تجمع زیستی عناصر مس، آهن و روی در اسفنج دریایی Haliclona sp. در جزیره‌های قشم و لارک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری محیط زیست، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران.

2 استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران.

3 استادیار، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه سمنان، ایران.

4 استاد، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران.

5 استادیار، بخش تحقیقات بیماری‌های گیاهان، موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، تهران، ایران.

10.22034/jest.2017.11382

چکیده

زمینه و هدف: اسفنج­ها بی­مهرگان چسبیده به بستر سخت دریاها هستند که می­توانند سالیان سال در یک جا و مکان ثابتی زندگی کنند و همواره حجم بسیار بالایی از آب دریا را فیلتر نموده و بنابراین قادر به تجمع آلاینده­های محیط زیستی از قبیل عناصر در یک دوره زمانی طولانی هستند.
روش بررسی: در این مطالعه از اسفنج دریایی Haliclona sp. موجود در جزیره های قشم و لارک به عنوان شاخص آلودگی عناصر این دو جزیره استفاده شد. بدین منظور  13 نمونه اسفنج Haliclona sp. از جزیره­ قشم و 15 نمونه اسفنج Haliclona sp. از جزیره­ لارک به روش  SCUBجمع­آوری شدند و میزان عناصر روی، مس و آهن در نمونه­های توده اسفنج، پس از آماده سازی به وسیله دستگاه جذب اتمی شعله­ای اندازه­گیری گردید.
یافته‌ها: اختلاف غلظت عناصر روی، مس و آهن در نمونه­های اسفنج Haliclona sp. بین جزیره­های قشم و لارک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که متوسط میزان عناصر روی، مس و آهن در اسفنج دریایی Haliclona sp. جزیره­ قشم به ترتیب 23/115، 18/1698 وmg/kg  91/74 و در اسفنج دریایی Haliclona sp. جزیره­ لارک به ترتیب 73/74، 74/1354 وmg/kg  36/40 بود و به غیر از آهن، این اختلاف میانگین­ها معنی­دار بودند (05/0P<).  
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این بررسی نشان داد که جزیره قشم به علت تمرکز بالای صنعتی غرب شهرستان بندرعباس از نظر توزیع جغرافیایی صنایع در مقایسه با دیگر نقاط استان هرمزگان و نزدیکی قشم به صنایع شهرستان بندرعباس از آلودگی فلزات بیشتری نسبت به جزیره لارک دارد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره نوزدهم،ویژه نامه شماره 5، تابستان1396

 

تجمع زیستی عناصر مس، آهن و روی در اسفنج دریایی Haliclona sp. در جزیره­های قشم و لارک

الهه نوروزی [1]

نادر بهرامی­فر[2]*

شمس­الضحی ابوالمعالی[3]

عباس اسماعیلی ساری[4]

علی علیزاده[5]

nbahramifar@modares.ac.ir

تاریخ دریافت: 05/03/1394

تاریخ پذیرش: 10/09/1394

چکیده

زمینه و هدف: اسفنج­ها بی­مهرگان چسبیده به بستر سخت دریاها هستند که می­توانند سالیان سال در یک جا و مکان ثابتی زندگی کنند و همواره حجم بسیار بالایی از آب دریا را فیلتر نموده و بنابراین قادر به تجمع آلاینده­های محیط زیستی از قبیل عناصر در یک دوره زمانی طولانی هستند.

روش بررسی: در این مطالعه از اسفنج دریایی Haliclona sp. موجود در جزیره های قشم و لارک به عنوان شاخص آلودگی عناصر این دو جزیره استفاده شد. بدین منظور  13 نمونه اسفنج Haliclona sp. از جزیره­ قشم و 15 نمونه اسفنج Haliclona sp. از جزیره­ لارک به روش  SCUBجمع­آوری شدند و میزان عناصر روی، مس و آهن در نمونه­های توده اسفنج، پس از آماده سازی به وسیله دستگاه جذب اتمی شعله­ای اندازه­گیری گردید.

یافته‌ها: اختلاف غلظت عناصر روی، مس و آهن در نمونه­های اسفنج Haliclona sp. بین جزیره­های قشم و لارک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که متوسط میزان عناصر روی، مس و آهن در اسفنج دریایی Haliclona sp. جزیره­ قشم به ترتیب 23/115، 18/1698 وmg/kg  91/74 و در اسفنج دریایی Haliclona sp. جزیره­ لارک به ترتیب 73/74، 74/1354 وmg/kg  36/40 بود و به غیر از آهن، این اختلاف میانگین­ها معنی­دار بودند (05/0P<).  

بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این بررسی نشان داد که جزیره قشم به علت تمرکز بالای صنعتی غرب شهرستان بندرعباس از نظر توزیع جغرافیایی صنایع در مقایسه با دیگر نقاط استان هرمزگان و نزدیکی قشم به صنایع شهرستان بندرعباس از آلودگی فلزات بیشتری نسبت به جزیره لارک دارد.

واژه­های کلیدی: اسفنج­های دریایی ، عناصر سنگین، خلیج فارس، جزیره لارک و جزیره قشم.

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 19, Special No.5, Summer 2017

 

 

 

 

 


Bioaccumulation of copper, iron and zinc in marine sponges Haliclona sp. in Qeshm and Lark islands

 

Elaheh Norouzi[6]

Nader Bahramifar[7]

Shamsozoha Abolmaali[8]

Abbas Esmaeli sari [9]

Ali Alizadeh [10]*

nbahramifar@modares.ac.ir

 

Abstract

Background and Objective: Sponges invariably filter a large volume of sea water and potentially accumulate heavy metals and other contaminants from the environment. Sponges, being sessile marine invertebrates and modular in body organization, can live many years in the same location and therefore have the ability to accumulate anthropogenic pollutants such as metals over a long period.

Method: In this study, marine sponge Haliclona sp. from Qeshm and Larak islands was evaluated as a potential indicator organism. For this purpose, 13 samples of marine sponge Haliclona sp. from Qeshm and 15 samples from Larak islands were collected and analyzed for the amount of heavy metals by flame atomic absorption spectrometer.

Findings: The mean concentrations of zinc, copper and iron of the marine sponge Haliclona sp. were found to be 115.23, 1698.18 and 74.91 mg/kg in Qeshm Island and 74.73, 1354.74 and 40.36 mg/kg Larak Island, respectively. The differences in concentrations of heavy metals in marine sponge, except for iron (p < 0/05), were significant in both Qeshm and Larak islands.

Conclusion: The results showed that in Qeshm island the heavy metals contamination in the Qeshm Island was greater than in Larak Island due to the high rate of industrial acitivities in the west part of Bandar Abbass Portland in terms of geographical industrial distribution compared to other part of the island. Moreover Qeshm Island is located, as a free trade zone, more close to the industrial zone of Bandar Abbass.  

Keywords: Marine sponge, Heavy metals, Persian Gulf, Larak and Qeshm islands.

 

مقدمه

 

محیط­های دریایی اغلب مخزن نهایی آلاینده­های ناشی از فعالیت­های صنعتی، شهری و روستایی هستند که این آلودگی­ها می­توانند بر موجودات آبی که در این محیط زندگی می­کنند اثرات مضر داشته باشند (1). هر ساله مقدار زیاد و متنوعی از انواع آلاینده­های آلی و سنتزی جدید به محیط­های دریایی و ساحلی وارد شده است که در میان آن­ها عناصر سنگین و PAHs، آلاینده رسوبات و آب­ها در مناطق ساحلی بوده­اند (2و3). محیط زیست دریایی به سبب این که از عناصر بسیار گوناگونی تشکیل شده است در برابر مواد خارجی که به عمد یا غیر عمد به آن وارد می­شود بسیار آسیب­پذیر است (4). یکی از قطب­های مهم تولید نفت جهان، منطقه خاورمیانه و از جمله خلیج فارس است (5). فعالیت­های اکتشاف و بهره­برداری نفت در این منطقه شدیدترین فعالیت­ها از نوع خود در جهان محسوب می­شوند. محصور بودن در خشکی و عمق کم نیز این منطقه را به شدت در معرض آلاینده­های انسانی قرار داده است و به علت وجود تنگه هرمز، زمان لازم برای تجدید آب آن با آب­های آزاد در حدود 3 تا 5/5 سال است (6). شهری شدن، صنعتی شدن، ایجاد بنادر و پالایشگاه­ها و هم­چنین حمل و نقل دریایی و ریزش­ها، محیط خلیج فارس را به شدت آلوده کرده است. به طور کلی منابع آلوده کننده نفتی در خلیج فارس شامل اکتشاف و بهره­برداری