بررسی همبستگی فضایی-زمانی میان روند تغییرات کاربری زمین و نوسانات کمی آب زیرزمینی در دشت اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی- دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشگاه تهران

3 انشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

4 کارشناس ارشد عمران، سازه های هیدرولیکی شرکت آب منطقه ای اردبیل

10.22034/jest.2018.15331.2380

چکیده

زمینه و هدف: درک ارتباط فضایی-زمانی تغییرات کاربری زمین و منابع آب زیرزمینی برای مدیریت مؤثر و پایدار دشت‌های ممنوعه بسیار حائز اهمیت است. این تحقیق درصدد بررسی ارتباط بین تغییرات کاربری زمین و نوسانات عمق سطح آب زیرزمینی در دشت ممنوعه اردبیل می‌باشد.
روش بررسی: نقشه‌های کاربری زمین برای سال های 1998،1989، 2009 و 2014 از تصاویر ماهوراه‌ای لندست استخراج و طبقه‌بندی شد و سپس مورد ارزیابی صحت قرار گرفت. همچنین نقشه‌های پراکنش عمق آب زیرزمینی با روش کریجینگ برای چهار دوره مطالعاتی از داده‌های پیزومتری تهیه شد. همبستگی و ارتباط بین تغییرات کاربری زمین و نوسانات عمق آب زیرزمینی توسط روش‌های REGRESS و CORRELATE صورت پذیرفت.
یافته ها: روند تغییرات کاربری زمین نشان‌دهنده افزایش مناطق انسان‌ساخت (1/5%) و کشاورزی (57/10%) و به‌تبع آن کاهش زمین‌های بایر (78/14%) و جنگل (88/0%) می باشد. هم‌چنین به‌طور متوسط عمق سطح آب زیرزمینی در 24 سال گذشته 27/6 متر کاهش یافته است. مقدار R حاصل از روش REGRESS بین 0.35 تا 0.54 در دوره‌های مطاعاتی به دست آمد. ارزش R2 حاصل از CORRELATE برای تک‌تک پیکسل‌ها نشان‌دهنده ارتباط مستقیم بین توسعه زمین‌های کشاورزی و مناطق انسان‌ساخت و کاهش مراتع با روند کاهشی عمق سطح آب زیرزمینی می‌باشد.
بحث و نتیجه گیری: نتایج بیانگر قابلیت تکنیک‌های RS و GIS به همراه مدل‌های آماری مبتنی بر تحلیل‌های رگرسیونی در بررسی ارتباط بین تغییرات کاربری زمین و نوسانات عمق سطح آب زیرزمینی میباشد. نتایج و رهیافت تحقیق حاضر می‌تواند در مدیریت، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری منابع آب زیرزمینی در دشت‌های ممنوعه به خصوص دشت اردبیل مؤثر واقع شود و هم‌چنین در انتخاب و شناسایی مکان‌های اولویت‌دار برای مدیریت کاربری‌ها و آب‌های زیرزمینی مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات