقصد (4). براین مبنا، هنگامی که منطقه مقصد مشخص شد، دو مجموعه مبدا و منطقه گذار تابعی است از منطقه مقصد که نیازمند شناسایی و البته آمایش و برنامه ریزی است. در راستای نحوه شناسایی و معرفی منطقه نیز نظریات متفاوتی ارایه شده است. اولین نظریه در این راستا توسط Christaller در سال 1963 توسعه گام به گام مقاصد گردشگری را مطرح می کند. این نظر را Butler، متاثر از نظریات Christaller ، Plog  و Cohen  و همچنین Doxey  به صورت مدلی ارایه کرد که در آن مراحل توسعه یک سایت گردشگری تبیین شده که اولین مرحله آن عبارت است از کشف، تعامل، توسعه و رکود. مهم ترین مرحله عبارت است از کشف محدوده که در این مدل به صورت سنتی و بر اساس عملکرد اولیه گروه های ماجراجو شروع و توسط دیگران تداوم یافته و تبدیل به محدوده ای متعارف برای گردشگری می شود (5).

از سوی دیگر به منظور انتخاب منطقه مقصد به عنوان سایت گردشگری، روش های متنوعی توسعه یافته است. از جمله این روش ها می توان به روش های ارزش افزوده، ارزش گذاری مشروط (8-6)، طیف گسترده تفرج(9و10) ، ظرفیت برد (13-11)، روش Pralong (16-14) ، شاخص های ارزیابی جاذبه های مقاصد گردشگری (17)، روش های کمی همچون ارزیابی سلسله مراتبی، TOPSIS و FUZZY  (20-18)   نام برد. تنوع در روش های ارزیابی به تنوع صنعت گردشگری و رشد سریع تغییرات اجتماعی و اقتصادی فراوان آن باز می گردد (21). در واقع ساختار گردشگری یک مکان در برگیرنده عواملی است که می‌تواند انگیزه بیش تری را برای تقاضای گردشگری در آن مکان فراهم آورد(22). چشم‌اندازها و مکان‌های خاص ژئومورفولوژیکی، میراث فرهنگی، تاریخی و اکولوژیکی، سایرتوان‌های بالقوه ای را در راستای گردشگری پایدار، آموزش و درک ارزش چشم انداز ها عرضه می‌دارند (23). جذابیت‌های گردشگری متناسب با میزان جذابیت‌های خود می‌توانند گردشگران را به سوی خود جلب نمایند.

درسال های اخیر شناسایی محدوده هایی با قابلیت گردشگری از روش های کمی و کیفی متفاوتی تبعیت  می کند. این روش ها هر کدام در محدوده های طبیعی ، تاریخی، صنعتی ، فرهنگی ، اجتماعی و رخدادهای خاص و مانند آن  کاربرد داشته و مبتنی بر ماهیت جاذبه ها بر نکات ویژه ای تاکید می ورزند. برخی از روش ها نیر عام بوده  و در سایت های مختلف گردشگری کاربرد دارد. از جمله این روش ها می توان به اندیکس ارزیابی جذابیت سایت های گردشگری[7] اشاره کرد (17). از روش های دیگر می توان به روش هایی مانند ارزش افزوده یاد کرد که توسط محققان بسیاری به کار رفته است (24و25). اما در ایران از روش های دیگری مانند Pralong و روش های کمی مانند TOPSIS برای مکان یابی استفاده زیادی به عمل آمده است(26). هر یک از این دو روش دارای ویژگی های خاصی هستند که باعث می شود از آن ها استفاده شود. در این میان به طور معمول روش Pralong برای سایت های ژئومورفولوژیک استفاده می شود(15). اما روش TOPSIS در سایت های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است(27).

در این زمینه مطالعات زیادی در ایران و جهان صورت گرفته  است، اما عمده مطالعات بر اساس هدف ارزیابی پتانسیل و جاذبه های گردشگری  مبتنی بر یک روش است (30-28). مطالعات انجام گرفته در این زمینه شامل موضوعات مختلفی مانند مدیریت ژئوئومورفولوژیکی جهت امنیت و آسایش گردشگران در نواحی کوهستان(15)، بررسی قابلیت های فرهنگی، تاریخی و اکولوژیکی در راستای گردشگری پایدار منطقه،  و مانند آن می باشد(23). در موارد دیگر،  بیاتی و دیگران ژئوتوریسم را به عنوان رویکردی نو در بهره گیری از جاذبه‌های ژئومورفولوژیکی معرفی نموده و به طور موردی به مطالعه غارکرفتو در استان کردستان پرداخته‌اند(31). جاذبه‌های توریستی استان فارس را معرفی  نموده و به راهبردهای توسعه ژئوتوریسم پایدار در آن منطقه پرداخته‌اند(32). اما در این میان این سوال مطرح می شود آیا تمامی روش های ارزیابی جاذبه ها، آن ها را یکسان ارزیابی می کنند یا این که به کارگیری هر کدام نتایج متفاوتی را به دنبال دارد؟دو روش Pralong و TOPSIS از جمله روش های کمی به شمار می آیند که سازو کار و عملکرد آن ها متفاوت است و از سوی دیگر به صورت گسترده ای توسط محققان در ایران مورد استفاده قرار می گیرد. لذا به منظور پاسخ به سوال بالا، تحقیق تلاش کرده است که نتایج دو روش Pralong و   TOPSIS را برای ارزیابی قابلیت سایت های گردشگری حاشیه رودخانه شمرود مورد بررسی قرار دهد.

منطقه مورد مطالعه

گیلان به دلیل مواهب طبیعی، سابقه تاریخی و فرهنگ مهمان پذیری پتانسیل بالقوه ای برای گسترش گردشگری دارد، علاوه بر این بیش از دوهزار و صدو چهار اثر تاریخی شامل بناها، محوطه‌ها، قلعه‌ها، غارها و گورستان‌های تاریخی دارد(33). با توجه به ورود  فاضلاب‌های شهری  به رودخانه‌های داخل شهرهای استان گیلان و از بین رفتن این رودخانه‌ها و همچنین نبود محیط‌های طبیعی کلان در محیط شهر، مردم خواستار تفرج در محیط‌های بکر و طبیعی برون شهری هستند. یکی از این مناطق بکر و طبیعی تفرجگاهی حاشیه رودخانه شمرود در شهرستان سیاهکل است. این رودخانه در محدوده شهرستان سیاهکل و در مسیر ارتباطی این شهر با شهر دیلمان جریان دارد. رود شمرود از ارتفاعات دیلمان سرچشمه می‌گیرد و در مسیر خود رواناب حاصل از بارندگی را به کهنه سفیدرود زهکشی می‌نماید. این منطقه زیبا با توجه به تفرجگاهی بودن آن، پتانسیل  این  را دارد که بتوان بر روی آن طرح پایدار تفرجگاهی ارایه نمود. مساحت حوضه آبریز شمرود 16/170 کیلومتر مربع است.  

ارتفاع حوضه آبریز شمرود از سطح دریا بین 60 تا 2400 متر است. بیش تر مساحت این حوضه دارای شیب 30 تا 60% است. بر پایه طبقه بندی دو مارتن آب و هوای این منطقه در رده خیلی مرطوب قرار دارد و مطابق با طبقه بندی آمبرژه دارای اقلیم نیمه مرطوب معتدل است. بافت خاک حاشیه رودخانه لیمون و تپه‌ها رسی- ماسه ای است. میزان نفوذپذیری آب در خاک‌های منطقه متوسط است. هوموس بسیار کم در آن وجود دارد. پوشش گیاهی در پایین‌ترین ارتفاعات حوضه آبریز شمرود تیپ ممرز - انجیلی با زیر اشکوب شمشاد شروع و پس از آن تیپ‌های پهن برگ آمیخته بسته به دامنه ، ممرز - توسکا ، بلوط - ممرز ، تیپ راش - ممرز ، تیپ راشستان، راش- توسکا، راشستان درختچه ای و در نزدیکی قله درفک لور - اوری خاتمه می‌یابد.در داخل دره‌ها گونه‌های نخبه نظیر افرا، ون، لرگ بر سایر گونه‌ها غلبه یافته و تیپ‌هایی با سطح محدود را به وجود می‌آورند. جنگل‌های انبوه با 74/94%، بیش ترین مساحت منطقه را به خود اختصاص داده‌اند(34).


 

نقشه1- موقعیت حوضه آبریز شمرود 

Map 1- Location of Shemrood drainage basin

 

 

جاذبه های گردشگری منطقه مورد مطالعه به دو دسته طبیعی و تاریخی طبقه بندی می شوند که از تنوع و گوناگونی زیادی برخوردارند. ویژگی های طبیعی منطقه شامل :رودخانه شمرود ، جنگل های سوزنی برگ ، پهن برگ و شمشاد، کوهپایه، کوهستان و آبشار لونک که هریک به عنوان سمبلی از مظاهر طبیعت می باشد که در کنار یکدیگر جمع شده اند و مجموعه به هم پیوسته ای از آمیزه های طبیعی را به وجود آورده اند، می باشد.

 اما ین تنها طبیعت نیست که زیباست بخش دیگر زیبایی های این منطقه در نظمی است که انسان به طبیعت می بخشد. مرز بندی برنج زار ها، ردیف کاری بوته های چای، دسته بندی ساقه های برنج، خصوصیات منحصر به فرد روستا ها، خانه های خشتی و گلی، سنگی و چوبی، مساجد و کاروانسراها و غیره همه از ویژگی های این منطقه است که مشتاقان فراوان دارد(35).

این منطقه با دارا بودن قابلیت های بالابه عنوان سرمایه ای در بخش گردشگری محسوب می شود و به همین دلیل ارزش شناختی ویژه ای به جهت توسعه و گسترش صنعت گردشگری دارد. منطقه مورد مطالعه تنها از طریق جاده اصلی سیاهکل- دیلمان قابل دسترسی می باشد. شایان ذکر است که این جاده به علت گردشگری بودن محدوده و مراجعه تعداد زیادی از گردشگران به این منطقه در حال عریض تر شدن می باشد.

روش بررسی

در این تحقیق از روش توصیفی – تحلیلی استفاده گردید . با برداشت مستقیم و مشاهدات میدانی سایت مورد نظر، توام با استناد به منابع اسنادی موجود و بر اساس ویژگی های محدوده به چهار پهنه تفکیک شده است. مشخصات کلی هر پهنه در جدول1 ارایه شده است. براین اساس برای تعیین توانمندی های هرمحدوده اقدام به ارزیابی محدوده ها، به تفکیک بر اساس روش های Pralong و TOPSIS شده است.  جهت به دست آوردن نتایج دقیق تر، شاخص های همسانی برای هردو روش تعیین گردید. در مرحله بعد هریک از معیارها درمدل Pralong و  روش تصمیم گیری چند معیاره TOPSIS توسط کارشناسان خبره نمره دهی گردید در نهایت  به منظور دست یابی به مکان مناسب جهت طراحی پایدار سایت، داده مورد نظر در هر روش وارد و محاسبات انجام گرفت تا نتیجه نهایی به دست آید. بنابراین در این مقاله، ابتدا اقدام به معرفی کلی دو روش شده است. در بخش یافته ها نتایج حاصل از هر یک از دو روش ارایه گردیده است سپس نتایج هر یک از آن ها با هم مقایسه شده است و در نهایت در بخش بحث و نتیجه­گیری نیز مکان یابی سایت مورد نظر برای گردشگری به انجام رسیده است.

 

 

نقشه 2- مکان‌های انتخابی در حوضه آبریز شمرود

Map 2- Selected Places in Shemrood drainage basin

 

جدول1- ویژگی های  کلی هر پهنه

Table 1- General characteristics of each zone

پهنه یک

پهنه دو

پهنه سه

پهنه چهار

- نزدیکی به شهر سیاهکل

- دسترسی به جاده های فرعی

- تراکم بالای زمین های شالیزار

- جنس خاک منطقه رسی  طبیعت بکر و چشم انداز زیبای منطقه

- اختلاف ارتفاع رودخانه با جاده اصلی

- طبیعت بکر و چشم انداز زیبای منطقه

- اختلاف ارتفاع رودخانه با جاده اصلی

- جنس خاک منطقه رسی

- دسترسی به جاده های فرعی

- وجود زمین های چای کاری

 

-  نزدیکی به روستای کشل

- اختلاف ارتفاع رودخانه با جاده اصلی

- طبیعت بکر و چشم انداز زیبای منطقه

- جنس خاک منطقه رسی

- دسترسی به جاده های فرعی

- دسترسی به جاده اصلی

- نزدیکی به 2 روستای توتکی و سیاه بیجار

- نزدیکی به کاروانسرای تی تی

- طبیعت بکر و چشم انداز زیبای منطقه

- جنس خاک لومی

- هم ارتفاع بودن رودخانه با جاده اصلی

- فضای خالی مورد توجه و مراجعه گردشگران

منبع: نگارنده

 

الف- روش Pralong

در روش  Pralong، عیار گردشگری هر مکان از میانگین چهار شاخص زیبایی ظاهری، علمی، تاریخی-  فرهنگی و اجتماعی-  اقتصادی (جدول2 ) که از 5 سطح مختلف نمره دهی می‌شوند، به دست می‌آید. در این روش ارزش بهره وری کنونی مکان‌ها نیز، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر، میزان بهره وری و کیفیت بهره وری(جدول3) ارزش بهره وری مکان‌ها را در محدوده‌ مورد مطالعه، مورد ارزیابی قرار می‌دهد تا توانمندی‌های بالقوه و بالفعل مکان‌ها مشخص شود (15). عیار گردشگری یک مکان عبارت از میانگین این چهار معیار است و بدین شکل بیان می‌شود:

عیارگردشگری=  (عیاراجتماعی – اقتصادی + عیارفرهنگی- تاریخی + عیارعلمی + عیارزیبایی ظاهری):4

در این فرمول وزن هیچ کدام از جنبه‌های عیار گردشگری نسبت به دیگری کم یا زیاد نیست، زیرا دلیل خاصی برای اهمیت کم و یا زیاد یکی از آن‌ها بر دیگری در تعیین قابلیت گردشگری نظری مکان‌ها وجود ندارد. عیار زیبایی ظاهری یک مکان به جنبه‌های دیدنی و تماشایی ذاتی آن وابسته است. عیار علمی این مکان‌ها بر اساس معیارهایی مثل کمیابی، جایگاه آموزشی، برخورداری از ارزش جغرافیایی دیرینه و ارزش اکولوژیکی سنجیده می‌شود. در ارزیابی عیار فرهنگی بر جنبه‌های هنری و آداب و رسوم فرهنگی رایج در مکان‌ها تکیه می‌شود و  در نهایت عیار اقتصادی هر مکان بستگی به ویژگی‌های قابل بهره برداری و کارآفرینی آن در زمینه گردشگری و تفریح دارد. بر این اساس، هر کدام از این ارزش‌های مکان‌ها با مقیاس‌های امتیازدهی خاصی بیان شده و در نهایت ارزش کلی مکان از نظر آن ارزش تعیین می‌شود. امتیازهای فوق از روی جدول تعیین می‌شوند.

 

 

جدول2- ارزیابیعیارهایچهارگانه‌مکان‌هابراساس روش Pralong (15)

Table 2- Evaluation of four values of places based on Pralong method (15)

امتیاز

 

معیار                        امتیاز   

صفر

25/0

5/0

75/0

1

عیار زیبایی ظاهری مکان‌ها

تعداد نقاط دیدنی

-

1

2-3

4،5 و 6

بیش از 6

متوسط فاصله از نقاط دیدنی (متر)

-

کم تر از 50

بین 50 تا 200

200 تا 500

بیش از 500

مساحت

-

کوچک

متوسط

بزرگ

بسیار بزرگ

ارتفاع

صفر

کم

متوسط

بلند

بسیار بلند

تباین رنگ با محیط

رنگ‌های مشابه

-

رنگ‌های گوناگون

-

رنگ‌های متضاد

عیار علمی مکان‌ها

جذابیت از نظر جغرافیای دیرینه

-

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

ویژگی‌های تجسمی

صفر

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

مساحت

-

کم تر از 25

بین 25 تا 50

بین 50 تا 90

بیش از 90

کمیابی

بیش از 7

بین 5 تا 7

بین 3 تا 4

بین 1 تا 2

بی نظیر

وضعیت مکان

تخریب شده

به شدت تخریب شده

تخریب در حد متوسط

اندکی تخریب شده

بدون هر گونه دست کاری

جذابیت اکولوژیکی

صفر

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

عیار تاریخی – فرهنگی مکان‌ها

جنبه‌های فرهنگی و تاریخی

بدون تعلق

ضعیف

متوسط

شدید

بسیار شدید

مناظر پیکر نگاری

صفر

1 تا 5

6 تا 20

21 تا 50

بیش از 50

جنبه‌های تاریخی و باستان شناسانه

بدون هر گونه اثر و ابنیه

ضعیف

متوسط

زیاد

بسیار زیاد

جنبه‌های مذهبی و معنوی

صفر

ضعیف

متوسط

زیاد

بسیار زیاد

رخدادهای هنری و فرهنگی

هرگز

-

گاه گاهی

-

حداقل یک بار در سال

عیار اجتماعی – اقتصادی مکان‌ها

قابلیت دسترسی

بیش از یک کیلومتر مسیر قابل دسترس

فاصله کم تر از یک کیلومتر از مسیر قابل دسترس

قابل دسترس از طیق جاده‌های محلی

قابل دسترس از طریق جاده با اهمیت در منطقه

قابل دسترس از طریق جاده با اهمیت ملی

مخاطرات طبیعی

غیر قابل کنترل

کنترل نشده

تا حدودی کنترل شده

کنترل‌های اختیاری

بدون خطر

تعداد بازدید کنندگان در هر سال

کم تر از 10000 نفر

بین 10 تا 100 هزار نفر

بین 100 تا 500 هزار نفر

بین 500 هزار  تا یک میلیون

بیش از یک میلیون نفر

سطح تمهیدات حفاظتی

کامل

محدود

-

نا محدود

بدون محافظت

جذابیت

-

محلی

منطقه ای

ملی

بین المللی

             

جدول3-ارزیابیمیزانارزش بهره وریگردشگریبراساس روش Pralong (15)

Table 3- Evaluation of efficiency value of tourism based on Pralong method (15)

امتیاز

 

معیار                               امتیاز   

صفر

25/0

5/0

75/0

1

عیار میزان بهره وری مکان‌ها

مساحت مورد استفاده(هکتار)

صفر

کم تر از 1

بین 1 تا 5

بین 5 تا 10

بیش از 10

تعداد زیر ساخت‌ها

صفر

1

2 تا 5

6 تا 10

بیش از 10

اسکان فصلی (روز)

-

از یک تا 90 روز (یک فصل)

از 91 تا 180 روز(دوفصل)

از 181 تا 270 روز (سه فصل)

271 تا 360 روز (چهار فصل)

اسکان روزانه (ساعت)

صفر

کم تر از 3 ساعت

بین 3 تا 6 ساعت

بین 6 تا 9 ساعت

بیش از 9 ساعت

عیار کیفیت بهره وری مکان‌ها

استفاده از زیبایی ظاهری

بدون هرگونه تبلیغات

یک اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

استفاده از ارزش علمی

بدون هرگونه امکان آموزشی

یک اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

استفاده از ارزش فرهنگی

بدون هرگونه امکان آموزشی

یک اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی چندین محصول

استفاده از ارزش اقتصادی(نفر)

بدون بازدید کننده

کم تر از 5000

بین 5000 تا 20000

بین 20000 تا 100000

بیش از 100000

 

 

ب - مدل TOPSIS

روش TOPSIS[8]   توسط Hwang و Yoon  در سال 1981، پیشنهاد شد. این روش یکی از بهترین مدل‌های تصمیم گیری چند شاخصه است و از آن، استفاده زیادی می‌شود: در این روش نیز m گزینه به وسیله n شاخص ، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد(36).TOPSIS  بر این مفهوم استوار است که گزینه انتخابی، باید کم ترین فاصله را با راه حل ایده آل مثبت (بهترین حالت ممکن) و بیش ترین فاصله را با راه حل ایده آل منفی (بدترین حالت ممکن) داشته باشد. این روش دارای 6 گام است:

1. کمی کردن و بی مقیاس سازی ماتریس تصمیم (N)،

2. به دست آوردن ماتریس بی مقیاس موزون (V)،                                                                                                

3. تعیین راه حل ایده آل مثبت و راه حل ایده آل منفی ،

4. به دست آوردن میزان فاصله‌ی هر گزینه تا ایده آل‌های مثبت و منفی،

5. تعیین نزدیکی نسبی (CL) یک گزینه به راه حل ایده آل نهایی،

6. رتبه بندی گزینه‌ها:  درنهایت هر گزینه ای که CL آن بزرگ تر باشد، بهتر است.

یافته ها

روش Pralong به بررسی میزان توانمندی گردشگری یک منطقه از چهار جهت (زیبایی ظاهری، علمی، فرهنگی- تاریخی و اجتماعی- اقتصادی) می‌پردازد و معیارهای خاصی برای تعیین ارزش هر یک از جنبه‌های قابلیت گردشگری مناطق مشخص نموده است. از سوی دیگر مدل TOPSIS مدلی قوی در تصمیم گیری و برنامه ریزی است که از نظرات کارشناسان متخصص استفاده می‌شود. این مدل در کنار  روش Pralong  می‌تواند برنامه ریزان ، مدیران و طراحان را برای کارآمدی طرح‌ها و پروژه ها یاری کند.

 الف- یافته‌های روش Pralong

همان گونه که در روش Pralong ارایه شده است، برای هر مکان باید ارزش های مورد نظر در هر بخش از سایت مورد محاسبه قرار گیردو امتیاز نهایی هر سایت تعیین کننده نتیجه نهایی است.  امتیازات به دست آمده از ارزیابی عیار گردشگری و عیار بهره وری مکان‌های منطقه مورد مطالعه (جدول4) امکان مقایسه آن‌ها را فراهم می‌کند. با این مقایسه می‌توان مکان مناسب را برای طراحی تفرجگاه جهت توسعه گردشگری انتخاب نمود.

 

جدول4- ارزیابی عیار گردشگری و عیار بهره وری به روش Pralong برای مکان‌های انتخابی  محدوده حوضه آبریز شمرود

Table 4- Evaluation of efficiency and tourist value of selected points in Shemrood drainage basin based on Pralong method

       مکان‌ها

      ارزش

مکان شماره
 1

مکان شماره
 2

مکان شماره
 3

مکان شماره

4

ارزش زیبایی ظاهری

2/0

2/0

35/0

35/0

ارزش علمی

37/0

27/0

5/0

5/0

ارزش تاریخی- فرهنگی

2/0

2/0

25/0

25/0

ارزش اقتصادی- اجتماعی

6/0

55/0

5/0

7/0

میانگین ارزش گردشگری

34/0

30/0

4/0

45/0

ارزش میزان بهره وری

56/0

56/0

5/0

62/0

ارزش کیفیت بهره وری

25/0

25/0

37/0

43/0

میانگین ارزش بهره وری

40/0

40/0

43/0

52/0

           

 

مقایسه مقادیر به دست آمده از محاسبه عیار گردشگری (جدول3) نشان می‌دهد که مکان شماره 4 بیش ترین امتیاز ( 45/0 ، 52/0) را  از حیث ارزش گردشگری و ارزش بهره وری به خود اختصاص  داده است. مکان‌های دیگر در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند.

مکان شماره 4 > مکان شماره 3 >  مکان شماره 1 >  مکان شماره 2

ب- یافته‌های مدل TOPSIS

داده‌هایی که از امتیازدهی به دست آمده‌اند در جداول مربوط و ماتریس‌های مدل  TOPSISمورد استفاده قرار گرفتند. نتایج مراحل شش گانه و نتایج اصلی در جداول (11-5 ) ارایه شده است.

گام اول:  در مرحله اول ماتریس تصمیم گیری، بی مقیاس گردید .

 

 

 


جدول 5- امتیاز دهی به معیارها

Table 5- Scoring the criteria

معیار

            گزینه

ارزش زیبایی ظاهری

ارزش

علمی

ارزش تاریخی فرهنگی

ارزش

اقتصادی- اجتماعی

میزان

بهره وری

کیفیت

بهره­وری

مکان1

4

4

5

7

4

4

مکان2

5

3

4

5

3

3

مکان3

6

4

4

6

5

5

مکان4

6

4

5

8

6

6

 

جدول 6- محاسبه امتیاز هریک از معیارها

Table 6- Calculating the score of each criterion

معیار

        گزینه

ارزش زیبایی ظاهری

ارزش

علمی

ارزش تاریخی فرهنگی

ارزش

اقتصادی-اجتماعی

میزان

بهره وری

کیفیت بهره­وری

مکان1

376/0

530/0

552/0

579/0

462/0

462/0

مکان2

470/0

397/0

442/0

414/0

346/0

346/0

مکان3

564/0

530/0

442/0

497/0

577/0

577/0

مکان4

564/0

530/0

552/0

497/0

577/0

577/0

 

 

گام 2:  برای به دست آوردن ماتریس بی مقیاس موزون، وزن­های معیارها با روش انتروپی محاسبه شدند.

 

 

 

جدول 7- وزن های معیارها با استفاده از روش انتروپی

Table 7- Weights of the criteria using entropy method

معیار                  گزینه

ارزش زیبایی ظاهری

ارزش

علمی

ارزش تاریخی فرهنگی

ارزش

اقتصادی- اجتماعی

میزان

بهره وری

کیفیت

بهره­وری

مکان1

190/0

267/0

278/0

292/0

235/0

235/0

مکان2

238/0

200/0

222/0

208/0

176/0

176/0

مکان3

286/0

267/0

222/0

250/0

294/0

294/0

مکان4

286/0

267/0

278/0

250/0

294/0

294/0

      

 

 


جدول 8 - ماتریس بی مقیاس شده

Table 8- The unscaled matrix

معیار

        گزینه

ارزش زیبایی ظاهری

ارزش

علمی

ارزش تاریخی فرهنگی

ارزش

اقتصادی- اجتماعی

میزان

بهره­وری

کیفیت بهره­وری

Ej

991/0

995/0

996/0

995/0

986/0

986/0

dj=1-Ej

009/0

005/0

004/0

005/0

014/0

014/0

 

494/0

269/0

237/0

346/0

602/0

425/0

 

 

برای به دست آوردن ماتریس بی مقیاس شده‌ی موزون ، ماتریس بی مقیاس شده را در ماتریس  Wn×n  که عناصر قطر اصلی آن، اوزان معیارها و دیگر عناصر آن صفر است، ضرب می شود. این ماتریس،  ماتریس بی مقیاس شده‌ی موزون نام دارد و با V نشان داده می‌شود، نتایج  این عملیات درجدول (9) آمده است:

 

 

جدول 9- ماتریس بی مقیاس شده موزون

Table 9- The unscaled weighted matrix

معیار

         گزینه

ارزش زیبایی ظاهری

ارزش

علمی

ارزش تاریخی فرهنگی

ارزش

اقتصادی- اجتماعی

میزان

بهره­وری

کیفیت بهره­وری

مکان1

186/0

142/0

131/0

200/0

278/0

196/0

مکان2

232/0

107/0

105/0

143/0

208/0

147/0

مکان3

279/0

142/0

105/0

172/0

347/0

246/0

مکان4

279/0

142/0

131/0

172/0

347/0

246/0

 

 

گام 3:

مقدار ایده­آل‌های مثبت و منفی برای هر معیار تصمیم­گیری در

جدول (10) ارایه شده است :

 

 

جدول 10- مقادیرایده آل‌هایمثبتومنفی

Table 10- Positive and negative ideal values

max

279/0

142/0

131/0

200/0

347/0

246/0

min

186/0

107/0

105/0

143/0

208/0

147/0

 

 

گام 4: میزان فاصله‌ی هر گزینه از ایده آل مثبت و منفی با استفاده از رابطه‌های زیر به دست آمد:

 

فاصله از ایده آل مثبت

 

فاصله از ایده آل منفی

 

 

 

گام 5: در این مرحله، میزان نزدیکی نسبی هر گزینه با راه حل ایده آل، محاسبه شد، برای این کار از رابطه زیر استفاده گردید.

 

گام 6: نتیجه نهایی تحت عنوان مقدار CL ارایه می گردد که هر میزان به 1 نزدیک تر باشد موید سایت مناسب تری است. (جدول11 ). نتیجه به دست آمده نشان می دهد که مکان 4 مناسب ترین سایت برای طراحی و برنامه ریزی است.

 

 

جدول 11- مقادیر CL

Table 11- CL values

سایت های مورد مطالعه

مقدار CL

مکان 1

470/0

مکان 2

196/0

مکان 3

837/0

مکان 4

875/0

 

 

نتیجه نهایی ارایه شده  بعد از طی شش گام تعیین شده در روش TOPSIS است . با توجه به مقادیر CL ها، می‌توان رتبه بندی گزینه‌ها را همانند رابطه‌ی زیر انجام داد:

مکان2  مکان1   مکان3  مکان4

براساس روش Pralong ، سایت شماره یک، از نظر ارزش زیبایی ظاهری امتیاز معادل 2/0 به دست آورده است، در حالی که ارزش علمی این سایت به 37/0 می رسد. ارزش تاریخی و فرهنگی سایت معادل 2/0 است.میانگین ارزش گردشگری این سایت برابر با 34/0 شده است.اما از آن مهم تر ارزش میزان بهره وری سایت 56/0  و ارزش کیفیت بهره وری معادل 25/0 است. در مقابل سایت شماره 2 حداکثر امتیاز اکتسابی خود را از ارزش های اقتصادی اجتماعی به دست آورده است این در حالی است که ارزش میزان بهره وری و کیفیت بهره وری به ترتیب معادل 56/0 و 25/0 است. در سایت سوم کیفیت بهره وری از دو سایت دیگر بالاتر و معادل 37/0 است، اما ارزش میزان بهره وری آن کم تر شده و به 5/0 رسیده است. در سایت چهارم بالاترین امتیاز سایت از ارزش های اقتصادی و اجتماعی به دست آمده است که معادل 7/0 است. ارزش میزان بهره وری سایت 62/0 و ارزش کیفیت بهره وری نیز 43/0 است. میانگین ارزش گردشگری این سایت بیش از سایر سایت ها است. بررسی های میدانی و شواهد حاصل از برداشت های میدانی نیز نشان می دهد که این سایت بیش تر مورد استقبال گردشگران قرار می گیرد و تجمع گردشگران به دلایل مختلف نسبتا بالا است. براین اساس منطقه شماره 4 با بیش ترین امتیاز از لحاظ میانگین ارزش گردشگری(45/0) و میانگین ارزش بهره وری (52/0) به عنوان بهترین مکان جهت طراحی پایدار تفرجگاه به منظور توسعه گردشگری محسوب می گردد.

 از آن جا که در روش Pralong هیچ کدام از معیارها نسبت به دیگری برتری ندارند و معیارهای گردشگری مکان‌ها به لحاظ کیفی سنجیده می‌شوند،  به این دلیل جهت به دست آوردن نتایج دقیق تر از مدل تصمیم گیری چند معیاره TOPSIS استفاده گردید. در این مدل هرکدام از معیارهای روش Pralong با توجه به نظر کارشناسان نسبت به یکدیگر مقایسه گردید و در نهایت وزن دهی صورت گرفت و اولویت بندی مکان‌ها به لحاظ کمی انجام یافت.

در این روش نیز شاخص های انتخابی دقیقا همان شاخص­هایی است که در روش Pralong استفاده شده است تا در نتیجه

 

تغییری در اثر تفاوت در شاخص های انتخابی حاصل نشود. براساس میانگین امتیازات به دست آمده از ماتریس بی مقیاس شده موزون، میانگین امتیاز به دست آمده برای سایت شماره یک معادل 19/0 است. این مقدار برای سایت شماره 2 به 16/0 و در سایت شماره سه  و چهار به 26/0 می رسید. اما زمانی که CL سایت های مورد نظر مورد محاسبه قرار می گیرد، نتایج تغییر کرده و طبق این نتایج منطقه شماره4 با امتیاز 875/0 به عنوان بهترین مکان تعیین می شود. سپس سایت شماره سه با 837/0 امتیاز قرار می گیرد. سایت شماره یک با 47/0 امتیاز در رده بعدی و سایت شماره دو با 196/0 در رده آخر قرار می­گیرد.

براساس محاسبات انجام یافته در هر دو روش نتیجه نهایی مشابه است و هر دو روش سایت شماره چهار را به عنوان سایت نهایی پیشنهاد می کنند.

   بررسی دقیق تر نشان می دهد که مقادیر به دست آمده از هر روش تفاوت هایی را نشان می دهد. با توجه به شاخص های همگن انتخابی و مقادیر مشابه اولیه ارایه شده برای هر روش، نتیجه به دست آمده برای هر یک از سایت ها متفاوت است. به این ترتیب که روش TOPSIS تفاوت ها را با شدت بسیار بیش تری منعکس می کند. شدت تفاوت ها در روش Pralong بسیار ملایم و خفیف تر منعکس می شود. در حالی که شدت نوسان بین سایت های انتخابی در روش Pralong حداکثرمعادل 2/0 امتیاز است، در روش TOPSIS این نوسان به 6/0 می رسد. این شدت نشان می دهد که در روش TOPSIS کوچک ترین نوسانات در کیفیت با شدت بیش تری در نتیجه  انعکاس می یابد. در انتخاب نهایی کم ترین تفاوت ها به خوبی در نتیجه نهایی منعکس می شود. این درحالی است که در روش Pralong اگر چه تفاوت ها انعکاس می یابد، اما به دلیل این که تفاوت ها با ملایمت انعکاس می یابد لذا اختلافات اندک بازتاب چندانی در نتیجه نهایی ندارد.

مصداق این امر را در مقایسه نتایج دو روش در چهار سایت مورد بررسی می توان بازیافت. نتیجه چهار سایت نشان می دهد که هردو روش تفاوت کیفیت در سایت ها را نشان می دهند ( نمودار 1). این در حالی است که شدت تفاوت در TOPSIS بسیار بارزتر است. به نحوی که انحراف استاندارد به دست آمده از روش TOPSIS معادل 279/0 است، در حالی که انحراف استاندارد حاصل از روش Pralong معادل 051/0است. این اعداد به خوبی نشان می دهد که تفاوت میان نتایج به دست آمده از روش TOPSIS بسیار بیش تر از میزان مقداری است که در Pralong تبین می شود. به این ترتیب می توان استنتاج کرد که روش TOPSIS در مورد امکان بازتاب تفاوت ها قابلیت بیش تری از Pralong دارد.

 

 

 

نمودار1- مقایسه نتایج Pralong و TOPSIS  

Dagram 1- A comparison between the results of Pralong method and TOPSIS approach


بحث و نتیجه گیری

 

هدف از این مقاله مکان یابی یک سایت گردشگری با استفاده از دو روش Pralong و TOPSIS بود. به این منظور داده های همگن با شاخص های مشابه، با هدف افزایش دقت در نتیجه مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که در بین سایت های مورد بررسی پتانسیل‌های پهنه شماره4 برای ایجاد امکانات تفریحی، گردشگری قابل ملاحظه است. این نتیجه توسط هر دو روش Pralong و TOPSIS مورد تایید قرار گرفت. هدف اصلی این تحقیق که بررسی میزان تشابه نتایج میان دو روش Pralong و TOPSIS بود، عملا با نتایج حاصل از ارزیابی قابلیت های ارزیابی توان گردشگری مورد تایید قرار گرفت. نکته اساسی که در این تحقیق به دست آمد نشان می  دهد که اگرچه هردو روش نتایج مشابهی ای را به دست می دهند، اما TOPSIS به دلیل برجسته کردن شدت تغییرات مشابه موجود درسایت از این قابلیت برخوردار است که تا افتراق های هر چند اندک را برجسته نموده و ارایه کند. اما در Pralong اگرچه اختلافات حذف نمی شوند، اما با شدت کم تری ارایه می شوند. البته این نتیجه حاصل این بررسی است.به منظور تدقیق و تعمیم نتیجه ضروری است این مورد در سایت ها متعدد دیگری ارزیابی و آنگاه نتیجه تعمیم داده شود. نکته قابل ذکر این است که ترکیب این دو مدل Pralong و TOPSIS برای دست یابی به تصمیمات کاربردی نتایج بهتری را ارایه می دهد، تا یک روش به تنهایی. چراکه نقاط ضعف هر یک با نقاط قوت دیگری جبران می‌شود. لذا می تواند از دقت بیش تری برخوردار باشد. اگرچه می توان برای انتخاب سایت گردشگری از هریک از  مدل‌های یاد شده استفاده نمود.

از طرفی این تحقیق به دنبال یک هدف فرعی بود که عبارت است از مکان یابی یک سایت مناسب گردشگری در پیرامون رود خانه شمرود . در بین چهار پهنه، پهنه شماره 4 به عنوان سایت منتخب گردشگری مورد توجه قرار گرفت. می‌بایست به منظور دستیابی به مناظر و گستره‌های طبیعی پایدار از طریق اعمال راهکارهای طراحی، ابتدا باید در حفظ تمامیت ارزش‌های اجتماعی، اکولوژیکی، فرهنگی و معنوی این پهنه (اصول حفاظتی و اکولوژیکی ) کوشید و در نهایت با اعمال برنامه‌های آموزشی، فرهنگی و مدیریتی (اصول طراحی پایدار و ساختار اکولوژی منظر) در جهت ارتقا و حفاظت هرچه بیشتر از این مناطق و گستره‌های طبیعی گام برداشت. در واقع اعمال اصول و معیارهای طراحی منظر پایدار در محوطه‌های طبیعی موجبات ارتقای توان‌های محیطی و اکولوژیکی این مناطق را فراهم می‌آورد. علاوه بر این موجب می‌گردد، تا طراحی با حرایم طبیعی بستر همگام گشته و در نهایت توازن و تعادل زیست محیطی این مناطق را که در نتیجه اعمال برنامه‌ها، سیاست‌ها و مدیریت‌های نادرست و تجاوز بی رویه انسان به مناطق طبیعی، دچار اختلال گشته، احیا نماید.

منابع

1-   شفیعی، بنفشه.تلفیق تفرج و طبیعت در مناطق رود کناری‌ با رعایت اصول اکولوژی منظر(مطالعه موردی: طراحی حاشیه‌ رودخانه جاجرود واقع در پارک ملی خجیر).پایان نامه کارشناسی‌ ارشد. دانشکده محیط زیست.دانشگاه تهران،1380.ص7.

2- Gunn, C.A., (2002)-Tourism Planning: Basic, Concepts, Cases, 4th edn (with T.var), 50-55.

3-      Lew, A. A. (1987). A framework of tourist attraction research. Annals of Tourism Research, 14(4), 553-575. doi: http://dx.doi.org/10.1016/0160-7383(87)90071-5

4-      Beeton, S. (2006). Community development through tourism: Landlinks Press,112-125.

5-      Mason, P. (2003). Tourism Impacts, Planning and Management Butterworth-Heinemann,78-95.

6-      Birdir, S., Ünal, Ö., Birdir, K., & Williams, A. T. (2013). Willingness to pay as an economic instrument for coastal tourism management: Cases from Mersin, Turkey. Tourism Management, 36(0), 279-283. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2012.10.020

7-      Reynisdottir, M., Song, H., & Agrusa, J. (2008). Willingness to pay entrance fees to natural attractions: An Icelandic case study. Tourism Management, 29(6), 1076-1083. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2008.02.016

8-      Batel, A., Basta, J., & Mackelworth, P. (2014). Valuing visitor willingness to pay for marine conservation – The case of the proposed Cres-Lošinj Marine Protected Area, Croatia. Ocean & Coastal Management, 95(0), 72-80. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2014.03.025

9-      Paracchini, M. L., Zulian, G., Kopperoinen, L., Maes, J., Schägner, J. P., Termansen, M, Bidoglio, G. (2014). Mapping cultural ecosystem services: A framework to assess the potential for outdoor recreation across the EU. Ecological Indicators, 45(0), 371-385. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.ecolind.2014.04.018

10-  Brabyn, L., & Sutton, S. (2013). A population based assessment of the geographical accessibility of outdoor recreation opportunities in New Zealand. Applied Geography, 41(0), 124-131. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2013.03.013

11-  O'Reilly, A. M. (1986). Tourism carrying capacity: Concept and issues. Tourism Management, 7(4), 254-258. doi: http://dx.doi.org/10.1016/0261-5177(86)90035-X

12-  Simón, F. J. G., Narangajavana, Y., & Marqués, D. P. (2004). Carrying capacity in the tourism industry: a case study of Hengistbury Head. Tourism Management, 25(2), 275-283. doi: http://dx.doi.org/10.1016/S0261-5177(03)00089-X

13-  Tang, Z. (2015). An integrated approach to evaluating the coupling coordination between tourism and the environment. Tourism Management, 46(0), 11-19. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2014.06.001

14-  Mokhtari, D. (2010).Assessment of Ecotourism Potential of Geomorphic sites at Asyab-Kharabeh Catchment Area In North West of Iran By Pralong Method.Geography And Development, 8(18), 27-52.

15-  Pralong, J.-P. (2005 ). A method for assessing tourist potential and use of geomorphological sites. Géomorphologie : relief, processus, environnement, 3, 189-196. doi: 10.4000/geomorphologie.350

16-  Shahram, R, & Zeynab, B. (2014).Assessment of Geotourism Capabilities oF Poledokhtar Wetlands Using Pralong Method.Geography and Territorial Spatial Arrangement, 3(9), 69-82.

17-  KREŠIĆ, D., & PREBEŽAC, D. (2011). Index of destination attractiveness as a tool for destination attractiveness assessment. Tourism - An International Interdisciplinary Journal, 59(4), 497-517.

18-  Bunruamkaew, K., & Murayam, Y. (2011). Site Suitability Evaluation for Ecotourism Using GIS & AHP: A Case Study of Surat Thani Province, Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 21(0), 269-278. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.07.024

19-  Wang, Y., Jung, K.-A., Yeo, G.-T., & Chou, C.-C. (2014). Selecting a cruise port of call location using the fuzzy-AHP method: A case study in East Asia. Tourism Management, 42(0), 262-270. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2013.11.005

20-  Zhang, H., Gu, C.-l., Gu, L.-w., & Zhang, Y. (2011). The evaluation of tourism destination competitiveness by TOPSIS & information entropy – A case in the Yangtze River Delta of China. Tourism Management, 32(2), 443-451. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2010.02.007

21- حسنی، امیر، بهارستانی، شیوا، بهزاد، اردوان، مکان یابی و اولویت بندی مکان‌های مستعد احداث دهکده سلامت با استفاده از روش سلسله مراتبی TOPSIS و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه موردی: جزیره قشم)، نهمین همایش ملی علمی- پژوهشی خلیج فارس،1392،ص3.

22-  LAW, christopherom (2002) Urban Tourism, continue, 231-234.

23-  Coratza.P, Chinoi.A, Piacentini. D and Valdati. J, 2008, Management of Geomorphosites in hight tourist vocation area: an example of geo- hiking maps in the Alpe di fanes (natural park of fanes-senes-braies, Italian dolomites), Geo Journal of tourism and Geosites, no 2, vol 2, 106- 117.

24-  A. Ahmadi, M. Esfehani, T. Ahmadi, A. Maghsodi, & Mikaeili., P. (2013). Geomorphosite assessment of Ziarat village by the use of Scientific and Additional values Methods. The Journal of American Science, 9(3), 27-31.

25-  Paulo Pereira, D. I. Pereira, & Alves, M. I. C. (2007). Geomorphosite assessment in Montesinho Natural Park (Portugal). Geographica Helvetica, 62 159-168.

26-  Roostaei, S., & Bahrami, Z. (2014). Assessment of Geotourism Capabilities oF Poledokhtar Wetlands Using Pralong Method.Geography and Territorial Spatial Arrangement, 3(9), 69-82.

 

27-  زنگی آبادی, علی، پورعیدی وند، لاله، حیدری پور، اسفندیار،مصلحی، محسن، تحلیل فضایی شاخص های توسعه‌ گردشگری با استفاده از مدل TOPSIS(مطالعه‌ی موردی: شهرستان‌های استان اصفهان). ،1391،صص1-21.

28- شایان سیاوش,شریفی کیا محمد,زارع غلامرضا ارزیابی توانمندی ژئومورفوتوریستی لندفرم ها بر اساس روش Pralong مطالعه موردی: شهرستان داراب، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، زمستان 1389; 1(2):73-91.

29- فتوحی صمد،تقی زاده زهرا,رحیمی دانا ارزیابی توانمندی های ژئومورفوتوریسمی لندفرم ها بر اساس روش Pralong مطالعه موردی؛ منطقه نمونه گردشگری بیستون، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی) پاییز 1391; 12(26):23-46.

30- یمانی مجتبی ,عظیمی راد صمد,باقری سیدشکری سجاد بررسی قابلیت های ژئوتوریسمی ژئومورفوسایت های منطقه سیمره با استفاده از روش Pralong، ( جغرافیا و پایداری محیط ) پژوهشنامه جغرافیایی ( بهار 1391; 2(2):69- 88).

31- بیاتی خطیبی، مریم، شهابی، هیمن، قادری زاده، هانا، ژئوتوریسم، رویکردی نو در بهره گیری از جاذبه‌های ژئومورفولوژیکی (مطالعه موردی: غار کرفتو در استان کردستان) ، 1388، مجله علمی- پژوهشی فضای جغرافیا، شماره‌ی 29 ، صفحه 27-50.

32-  ثروتی، محمد رضا، افشان قاسمی، راهبردهای ژئوتوریسم در استان فارس مجله فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، 1387 ، صص 1-25.

33- حاجی امیری، رامین، اهمیت گردشگری در هزاره سوم و توانمندی‌های طبیعی شهرستان آستارا،1390،  همایش ملی جغرافیا و مدیریت محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا.

34- بهارستانی،شیوا، طراحی پایدار تفرجگاه در مناطق رودکناری برون شهری(مطالعه موردی: حوضه آبریز شمرود)،پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،1392،صص181-190.

35- فتح الله زاده، طاهره، جاذبه های گردشگری شهرستان سیاهکل و دیلمان گامی در جهت توسعه گردشگری،1389، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال هفتم،شماره 27.

36-  مؤمنی، منصور، مباحث نوین تحقیق در عملیات، انتشارات صانعی، 1392، ص 25.


 



1*- (مسوول مکاتبات): دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی طراحی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

2- استادگروه مهندسی فضای سبز، دانشکده علوم باغبانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

[3]- استادیارگروه مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران، تهران، ایران.

1- MSc Student of Environmental Design Engineering, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. * ( Corresponding Author)

2- Professor, Department of Landscape Engineering, Tehran University, Tehran, Iran.

[6]- Assistant Professor, Department of Environmental Design Engineering, Tehran University, Tehran, Iran.

[7]-Index of destination attractiveness

[8]-Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution

1- شفیعی، بنفشه.تلفیق تفرج و طبیعت در مناطق رود کناری‌ با رعایت اصول اکولوژی منظر(مطالعه موردی: طراحی حاشیه‌ رودخانه جاجرود واقع در پارک ملی خجیر).پایان نامه کارشناسی‌ ارشد. دانشکده محیط زیست.دانشگاه تهران،1380.ص7.

2- Gunn, C.A., (2002)-Tourism Planning: Basic, Concepts, Cases, 4th edn (with T.var), 50-55.

3-      Lew, A. A. (1987). A framework of tourist attraction research. Annals of Tourism Research, 14(4), 553-575. doi: http://dx.doi.org/10.1016/0160-7383(87)90071-5

4-      Beeton, S. (2006). Community development through tourism: Landlinks Press,112-125.

5-      Mason, P. (2003). Tourism Impacts, Planning and Management Butterworth-Heinemann,78-95.

6-      Birdir, S., Ünal, Ö., Birdir, K., & Williams, A. T. (2013). Willingness to pay as an economic instrument for coastal tourism management: Cases from Mersin, Turkey. Tourism Management, 36(0), 279-283. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2012.10.020

7-      Reynisdottir, M., Song, H., & Agrusa, J. (2008). Willingness to pay entrance fees to natural attractions: An Icelandic case study. Tourism Management, 29(6), 1076-1083. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2008.02.016

8-      Batel, A., Basta, J., & Mackelworth, P. (2014). Valuing visitor willingness to pay for marine conservation – The case of the proposed Cres-Lošinj Marine Protected Area, Croatia. Ocean & Coastal Management, 95(0), 72-80. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2014.03.025

9-      Paracchini, M. L., Zulian, G., Kopperoinen, L., Maes, J., Schägner, J. P., Termansen, M, Bidoglio, G. (2014). Mapping cultural ecosystem services: A framework to assess the potential for outdoor recreation across the EU. Ecological Indicators, 45(0), 371-385. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.ecolind.2014.04.018

10-  Brabyn, L., & Sutton, S. (2013). A population based assessment of the geographical accessibility of outdoor recreation opportunities in New Zealand. Applied Geography, 41(0), 124-131. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2013.03.013

11-  O'Reilly, A. M. (1986). Tourism carrying capacity: Concept and issues. Tourism Management, 7(4), 254-258. doi: http://dx.doi.org/10.1016/0261-5177(86)90035-X

12-  Simón, F. J. G., Narangajavana, Y., & Marqués, D. P. (2004). Carrying capacity in the tourism industry: a case study of Hengistbury Head. Tourism Management, 25(2), 275-283. doi: http://dx.doi.org/10.1016/S0261-5177(03)00089-X

13-  Tang, Z. (2015). An integrated approach to evaluating the coupling coordination between tourism and the environment. Tourism Management, 46(0), 11-19. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2014.06.001

14-  Mokhtari, D. (2010).Assessment of Ecotourism Potential of Geomorphic sites at Asyab-Kharabeh Catchment Area In North West of Iran By Pralong Method.Geography And Development, 8(18), 27-52.

15-  Pralong, J.-P. (2005 ). A method for assessing tourist potential and use of geomorphological sites. Géomorphologie : relief, processus, environnement, 3, 189-196. doi: 10.4000/geomorphologie.350

16-  Shahram, R, & Zeynab, B. (2014).Assessment of Geotourism Capabilities oF Poledokhtar Wetlands Using Pralong Method.Geography and Territorial Spatial Arrangement, 3(9), 69-82.

17-  KREŠIĆ, D., & PREBEŽAC, D. (2011). Index of destination attractiveness as a tool for destination attractiveness assessment. Tourism - An International Interdisciplinary Journal, 59(4), 497-517.

18-  Bunruamkaew, K., & Murayam, Y. (2011). Site Suitability Evaluation for Ecotourism Using GIS & AHP: A Case Study of Surat Thani Province, Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 21(0), 269-278. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.07.024

19-  Wang, Y., Jung, K.-A., Yeo, G.-T., & Chou, C.-C. (2014). Selecting a cruise port of call location using the fuzzy-AHP method: A case study in East Asia. Tourism Management, 42(0), 262-270. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2013.11.005

20-  Zhang, H., Gu, C.-l., Gu, L.-w., & Zhang, Y. (2011). The evaluation of tourism destination competitiveness by TOPSIS & information entropy – A case in the Yangtze River Delta of China. Tourism Management, 32(2), 443-451. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2010.02.007

21- حسنی، امیر، بهارستانی، شیوا، بهزاد، اردوان، مکان یابی و اولویت بندی مکان‌های مستعد احداث دهکده سلامت با استفاده از روش سلسله مراتبی TOPSIS و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه موردی: جزیره قشم)، نهمین همایش ملی علمی- پژوهشی خلیج فارس،1392،ص3.

22-  LAW, christopherom (2002) Urban Tourism, continue, 231-234.

23-  Coratza.P, Chinoi.A, Piacentini. D and Valdati. J, 2008, Management of Geomorphosites in hight tourist vocation area: an example of geo- hiking maps in the Alpe di fanes (natural park of fanes-senes-braies, Italian dolomites), Geo Journal of tourism and Geosites, no 2, vol 2, 106- 117.

24-  A. Ahmadi, M. Esfehani, T. Ahmadi, A. Maghsodi, & Mikaeili., P. (2013). Geomorphosite assessment of Ziarat village by the use of Scientific and Additional values Methods. The Journal of American Science, 9(3), 27-31.

25-  Paulo Pereira, D. I. Pereira, & Alves, M. I. C. (2007). Geomorphosite assessment in Montesinho Natural Park (Portugal). Geographica Helvetica, 62 159-168.

26-  Roostaei, S., & Bahrami, Z. (2014). Assessment of Geotourism Capabilities oF Poledokhtar Wetlands Using Pralong Method.Geography and Territorial Spatial Arrangement, 3(9), 69-82.

 

27-  زنگی آبادی, علی، پورعیدی وند، لاله، حیدری پور، اسفندیار،مصلحی، محسن، تحلیل فضایی شاخص های توسعه‌ گردشگری با استفاده از مدل TOPSIS(مطالعه‌ی موردی: شهرستان‌های استان اصفهان). ،1391،صص1-21.

28- شایان سیاوش,شریفی کیا محمد,زارع غلامرضا ارزیابی توانمندی ژئومورفوتوریستی لندفرم ها بر اساس روش Pralong مطالعه موردی: شهرستان داراب، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، زمستان 1389; 1(2):73-91.

29- فتوحی صمد،تقی زاده زهرا,رحیمی دانا ارزیابی توانمندی های ژئومورفوتوریسمی لندفرم ها بر اساس روش Pralong مطالعه موردی؛ منطقه نمونه گردشگری بیستون، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی) پاییز 1391; 12(26):23-46.

30- یمانی مجتبی ,عظیمی راد صمد,باقری سیدشکری سجاد بررسی قابلیت های ژئوتوریسمی ژئومورفوسایت های منطقه سیمره با استفاده از روش Pralong، ( جغرافیا و پایداری محیط ) پژوهشنامه جغرافیایی ( بهار 1391; 2(2):69- 88).

31- بیاتی خطیبی، مریم، شهابی، هیمن، قادری زاده، هانا، ژئوتوریسم، رویکردی نو در بهره گیری از جاذبه‌های ژئومورفولوژیکی (مطالعه موردی: غار کرفتو در استان کردستان) ، 1388، مجله علمی- پژوهشی فضای جغرافیا، شماره‌ی 29 ، صفحه 27-50.

32-  ثروتی، محمد رضا، افشان قاسمی، راهبردهای ژئوتوریسم در استان فارس مجله فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، 1387 ، صص 1-25.

33- حاجی امیری، رامین، اهمیت گردشگری در هزاره سوم و توانمندی‌های طبیعی شهرستان آستارا،1390،  همایش ملی جغرافیا و مدیریت محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آستارا.

34- بهارستانی،شیوا، طراحی پایدار تفرجگاه در مناطق رودکناری برون شهری(مطالعه موردی: حوضه آبریز شمرود)،پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،1392،صص181-190.

35- فتح الله زاده، طاهره، جاذبه های گردشگری شهرستان سیاهکل و دیلمان گامی در جهت توسعه گردشگری،1389، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال هفتم،شماره 27.

36-  مؤمنی، منصور، مباحث نوین تحقیق در عملیات، انتشارات صانعی، 1392، ص 25.