شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها

نوع مقاله: مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران*(مسوول مکاتبات).

2 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

3 دانشیار، گروه مدیریت آموزش عالی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

10.22034/jest.2019.10985

چکیده

زمینه و هدف: جایگاه و انتظارات از آموزش عالی و به‌ویژه از دانشگاه در دهه‌های اخیر نسبت به قبل تغییر کرده است و انتظار اجتماع از آموزش عالی آن است که نقش و جایگاه خود را در عرصه تغییر و نو آفرینی و به‌تبع آن توسعه پایدار و حفاظت از ارزش‌های سنتی و نوین جوامع بشری به شیوه‌ای مناسب ایفا نماید. بنا بر این ضروری است که دانشگاه‌ها در راستای حرکت به سمت توسعه پایدار و ارتقا مؤلفه‌های زیست‌محیطی زیستگاه بشری، فعالانه مشارکت نماید. شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها می‌تواند به‌عنوان یک نقشه راه و راهنمایی کلی، راهنما و راهگشای این مراکز در مسیر استقرار مدیریت‌سبز باشد. از این رو این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها اجرا شده است.
روش بررسی: در این پژوهش جهت شناسایی مؤلفه‌هـای مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها از تکنیک دلفی استفاده شده است. در ایـن راستـا، با استفاده از نظرات اعضای پنل که عبارت بودند از 19 نفر از اعضای هیات علمی و خبرگان حوزه مدیریت آموزش عالی، محیط زیست و انرژی، ابتدا با تلفیق مؤلفه‌های استخراج شده از مبانی نظری پژوهش و مؤلفه‌های پیشنهادی خبرگان، پرسش‌نامه‌ای بسته پاسخ و باز پاسخ در دو مرحله در اختیار خبرگان قرار گرفت و در زمینه میزان ارتباط مؤلفه‌ها با مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها و تعیین میزان اهمیت هر‌یک از ابعاد در این رابطه با مدیریت‌سبز از خبرگان نظرخواهی شد و نظرات آن‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها: در این پژوهش دوازده بعد اساسی رهبری و راهبردها، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، حکمرانی دانشگاهی و اداره‌امور سازمانی، ارتباطات و تعامل با محیط، منابع انسانی و امور پرسنلی، بودجه و منابع مالی، فن‌آوری و اطلاعات، زیرساخت‌ها و تجهیزات، امور آموزشی، امور پژوهشی، نظارت، ارزش‌یابی و پاسخ‌گویی، اقدامات و برنامه‌های زیست‌محیطی در زمینه مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها شناسایی و مورد تائید خبرگان قرار گرفت که هر یک از ابعاد چندین مؤلفه را شامل می‌شود. در نهایت 77 مؤلفه در این زمینه شناسایی و با وزن بالا مورد توافق قرار گرفت که جهت استقرار مدیریت‌سبز در دانشگاه‌ها می‌تواند مورد توجه و استفاده قرار بگیرد.
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که از نظر خبرگان مهم‌ترین ابعاد در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها به ترتیب عبارتند از سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، مدیریت منابع مادی و تجهیزات دانشگاه‌، رهبری و راهبردها، فن‌آوری، مباحث اجرایی و امور سازمانی دانشگاه، منابع مالی است، منابع انسانی، پژوهش، آموزش، ارتباط با محیط و نظارت و ارزش‌یابی.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره پنج ، مردادماه 98

                                        

 

شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها

 

 

سیدمحمد سیدعلوی [1] *

smohammad.salavi@gmail.com  

حسن قلاوندی [2]

علیرضا قلعه‌ای [3]

کامران محمدخانی [4]

 

تاریخ دریافت:17/4/96

تاریخ پذیرش:19/7/96

 

چکیده

زمینه و هدف: جایگاه و انتظارات از آموزش عالی و به‌ویژه از دانشگاه در دهه‌های اخیر نسبت به قبل تغییر کرده است و انتظار اجتماع از آموزش عالی آن است که نقش و جایگاه خود را در عرصه تغییر و نو آفرینی و به‌تبع آن توسعه پایدار و حفاظت از ارزش‌های سنتی و نوین جوامع بشری به شیوه‌ای مناسب ایفا نماید. بنا بر این ضروری است که دانشگاه‌ها در راستای حرکت به سمت توسعه پایدار و ارتقا مؤلفه‌های زیست‌محیطی زیستگاه بشری، فعالانه مشارکت نماید. شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها می‌تواند به‌عنوان یک نقشه راه و راهنمایی کلی، راهنما و راهگشای این مراکز در مسیر استقرار مدیریت‌سبز باشد. از این رو این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها اجرا شده است.

روش بررسی: در این پژوهش جهت شناسایی مؤلفه‌هـای مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها از تکنیک دلفی استفاده شده است. در ایـن راستـا، با استفاده از نظرات اعضای پنل که عبارت بودند از 19 نفر از اعضای هیات علمی و خبرگان حوزه مدیریت آموزش عالی، محیط زیست و انرژی، ابتدا با تلفیق مؤلفه‌های استخراج شده از مبانی نظری پژوهش و مؤلفه‌های پیشنهادی خبرگان، پرسش‌نامه‌ای بسته پاسخ و باز پاسخ در دو مرحله در اختیار خبرگان قرار گرفت و در زمینه میزان ارتباط مؤلفه‌ها با مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها و تعیین میزان اهمیت هر‌یک از ابعاد در این رابطه با مدیریت‌سبز از خبرگان نظرخواهی شد و نظرات آن‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته‌ها: در این پژوهش دوازده بعد اساسی رهبری و راهبردها، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، حکمرانی دانشگاهی و اداره‌امور سازمانی، ارتباطات و تعامل با محیط، منابع انسانی و امور پرسنلی، بودجه و منابع مالی، فن‌آوری و اطلاعات، زیرساخت‌ها و تجهیزات، امور آموزشی، امور پژوهشی، نظارت، ارزش‌یابی و پاسخ‌گویی، اقدامات و برنامه‌های زیست‌محیطی در زمینه مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها شناسایی و مورد تائید خبرگان قرار گرفت که هر یک از ابعاد چندین مؤلفه را شامل می‌شود. در نهایت 77 مؤلفه در این زمینه شناسایی و با وزن بالا مورد توافق قرار گرفت که جهت استقرار مدیریت‌سبز در دانشگاه‌ها می‌تواند مورد توجه و استفاده قرار بگیرد.

بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که از نظر خبرگان مهم‌ترین ابعاد در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها به ترتیب عبارتند از سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، مدیریت منابع مادی و تجهیزات دانشگاه‌، رهبری و راهبردها، فن‌آوری، مباحث اجرایی و امور سازمانی دانشگاه، منابع مالی است، منابع انسانی، پژوهش، آموزش، ارتباط با محیط و نظارت و ارزش‌یابی.

 

واژه‌های کلیدی:‌ مدیریت‌سبز، دانشگاه سبز، مدیریت دانشگاه‌ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.5,July, 2019

 

 

 

 

 


Identification and prioritization Dimensions and Components of Green Management in Universities

 

Seyed Mohammad Seyed Alavi [5]*

smohammad.salavi@gmail.com  

Hasan Ghalavandi [6]

Alireza Ghaleei [7]

Kamran Mohamadkhni [8]

 

Admission Date:October 11, 2017

 

Date Received: July 8, 2017

 

Abstract

Background and Objective: The status and expectations of higher education and especially of the university have changed in recent decades, and the expectation of the community of higher education can play its place in the field of change and innovation and, consequently, sustainable development and the protection of traditional and new values ​​of human societies in a proper way. Therefore, universities need to actively participate in moving towards sustainable development and promotion of the environmental components of human habitats. Identifying the dimensions and components of green management in universities can be considered as a general road map, guidance for these centers in the direction of establishing green management. Therefore, this study has been conducted aimed to identify the dimensions and components of green management in universities.

Method: In this study, Delphi technique has been used to identify the components of green management in universities. In this regard, using panel members' opinions that included 19 faculty members and experts in the field of higher education, environment and energy, first by integrating the extracted components from the theoretical foundations of the research and the proposed components of the experts, two closed and open-ended questionnaires were given to the experts in two stages. Experts' opinions were gathered in terms of the relationship between the components and the green management of the universities and determining the importance of each dimension in relation with the green management and their opinions were analyzed.

Findings: In this study, 12 key dimensions of leadership and strategies, policy making and planning, academic governance and organizational affairs, communications and interaction with the environment, human resources and personnel affairs, budget and financial resources, technology and information, infrastructures and equipment, education and research, affairs monitoring, evaluation and accountability, environmental measures and actions in the field of green management of universities were identified and approved by the experts, each of which includes several components. Finally, 77 components were identified and it was decided that high-weight components to be considered and used in more accurate planning and implementation of green management in academic environments.

Discussion and Conclusion: The results show that according to the experts, the most important dimensions in the green management of universities are the following: policy making and planning, resource management and university equipment, leadership and strategies, technology, executive issues and organizational affairs of the university, financial resources, human resources, research, education Communication with the environment and monitoring and evaluation.

 

Keywords: Green Management, Green Universities, Management of Universities.

 

 

مقدمه


توسعه در لغت به معنای وسعت دادن و فراخ کردن است (1). ولی در عمل مفهومی است که دلالت بر گذر از شرایط فعلی به شرایط مطلوب دارد (2). تا اوایل دهه هشتاد میلادی با حاکم بودن الگو واره رشد، تصور بر این بود که تنها راه رسیدن به توسعه، افزایش رشد‌اقتصادی است. افزایش رشد اقتصادی نیز منوط به افزایش تولید و مصرف و استفاده بیش از پیش از منابع طبیعی بود. بدین ترتیب، چرخه معیوب رشد اقتصادی، افزایش جمعیت، تخریب منابع طبیعی و آلودگی محیط‌زیست، تخریب لایه ازن و ... شکل گرفت. در دهه‌های اخیر بشر خطر کم توجهی به محیط زیست را به خوبی درک نمود و انواع آلودگی‌های محیطی تمام زمین را به‌عنوان زیستگاه بشر با خطر مواجه کرده است از این رو تلاش جامعه بشری و جهانی برای حفاظت از محیط زیست و تعدیل روش‌های توسعه آغاز شد و به مرور تمامی ابعاد فعالیت جوامع و دولت‌ها را تحت‌الشعاع قرار داد. این مفهوم را اولین بار به‌طور رسمی براندت لند[9] (1987) در گزارش «آینده مشترک ما» مطرح کرد (3). در یک دید کلی اهداف اصلی توسعه پایدار شامل اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی می‌باشد که دارای روابط‌متقابلی با یکدیگر می‌باشند (4). دست‌یابی به چنین امری نیازمند تحقیق، آموزش و دسترسی به اطلاعات دقیق می‌باشد، چرا که برنامه‌ریزی صحیح و مدیریت زیست‌محیطی و ملحوظ داشتن این عوامل در تصمیم‌گیری‌های توسعه می‌بایست مبتنی بر اطلاعات و آگاهی از واقعیت‌ها و توانایی‌ها باشد (5). در سال‌های اخیر توجه زیادی به برنامه‌های مدیریت‌سبز شده است؛ و اکثر کشورها گام‌هایی را برای کسب و کار سبز برداشته‌اند تا در روند ذخیره و حفظ منابع طبیعی کشور مؤثر باشند. و می‌توان گفت که حفاظت و توسعه منابع طبیعی بزرگ‌ترین چالش در کشورهای توسعه یافته است (6).

از دیدگاه توسعه پایدار تضادی بین رشد اقتصادی و حفظ و بهبود وضعیت محیط‌زیست وجود ندارد و ایجاد بسترهای مناسب جهت ارتقاء بهره‌وری، کیفیت، رقابت‌پذیری، خلاقیت و نوآوری در مصرف بهینه مواد و بهره‌مندی از محیط‌زیست مطلوب در کنار شاخص‌های رشد اقتصادی و اجتماعی می‌تواند از طریق استقرار نظام مدیریت‌سبز در سطح کشور و درنهایت پیاده‌سازی و اجرای دولت سبز امکان‌پذیر گردد (7). آلترومر[10] و ناتریس[11] پایداری صنایع را اولین بار در سال 1990 مطرح کردند (8). عبارت فوق بیان‌گر آن ‌است که صنایع با ورود به بحث پایداری، به دنبال هم‌سو کردن مسؤولیت‌های اقتصادی و محیط‌زیستی و اجتماعی بودند و می‌توان این‌گونه استنباط کرد که مدیریت‌سبز از زمانی آغاز گردید که تجارت بر پایه مسؤولیت‌های اجتماعی سازمان‌ها­و­مسؤولیت‌های زیست‌محیطی و مسؤولیت‌‌های اقتصادی شکل گرفت. از نظر کین[12]، اصلاحات «پایداری»، «مدیریت زیست‌محیطی»، «مسؤولیت اجتماعی شرکتی» و «مدیریت‌سبز» تقریباً مترادف و قابل جایگزین با هم بکار برده می‌شوند (9). ولی در حالت کلی پایداری و مسؤولیت اجتماعی شرکتی معنای گسترده‌تری نسبت به بقیه اصلاحات دارند و مسایل اجتماعی را نیز لحاظ می‌کنند​. پایداری بازه زمانی طولانی‌تری را در بردارد و در برگیرنده تغییرات گام به گام در عملکرد است، در حالی که مبحث CSR خواسته‌ها و اعمال معتدل‌تری را در بر‌ می‌گیرد​ (10).

یکی از مطالعاتی که اخیراً در زمینه مدیریت‌سبز انجام گرفته، آن را روش‌های برای محصولات سازگار با محیط‌زیست و به‌حداقل‌رساندن تأثیر بر آن از طریق تولید سبز، تحقیقات سبز و توسعه و بازاریابی سبز تعریف می​کند (11). بر طبق نظر ترن[13] مدیریت‌سبز واقعاً تفکر مجدد است و یا به‌طور دقیق‌تر تفکر بیش‌تر در مورد این‌که چطور­سازمان‌ها با احترام به محیط‌زیست اداره شوند. مدیریت‌سبز روش طراحی محصولات سودمند است (12). پن هادن[14] و همکاران (2009) با یک بیان انتقادی معتقدند که مدیریت‌سبز در بهترین حالت ممکن با اهمیت روش‌های زیست‌محیطی از سازمان «سبز» تعریف می‌شود. در حالی که محققان و نویسندگان از ارایه یک تعریف روشن از واژه «مدیریت‌سبز» عاجز شده‌اند، چند ذهنیت از آن‌چه که مدیران «سبز»­واقعاً برای مدیریت سازمان خود با شیوه‌های­زیست‌محیطی انجام می‌دهند وجود دارد (8). یکی از دلایلی که رسیدن به یک تعریف جامع و منسجم مدیریت‌سبز را دشوار نموده است، این است که آن یک اصطلاح نسبتاً جدید است (8، 13و 14).

هدف اصلی مدیریت‌سبز، نگهداری منابع و بهبود کیفیت محیط فیزیکی و بهبود فرآیند است (15). سازگاری با محیط‌زیست و مسؤولیت اجتماعی سازمان به‌طور فزاینده‌ای از مباحث مربوطه در مفاهیم اقتصادی است. اهداف رشد اقتصادی و کیفیت محیطی همیشه در تعارض هستند ازاین‌رو در طول دهه‌های اخیر شماری از سازمان‌ها با استراتژی جدید برای یکپارچه‌سازی محیط در استراتژی کسب و کار و بهبود هم‌زمان محیط و عملکرد کسب و کار پیشگام شده‌اند و نگرانی‌های محیطی در تحقیقات مدیریتی به‌طور فزاینده‌ای افزایش‌یافته است (16). تیلور[15] (1991) نشان داد که مدیریت‌سبز به انجام اقدامات جامع در سرتاسر فرآیند کسب و کار اشاره دارد و مفهوم جدیدی است که ترکیبی از آرمان‌های حفاظت از محیط‌زیست با اهداف سازمان، طراحی محصول، توسعه محصول، بازاریابی، مالی و متغیرهای دیگر در مدیریت کسب و کار است (17).

دانشگاه‌ها، نقطه آغازیـن توسعه کشورهـا بود و مسیر توسعه از درون دانشگاه مـی‌گذرد و هیچ نهاد اجتماعـی به انـدازه دانشگاه در این مقوله تأثیرگذار نبوده است و آموزش عالی از جهات مختلفی در تمامی ابعاد توسعه نقش اساسی دارد. دیدگاه سرمایه انسانی که از سوی «تئودور شولتز»[16] و «گری بکر»[17] به رشته تحریر درآمد، ما را متوجه این حقیقت می‌کند که دست‌یابی به میراث بالای توسعه‌یافتگی در کشورهای پیشرفته مرهون آموزش و به‌خصوص ارایه آموزش عالی است­(18). کارکردها اجتماعی دانشگاه در روند اجتماع‌پذیری افراد، تثبیت نهاد‌های اجتماعی و سیاسی، استقرار دمکراسی، گسترش دانش، گسترش طبقه متوسط جامعه و... نقش بنیادین دارد و بدون حضور دانشگاه بسیاری از حرکت‌های توسعه‌ای اجتماع اتفاق نمی‌افتاد (19).

دانشگاه به دلیل ماهیت فعالیت‌های آن، جزء مراکز انرژی بر محسوب می‌شود، رشد بیش از حد مصارف انرژی و مواد، لزوم تخصیص بهینه منابع و افزایش بهره‌وری را می‌طلبد. بررسی پیشینه پژوهش‌های انجام شده در این زمینه نشان می‌دهد که اکثر پژوهش‌های انجام شده ناظر بر بحث پایداری و یا مدیریت زیست‌محیطی دانشگاه‌ها و توسعه پایدار و دانشگاه‌ها است. ملکی نیا در پژوهشی با عنوان طراحی الگوی ارزیابی دانشگاه پایدار، به شناسایی ابعاد دانشگاه پایدار و تدوین یک الگوی ارزیابی برای دانشگاه تهران پرداخته است ایـن پژوهش با‌ استفاده از دیدگاه اعضاء هیات علمی و دانشجویان دانشگاه تهران شش عامل اولویت حکمرانی با رویکرد پایداری، آموزش پایدار، پژوهش‌پایدار، سیستم مدیریت زیست‌محیطی، تأمین مالی پایدار و ارایه خدمات تخصصی توسعه پایدار به جامعه شناسایی کرده است (20).

صادقی در پژوهشی با عنوان و هدف ارایه الگویی برای دانشگاه پایدار در دانشگاه آزاد اسلامی، به روش دلفی 14 مؤلفه اصلی برای الگوی دانشگاه پایدار را شناسایی نموده است که عبارتند از: دیدگاه آرمانی، مأموریت‌ها و سیاست‌های پایداری در دانشگاه؛ ساختار و تشکیلات و مشارکت گروه‌های ذی‌نفع در راستای پایداری در دانشگاه؛ آموزش برای تحقق پایداری؛ پژوهش برای تحقق پایداری؛ مدیریت منابع؛ مواد غذایی و بازیافت؛ عمران و ساخت‌وساز سبز؛ زندگی و مشارکت دانشجویی؛ حمل و نقل؛ استانداردها؛ سیستم‌های اطلاعات مدیریت توسعه پایدار در دانشگاه؛ آزادی علمی، انتخاب و ارتقاء شایسته؛ حقوق و مسؤولیت‌های روشن؛ پاسخ‌گویی (21).

ساولی[18]، کارسون[19] و دل‌کلوز[20] (2007) در پژوهشی با هدف ارایه مدلی برای مدیریت زیست‌محیطی برای مراکز آموزش عالی ایالات‌متحده تهیه کرده‌اند با بررسی مدل‌های مدیریت زیست‌محیطی دانشگاه و انطباق و استانداردهای ISO14001 و توصیه‌ها و رهنمودهای آژانس حفاظت محیط‌زیست ایالات‌متحده آمریکا، مدلی را برای مدیریت زیست‌محیطی و استقرار مدیریت‌سبز برای دانشگاه‌ها و کالج‌های آمریکایی تهیه کرده است (22).

سامالیستو،­ ساندستروم و هولم (2015) در پژوهشی با عنوان دانشگاه پایدار دیدگاه کارکنان و هیات علمی به بررسی نظرات و دیدگاه کارکنان و هیات علمی دانشگاه گاوله سوئیس در مورد ویژگی‌های یک دانشگاه پایدار و انتظارات آن‌ها از توسعه پایدار پرداخته‌اند. از تجزیه و تحلیل نظرات پاسخ‌گویان 14 مبحث پرتکرار شناسایی گردید که در ذیل چهار بعد آگاهی، پشتیبانی و حمایت، فعالیت و بینش توسعه پایدار دسته‌بندی گردید (23). با توجه به این‌که پژوهش برجسته‌ای در زمینه مدیریت­سبز دانشگاه‌ها انجام نشده است از این رو هدف این پژوهش شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز، ویژگی‌های محیطی، فرهنگی و اقتصادی مراکز آموزش عالی کشور به‌عنوان یک نقشه راه و راهنمایی کلی، راهنما و راهگشای این مراکز در مسیر استقرار مدیریت‌سبز می‌باشد.

 

روش پژوهش

در این پژوهش جهت شناسایی مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها از روش پژوهش دلفی استفاده شده است. روش پژوهش دلفی کـه از نوع پژوهش کیفی محسوب می‌شود، به روشی سیستماتیک در تحقیق برای استخراج نظرات از یک گروه متخصصان که در آن موضوع پژوهش دارای دانش و تخصص می‌باشند انجام می‌شود که عنوان پانل دلفی شناخته می‌شوند. گزینش اعضای واجد شرایط برای پانل دلفی از مهم‌ترین مراحل این روش به‌حساب می‌آید؛ زیرا اعتبار نتایج کار بستگی به شایستگی و دانش این افراد دارد (22). از این روش در یافتن روابط علی در پدیده‌های پیچیده اجتماعی و اقتصادی نیز استفاده می‌شود (25و 26). اعضای پانل دلفی برای این پژوهش به‌صورت نمونه‌گیری غیر احتمالی و ترکیبی از روش‌های هدف‌دار یا قضاوتی و زنجیره‌ای (گلوله برقی) برگزیده شدند. با توجه به میان رشته‌ای بودن این پژوهش ترکیب متخصصان هم از حوزه مدریت آموزش عالی و هم از حوزه محیط زیست هستند. در مجموع اعضای پنل با 10 نفر متخصص حوزه محیط زیست از اعضای انجمن متخصصان محیط زیست ایران و اعضای هیت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 11 نفر با تخصص آموزش عالی از اعضای هیات علمی و مدیران دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات و سایر واحدها و دانشگاه‌های ارومیه و 10 نفر با تخصص مدیریت و با سابقه مدیریت در ساختار آموزش عالی در دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه تهران، دانشگاه خوارزمی، دانشگاه علامه طباطبایی تشکیل شد. پرسش‌نامه نظرسنجی ابعاد و مؤلفه‌های در راند اول برای جمع‌آوری نظرات و پیشنهادات، در راند دوم برای شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز در دانشگاه‌ها و در راند سوم برای تعیین میزان اهمیت هریک از ابعاد و مؤلفه‌ها در اختیار اعضای پنل قرار گرفت که در نهایت از این تعداد نظرات 19 نفر جمع‌آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

 

جدول 1- منابع مبانی نظری ابعاد و مؤلفه‌های  مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها


Table 1. Dimensions and Components of Green Management in Universities

ابعاد مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها

منابع و مأخذ مؤلفه‌ها مرتبط

رهبری و راهبردها

(9)؛ (21)؛ (27)؛ (28)؛ (29)؛ (30)؛ (31)؛ (32)

سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی

(27)؛ (30)؛ (32)؛ (33)؛ (34)؛ (35)؛ (36)؛ (37)؛ (38)؛ (39)

حکمرانی دانشگاهی و اداره امور سازمانی

 (20) ؛ (21)؛ (32)؛ (35)؛ (36)؛ (38)؛ (40)؛ (41)؛ (42)؛ (43)

ارتباطات و تعامل با محیط

(9)؛ (20)؛ (30)؛ (32)؛ (33)؛ (34)؛ (35)؛ (38)؛ (41)؛ (42) (43)؛ (44)؛ (45)؛ (46)

مدیریت منابع دانشگاهی

منابع انسانی و امور پرسنلی

(21)؛ (30)؛ (32)؛ (36)؛ (42)؛ (43)؛ ؛(49)

بودجه و منابع مالی

(21): (27)؛ (28)؛ (30)؛ (32)؛ (34)؛

فن‌آوری و اطلاعات

(20) ؛ (30)؛ (32)؛ (36)؛ (38)؛ (43)؛

زیرساخت‌ها و تجهیزات

(9)؛ (21)؛ (30)؛ (32)؛ (34)؛ (35)؛ (37)؛ (40)؛ (46)

امور آموزشی

(20) ؛ (21)؛ (30)؛ (33)؛ (35)؛ (36)؛ (40)؛ (41)؛

امور پژوهشی

(20) ؛ (21)؛ (30)؛ (35)؛ (41)؛ (46)؛

نظارت، ارزش‌یابی و پاسخ‌گویی

 (30)؛ (33)؛ (36)؛ (38)؛ (41)؛ (43)؛ (44)؛ (45)؛ (49)؛ (9)

اقدامات و برنامه‌های زیست‌محیطی

(9)؛ (20)؛ (21)؛ (22)؛ (27)؛ (28) (29)؛ (30)؛ (31)؛ (33)؛ (34)؛ (35)؛ (36)؛ (38)؛ (41)؛

 

در این پژوهش در راستای اجرای مراحل دلفی ابتدا با استفاده از نظرات متخصصان ابعاد و مؤلفه‌های اولیه مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها شناسایی گردید در مرحله بعد با استفاده مبانی نظری و ادبیات پژوهش، ابعاد و مؤلفه‌های مرتبط با مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها استخراج، دسته‌بندی، پالایش و به‌صورت اولیه تدوین گردید که در نهایت مؤلفه‌ها و ابعادی که دارای توافق پایین بودند، حذف شدند و با توجه به پیشنهاد خبرگان برخی از مؤلفه‌های در زیر مجموعه ابعاد جابجا شدند و پرسش‌نامه نهایی مورد توافق برای تعیین میزان اهمیت هریک از ابعاد و مؤلفه‌ها در مرحله بعد به اعضای پنل ارسال گردید. با جمع‌بندی این امتیازها، ضریب وزنی هریک از مؤلفه‌ها و محاسبه میانگیـن این اوزان، وزن هر یک از ابعاد از نظر خبرگان تعیین گردید.

 

یافته‌های پژوهش

در این پژوهش مؤلفه‌های مدیریت‌سبز برای آموزش عالی با سه سنجه مورد بررسی قرار گرفته‌اند: میزان ارتباط مؤلفه‌ با ابعاد مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها، میزان ارتباط مؤلفه با ابعاد مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها و میزان اهمیت مؤلفه در­بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها. میزان اجماع خبرگان در زمینه میزان ارتباط مؤلفه با مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی (نما) مورد محاسبه و تجزیه و تحلیل انجام گرفت و با توجه طیف امتیازدهی 1-0 شاخص به دست آمده نیز عددی بین 1-0 است که هر چه این میزان به 1 نزدیک باشد نشان از توافق بالای خبرگان در زمینه میزان ارتباط مؤلفه مورد نظر با بعد مدیریت آموزش عالی دارد. در زمینه ارتباط مؤلفه با ابعاد مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها شاخص هر مؤلفه عددی بین 10-1 می‌باشد که مراحل دوم اجرای فرایند دلفی تمامی مؤلفه‌های که امتیاز زیر 7 را کسب کرده بودند، از مجموعه مؤلفه‌های مورد توافق خبرگان حذف شدند. در بحث میزان اهمیت مؤلفه در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها نیز شاخص هر مؤلفه عددی بین 10-1 می‌باشد که هر چه عدد به 10 نزدیک باشد، نشان دهنده میزان اهمیت مؤلفه با توجه به نظر خبرگان است. در این برای محاسبه ضریب وزنی هر یک از مؤلفه‌ها از فرمول شماره 1 استفاده شده است. میانگین نمرات کسب شده مؤلفه‌های هر بعد که نشان از میزان اهمیت بعد مورد نظر و جایگاه آن در رتبه‌بندی ابعاد مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها­می‌باشد. نتایج و یافته‌های پژوهش برای هر یک از ابعاد و مؤلفه‌های به تفکیک ارایه می‌گردد.


فرمول (1):                                                                                                 

I={(w1.n1)+(w2.n2)+…(wn.nn)}/N

وزن هر مؤلفه=I        وزن = w       تعداد نفرات هر گزینه= n      تعداد کل مشارکت‌کننده‌ها N=

 

 

 

جدول 2 میزان ارتباط آن با مدیریت‌سبز و درجه اهمیت هر یک از مؤلفه‌ها را نشان می‌دهد. در بعد رهبری و راهبردها، از میان مؤلفه‌های پیشنهادی و شناسایی شده از مبانی نظری این حوزه، 7 مؤلفه مورد توافق خبرگان قرار گرفت که، بیش‌ترین توافق مربوط به مؤلفه دوم با شاخص نما (مد) 10 است درحالی‌که مؤلفه اول از نظر اهمیت آن در مدیریت‌سبز بالاترین شاخص را به دست آورده است.

در بعد سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، 11 مؤلفه مورد توافق خبرگان قرار گرفت که مؤلفه اول با شاخص 10 بیش‌ترین و بالاترین توافق را دارد. در زمینه اهمیت مؤلفه از زمینه مدیریت دانشگاه‌ها، شـاخص‌های بدست آمده اختلاف قابل توجهـی ندارند و از نظـر خبرگـان همه مؤلفه در یک سطح اهمیت دارند ولی با این وجود مؤلفه اول با اختلافی کمی نسبت به همه مؤلفه‌ها امتیاز بالاتری را کسب کرده است.

در بعد حکمرانی و اداره امور سازمانی و اداری دانشگاه در زمینه ارتباط همه مؤلفه‌ها با ابعاد توافق کامل وجود ندارد ولی میزان توافق بالاست. مؤلفه دوم بیش‌ترین شاخص توافق را در زمینه ارتباط مؤلفه‌ها با مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها به دست آورده‌اند مؤلفه شماره 4 از نظر خبرگان بیش از سایر مؤلفه‌ها در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها اهمیت دارد. در بعد ارتباطات و تعامل دانشگاه با محیط داخل و خارج سازمان، ذی‌نفعان و جامعه، با اجماع و توافقی خبرگان نه مؤلفه شناسایی و به تأیید رسیده است. ارتباط تمامی مؤلفه با این مؤلفه با امتیاز 1 مورد تأیید است و مؤلفه شماره 5 بیش‌ترین اجماع را کسب کرده است.

بعد مدیریت منابع دانشگاهی با پنج بخش اساسی منابع انسانی، منابع مالی، منابع مادی و تجهیزات، فن آوری، داده و اطلاعات مورد ارزیابی قرار گرفت. امتیاز 1 تمامی مؤلفه‌های مربوط به بخش‌های پنج‌گانه در بحث ارتباط مؤلفه با ابن بعد، نشان می‌دهد که مؤلفه‌های شناسایی شده معرف آن بعد هستند. در مورد ارتباط مؤلفه با بحث مدیریت‌سبز نیز توافق بالایی بین نخبگان وجود دارد. از نظر اعضای پنل مؤلفه مربوط به منابع مادی و تجهیزات دانشگاه از اهمیت بالای نسبت سایر مؤلفه دارند.

بعد امور آموزشی اشاره به آن بخش از فعالیت‌های دانشگاه دارد که مستقیماً مربوط به مباحث آموزشی، کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی رسمی و غیررسمی و فوق‌برنامه دانشگاه است. در این بعد توافق کامل در ارتباط مؤلفه‌های شناسایی شده با این بعد وجود ندارد ولی میزان شاخص محاسبه شده همچنان بالاست. بیش‌ترین میزان اجماع مربوط به مؤلفه اول و پنجم و بیش‌ترین اهمیت در مدیریت‌سبز مربوط به مؤلفه اول است. سه مؤلفه برای مباحث مربوط به امور پژوهشی دانشگاه شناسایی شده و مورد توافق خبرگان قرار گرفته است. بیش‌ترین ارتباط و اهمیت مؤلفه با مدیریت‌سبز مربوط به مؤلفه سوم است. با شاخص 10 بالاترین میزان توافق را دارد و از نظر خبرگان اهمیت بالایی هم در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها کسب کرده است.

در تمامی فعالیت‌های سازمانی برای حصول نتیجه بهتر، نظارت بر روند اجرا، ارزش‌یابی از میزان موفقیت و پاسخ‌گویی به ذی‌نفعان حایز اهمیت است. در بحث استقرار مدیریت‌سبز نیز این موضوع به‌عنوان یکی از فعالیت‌های اساسی دانشگاه‌ها مورد توجه بود و در زمینه تکمیل تمامی روندهای قبلی مورد توجه بوده است. اجماع بالای خبرگان در مورد مؤلفه‌های شناسایی شده متناسب با این بعد نشان دهنده این واقعیت است. مؤلفه شماره 2 بیش‌ترین میزان ارتباط با مدیریت‌سبز و بالاترین شاخص اهمیت در این زمینه را کسب کرده است.

 

 

 

 

 

جدول 2- ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها

Table 2. Dimensions and components of green management of universities

مؤلفه‌ها

ارتباط با بعد

ارتباط با مدیریت‌

سبز

اهمیت در مدیریت

‌سبز

رهبری و راهبردها

متناسب بودن آرمان، چشم‌انداز‌ها، راهبردها، ارزش‌ها و اصول اخلاقی دانشگاه با مدیریت‌سبز

۱

۹

۹/۲۶۳

مشارکت و الگو بودن رهبران آموزش عالی در تغییرات سازمانی با رویکرد مدیریت‌سبز

۱

۱۰

۹/۲۱۱

تدوین راهبرد سبز دانشگاه بر اساس انتظارات ذی‌نفعان و فراهم نمودن بسترهای مشارکت

۱

۹

۸/۵۲۶

اهتمام رهبران و مدیران به اصول اخلاقی و مناسبات جامعه در تغییرات سبز

۱

۹

۸/۷۳۷

بازنگری اهداف استراتژیک، مأموریت‌ها و تعهدات و خدمات دانشگاه با رویکرد مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۷۸۹

جلب حمایت مدیران ارشد، پرسنل و هیات علمی برای موفقیت بیش‌تر در مدیریت‌سبز دانشگاه

۱

۸

۹/۱۰۵

قدردانی از تلاش‏های مرتبط با مدیریت‌سبز و انتخاب مدیران پایبند به اصول پایداری

۱

۸

۸/684

سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی

تعیین اهداف کلان و خرد (مقاصد) زیست‌محیطی دانشگاه برای حرکت به سمت دانشگاه سبز

۱

۱۰

۸/۸۹۵

شناسایی مشکلات ناپایداری و زیست‌محیطی دانشگاه و برنامه‌ریزی برای استقرار مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۷۳۷

تعهد مدیران به فراهم نمودن منابع مدیریت‌سبز و تنظیم برنامه زمان‌بندی استقرار

۱

۹

۸/۷۳۷

حمایت از شرکت دانش بنیان و افراد برای تولید‌های ایده‌های سبز

9/0

۸

۸/۲۶۳

برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری اداری، آموزشی و دانشجویی برای توجه کاربران به مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۷۸۹

برنامه‌ریزی برای افزایش درصد رشته‌های مرتبط با توسعه پایدار و محیط‌زیست؛

9/0

۹

۸/۵۷۹

ادغام اهداف و مأموریت‌های دانشگاه با مسؤولیت‌ اجتماعی، زیست‌محیطی، پایداری دانشگاه

۱

۹

۸/۷۳۷

شناسایی و توجه به روند‌های آتی مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها (آینده پژوهی سبز)

۱

۹

۸/۵۲۶

بسط یک خط‌مشی سبز و تنظیم دستورالعمل‌ و مقررات درون سازمانی مدیریت‌سبز دانشگاه

۱

۸

۸/۳۱۶

شناسایی جنبه‌ها و آثار زیست‌محیطی فعالیت‌ها، محصولات و خدمات دانشگاه

۱

۸

۸/۶۳۲

تصویب استانداردهای زیست‌محیطی و اهتمام به دریافت گواهی‌نامه‌های زیست‌محیطی

۱

۸

۸/۴۲۱

حکمرانی دانشگاهی و اداره امور سازمانی

اصلاح ساختار سازمانی دانشگاه بر انطباق با اصول مدیریت‌سبز و تعیین نقش افراد در این زمینه

۱

۹

۸/۶۸۴

استقرار دپارتمان ویژه مدیریت‌سبز و تعیین و انتصاب نماینده ارشد در امور مربوط به آن

۱

۹

۸/۶۸۴

برگزاری جلسات دوره‌ای به‌منظور بررسی اهداف، برنامه‌ها و مشکلات استقرار مدیریت‌سبز

۱

۱۰

۹/۰۵۳

کاهش هزینه‌های اجرایی و ارتقاء بهره‌وری، تدوین راهکارهای مختلف صرفه‌جویی مصارف انرژی

۱

۹

۹/۳۱۶

باز طراحی فرایندهای سازمان و ایجاد تغییرات در فضای اداری و آموزشی دانشگاه با رویکرد سبز

۱

۹

۸/۶۳۲

ارزیابی دوره‌ای از اجرای مدیریت‌سبز و تهیه و ارایه گزارش عملکرد استقرار مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۴۷۴

تأمین مواد، منابع و کالا و خدمات سازگار با محیط زیست و توجه به زنجیره تأمین‌کنندگان

۱

۹

۹/۱۰۵

تسهیل در روابط بین‌المللی و همکاری بین دانشگاهی و توسعه مشارکت درون و برون سازمانی

9/0

۸

۸/۲۶۳

طراحی و توسعه مدل مصرف بهینه‌ انواع حامل‌های انرژی و استفاده از انرژی‏های تجدیدپذیر

۱

۹

۸/۶۳۲

اتخاذ رویه ثابت برای ذخیره و نگه داشت سوابق و مستندات مربوط به سیستم مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۳۶۸

تهیه مستندات از جمله نظامنامه، روش‌های اجرایی و سایر مستندات که می‌تواند در راستای رسیدن به اهداف توسعه پایدار در یک سازمان مانند دانشگاه نقش مهمی داشته باشد​

۱

۹

۷/۵۲۶

ارتباطات و تعامل دانشگاه با محیط

شناسایی و تطابق با الزامات قانونی، مقررات و آیین‌نامه‌های برون سازمانی مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۷۳۷

تعامل با سازمان‌های مسئول و ذی‌ربط و ارایه گزارش سالانه عملکرد مدیریت‌سبز به آن‌ها

۱

۹

۸/۶۳۲

تهیه راهنما و دستورالعمل‌های لازم و اطلاع‌رسانی مناسب با هدف فرهنگ‌سازی مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۵۷۹

برگزاری همایش، سمینارها، جشنواره‌ها و نشریات علمی برای دست‌یابی به اهداف مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۰۵۳

راه‌اندازی درگاه مدیریت‌سبز برای اعلام عمومی‌خط مشی، نتایج بازرسی‌ها و پاسخ‌گویی اجتماعی

۱

۱۰

۸/۱۰۵

حضور پرنگ مدیران سبز دانشگاه در سطح سازمان و جامعه ارتباطات با سازمان‌های مردم نهاد

۱

۹

۸/۴۷۴

پیوستن به نظام جهانی سبز و همکاری با نهادهای برای جذب کمک‌های ملی و بین‌المللی

۱

۹

۸/۹۴۷

تقویت تشکل‌های دانشجویی در زمینه‌های توســـعه پایدار و حفاظت از محیط‌زیست

۱

۸

۸/۶۳۲

مشارکت فعال و ارایه آموزش‏های شغلی در زمینه مدیریت‌سبز به سازمان‏ها محلی و ملی

۱

۸

۸/۲۱۱

منابع دانشگاه

منابع انسانی

ارزیابی توان و پتانسیل کارکنان دانشگاه به‌منظور استقرار مدیریت‌سبز و تمهید ساز و کار لازم برای آموزش و آشنایی آنان با جدیدترین مباحث مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۶۳۲

ارایه راهکارهای عملی جهت دست‌یابی به اهداف سبز توسط کارکنان و نظارت بر عملکرد آن‌ها در حوزه مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۶۸۴

عنوان‌بندی موقعیت‌های سازمانی برای مدیریت‌سبز و رتبه‌بندی پرسنل با توجه به اهداف سبز

۱

۸

۸/۱۵۸

به‏کارگیری اصول بهداشت حرفه‏ای و ایمنی (HSE)

۱

۹

۸/۷۳۷

منابع مالی

تعیین و تأمین منابع مالی و بودجه مورد نیاز برای طرح‌های مدیریت‌سبز

۱

۹

۹

برنامه‌ریزی و حمایت از سرمایه‌گذاری‌های سبز در جهت درآمدزایی سبز و پایدار

۱

۸

۸/۷۳۷

ایجاد ساز و کار لازم جهت پایش، نظارت و حسابرسی هزینه‌های مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۷۸۹

برنامه‌ریزی و توجه به افزایش سالانه بودجه پایداری و مدیریت‌سبز دانشگاه

۱

۸

۸/۸۹۵

نظارت بر خرید مواد و منابع، تجهیزات و هزینه‌های دانشگاه در جهت مدیریت‌سبز

۱

۸

۸

منابع مادی و تجهیزات

پیاده‌سازی اصول مدیریت کیفیت جامع برای کارآمدی و اثربخشی منابع در راستای تحقق اهداف مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۶۸۴

توسعه حمل و نقل سبز مصارف انرژی دانشگاه با رویکرد مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۴۲۱

مدیریت تعمیر و نگهداری دستگاه‌ها و تجهیزات به جای تعویض

۱

۸

۸/۷۳۷

توجه به معماری و کیفیت مصالح، عایق‌بندی و تأسیسات منطبق با ساختمان‎ سبز

۱

۱۰

۹/۲۶۳

افزایش مساحت پوشش گیاهی و فضای سبز جهت تحقق پردیس دانشگاهی سبز

۱

۹

۹/۰۵۳

بهینه‌سازی مصرف آب و تصفیه و بازچرخانی آب با سیستم‌های مناسب

۱

۱۰

۹/۱۵۸

کاهش مصرف منابع و مصرف بهینه مواد اولیه و کاغذ

۱

۱۰

۹/۲۶۳

کاهش تولید پسماند از طریق بهره‌گیری از فناوری‌های و تفکیک از مبدأ و بازیافت زباله

۱

۱۰

۹/۱۰۵

فن‌آوری

استفاده از فناوری‌های پاک و سازگار با محیط‌زیست و حمایت از فناوری‌های سبز

۱

۱۰

۸/۷۸۹

استقرار سیستم اطلاعات مدیریت‌سبز و مصارف و هزینه‌های انرژی و مواد دانشگاه

۱

۸

۸/۸۹۵

استقرار اتوماسیون اداری و گسترش ICT

۱

۹

۸/۶۸۴

بازنگری و باز طراحی مدیریت با رویکردی تکنولوژیک

۱

۱۰

۸/۸۹۵

داده و اطلاعات

مدیریت دانش و اطلاعات دانشگاه برای دست‌یابی به اهداف مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۵۷۹

ارتباط با افراد و سازمان‌های صاحب داده و اطلاعات و تبادل اطلاعات مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۱۵۸

حمایت از تولید ایده برای حل مسایل زیست‌محیطی و مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۷۸۹

ایجاد دسترسی به اطلاعات و داده‌های مدیریت‌سبز

۱

۹

۸/۲۱۱

امور آموزشی

تلاش به‌منظور سبز کردن آموزش در سطح دانشگاه و اجرای برنامه‌های سواد زیست‏محیطی

۱

9

۸/۵۷۹

استفاده از رویکردهای تدریس و تفکر سیستمی در راستای تربیت نیروی انسانی سبز

9/0

8

۸/۳۱۶

اجرای برنامه درسی رسمی، فرارشته‌ای و میان‏رشته‏ای سبز

۱

۸

۸/۲۶۳

برگزاری برنامه‌های درسی غیررسمی و فوق‌برنامه سبز در جهت اهداف مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۱۵۸

ارزیابی مستمر از دوره‌های آموزشی و برنامه‌های درسی سبز دانشگاه

۱

۹

۸/۴۷۴

امور پژوهشی

حمایت از پایان‌نامه‌ها و طرح‌های دانشجویی مرتبط با مسایل زیست‌محیطی و توسعه پایدار

9/0

8

۸/۶۳۲

تحقیق و توسعه و پژوهش‌ فرا رشته‏ای و میان‏رشته‏ای با رویکرد سبز

۱

۹

۸/۶۸۴

راه‌اندازی مراکز تحقیقاتی برای پژوهش در حوزه توسعه پایدار، مسایل مدیریت‌سبز

۱

۱۰

۸/۸۹۵

نظارت، ارزش‌یابی و پاسخ‌گویی

درک اهمیت نظارت و پاسخ‌گویی دانشگاه به جامعه و ذی‌نفعان در زمینه اقدامات مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۱۰۵

نظارت و اندازه‌گیری و پایش فعالیت‌های که اثرات زیست‌محیطی دارند

۱

۱۰

۸/۷۸۹

شناسایی اقدامات مختلف اصلاحی مدیریت‌سبز و انتخاب و اجرای مناسب‌ترین آن‌ها

۱

۸

۸/۰۵۳

آماده نمودن طرح‌های موازی قابل اجرا برای اصلاح هر گونه عدم انطباق  مدیریت‌سبز

۱

۸

۸/۳۱۶

اجرای ممیزی‌ داخلی معمول (روتین) از برنامه‌های مدیریت‌سبز توسط خود دانشگاه

۱

۸

۸/۳۱۶

انجام ممیزی منظم برنامه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه توسط شخص ثالث یا دانشگاه دیگر

۱

۹

۸/۳۶۸

بحث و نتیجه‌گیری

 

دست‌یابی به دانشگاه سبز و دانشگاه پایدار هدفی است که با یک مدیریت‌سبز قابل دست‌یابی است و مدیریت یک مجموعه آموزش عالی با استفاده از اصول و روش‌های مدیریت‌سبز است که می‌تواند به یک دانشگاه سبز تبدیل شود. این پژوهش کمک می‌کند علاوه بر غنای مبانی نظری مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها، ابعاد و مؤلفه یک ساختار مدیریتی سبز برای دانشگاه‌ها با استفاده نظرات خبرگان و متون نظری مرتبط تهیه و تنظیم شود. در این پژوهش دوازده بعد کلی برای بررسی و برنامه‌ریزی جهت استقرار نظام مدیریت‌سبز در دانشگاه‌ها شناسایی گردید. بررسی این نتایج نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی از نظر خبرگان، مهم‌ترین مؤلفه در بحث مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها است. در واقع این مبحث از آن جهت اهمیت دارد که سیاست‌های مصوب در دانشگاه و برنامه‌ریزی‌های که انجام می‌شود از ثبات و پشتوانه اجرایی بالاتری برخوردار است. در صورتی که در حوزه مدیریت‌سبز سیاست‌گذاری دقیق انجام بشود و برنامه اجرایی آن تنظیم شود، با تغییر مدیران دانشگاه نیز این برنامه‌ها متوقف نخواهد شد. دومین بعد با اهمیت از نظر خبرگان، مدیریت منابع مادی و تجهیزات دانشگاه‌ است. در واقع مدیریت‌سبز چیزی جز مدیریت مصرف بهینه مواد و انرژی در جهت کاهش کم‌ترین میزان خسارت بر محیط زیست نیست و از این رو اتخاذ روش‌های درست مصرف در دانشگاه یک گام اساسی در مسیر مدیریت‌سبز محسوب می‌شود. رهبری و راهبردها از آن جهت اهمیت دارد که حضور یک مدیر با رویکرد سبز در رأس یک دانشگاه در تصمیم‌گیری و اجرای اصول مدیریت‌سبز و همچنین تشویق سایر بخش به کاربست اصول مدیریت‌سبز کمک خواهد کرد. فن‌آوری یکی از ارکان مدیریت‌سبز محسوب می‌شود چرا که با بکار گیری فن‌آوری‌های جدید است که امکان استفاده از روش‌های جدید با بهره‌وری بالا و مصرف کم‌تر و کاهش آلایندگی‌ها فراهم می‌شود. بخش عمده ای از منابع به‌خصوص انرژی در امور اجرایی سازمان مصرف شده از این رو توجه به مباحث اجرایی و امور سازمانی دانشگاه که به‌طور مستقیم با امور اجرایی سر و کار دارد، می‌تواند در زمینه مدیریت‌سبز دانشگاه مؤثر باشد. پیاده‌سازی مدیریت‌سبز نیازمند منابع مالی است تا هزینه اجرای آن تأمین شود از این جهت مدیریت منابع مالی نیز از نظر خبرگان دارای اهمیت است. منابع انسانی بعد دیگر از مدیریت‌سبز دانشگاه‌هاست که از نظر خبرگان مؤلفه‌های مربوط به آن حایر اهمیت است چرا که پیاده‌سازی اصول مدیریت‌سبز در محیط‌های دانشگاه بدون همکاری نیروی انسانی امکان‌پذیر نیست. ابعاد دیگری مانند پژوهش، آموزش، ارتباط با محیط و نظارت و ارزش‌یابی نیز از جمله ابعاد قابل توجه در زمینه مدیریت‌سبز است که از نظر خبرگان مؤلفه‌های آن‌ها به نسبت سایر ابعاد و مؤلفه از درجه اهمیت کم‌تری برخوردار بوده‌اند.

شناسائی ابعاد و مولفه‌های مدیریت‌سبز دانشگاه‌ها، مهمترین هدف این پژوهش بود که با استفاده از نظرات خبرگان این حوزه و همچنین با استخراج از ادبیات نظری این حوزه استخراج و در مراحل بعدی با استفاده از نظرات خبرگان در قالب اعضای پنل پژوهش به روش دلفی پالایش و دسته بندی گردد. اساسی ترین نتیجه این پژوهش استخراج مولفه‌های یک ساختار مدیریت‌سبز دانشگاهی است و با توجه به این‌که چنین پژوهشی انجام نشده بود، با استفاده از نتایج این پژوهش دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی می توانند نسبت به ارزیابی خود با توجه به مولفه‌های مدیریت‌سبز اقدام کنند و کم و کاستی های خود در این زیمنه را شناسائی نموده و در مسیر اصلاح امور و استقرار یک مدیریت‌سبز گام بردارند. از دیگر نتایج این پژوهش دسته بندی کردن مولفه‌ةای مدیریت‌سبز با توجه به ساختار سازمانی و اداری دانشگاه‌های کشور می‌باشد. با توجه به ویژگی های منحصر به فرد ساختار سازمانی و نحوه اداره دانشگاه‌ها با سایر موسسات دیگر، این دسته بندی در زمینه تطابق با این اصول و سیاست‌گذاری و برنامه ریزی امور و اولویت بندی بخش های مختلف دانشگاه در مسیر اجرای مدیریت‌سبز، کمک نماید.

 

Reference

  1. Nazpour, Mohammad Naghi. Values and Development: A Case Study of the Constitution of the Islamic Republic. Tehran: Islamic Culture and Thought Research Center, 1999. (In Persian)
  2. Ostad Hussein, Reza and Sirous Kohhnabi. The Role of University in the Development of Regional Sustainability. Economics Journal, 2003, No. 27 and 28. p. 52 (In Persian)
  3. Makon, Rez and [et al ...]. Sustainable research and development. Quarterly Rahyaft. Volume 7, Issue 16, Winter 1998 P. 5-13 (In Persian)
  4. Filho,W. L. 2000. Dealing with Misconception on the Concept of Sustainability. International Journal of sustaionability in Higher Education, vol. 1, No1. P. 9-19.
  5. Kicherer. A (2002). Proceedings of The 5th International Conference on Ecobalance. Tsukuba, Japan. pp. 413-414.
    1. Shanmuganathan, j.s., thiriveni sripriya, s., athish kumar, a.s.s vinod kumar, c. 2012. an overview green management, & the current issues inindia. excel International Journal of Multidisciplinary Management Studies, Vol.2 Issue 3. PP. 222-234.
    2. Abbaspour, Majid and Samira Khadivi. Green Management Challenges in Sustainable Development of the Country. The 6th National Biennial Conference of the Iranian Environmentalists Association, June 2006, Tehran, Iran. P. 1-25. (In Persian)
    3. Pane Haden, Stephanie S., Jennifer D. Oyler & John H. Humphreys. 2009. Historical, practical, and theoretical perspectives on green management An exploratory analysis. Management Decision Vol. 47 No. 7, 2009 pp. 1041-1055
    4. Kane, Gareth (2011). The green executive: corporate leadership in a low carbon economy. Washington, DC: Earthscan. P. 8.
    5. Kane, Gareth. The Green Executive: Corporate Leadership in a Low Carbon Economy. Translation by Tahereh Khorsti, Mohammad Hassan Emami and Majid Seraiarian. Isfahan: Asemanneghar, 2011, Vol. I, p. 22 (In Persian)
    6. Peng, Y.S. and Lin, S.S. 2008. Local responsiveness pressure, subsidiary resources, greenmanagement adoption, and subsidiaries’ performance: evidence from Taiwanesemanufacturers. Journal of Business Ethics, Vol. 79 Nos 1/2, pp. 199-212
    7. Tran Ben. 2009. Green management: the reality of being green in business. Journal of Economics, Finance and Administrative Science Volume 14, Issue 27 . PP. 21-45.
    8. Florida, R. and Davison, D. 2001. Gaining from green management: environmental management systems inside and outside the factory. California Management Review, Vol. 43 No. 3. pp. 64–84.
    9. Darnall, N., Jolley, G.J. and Handfield, R. 2008. Environmental management systems and green supply chain management: complements for sustainability?. Business Strategy and the Environment, Vol. 18 No. 1, pp. 30-45.
    10. Moini Olav J., Hamid, Sorensen Eva, Szuchy-Kristiansen, 2001, “Adoption of green strategy by Danish firms”, Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, Vol. 5 Iss 2 P. 197.
    11. Pillania, Rajesh, (2014),"Green management: The state of practice, research, teaching, training and consultancy, Journal of Management Development, Vol. 33 Iss 2. P. 140.
    12. Kung, Fan-Hua, Cheng-Li Huang, Chia-Ling, Cheng, 2012,"Assessing thegreen value chain to improve environmental performance", International Journal of Development Issues, Vol. 11 Issues 2. P. 120.
    13. Ghaleyie,  Alireza and Seyed Mohammad Seyed Alavi. The Role of Islamic Azad University in Tehran Suburbs’ Sustainable Development (Case of Study: Islamshahr Division). Journal of Iranian Social Development Studies. Winter 2013, Volume 5, Issue 2, P. 106-107. (In Persian)
    14. Galavandi, Hassaon, Ebrahim Sheikhzadeh and  Seyed Mohammad Seyed Alavi. The Evaluation of The Effect of Faculty Member’s Performance on Improving Social Development Parameters (Based on the Views of Science and Research Campus Ph.D. Students). Journal of Iranian Social Development Studies. Spring 2015, Volume 7, Issue 3, P. 35-51. (In Persian)
    15. Malekinia, Emad. Designing a Model for Evaluation of Sustainable University (Case: University of Tehran). Ph. D. Thesis in Higher education management, University of Tehran. 2014. P. 1-2 & 145-157.  (In Persian)
    16. Sadeghi, Mehdi. Developing a model for sustainable university in Islamic azad university. Ph.D Thesis in Higher Education Management. Islamic Azad UniversityScience And Research Branch. 2013, P1 & 129-162. (In Persian)
    17. Savely, Susanne M., Arch I. Carson, George L. Delclos. 2007. An environmental management system implementation model for U.S. colleges and universities. Journal of Cleaner Production. Volume 15, Issue 7. PP. 660-670.
    18. Sammalisto, Kaisu, Agneta Sundstrom & Tove Holm. 2015. Implementation of sustainability in universities as perceived by faculty and staff e a model from a Swedish university. Journal of Cleaner Production Vol. 106. PP. 45-54.
    19. Linston H.A., Turoff M. 1975. Introduction to the Delphi method: Techniques and Applications; Edited: Harold A. Linston and Murray Turoff, London: Addison-Wesley.
    20. Hasson F., S.K., McKenna H. 2000. Research Guidelines for the Delphi survey technique. Journal of Advanced Nursing, Vol.32, No.4. PP. 1008–1015.
    21. Powell, C (2003). The Delphi technique: myths and realities. Journal of Advanced Nursing. Volume 41, Issue 4, Pages 376–382.
    22. Garzella, Stefano & Raffaele Fiorentino. 2014. An integrated framework to support the process of green management adoption. Business Process Management Journal. Vol. 20 No. 1. [avalibal at: http://www.emeraldinsight.com/doi/full/ 10.1108/BPMJ-01-2013-0002]. PP.68-89.
    23. Scott, Rowena. H. 2009. Sustainable curriculum, sustainable university, enculture, The Berkeley Electronic Press, Vol. 2. PP. 120-129.
    24. UNEP (2013). Greening Universities Toolkit, Transforming universities into Green and Sustainable Campuses: a toolkit for implementers.[http://www.unep.org/training/docs/Greening_ Universities _Toolkit.pdf]. PP.8-10.
    25. Viebahn, Peter. 2002. An environmental management model for universities: from environmental guidelines to staff involvement. Journal of Cleaner Production. Vol. 10, Issue 1. PP. 3-12.
    26. Weenen H. V (2000). Towards a Vision of a Sustainable University. International Journal of Sustainability in Higher Education. Vol. 1, No.1. PP. 20-34.
    27. Iranian Society for Green Management. Green Management Model. Isfahan: Andisheh Gostar, 2010. (In Persian)
    28. Pahlavan, Atech. Presenting an Environmental Management Model for Water Power Projects. Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science and Research Branch, 2005. P. 42-61. (In Persian)
    29. Pourbagheri, Tahereh. Optimized  Environmental Priorities of Educational Centers by AHP Method (Case study: Islamic Azad University,Tonekabon Branch). Graduate Thesis for Environmental Management. Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 76-96. (In Persian)
    30. Taghavi, Lobat and Nima Farzam Farr. Introducing green campus indices and models and presenting a mathematical model for measuring its stability. 21st National - Regional Conference of Iranian Society of Environmentalists (Green Management and Challenges). Tehran, Islamic Azad University, Science and Research Branch. March, 2015. p. 12-21. (In Persian)
    31. Marjan, Daneshvar Tehrani. Classification of Green Management Criteria in Energy &Waste (case study: Erfan hospital – Tehran). Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 11-21. (In Persian)
    32. Mirzaie, Shima and Rana Noormand. Understanding the components of management to welcome the green paradigm. The 1st international conference business and organizational intelligence  at Shahid Beheshti University, May, 2016. p. 1-14. (In Persian)
    33. Naghilou, Mitra. Preparation of Environmental Managementplanforauto industries (Case study: SaipaDieselCompany). Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 11-43. (In Persian)
    34. Velazquez, L., Munguia, N., Platt, A. and Taddei, J. 2006, Sustainable universty: what can be the matter?. Journal of Cleaner Production, Vol. 14, No. PP. 9-11.
    35. Alshuwaikhat, Habib and Abubakar, Ismaila. 2008. An integrated approach to achieving campus sustainability: assessment of the current campus environmental management practices. Journal of Cleaner Production, Vol. 16, No. 16. PP. 1777-1785.
    36. Gunawan, Tarigan, E., Prayogo, D. N. and Mardiono, L. 2012. Eco-sustainable campus initiatives: a web content analysis. Proceedings of The 3rd International Conference on Technology and Operations Management: Sustaining Competitiveness through Green Technology Management, Bandung–Indonesia (July 4-6)
    37. Kulkarni, Vijay & Ramachandra T.V. 2006. Environmental Management, New Delhi: Common wealth Of Learning. Canada and Indian Institute of Science. [Online Access: http://bookstore.teriin.org/book_inside.php?material_id=557]
    38. Savely, Susanne M., Arch I. Carson, George L. Delclos. 2007. A survey of the implementation status of environmental management systems in U.S. colleges and universities. Journal of Cleaner Production 15 PP. 650-659.
    39. Uberoi, NK. 2003. Environmental management. New Delhi: Excel Books.
    40. Nejati, Mostafa & Mehran Nejati. 2013. Assessment of sustainable university factors from the perspective of university students. Journal of Cleaner Production 48. PP. 101-107.
    41. Teodoreanu, Ioana. 2013. engineering education for sustainable development: a strategic framework for universities. Oradea University: Fascicle of Management and Technological Engineering Journal, Volume XXII (XII). PP. 413-418.

 

 


 

 

 

 

 



1- دانشجوی دوره دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران*(مسوول مکاتبات).

2- دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

3- دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

4- دانشیار، گروه مدیریت آموزش عالی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

 

[5]- Ph. D. Student , Higher Education Management at Urmia University, Iran, Urmia *(Corresponding author).

[6]-Associate Professor and Faculty Member of Department of Educational Sciences, Faculty of Literature & Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.

[7]-­Associate Professor and Faculty Member of Department of Educational Sciences, Faculty of Literature & Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.

[8]- Associate Professor and Faculty Member of Department of Higher Education, Faculty of Management and Economics, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.

1- Brandt Land

2- Altomare

3- Nattrass

4- Gareth Kane

1- Tran

2- Pane Haden

3- Taylor

4- Theodore W. Schultz

5- Gary S. Becker

1- Savely

2- Carson

3- Delclos

  1. Nazpour, Mohammad Naghi. Values and Development: A Case Study of the Constitution of the Islamic Republic. Tehran: Islamic Culture and Thought Research Center, 1999. (In Persian)
  2. Ostad Hussein, Reza and Sirous Kohhnabi. The Role of University in the Development of Regional Sustainability. Economics Journal, 2003, No. 27 and 28. p. 52 (In Persian)
  3. Makon, Rez and [et al ...]. Sustainable research and development. Quarterly Rahyaft. Volume 7, Issue 16, Winter 1998 P. 5-13 (In Persian)
  4. Filho,W. L. 2000. Dealing with Misconception on the Concept of Sustainability. International Journal of sustaionability in Higher Education, vol. 1, No1. P. 9-19.
  5. Kicherer. A (2002). Proceedings of The 5th International Conference on Ecobalance. Tsukuba, Japan. pp. 413-414.
    1. Shanmuganathan, j.s., thiriveni sripriya, s., athish kumar, a.s.s vinod kumar, c. 2012. an overview green management, & the current issues inindia. excel International Journal of Multidisciplinary Management Studies, Vol.2 Issue 3. PP. 222-234.
  6. Abbaspour, Majid and Samira Khadivi. Green Management Challenges in Sustainable Development of the Country. The 6th National Biennial Conference of the Iranian Environmentalists Association, June 2006, Tehran, Iran. P. 1-25. (In Persian)
  7. Pane Haden, Stephanie S., Jennifer D. Oyler & John H. Humphreys. 2009. Historical, practical, and theoretical perspectives on green management An exploratory analysis. Management Decision Vol. 47 No. 7, 2009 pp. 1041-1055
  8. Kane, Gareth (2011). The green executive: corporate leadership in a low carbon economy. Washington, DC: Earthscan. P. 8.
  9. Kane, Gareth. The Green Executive: Corporate Leadership in a Low Carbon Economy. Translation by Tahereh Khorsti, Mohammad Hassan Emami and Majid Seraiarian. Isfahan: Asemanneghar, 2011, Vol. I, p. 22 (In Persian)
  10. Peng, Y.S. and Lin, S.S. 2008. Local responsiveness pressure, subsidiary resources, greenmanagement adoption, and subsidiaries’ performance: evidence from Taiwanesemanufacturers. Journal of Business Ethics, Vol. 79 Nos 1/2, pp. 199-212
  11. Tran Ben. 2009. Green management: the reality of being green in business. Journal of Economics, Finance and Administrative Science Volume 14, Issue 27 . PP. 21-45.
  12. Florida, R. and Davison, D. 2001. Gaining from green management: environmental management systems inside and outside the factory. California Management Review, Vol. 43 No. 3. pp. 64–84.
  13. Darnall, N., Jolley, G.J. and Handfield, R. 2008. Environmental management systems and green supply chain management: complements for sustainability?. Business Strategy and the Environment, Vol. 18 No. 1, pp. 30-45.
  14. Moini Olav J., Hamid, Sorensen Eva, Szuchy-Kristiansen, 2001, “Adoption of green strategy by Danish firms”, Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, Vol. 5 Iss 2 P. 197.
  15. Pillania, Rajesh, (2014),"Green management: The state of practice, research, teaching, training and consultancy, Journal of Management Development, Vol. 33 Iss 2. P. 140.
  16. Kung, Fan-Hua, Cheng-Li Huang, Chia-Ling, Cheng, 2012,"Assessing thegreen value chain to improve environmental performance", International Journal of Development Issues, Vol. 11 Issues 2. P. 120.
  17. Ghaleyie,  Alireza and Seyed Mohammad Seyed Alavi. The Role of Islamic Azad University in Tehran Suburbs’ Sustainable Development (Case of Study: Islamshahr Division). Journal of Iranian Social Development Studies. Winter 2013, Volume 5, Issue 2, P. 106-107. (In Persian)
  18. Galavandi, Hassaon, Ebrahim Sheikhzadeh and  Seyed Mohammad Seyed Alavi. The Evaluation of The Effect of Faculty Member’s Performance on Improving Social Development Parameters (Based on the Views of Science and Research Campus Ph.D. Students). Journal of Iranian Social Development Studies. Spring 2015, Volume 7, Issue 3, P. 35-51. (In Persian)
  19. Malekinia, Emad. Designing a Model for Evaluation of Sustainable University (Case: University of Tehran). Ph. D. Thesis in Higher education management, University of Tehran. 2014. P. 1-2 & 145-157.  (In Persian)
  20. Sadeghi, Mehdi. Developing a model for sustainable university in Islamic azad university. Ph.D Thesis in Higher Education Management. Islamic Azad UniversityScience And Research Branch. 2013, P1 & 129-162. (In Persian)
  21. Savely, Susanne M., Arch I. Carson, George L. Delclos. 2007. An environmental management system implementation model for U.S. colleges and universities. Journal of Cleaner Production. Volume 15, Issue 7. PP. 660-670.
  22. Sammalisto, Kaisu, Agneta Sundstrom & Tove Holm. 2015. Implementation of sustainability in universities as perceived by faculty and staff e a model from a Swedish university. Journal of Cleaner Production Vol. 106. PP. 45-54.
  23. Linston H.A., Turoff M. 1975. Introduction to the Delphi method: Techniques and Applications; Edited: Harold A. Linston and Murray Turoff, London: Addison-Wesley.
  24. Hasson F., S.K., McKenna H. 2000. Research Guidelines for the Delphi survey technique. Journal of Advanced Nursing, Vol.32, No.4. PP. 1008–1015.
  25. Powell, C (2003). The Delphi technique: myths and realities. Journal of Advanced Nursing. Volume 41, Issue 4, Pages 376–382.
  26. Garzella, Stefano & Raffaele Fiorentino. 2014. An integrated framework to support the process of green management adoption. Business Process Management Journal. Vol. 20 No. 1. [avalibal at: http://www.emeraldinsight.com/doi/full/ 10.1108/BPMJ-01-2013-0002]. PP.68-89.
  27. Scott, Rowena. H. 2009. Sustainable curriculum, sustainable university, enculture, The Berkeley Electronic Press, Vol. 2. PP. 120-129.
  28. UNEP (2013). Greening Universities Toolkit, Transforming universities into Green and Sustainable Campuses: a toolkit for implementers.[http://www.unep.org/training/docs/Greening_ Universities _Toolkit.pdf]. PP.8-10.
  29. Viebahn, Peter. 2002. An environmental management model for universities: from environmental guidelines to staff involvement. Journal of Cleaner Production. Vol. 10, Issue 1. PP. 3-12.
  30. Weenen H. V (2000). Towards a Vision of a Sustainable University. International Journal of Sustainability in Higher Education. Vol. 1, No.1. PP. 20-34.
  31. Iranian Society for Green Management. Green Management Model. Isfahan: Andisheh Gostar, 2010. (In Persian)
  32. Pahlavan, Atech. Presenting an Environmental Management Model for Water Power Projects. Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science and Research Branch, 2005. P. 42-61. (In Persian)
  33. Pourbagheri, Tahereh. Optimized  Environmental Priorities of Educational Centers by AHP Method (Case study: Islamic Azad University,Tonekabon Branch). Graduate Thesis for Environmental Management. Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 76-96. (In Persian)
  34. Taghavi, Lobat and Nima Farzam Farr. Introducing green campus indices and models and presenting a mathematical model for measuring its stability. 21st National - Regional Conference of Iranian Society of Environmentalists (Green Management and Challenges). Tehran, Islamic Azad University, Science and Research Branch. March, 2015. p. 12-21. (In Persian)
  35. Marjan, Daneshvar Tehrani. Classification of Green Management Criteria in Energy &Waste (case study: Erfan hospital – Tehran). Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 11-21. (In Persian)
  36. Mirzaie, Shima and Rana Noormand. Understanding the components of management to welcome the green paradigm. The 1st international conference business and organizational intelligence  at Shahid Beheshti University, May, 2016. p. 1-14. (In Persian)
  37. Naghilou, Mitra. Preparation of Environmental Managementplanforauto industries (Case study: SaipaDieselCompany). Graduate Thesis, Islamic Azad University, Science And Research Branch. 2014, P. 11-43. (In Persian)
  38. Velazquez, L., Munguia, N., Platt, A. and Taddei, J. 2006, Sustainable universty: what can be the matter?. Journal of Cleaner Production, Vol. 14, No. PP. 9-11.
  39. Alshuwaikhat, Habib and Abubakar, Ismaila. 2008. An integrated approach to achieving campus sustainability: assessment of the current campus environmental management practices. Journal of Cleaner Production, Vol. 16, No. 16. PP. 1777-1785.
  40. Gunawan, Tarigan, E., Prayogo, D. N. and Mardiono, L. 2012. Eco-sustainable campus initiatives: a web content analysis. Proceedings of The 3rd International Conference on Technology and Operations Management: Sustaining Competitiveness through Green Technology Management, Bandung–Indonesia (July 4-6)
  41. Kulkarni, Vijay & Ramachandra T.V. 2006. Environmental Management, New Delhi: Common wealth Of Learning. Canada and Indian Institute of Science. [Online Access: http://bookstore.teriin.org/book_inside.php?material_id=557]
  42. Savely, Susanne M., Arch I. Carson, George L. Delclos. 2007. A survey of the implementation status of environmental management systems in U.S. colleges and universities. Journal of Cleaner Production 15 PP. 650-659.
  43. Uberoi, NK. 2003. Environmental management. New Delhi: Excel Books.
  44. Nejati, Mostafa & Mehran Nejati. 2013. Assessment of sustainable university factors from the perspective of university students. Journal of Cleaner Production 48. PP. 101-107.
  45. Teodoreanu, Ioana. 2013. engineering education for sustainable development: a strategic framework for universities. Oradea University: Fascicle of Management and Technological Engineering Journal, Volume XXII (XII). PP. 413-418.