ارزیابی عملکرد آب در اکوسیستم‌های حوضه آبخیز قره‌سو بر مبنای الگوی کاربری اراضی و پوشش سرزمین

نوع مقاله: مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آمایش سرزمین، ذانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

2 استادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 دانشیار گروه محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

زمینه و هدف: تولید آب یکی از ارزشمندترین خدمات اکوسیستم‌ها است که حیات موجودات به شدت تحت تأثیر شرایط آن قرار دارد. محدودیت ذاتی تولید آب و مصرف بی‌رویه آن چالشی عظیم در جهان ایجاد کرده است. بنابراین، ضروری است در راستای حفظ و تنظیم چرخه‌های آب‍‍‍‍‍‍شناختی، توسعه هر منطقه هماهنگ با پتانسیل آبی آن انجام شود. این مطالعه با هدف ارزیابی عملکرد آب در حوضه آبخیز قره‌سو واقع در استان گلستان بر مبنای الگوی کنونی کاربری اراضی و پوشش سرزمین صورت پذیرفت تا سهم نسبی سیماهای این منطقه در میزان تولید، مصرف و ذخیره آب مشخص شود. روش بررسی: در این مطالعه، ابتدا داده‌های اقلیم و آب و هوا (دوره 30 ساله)، هیدرولوژی، خاک، کاربری اراضی و پوشش سرزمین (1394-1390) از محدوده مطالعاتی تهیه گردید. سپس، با تجزیه و تحلیل آن‌ها، مدل‌سازی عملکرد آب از دیدگاه رویکرد خدمات اکوسیستمی، با استفاده از مدل InVEST و بر مبنای الگوی کاربری اراضی و پوشش سرزمین صورت پذیرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که میانگین تولید آب در هر هکتار کاربری‌های انسان‌ساخت، جنگل‌داری، مرتع‌داری، کشاورزی و مناطق آبی به ترتیب حدود 1115، 840، 556، 953 و 909 متر مکعب و میزان میانگین مصرف آب نیز به ترتیب حدود 735، 555، 496، 782 و 677 متر مکعب در هکتار است. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهند بخش‌های میانی حوضه بیشترین سهم را در میزان تولید آب حوضه دارند و تا حدود زیادی تحت تأثیر کاربری‌های انسان‌ساخت و کشاورزی قرار دارند. همچنین، بیشترین مقدار مصرف آب نیز در ازای کاربری‌های کشاورزی و توسعه انسان‌ساخت اتفاق می‌افتد و بیانگر این واقعیت هستند که سهم عمده مصرف آب در آبخیز متأثر از شدت فعالیت‌های انسانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات