مدیریت راهبردی توسعه پایدار گردشگری در مناطق ساحلی با استفاده از مدل SWOT و ماتریس QSPM (منطقه مورد مطالعه: استان مازندران)

نوع مقاله: مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد گروه مدیریت محیط‌ زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

3 استادیار گروه مدیریت محیط‌ زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

10.22034/jest.2018.10546.1899

چکیده

زمینه و هدف: در سالهای اخیر روند توسعه گردشگری در سواحل استان مازندران، بدون توجه به برنامه ریزی اصولی و ظرفیت توان منطقه، موجبات اثرات نامطلوب زیست محیطی و تخریب ساحل را فراهم آورده است، از این رو هدف پژوهش حاضر ساماندهی فعالیت های گردشگری ساحلی در استان مازندران با ارائه یک برنامه راهبردی و اصولی و متناسب با شرایط منطقه می باشد.

روش بررسی: پژوهش حاضر در سه مرحله صورت پذیرفته است. مرحله اول شامل تهیه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی(IFE) و خارجی (EFE) می باشد. در مرحله دوم با تهیه ماتریس فرصت‌ها، تهدیدات، قوت ها و ضعف‌ها (SWOT)، راهبردهای متناسب با عوامل ارائه گردید. در مرحله سوم نیز با تهیه ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی(QSPM)، راهبردها ارزیابی و راهبردهای برتر انتخاب شد.

یافته ها: در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی، بیشترین امتیاز وزن‌دار به انجام پرژه های شناخت وضعیت منطقه و در ماتریس ارزیابی عوامل خارجی به مجاورت و نزدیکی به کلان شهر تهران اختصاص یافته است. بر اساس نتایج، 25 راهبرد از تجزیه و تحلیل عوامل داخلی و خارجی مدیریت راهبردی مناطق گردشگری ساحلی استان مازندران بدست آمد.

بحث و نتیجه گیری: نتایج حاصل از ارزیابی راهبردها حاکی از آن است که اولین قدم در راستای اهداف مدیریت راهبردی مناطق گردشگری ساحلی، راهبرد SO3 با عنوان هدایت توسعه گردشگری ساحلی در منطقه بر اساس استقرار مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی می باشد. راهبردهایWT1 (اصلاح سیاست های توسعه گردشگری بر اساس مطالعات استراتژیک)و WT2 (بکارگیری مکانیزم های مدیریت زیست محیطی شامل ارزیابی زیست محیطی استراتژیک (SEA) نیز به ترتیب در اولویت دوم و سوم قرار دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و دوم، شماره یک، فروردین  ماه 99

مدیریت راهبردی توسعه پایدار گردش گری در مناطق ساحلی بااستفادهازمدلSWOT و ماتریسQSPM(منطقه مورد مطالعه: استان مازندران)

 

زهرا صمدی طاری[1]

 جعفر نوری[2]ã

nourijafar@gmail.com

 رضا ارجمندی[3]

تاریخ دریافت: 20/02/94

تاریخ پذیرش: 20/05/94

چکیده
زمینه و هدف: در سال های اخیر روند توسعه گردش گری در سواحل استان مازندران، بدون توجه به برنامه ریزی اصولی و ظرفیت توان منطقه، موجبات اثرات نامطلوب زیست محیطی و تخریب ساحل را فراهم آورده است، از این رو هدف پژوهش حاضر ساماندهی       فعالیت های گردش گری ساحلی در استان مازندران با ارایه یک برنامه راهبردی و اصولی و متناسب با شرایط منطقه می باشد.

روش بررسی: پژوهش حاضر در سه مرحله صورت پذیرفته است. مرحله اول شامل تهیه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی(IFE) و خارجی (EFE) می باشد. در مرحله دوم با تهیه ماتریس فرصت‌ها، تهدیدات، قوت ها و ضعف‌ها (SWOT)، راهبردهای متناسب با عوامل ارایه گردید. در مرحله سوم نیز  با تهیه ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی(QSPM)، راهبردها ارزیابی و راهبردهای برتر انتخاب شد.

یافته ها: در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی، بیشترین امتیاز وزن‌دار به انجام پرژه های شناخت وضعیت منطقه و در ماتریس ارزیابی عوامل خارجی به مجاورت و نزدیکی به کلان شهر تهران اختصاص یافته است. بر اساس نتایج، 25 راهبرد از تجزیه و تحلیل عوامل داخلی و خارجی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی استان مازندران به دست آمد.

بحث و نتیجه گیری:نتایج حاصل از ارزیابی راهبردها حاکی از آن است که اولین قدم در راستای اهداف مدیریت راهبردی مناطق  گردش گری ساحلی، راهبرد SO3 با عنوان هدایت توسعه گردش گری ساحلی در منطقه بر اساس استقرار مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی می باشد. راهبردهایWT1 (اصلاح سیاست های توسعه گردش گری بر اساس مطالعات استراتژیک)و WT2 (به کارگیری  مکانیزم های مدیریت زیست محیطی شامل ارزیابی زیست محیطی استراتژیک (SEA) نیز به ترتیب در اولویت دوم و سوم قرار دارند.

 واژه های کلیدی: منطقه ساحلی، توسعه گردش گری، مدیریت راهبردی، مازندران

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 22, No.1,March, 2020

 

 

 

 


Strategic Management of Sustainable Development of Tourism in the Coastal Areas by Using SWOT Model and QSPM Matrix

(Case Study: Mazandaran Province)

 

Zahra Samadi Tari[4]

Jafar Nouri[5]*

nourijafar@gmail.com

Reza Arjmandi[6]

Accepted: 2015.08.11

Received: 2015.05.10

Abstract

Introduction: In recent years, the uncontrolled tourism development trend in the coastal areas of Mazandaran province, without taking into account the sustainable development principles and land suitability, has led to adverse environmental impacts and further damage to this area. Therefore, the current study aims to organize tourism activities by providing a strategic plan and appropriate to the region to assist the land management process in mentioned coastal areas.

Material and Methods: The present study has been carried out in three stages. In the first step, the Internal and External Factors Evaluation (IFE and EFE) matrices were prepared. In the second step, the SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities and Threats) matrix was developed, and accordingly strategies were presented. In the third stage, by preparing the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM), the strategies were evaluated and superior strategies were selected.

Results and Discussion: In the IFE matrix the highest weighted score was assigned to state of the environment studies and in the EFE matrix proximity to Tehran is the highest. According to the results, 25 strategies extracted from internal and external factors of strategic management of tourism in coastal areas of Mazandaran province. Based on comparison of mentioned strategies, SO3 strategy (coastal tourism development in the region based on the Integrated Coastal Zone Management) is the first step in the strategic management goals of coastal tourism. WT1 (Modifying tourism development policies based on strategic studies) and WT2 (implementation of environmental management mechanisms such as Strategic Environmental Assessment) strategies are respectively, in the second and third priority.

Key words: Coastal Area, Tourism Development, Strategic Management, Mazandaran

 

 

 

 

 زمینه و هدف

 

در حالی که صنعت گردش گری در میان بزرگ ترین صنایع جهانی و نیز در میان بخش های اقتصادی دارای بیشترین سرعت رشد قرار دارد (1 و 2)، گردش گری ساحلی بیشترین سرعت رشد را در میان انواع گردش گری با روند رشد قابل توجه در دهه های اخیر دارد (3). این در حالی است که چنین توسعه سریعی با اثرات نامطلوب زیست محیطی و اجتماعی در مناطق تحت توسعه گردش گری همراه شده است (4) و اثرات نامطلوب ناشی از گردش گری نیز موجبات توجه به رویکرد گردش گری پایدار را فراهم آورده است (5). به طور کلی توریسم به واسطه ی تامین زیرساخت ها، دارای پتانسیل اثرات مثبت بسیاری می باشد (4)، هم چنین در ایجاد فرصت های شغلی، حمایت از اقتصاد محلی و رفاه جوامع محلی نقش به سزایی دارد (3). کیفیت مناطق ساحلی عامل اصلی در جذب گردش گران می باشد، از سوی دیگر گردش گری با توسعه شهرنشینی و زیرساخت ها، افزایش حضور در آب های ساحلی و ... ، سیمای منطقه ساحلی را دستخوش تغییرات کرده و تهدیدات این مناطق را افزایش می دهد(6). بنابراین گردش گری ساحلی اگر به صورت مسوولانه (پایدار) توسعه یابد، به عنوان فرصتی برای ارتقای توسعه اقتصادی  همراه با حداقل اثرات نامطلوب، مطرح می باشد (7).

فعالیت های گردش گری ساحلی بر اساس استفاده از منابع ساحلی یا دریایی (چه طبیعی و چه ساخته دست بشر) بوده و در نوار ساحلی صورت می گیرند (8). بنابراین افزایش جمعیت در شهرهای ساحلی به معنای افزایش بهره برداری از این منابع خواهد بود (9)، در صورتی که منابع ساحلی در مقابل فعالیت های بشری بسیار آسیب پذیر می باشند (10 و 11). به طور کلی امروزه افزایش فشارهای ناشی از توریسم ساحلی و بهره برداری های بیش از حد از منابع طبیعی، صنعت توریسم را در مناطق ساحلی به خطر انداخته است (5) و در سال های اخیر، این مناطق در معرض فشارهای ناشی از تغییرات قرار گرفته اند (12). با یک نگاه کلی می توان دریافت که شهرنشینی ساحلی و کاربری های تفریحی ساحلی از عوامل اصلی تباهی اکوسیستم های ساحلی می باشند (13). اهم اثرات منفی زیست محیطی ناشی از توریسم در مناطق ساحلی عبارتند از آلودگی های زیست محیطی ناشی از دفع غیر اصولی پسماندها، آلودگی دریا ناشی از تخلیه پساب های تصفیه نشده، کاهش تنوع زیستی، فرسایش ساحل ناشی از ایجاد ساختارهای نامناسب دریایی (14)، تخریب زیستگاه های با ارزش ساحلی (تپه های شنی، تپه های مرجانی، تالاب ها، جنگل های مانگرو) و تصاحب و تغییر کاربری اراضی ساحلی(3). از جمله اثرات منفی اجتماعی نیز می توان به مطرود شدن فعالیت های اقتصادی سنتی، از بین رفتن آداب و رسوم محلی و از هم گسیختگی بافت اجتماعی اشاره نمود(14). در خصوص سابقه تحقیق در بخش داخلی می توان به مقالاتی نظیر تحلیل عوامل مؤثر بر گسترش گردش گری در ناحیه ساحلی چابهار با استفاده از مدل راهبردیSWOT  (15)، راهبردهای مناسب برای توسعه گردش گری دریاچه زریوار (16)، راهکارهای توسعه گردش گری روستایی در دهستان لواسان کوچک با استفاده از مدل SWOT (17) و در بخش خارجی به مقالاتی نظیر برنامه ریزی توریسم پایدار در مالزی (18)، روش فنی برای توسعه گردش گری پایدار در جزایر بالریک (4)، برنامه ریزی استراتژیک بازاریابی توریسم (19)، بررسی گردش گری ساحلی در چین تحت چارچوب مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی (20)  و مقاله توسعه پایدار توریسم در دریای سیاه مصر (21) اشاره نمود.

به منظور به حداقل رساندن آثار منفی گردش گری، تقویت آثار مثبت و حفاظت از منابع ساحلی و در نتیجه پایداری صنعت توریسم در این مناطق، باید توجه بیشتری به برنامه ریزی مناسب و تلفیق برنامه ریزی گردش گری با طرح های مدیریت مناطق ساحلی معطوف گردد. توجه به مطالب عنوان شده، لزوم تدوین یک برنامه‌ کلان و جامع مدیریت استراتژیک را با لحاظ نمودن دیگر نقش‌های خدماتی ساحل و شناخت بهتر شرایط محیط زیستی آن و تاکید بر بازسازی اکولوژیک ساحل آشکار می سازد تا تحت راهکارهای آن بتوان توسعه گردش گری در مناطق ساحلی را توام با ملاحظات زیست محیطی و در نظر گرفتن معیارهای اقتصادی و اجتماعی هماهنگ با الگوهای توسعه پایدار محقق نمود. لذا تحقیق حاضر با توجه به روند افزایش تقاضای گردش گری در منطقه ساحلی استان مازندران که موجبات توسعه گردش گری و بدنبال آن اثرات نامطلوب زیست محیطی و تخریب ساحل را فراهم آورده است، در راستای برنامه ریزی جهت استفاده پایدار از منابع ساحلی جهت دستیابی به الگوی توسعه پایدار گردش گری ساحلی صورت پذیرفته است. به عبارت دیگر هدف از انجام این پژوهش، ساماندهی فعالیت های گردش گری ساحلی در استان مازندران در راستای توسعه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ساحلی با ارایه یک برنامه راهبردی و اصولی و متناسب با شرایط منطقه می باشد.

 

 روش بررسی

این پژوهش  از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد که برای جمع آوری اطلاعات و داده های مورد نیاز از بررسی های اسنادی و کتابخانه ای و مطالعات میدانی استفاده گردید و با توجه به اطلاعات به دست آمده، به بررسی جاذبه ها، امکانات، خدمات و وضعیت کلی گردش گری در منطقه پرداخته  شد. در این راستا  از مدلSWOT   به عنوان یکی از ابزارهای استراتژیک تطابق نقاط قوت و ضعف درون سازمانی با فرصت ها و تهدیدات برون سازمانی و نیز ماتریس برنامه ریزی کمی استراتژیک (QSPM) بهره گرفته شد. از دیدگاه مدلSWOT ، یک استراتژی مناسب قوت ها و فرصت ها را به حداکثر و ضعف ها وتهدیدها را به حداقل ممکن می رساند. برای این منظور نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها در چهار حالت کلی پیوند داده می شود و گزینه های استراتژی WT,ST,WO,SO از بین آن ها انتخاب می گردد (22). جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش را سه گروه شامل گردش گران، جوامع محلی، خبرگان و متخصصین حوزه گردش گری تشکیل می دهد. جهت تعیین تعداد پرسش نامه‌های لازم در راستای برآورد اهداف این تحقیق و بررسی دیدگاه گردش گران در ارتباط با مناطق ساحلی استان مازندران، از فرمول تعیین حجم نمونه در پژوهش‌های غیرآزمایشی (پیمایشی) مطابق معادله (1) استفاده شده است. (23 و 24) :

معادله 1

 

                                                                         

z= مقدار متغیر در توزیع طبیعی (توزیع نرمال مربوط به منحنی گاوس)

n = حجم نمونه                           

P = درصد افرادی از جامعه که دارای صفت مورد مطالعه می‌باشند

q = درصد افرادی که فاقد آن صفت در جامعه می‌باشند ()

d = مقدار خطای قابل قبول در برآورد نسبت جامعه

با در نظر گرفتن سطح اطمینان 95 درصد، مقدار z از جدول توزیع نرمال آماری برابر با 96/1 و مقدار خطای قابل قبول نیز برابر با 05/0در نظر گرفته شده است. به علت در دسترس نبودن p ، مقدار آن مساوی 5/0 برآورد گردید، لذا تعداد پرسش نامه‍های لازم جهت بررسی دیدگاه اعضاء گروه‌ اول (گردش گران) نسبت به مناطق ساحلی استان مازندران در این تحقیق برابر با 385 عدد محاسبه شد:

    

در خصوص گروه خبرگان و متخصصین حوزه گردش گری ساحلی (اعضای گروه دوم) ، بین همه افراد این گروه پرسش نامه توزیع و تکمیل گردید. تعداد افراد این گروه 35 نفر بود. به منظور تعیین تعداد پرسش نامه‌های لازم جهت گروه سوم (جوامع محلی)، از فرمول کوکران (Cochran) (معادله 2) استفاده شد (23 و 24). در این فرمول توضیح پارامترها همانند معادله (1) می باشد و N نیز حجم جامعه مورد نظر است که بر اساس سرشماری سال 1390 جمعیتی معادل 521237 نفر را در بر می گیرد (25) .

       

معادله 2       

 

 

لذا تعداد پرسش نامه‍های لازم جهت بررسی دیدگاه جوامع محلی در این تحقیق برابر با 384 عدد محاسبه شده است:

 

         

در پرسش نامه طراحی شده، از آن جا که سوالات دارای مقیاس‌های نسبی می باشند، مبادرت به استفاده از طیف لیکرت(likert) گردید و به ترتیب برای گزینه‌های خیلی کم، کم، تا حدودی، زیاد و خیلی زیاد ضرایب 1، 2، 3، 4 و 5 در نظر گرفته شد. در این تحقیق، جهت تعیین  روایی پرسش نامه از روش روایی صوری و جهت  پایایی آن از روش آلفای کرونباخ در نرم افزار SPSS استفاده شد. بر اساس محاسبات انجام شده، نمره نهایی پایایی پرسش نامه‌های تحقیق حاضر برابر  با 81 درصد است که مقدار قابل قبولی می باشد. در این راستا برای اخذ نظرات اعضای گروه خبرگان و متخصصین حوزه گردش گری ساحلی، پرسش نامه‌ای با سوالات باز و کلی در ارتباط با تعیین عوامل تاثیرگذار اصلی و مهم خارجی و داخلی و تعیین وزن آن ها در اختیار آنها قرار گرفت. عوامل شناسایی شده به صورت  پرسش نامه ای بین گردش گران و جامعه محلی جهت بررسی دیدگاه آن ها در ارتباط با گردش گری مناطق ساحلی استان مازندران و وزن دهی عوامل توزیع گردید.

به منظور ارزیابی عوامل داخلی و خارجی تاثیر گذار در مدیریت گردش گری مناطق ساحلی استان مازندران، از ماتریس‌های IFE و EFE استفاده شده است. بدین منظور پس از بررسی و شناسایی وضعیت موجود، عوامل داخلی و خارجی تاثیرگذار در مدیریت       گردش گری مناطق ساحلی مذکور شناسایی و به هر یک از عوامل ضریبی از صفر (بی‌اهمیت) تا 1(بسیار مهم) اختصاص داده شد که  بیان گر اهمیت نسبی آن عامل نسبت به عوامل دیگر می باشد. سپس وضع موجود هر عامل با امتیازی بین 1 تا 5 (ضعیف، پایین تر از متوسط، متوسط، بالاتر از متوسط، بسیار خوب) تعیین شد. به این عددکه بر اساس فعالیت‌های کنونی سازمان اختصاص داده می‌شود "امتیاز وضع موجود" اطلاق می‌گردد. برای تعیین نمره نهایی هر عامل(امتیاز وزن دار)، امتیاز اهمیت هر عامل در نمره وضع موجود آن ضرب گردید. در ماتریس SWOT پس از فهرست نمودن هر یک از عوامل قوت، ضعف، فرصت و تهدید و نوشتن آن ها در سلول‌های مربوط به خود، از محل تلاقی هر یک از آن ها راهبردهای مورد نظر (SO، WO،ST و WT) حاصل گردید. در مرحله بعد به منظور اولویت بندی استراتژی های تدوین شده از ماتریس برنامه‏ریزی راهبردی کمی (QSPM) بهره گرفته شد. برای تهیه این ماتریس از نتیجه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی و ماتریسSWOT  استفاده گردید. بدین ترتیب که از ضرب امتیاز وزن‌دار هر عامل داخلی یا خارجی در امتیاز جذابیت هر راهبرد نسبت به عوامل مذکور که امتیازی بین 1 تا 4 (بدون جذابیت، تاحدی جذاب، دارای جذابیت معقول، بسیار جذاب) می باشد، امتیاز کل جذابیت که نشان دهنده جذابیت نسبی هر یک از عوامل داخلی و خارجی برای راهبرد مورد نظر است        به دست می آید. مجموع نمره‌های جذابیت هر یک از ستون‌های ماتریس برنامه‏ریزی راهبردی کمی، جذابیت کل راهبرد را نسبت به سایر راهبردها نشان می دهد.

 

یافته ها

محدوده مورد مطالعه

استان مازندران یکی از سه استان ساحلی شمال ایران است که در محدوده بین 35 درجه و 47 دقیقه تا 38 درجه و 5 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 34 دقیقه تا 56 درجه و 14 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. این استان از شرق به استان گلستان و از غرب به استان گیلان و از جنوب به سلسله جبال البرز پوشیده از درختان و درختچه های جنگلی خزان کننده پهن برگ هیرکانی محدود است که به شکل دیوار محکمی این منطقه را از استان های تهران و سمنان جدا می سازد(26). در استان مازندران حدود 90% جمعیت تا ارتفاع200 متر از سطح دریا زندگی می کنند. مساحت پوشش دهنده استان تا ارتفاع 200 متر 29/23 % است. این ارقام نشان می دهد که اکثریت جمعیت استان در کمتر از 4/1 مساحت استان که همان مناطق ساحلی می باشند، ساکن هستند. بنابراین منطقه دارای تراکم جمعیت بالایی می باشد (27). به طور کلی جلگه مازندران دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است که معروف به آب و هوای معتدل خزری می باشد. در سواحل و مناطق جلگه ای متوسط دما به بیش از 16 سانتی گراد افزایش می یابد. تفاوت کم میانگین سالیانه حداقل و حداکثر دما در ایستگاه های ساحلی و جلگه ای نشان از اعتدال هوا در طول سال دارد. در این استان میزان بارندگی از غرب به شرق و از حدود 1200 میلی متر در منطقه رامسر تا کمتر از 700 میلی متر در شرق کاهش می یابد. بیش ترین بارندگی در فصل پاییز و تا بیش از 47 درصد بارندگی سالیانه در ایستگاه های ساحلی اتفاق می افتد.

در خصوص ساختار ارتباط درون منطقه ای، در استان مازندران سه شریان مهم شمالی- جنوبی و یک شریان شرقی-غربی وجود دارد. در شریان های شمالی- جنوبی (چالوس، هراز، فیروزکوه)، تقریبا اهمیت هر سه محور یکسان بوده و حجم تردد در آن ها بالا است. محور چالوس ارتباط دهنده شهرهای غربی استان مازندران با مرکز ایران و محورهای هراز و فیروز کوه ارتباط دهنده شهرهای مرکزی استان با پایتخت می باشد. در روزهای پر تردد، این مسیر ظرفیت لازم را برای تردد حجم انبوه مسافرین نداشته و در نتیجه موجب ترافیک سنگین و بروز مشکلات فراوانی می شود. با بهره برداری از آزاد راه تهران- شمال در آینده مشکل ترافیکی این مسیر حل خواهد شد و دسترسی استان مازندران و شهرهای غربی این استان به مرکز ایران با سهولت بهتری انجام پذیر خواهد بود. این در حالی است که سهولت دسترسی در این مسیر در آینده موجب سرریز شدن بار ترافیکی بسیار سنگین به محور شرقی- غربی و هم چنین سربار مسافرین به منطقه خواهد شد. لذا باید جهت جلوگیری از آثار منفی زیست محیطی ناشی از آن، راهبرد های مناسبی در راستای توسعه پایدار گردش گری اتخاذ گردد.

بخش اعظم تاسیسات و امکانات رفاهی و اقامتی شهرهای موجود در منطقه مطالعاتی، در شش ماه از سال بدون استفاده رها گردیده و قابل بهره برداری نمی باشد. این در حالی است که حدود سه ماه از سال(فصل تابستان) استقبال گردش گران به این ناحیه، سبب کمبود امکانات می گردد، به طوری که تقاضا بیشتر از عرضه آن می باشد. بررسی ها حاکی از آن است که با وجود تاسیسات مختلف اقامتی، طیف محصولات گردش گری در محدوده مطالعاتی بسیار معدود و ناچیز بوده و منطقه از امکانات اقامتی سازمان یافته به نحوی که جاذب گردش گران باشد، برخوردار نیست. بخش قابل توجهی از امکانات و تاسیسات ساحلی در اختیار نهادها و سازمان های دولتی و غیردولتی قرار گرفته و عملاً امکان احداث واحدهای اقامتی ساحلی از بخش خصوصی سلب گردیده است، به طوری که اکثر مناطق ساحلی استان مازندران در اختیار اشخاص حقوقی و حقیقی قرار داشته و بهره گیری عمومی از سواحل توسط عموم مردم محدود و یا عملا غیرممکن گردیده است. سواحل استان مازندران را به لحاظ چشم انداز می توان به سه محور عمده رامسر ـ علمده، علمده ـ بابلسر و محور  بابلسر ـ فرح آباد و بهشهر تقسیم نمود. از دیگر مناطق با جلوه های زیبای طبیعی در منطقه ساحلی استان مازندران، می توان به مواردی نظیر دریای زاغمرز، ساحل گلوگاه، آبشار سنگ نو، تالاب لپو و پلنگان، ساحل خزر آباد، پناهگاه حیات وحش فریدون کنار، اثر طبیعی- ملی خشکه داران، غار دانیال و ... اشاره نمود(27). محدوده مورد مطالعه در این پژوهش، بر اساس مطالعات طرح ICZM کشور،  فاصله 10 کیلومتری در خشکی از دریا، به عنوان محدوده منطقه ساحلی تعیین شده است (28).

  ماتریس ارزیابی و تجزیه و تحلیل عوامل داخلی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی 

نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل مربوط به ارزیابی عوامل داخلی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی استان مازندران در جدول (1) نشان داده شده است. بر اساس جدول مذکور، در ستون "وزن" که نشان دهنده اهمیت نسبی یک عامل است، بیشترین امتیاز به عامل 7 و 12 (امکان ارایه طرح ها و برنامه های اجرایی در جهت بسط و توسعه گردش گری و ضعف مدیریت و عدم ثبات در مدیریت سازمان گردش گری) و کمترین امتیاز به عامل 8 و 11 (امکان اعمال طرح های هدایتی و حمایتی از موسسات و ارگان های فعال در امر گردش گری و عدم وجود اطلاعات کافی در زمینه گردش گران و میزان بهره برداری‏) اختصاص یافته است. بر همین اساس با توجه به رویکرد مناسب سازمان گردش گری در رابطه با موضوع تحقیق، بیش ترین امتیاز وزن‌دار به عامل اول (انجام پروژه های متعدد مطالعاتی در رابطه با شناخت وضعیت منطقه) و کم ترین امتیاز وزن‌دار به عامل هشتم (امکان اعمال طرح های هدایتی و حمایتی از موسسات و ارگان های فعال در امر گردش گری‏) تعلق گرفته است.

 

 

جدول1 - ماتریس عوامل استراتژیک داخلی (IFE) مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی

Table 1 - IFE matrix of strategic management of tourism in coastal areas

ردیف

عوامل داخلی

وزن

رتبه

امتیاز وزن دار

 

قوت ها  

1

انجام پروژه های متعدد مطالعاتی در رابطه با شناخت وضعیت منطقه

055/0

4

2207/0

2

اعتقاد مسوولان سازمان گردش گری به گسترش توریسم در منطقه به عنوان یک نیاز

059/0

2

1172/0

3

توجه به برنامه ریزی و سرمایه گذاری در بخش گردش گری

066/0

2

1310/0

4

امکان صدور مجوز جهت تعیین مناطق شناسایی شده با توجه به پتانسیل های موجود به عنوان منطقه نمونه گردش گری

059/0

1

059/0

5

تمایل به ساماندهی بخش گردش گری ساحلی در منطقه

066/0

2

1310/0

6

امکان جلب مشارکت و همکاری موسسات و تشکل های بخش خصوصی در جهت توسعه گردش گری

066/0

2

1310/0

7

امکان ارایه طرح ها و برنامه های اجرایی در جهت بسط و توسعه گردش گری

069/0

2

138/0

8

امکان اعمال طرح های هدایتی و حمایتی از موسسات، سازمان ها و ارگان های فعال در امر گردش گری

052/0

1

052/0

9

قابلیت تهیه و تدوین و به روز رسانی ضوابط و استانداردها، شاخص ها و معیارهای کیفیت خدمات، تاسیسات و موسسات گردش گری

066/0

2

1310/0

 

ضعف ها 

10

ضعف در اعمال قوانین موجود

066/0

2

1310/0

11

عدم وجود اطلاعات کافی در زمینه گردش گران و میزان بهره برداری

052/0

2

103/0

12

ضعف در مدیریت و عدم ثبات در مدیریت سازمان گردش گری

069/0

2

138/0

13

کمبود نیروی انسانی متخصص و مجرب

066/0

2

1310/0

14

ضعف در برنامه ریزی های لازم جهت تحقق اهداف تعیین شده صنعت گردش گری

066/0

2

1310/0

15

پایین بودن سطح ضوابط درجه بندی محل های اقامتی، هتل ها، مهمان سراها و سایر مجتمع های پذیرایی

062/0

2

124/0

16

عدم نظارت کافی بر عملکرد کمی و کیفی مراکز اقامتی و مجتمع های پذیرایی

066/0

2

1310/0

جمع

000/1

 

221/2

           

 

 


 ماتریس ارزیابی و تجزیه و تحلیل عوامل خارجی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی

نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل مربوط به ارزیابی عوامل خارجی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی استان مازندران در جدول(2) نشان داده شده است. بر این اساس بیش ترین امتیاز مربوط به اهمیت (وزن)، به عوامل 12، 29 و 42 (طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی کشور، نبود متولی واحد در نوار ساحلی، عدم هماهنگی سازمان های قانونی مرتبط و تصمیم گیر برای توسعه گردش گری و قدرت زیاد سایر بخش های دولتی در مقابل سازمان گردش گری در تصمیم گیری و هدایت توسعه) و کم ترین امتیاز به عامل 30 (پتانسیل لرزه خیزی منطقه‏) اختصاص یافته است. بر همین اساس بیشترین امتیاز وزن‌دار متعلق به عامل اول (مجاورت و نزدیکی به کلان شهر تهران) و کمترین متعلق به عامل 28 (تراکم بالای جمعیت در نوار ساحلی و تهدید منابع طبیعی با ارزش این مناطق) می باشد.

 

 

جدول2- ماتریس عوامل استراتژیک خارجی (EFE) مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی

Table 2- EFE matrix of strategic management of tourism in coastal areas

دیف

عوامل خارجی

وزن

رتبه

امتیاز
وزن دار

 

فرصت ها

 

 

 

1

مجاورت و نزدیکی به کلان شهر تهران

026/0

3

077/0

2

قابلیت بهره برداری توسط طیف گسترده ای از افراد

024/0

2

049/0

3

وجود چشم اندازهای ساحلی زیبا و منحصر به فرد

023/0

3

069/0

4

وجود دریای خزر با سواحل شنی و ماسه ای مناسب برای فعالیت های آبی و منسوب به آن (مانند شنا، قایق رانی، کشتی رانی و نظیر آن)

026/0

2

051/0

5

بهره برداری از جاده تهران شمال به عنوان یکی از زیرساخت های مهم گردش گری

024/0

2

049/0

6

نزدیکی به جاذبه‌های طبیعی ( نظیر رودخانه دانیال، منطقه جنگلی با درختان کمیاب انجیلی و ... )

026/0

2

051/0

7

نزدیکی به مجتمع های توریستی، تجاری، ورزشی و تفریحی

020/0

2

040/0

8

نزدیکی به مراکز گردش گری ( نظیر غار آبی دانیال: از جمله غارهای طویل رودخانه ای ایران)

022/0

2

043/0

9

نزدیکی به مراکز شهری نظیر سلمان شهر ( متل قو)، کلارآباد، عباس آباد و رامسر   

022/0

2

043/0

10

وجود نیروی کار جوان در منطقه  

020/0

2

040/0

11

سند ساماندهی سواحل کشور

026/0

2

051/0

12

طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی کشور (ICZM)

027/0

2

054/0

13

وجود قوانینی نظیر قانون اراضی مستحدث و ساحلی، قانون حفاظت و به سازی محیط زیست و  قانون‌ حفاظت‌ و بهره‌برداری‌ از جنگل‌ها و مراتع‌

022/0

2

043/0

14

وجود رسانه‌های گروهی نظیر تلویزیون، رادیو و روزنامه‌ها در امر ارتقای سطح آگاهی افراد در زمینه گردش گری مسوولانه و حفظ محیط زیست

020/0

2

040/0

15

افزایش توجه دولت به سرمایه گذاری در بخش گردش گری و تمایل بخش خصوصی به سرمایه گذاری در منطقه با توجه به پتانسیل های موجود 

023/0

3

069/0

16

آداب و رسوم، فرهنگ سنتی و خاص مردم محلی

020/0

2

040/0

17

اعتقاد به گسترش اشتغال زایی از طریق گسترش صنعت گردش گری در بین مسوولین سازمان ها و نهادها

022/0

2

043/0

18

پذیرش فرهنگ مردم محلی در بحث گردش گری 

022/0

3

065/0

 

تهدیدها

 

 

 

19

ازدیاد تخلفات اجتماعی با ورود گردش گران در منطقه و ایجاد تنش بین ساکنین محلی و گردش گران

022/0

3

065/0

20

پایین بودن سطح آگاهی گردش گران از اهمیت مناطق ساحلی و راه های کاهش اثرات نامطلوب در محیط های ساحلی

020/0

2

040/0

21

عدم توان پاسخ گویی امکانات بهداشتی، پزشکی و کمک های اولیه موجود به نیازهای گردش گران

022/0

3

065/0

22

گسترش انواع آلودگی‌های زیست محیطی در تمام مناطق ساحلی (خشکی و دریا) و کاهش کیفیت محیط جاذبه های گردش گری

026/0

2

051/0

23

اجرایی نشدن برنامه های تدوین شده برای گردش گری به علت عدم هماهنگی بین سازمان های مرتبط با گردش گری

026/0

1

026/0

24

ضعف تبلیغات در خصوص مراکز و جاذبه های گردش گری داخلی

020/0

2

040/0

25

نوسانات سطح آب دریای خزر

026/0

2

051/0

26

فقدان تنوع در تسهیلات و خدمات توسعه گردش گری (واحدهای اقامتی و پذیرایی) و عملکرد ضعیف آن ها

026/0

2

051/0

27

عدم دسترسی عموم به خط و محدوده ساحلی  

026/0

2

051/0

28

تراکم بالای جمعیت در نوار ساحلی و تهدید منابع طبیعی با ارزش این مناطق

024/0

1

024/0

29

نبود متولی واحد در نوار ساحلی

027/0

2

054/0

30

پتانسیل لرزه خیزی منطقه

019/0

2

038/0

31

عدم وجود سیستم مناسب شبکه جمع آوری و تصفیه فاضلاب و سیستم جمع آوری و دفع زباله

026/0

1

026/0

32

حساس و شکننده بودن مناطق ساحلی نسبت به تغییرات محیطی و فعالیت های انسانی از جمله کاهش تنوع زیستی منطقه در اثر دخالت های انسانی و . .

026/0

1

026/0

33

رقابت شدید بخش های مختلف در تخصیص اراضی ساحلی به صورت انحصاری بدون توجه به امر گردش گری

026/0

1

026/0

34

تضاد و ناهماهنگی میان منافع حاصل از انواع فعالیت‌های اقتصادی به واسطه بخشی‌نگری در طرح‌های توسعه

026/0

1

026/0

35

تغییر کاربری اراضی، بهره برداری غیر اصولی و بالاتر از ظرفیت منابع محیطی و تخریب ساحل ناشی از توسعه های بدون کنترل و برنامه ریزی

026/0

1

026/0

36

ساخت و سازهای بی رویه غیر اصولی (ویلاسازی و مالکیت های شخصی و دولتی)، تجاوز به حریم دریا و از بین رفتن منابع طبیعی جاذب گردش گری به جای گسترش امکانات توریستی عمومی

026/0

2

051/0

37

کاهش شدید ظرفیت برد منطقه  

026/0

2

051/0

38

ضعف در قوانین موجود و نحوه اعمال قوانین (نظیر قانون آزاد سازی اراضی ساحلی) و نظارت بر آن 

026/0

2

051/0

39

مقطعی و فصلی بودن هجوم گردش گران و بهره برداری بیش از توان منطقه در برخی از ایام سال

0.024

2

049/0

40

کافی نبودن زیر ساخت ها در بخش حمل و نقل (درون منطقه و محیط پیرامونی برای دسترسی به درون منطقه) و مشکلات دسترسی به منطقه  و ترافیک جاده ها در فصول گردش گری

026/0

2

051/0

41

فقدان حمایت های قانونی و شفاف برای سرمایه گذار و عدم امنیت سرمایه گذاری

023/0

2

046/0

42

عدم هماهنگی سازمان های قانونی مرتبط و تصمیم گیر برای توسعه گردش گری و قدرت زیاد سایر       بخش های دولتی در مقابل سازمان گردش گری در تصمیم گیری و هدایت توسعه 

027/0

2

054/0

43

عدم ایمنی شنا در دریا (کمبود امکانات امدادی و غریق نجات، نبود علایم هشدار دهنده، نبود سکوهای دیده بان در ساحل و نبود قایق های گشت زنی برای کنترل مناطق خطرناک و ... )

026/0

2

051/0

44

عدم کفایت و مطلوبیت طرح های سالم سازی دریا با توجه به گستردگی ساحل 

026/0

2

051/0

جمع

000/1

 

189/2

 


تدوین ماتریس تجزیه و تحلیل فرصت‌ها،تهدیدات،نقاط قوت و ضعف (SWOT) مدیریت راهبردی مناطق    گردش گری ساحلی

در این مرحله با توجه به اطلاعات حاصل از مرحله قبل، عوامل داخلی (قوت‌ها و ضعف‌ها) و عوامل خارجی (فرصت‌ها و تهدیدها) با در نظر داشتن هدف با هم تطبیق داده می‌شوند. در واقع بین آن ها نوعی توازن ایجاد شده و مشخص می‌گردد استراتژی‌های شناسایی شده در راستای

 

هدف مدیریتی بوده و متناسب با عوامل داخلی و خارجی می باشند. ابزار مورد استفاده در این تجزیه و تحلیل ماتریس SWOT است. بر اساس نتایج این پژوهش تعداد 25 راهبرد از تجزیه و تحلیل فرصت‌ها، تهدیدات، نقاط قوت و ‏ضعف مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی استان مازندران به دست آمده است که در جداول3 تا 6، استراتژی های حاصل ‏ارایه گردیده است.‏


 

جدول3 - استراتژی های مبتنی بر نقاط قوت و فرصت  (SO)

Table 3 - SO strategies

SO1

ایجاد تسهیلات لازم برای استفاده از دریا به منظور ورزش های آبی، قایق رانی، اسکی روی آب و ...

SO2

ایجاد و توسعه فرصت های شغلی در بخش گردش گری در جهت افزایش سطح درآمد و رفاه جوامع محلی

SO3

ایجاد مکانیزمی نو و قدرت مند برای هدایت توسعه گردش گری ساحلی در منطقه بر اساس استقرار مدیریت یکپارچه (ICZM) با رویکرد حفاظت از نوار ساحلی و رفع تعارضات فعالیت های کلیه دستگاه ها و سازمان های مرتبط

SO4

هدایت و حمایت از سرمایه گذاری های بخش خصوصی به منظور توسعه گردش گری ساحلی

SO5

بهره برداری از امکانات موجود و گسترش زیرساخت ها و امکانات رفاهی همراه با جانمایی و  قرارگیری مناسب فعالیت‌ها و ساخت و سازهای سازگار با محیط زیست با کمک تدوین و به روز رسانی ضوابط و استانداردها، شاخص ها و معیارهای کیفیت خدمات، تاسیسات و موسسات گردش گری

SO6

بهره گیری از رسانه ها جهت معرفی جاذبه های گردش گری در منطقه به منظور افزایش تعداد گردشگران و آگاهی آن ها از آداب و سنن مردم محلی

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول4- استراتژی های مبتنی بر نقاط ضعف و فرصت   (WO)

Table 4 - WO strategies

WO1

تجهیز و تقویت منطقه به عنوان عرصه‌ گردش گری و ارتقاء سطح مدیریت با هماهنگی بین بخشی و درون بخشی با اولویت به کارگیری امکانات بخش خصوصی

WO2

توسعه طرح های گردش گری ساحلی با توجه به "پهنه نوسان آب"  تعیین شده در طرح ICZM

WO3

بررسی وضعیت ایمنی سواحل و نصب تابلوهای هشدار دهنده و ارایه راهکار جهت رفع خطرات احتمالی با کمک بخش خصوصی، سازمان ها، سازمان‌های مردم نهاد و جوامع محلی

WO4

بازنگری در ضوابط درجه بندی مراکز اقامتی بر اساس ایجاد برنامه نظارتی با همکاری مراکز تحقیقاتی و مشاورین ذیصلاح

WO5

بهره گیری موثر از رسانه های گروهی جهت افزایش آگاهی های زیست محیطی مردمی در زمینه گردش گری ساحلی و انجام فعالیت‌های آموزشی- ترویجی در زمینه اهمیت دریا و ساحل و منابع موجود در آن ها با تشکیل ‏کمیته‌های مردمی، سازمان های مردم نهاد و گردش گران

 

جدول5- استراتژی های مبتنی بر نقاط قوت و تهدید (ST)

Table 5 - ST strategies

ST1

آزادسازی نوار ساحلی با استفاده از قوانین موجود جهت تامین دسترسی همگانی و کنترل و نظارت مستمر بر حفاظت از این حریم

ST2

ایجاد سیستم مناسب تصفیه فاضلاب با توجه به اهمیت موضوع در مناطق ساحلی

ST3

تخصیص کاربری اراضی، قانون مند کردن شیوه بهره برداری ها و طرح های توسعه گردش گری در منطقه متناسب با توان و قابلیت‌های محیط ساحلی از طریق اجرایی شدن مدیریت راهبردی و یکپارچه در ساحل با رویکرد حفظ منابع ساحلی و جلوگیری از تخریب و آلودگی ها

ST4

فرهنگ سازی استفاده مناسب از ساحل و دریا و آموزش گردش گران در جهت حفاظت از چشم اندازهای ساحلی بعنوان سرمایه های مهم ملی در منطقه برای تضمین پایداری بازار گردش گری

ST5

ارتقاء ظرفیت های مقابله با مخاطرات محیطی و حوادث غیرمترقبه

ST6

ساماندهی جوامع انسانی، مراکز جدید اسکان جمعیت و ایجاد تعادل در توزیع جمعیت و فعالیت، متناسب با منابع، توان محیطی و ظرفیت تحمل منطقه

ST7

توسعه و بهبود زیر ساخت ها در بخش حمل و نقل در راستای ایجاد دسترسی های مناسب درون منطقه ای پیش از بهره برداری از بزرگراه تهران- شمال  و سربار ترافیک و گردش گران به منطقه

ST8

تدوین طرح جامع مدیریت پسماند مناطق ساحلی با رویکرد روش های نوین و فناوری های جدید زیست محیطی با توجه به شرایط خاص این مناطق

 

 

 

جدول6- استراتژی های مبتنی بر نقاط ضعف و تهدید  WT))

Table 6 – WT strategies

WT1

اصلاح سیاست های توسعه و اقدامات بین بخشی در راستای اهداف توسعه گردش گری ساحلی بر اساس مطالعات استراتژیک

WT2

به کارگیری مکانیزم های مدیریت زیست محیطی در سطوح مختلف شامل ارزیابی زیست محیطی استراتژیک (SEA) برای ارزیابی کلان اثرات طرح های توسعه منطقه بر گردش گری ساحلی

WT3

تامین امنیت جوامع محلی و فعالیت های مستقر در منطقه

WT4

افزایش کیفیت محصولات توریستی و جاذبه ها ، تقویت عملکرد و ایجاد تنوع در ارایه تسهیلات و خدمات گردش گری (واحدهای اقامتی و پذیرایی و ...) در جهت بهره گیری از منابع و جاذبه های گردش گری در تمام طول سال و گسترش فصل توریستی به همه فصول

WT5

ارتقاء سطح کمی و کیفی طرح های سالم سازی دریا از لحاظ امکانات و ایمنی(ایجاد پلیس ساحلی و برقراری گشت های ساحلی و دریایی، شناسایی نقاط کور و مسدود کردن مناطق ممنوعه شنا درکمربند ساحلی، استقرار گروه های امداد ساحلی و ...)

WT6

شناسایی منابع آلاینده ساحلی در محدوده و اتخاذ تدابیر کوتاه مدت و بلند مدت برای کنترل و کاهش آلودگی

 


ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی (QSPM)مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی

در این مرحله از تجزیه و تحلیل مرحله اول و نتیجه حاصل از مقایسه عوامل داخلی و خارجی (SWOT) استفاده می‌شود. بر همین اساس با توجه به عوامل داخلی و خارجی که در جداول1 و2 مورد شناسایی قرار گرفته‌اند، انواع راهبرد‌های امکان‌پذیر حاصل از ماتریس SWOT با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی، مورد ارزیابی قرار گرفته و جذابیت نسبی راهبردهای مختلف مشخص گردیده است. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل و تعیین ارزش کمی جذابیت نهایی راهبردهای مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی در جدول(7) نشان داده شده است.

 

 

جدول7-نتایج  ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی(QSPM) مدیریت راهبردی مناطق گردشگری ساحلی استانمازندران

Table 7- QSPM matrix results of strategic management of tourism in coastal areas of Mazandaran province

ردیف

راهبردها

امتیاز جذابیت کل راهبرد

1

SO1=ایجاد تسهیلات لازم برای استفاده از دریا به منظور ورزش های آبی، قایق رانی، اسکی روی آب و ...

49276/6

2

SO2=ایجاد و توسعه فرصت های شغلی در بخش گردش گری در جهت افزایش سطح درآمد و رفاه جوامع محلی

72587/5

3

SO3=ایجاد مکانیزمی نو و قدرت مند برای هدایت توسعه گردش گری ساحلی در منطقه بر اساس استقرار مدیریت یکپارچه (ICZM) با رویکرد حفاظت از  نوار ساحلی و رفع تعارضات فعالیت های کلیه دستگاه ها و سازمان های مرتبط

0487/14

4

SO4=هدایت و حمایت از سرمایه گذاری های بخش خصوصی به منظور توسعه گردش گری ساحلی

85435/7

5

SO5=بهره برداری از امکانات موجود و گسترش زیرساخت ها و امکانات رفاهی همراه با جانمایی و  قرارگیری مناسب فعالیت‌ها و ساخت و سازهای سازگار با محیط زیست با کمک تدوین و به روز رسانی ضوابط و استانداردها، شاخص ها و معیارهای کیفیت خدمات، تاسیسات و موسسات گردش گری

3518/7

6

SO6=بهره گیری از رسانه ها جهت معرفی جاذبه های گردش گری در منطقه به منظور افزایش تعداد گردش گران و آگاهی آن ها از آداب و سنن مردم محلی

62108/5

7

WO1=تجهیز و تقویت منطقه به عنوان عرصه‌ گردش گری و ارتقاء سطح مدیریت با هماهنگی بین بخشی و درون بخشی با اولویت به کارگیری امکانات بخش خصوصی            

01311/8

8

WO2=توسعه طرح های گردش گری ساحلی با توجه به "پهنه نوسان آب"  تعیین شده در طرح ICZM 

1834/8

9

WO3=بررسی وضعیت ایمنی سواحل و نصب تابلوهای هشدار دهنده و ارایه راهکار جهت رفع خطرات احتمالی با کمک بخش خصوصی، سازمان ها، سازمان‌های مردم نهاد و جوامع محلی

78048/6

10

WO4= بازنگری ضوابط درجه بندی مراکز اقامتی بر اساس ایجاد برنامه نظارتی با همکاری مراکز تحقیقاتی و مشاورین ذیصلاح

27681/6

11

WO5=بهره گیری موثر از رسانه های گروهی جهت افزایش آگاهی های زیست محیطی مردمی در زمینه گردش گری ساحلی و انجام فعالیت‌های آموزشی- ترویجی در زمینه اهمیت دریا و ساحل و منابع موجود در آن ها با تشکیل ‏کمیته‌های مردمی، سازمان های مردم نهاد و گردش گران                    

8385/5

12

ST1=آزادسازی نوار ساحلی با استفاده از قوانین موجود جهت تامین دسترسی همگانی و کنترل و نظارت مستمر بر حفاظت از این حریم 

97326/7

13

ST2=ایجاد سیستم مناسب تصفیه فاضلاب با توجه به اهمیت موضوع در مناطق ساحلی

0367/10

14

ST3=تخصیص کاربری اراضی، قانون مند کردن شیوه بهره برداری ها و طرح های توسعه گردش گری در منطقه متناسب با توان و قابلیت‌های محیط ساحلی از طریق اجرایی شدن مدیریت راهبردی و یکپارچه در ساحل با رویکرد حفظ منابع ساحلی و جلوگیری از تخریب و آلودگی ها

4057/10

15

ST4=فرهنگ سازی استفاده مناسب از ساحل و دریا و آموزش گردشگران در جهت حفاظت از چشم انداز های ساحلی به عنوان سرمایه های مهم ملی در منطقه برای تضمین پایداری بازار گردش گری

05894/6

16

ST5=ارتقاء ظرفیت های مقابله با مخاطرات محیطی و حوادث غیرمترقبه

21418/6

17

ST6=ساماندهی جوامع انسانی، مراکز جدید اسکان جمعیت و ایجاد تعادل در توزیع جمعیت و فعالیت، متناسب با منابع، توان محیطی و ظرفیت تحمل منطقه

09091/7

18

ST7=توسعه و بهبود زیر ساخت ها در بخش حمل و نقل در راستای ایجاد دسترسی های مناسب درون منطقه ای پیش از بهره برداری از بزرگراه تهران- شمال  و سربار ترافیک و گردش گران به منطقه 

236/10

19

ST8=تدوین طرح جامع مدیریت پسماند مناطق ساحلی با رویکرد روش های نوین و فناوری های جدید زیست محیطی با توجه به شرایط خاص این مناطق

7529/9

 

20

WT1=اصلاح سیاست های توسعه و اقدامات بین بخشی در راستای اهداف توسعه گردش گری ساحلی بر اساس مطالعات استراتژیک

1175/11

21

WT2=به کارگیری مکانیزم های مدیریت زیست محیطی در سطوح مختلف شامل ارزیابی زیست محیطی استراتژیک (SEA) برای ارزیابی کلان اثرات طرح های توسعه منطقه بر گردش گری ساحلی

4429/10

22

WT3=تامین امنیت جوامع محلی و فعالیت های مستقر در منطقه

73608/5

23

WT4=افزایش کیفیت محصولات توریستی و جاذبه ها ، تقویت عملکرد و ایجاد تنوع در ارایه تسهیلات و خدمات گردش گری (واحدهای اقامتی و پذیرایی و ...) در جهت بهره گیری از منابع و جاذبه های گردش گری در تمام طول سال و گسترش فصل توریستی به همه فصول

53205/7

24

WT5=ارتقاء سطح کمی و کیفی طرح های سالم سازی دریا به لحاظ  امکانات و ایمنی

69743/6

25

WT6=شناسایی منابع آلاینده ساحلی در محدوده و اتخاذ تدابیر کوتاه مدت و بلند مدت برای کنترل و کاهش آلودگی                                                          

70588/7

 

 

 بحث و نتیجه‌گیری

 

نتایج حاصل از بررسی سیمای الگوی توسعه جاری در منطقه،  نشان از آن دارد که بخش هایی از محدوده مطالعاتی به شدت روند توسعه ناپایدار داشته و به دلیل هرج و مرج حاکم بر توسعه منطقه و رقابت های ناسالم در فعالیت های جاری و فقدان برنامه توسعه  گردش گری منطبق بر شرایط منطقه و توان سرزمین، این روند ناپایداری در حال تسری به سایر مناطق محدوده مطالعاتی است که تاکنون از این هرج و مرج مصون مانده اند. در حقیقت می توان اذعان نمود مناطق ساحلی استان مازندران به دلیل تراکم بالای جمعیت و هجوم گردش گران یا ساکنین موقت به درجه ای از توسعه رسیده است که توسعه موجود به صورت هرج و مرج ادامه دارد و این مناطق عملا ظرفیت برد خود را از دست داده اند و با توجه به این که با محدودیت های جدی محیطی مواجه می باشند، در حال حاضر نمی توان توسعه بیشتری را به آن ها تحمیل نمود. بنابراین در ابتدا باید با تثبیت وضع موجود و جلوگیری از هرج و مرج در توسعه، به موازات در جهت احیا و تقویت عوامل متغیر بر ظرفیت برد اقدام نمود و با ارزیابی مستمر به تدریج  نسبت به برنامه های توسعه ای سازگار با ظرفیت برد همت گماشت. در شرایط ایده آل بدون در نظر گرفتن اثرات متقابل سایر عوامل، هرچه جمعیت منطقه رو به افزایش رود، ظرفیت برد کاهش می یابد تا حدی که به اشباع می رسد. در این مرحله است که کیفیت محیط و مطلوبیت آن برای گردش گر از حد قابل انتظار پایین تر رفته و یا به عبارت دیگر استفاده از مکان و یا محیط مورد نظر بیش از ظرفیت برد خواهد بود. در حال حاضر فشار جمعیت در منطقه مورد مطالعه، منحصر به ساکنین محلی نمی باشد، بلکه این منطقه مورد هجوم گردش گران داخلی در مقاطعی از سال است که همواره بالاتر از ظرفیت برد منطقه برای پذیرایی از آن ها می باشد. این در حالی است که  ظرفیت برد کنونی در بسیاری از نقاط، حتی قادر به پاسخ گویی به نیازهای مردم بومی نیست. از سوی دیگر به دلیل فشار مضاعف گردشگران برای داشتن ویلا و زمین در محدوده مطالعاتی، عملا زمین یکی از عوامل کاهش ظرفیت برد می باشد که در برخی نواحی این مساله به حد بحرانی رسیده است. اشغال بسیاری از اراضی ساحلی و عدم دسترسی به آن و از دست رفتن ظرفیت تطبیق این سواحل برای بازگشت به حالت طبیعی در شرایط کنونی عملا ظرفیت بردی را در بسیاری از نقاط باقی نگذاشته است. در حال حاضر شرایط اقتصادی منطقه روندی منفی داشته و بیش از آن که به ظرفیت برد کمک نماید موجب تغییر کاربری اراضی کشاورزی و بعضا عرصه های ساحلی و جنگلی به ویلاسازی و ایجاد سکونت گاه های موقت گردیده است. با بهبود و یا افزایش تاسیسات زیربنایی در منطقه می توان به ظرفیت برد افزود و با فقدان تاسیسات مورد نیاز این ظرفیت کاهش می یابد. کمبود تاسیسات زیربنایی در محدوده مطالعاتی برای پاسخ به نیازهای جمعیت ساکن با دشواری های جدی رو به رو است، لذا با افزایش جمعیت ساکن در آینده و هجوم گردش گر این مساله حادتر نیز خواهد شد. این در حالی است که در توسعه گردش گری، تاسیسات زیربنایی باید پاسخ گوی دوره های اوج گردش گران و نیازهای آنان باشد.

همان گونه که عنوان گردید روند جاری توسعه در محدوده مطالعاتی حاکی از روندی ناپایدار در منطقه است که ادامه الگوی جاری و یا عدم اقدام مناسب، منطقه را در سال های آتی به وضعیتی خواهد رساند که امکان برگشت به حالت اولیه را در بسیاری از موارد، حتی با وجود صرف هزینه های هنگفت غیرممکن می سازد. در این حالت ظرفیت های منطقه برای توسعه گردش گری به شدت آسیب دیده و یا بعضاً نابود خواهند شد. از سوی دیگر اقدامات به ظاهر مثبت، چنان چه به درستی ارزیابی نگردند، متاسفانه علاوه بر این که اثر مطلوب ندارند بلکه اثر عکس نیز خواهند داشت. نمونه بارز آن در سال های اخیر، جلب گردش گر به مناطق بکر ساحلی در منطقه، با ایجاد   جاده های دسترسی و بدون برنامه ریزی و عدم تامین سایر نیازهای گردش گری است.

با توجه به وضعیت موجود در منطقه، برنامه ریزی مناسب جهت توسعه پایدار گردش گری در محدوده مورد مطالعه باید شامل سه مرحله کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت باشد. ابتدا در کوتاه مدت، تثبیت وضع موجود در مناطق ساحلی در جهت توقف تخریب منابع و ظرفیت ها برای توسعه گردش گری باید مد نظر قرار گیرد، سپس در میان مدت ارتقاء و بهبود شرایط منطقه نسبت به وضع موجود و تکمیل زیرساخت ها انجام پذیرد و در نهایت در بلند مدت نیز تاکید بر توسعه همه جانبه گردش گری در راستای نیل به توسعه پایدار  می باشد. برای دستیابی به اهداف مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی، نیاز به تعقیب راهبردهای پژوهش حاضر بر اساس اولویت های تعیین شده (جدول 7) می باشد. بدیهی است بدون برنامه ریزی های لازم در جهت راهبردهای ارایه شده نمی توان موفقیت در رسیدن به اهداف را تضمین نمود. بر اساس نتایج ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی، اولین قدم در راستای اهداف مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی، راهبرد SO3 با عنوان "ایجاد مکانیزم نو و قدرت مند برای هدایت توسعه گردش گری ساحلی در منطقه بر اساس استقرار مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی" می باشد که اطمینان از پایداری توریسم و    هم چنین پایداری منابع ساحلی که صنعت گردش گری و سایر بخش ها به آن وابسته می باشند را در بر خواهد داشت. این فرآیند که رویکرد آن، حفاظت از نوار ساحلی و رفع تعارضات فعالیت های کلیه دستگاه ها و سازمان های مرتبط می باشد، راه حل مناسبی برای بسیاری از تهدیدات موجود در منطقه نظیر چگونگی تخصیص اراضی و نحوه بهره برداری از منابع، گسترش انواع آلودگی های زیست محیطی و ... می باشد. هم چنین با اجرای فرآیند مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی، عوامل مهمی در گردش گری ساحلی از قبیل      مکان یابی زیرساخت ها و دسترسی های عمومی، فراهم آوردن سطح مناسب ایمنی برای گردش گران، حفاظت از زیست گاه ها، افزایش منفعت اقتصادی توریسم و به حداقل رساندن اثرات نامطلوب محیط زیستی در برگرفته خواهد شد. قدم دوم و سوم (راهبرد WT1 و WT2) ، به ترتیب اصلاح سیاست های توسعه گردش گری بر اساس مطالعات استراتژیک

و راهبرد به کارگیری مکانیزم های مدیریت زیست محیطی در سطوح مختلف شامل ارزیابی زیست محیطی استراتژیک (SEA) به منظور ارزیابی کلان اثرات طرح های توسعه منطقه بر گردش گری ساحلی می باشد.

شایان ذکر است نتایج تحقیق حاضر با نتایج طرح توسعه صنعت گردش گری در طول خط ساحل شمال کشور(27) هم راستا می باشد. در این طرح برای مناطقی که در خط ساحلی قرار گرفته اند، به دلیل تخریب و فرسایش ساحلی و وضعیت نامطلوب زیست محیطی، استراتژی های حفاظتی (حفاظت از محیط زیست منطقه ساحلی، حمایت از تنوع زیستی، کاهش و جلوگیری از آلودگی) تعیین گردیده و هیچ گونه توسعه ای در آنها مجاز شمرده نشده است، همان طور که یافته های پژوهش حاضر نیز نشان می دهد، استراتژی در اولویت قرار گرفته (SO3) که حاکی از هدایت توسعه گردش گری ساحلی در منطقه بر اساس طرح ICZM می باشد، دارای رویکرد حفاظت از  نوار ساحلی بوده و حفاظت از زیست گاه ها و منابع ساحلی و به طور کلی صیانت از محیط زیست مناطق ساحلی را با توجه به اصل بهره‌برداری پایدار از منابع، در راس امور توسعه گردش گری در منطقه قرار می دهد. با توجه به نتایج حاصل از پژوهش حاضر و در راستای بهبود وضعیت و عملکرد مدیریت راهبردی مناطق گردش گری ساحلی استان مازندران پیشنهادهایی به شرح ذیل ارایه می­گردد:

-       افزایش ظرفیت واحدهای اقامتی، پذیرایی و واحدهای امدادرسانی ساحلی و خدمات ایمنی و امنیت گردش گران در طول ساحل

-       بهبود و تامین زیر ساخت های لازم در منطقه (راه های دسترسی، تاسیسات انتقال آب، فاضلاب، تصفیه فاضلاب، دفع مناسب پسماند)

-       مطالعات لازم جهت تعیین ظرفیت برد مناطق ساحلی استان مازندران در جهت برنامه ریزی های لازم

-       ایجاد پایگاه های اطلاع رسانی در مبادی ورودی شهرهای ساحلی و در طول خط ساحل در راستای ارتقای فرهنگ گردش گری مسئولانه و افزایش مشارکت مردمی در حفاظت از منابع ساحلی

-       ارتقاء سطح رفاه و سلامت مردم منطقه به همراه توسعه و ارتقاء زیرساخت ها و خدمات عمومی به منظور بالابردن کیفیت زندگی جوامع محلی

-       ارتقاء سطح ایمنی ساحل و دریا از طریق ایجاد پلیس ساحلی و برقراری گشت های ساحلی و دریایی، شناسایی نقاط کور و مسدود نمودن مناطق ممنوعه شنا درکمربند ساحلی، استقرار گروه های امداد ساحلی و ایجاد مراکز درمانی در ساحل

-       پایش و ارزیابی مستمر فعالیت ها و اقدامات در مناطق ساحلی

-       برنامه ریزی در مقاصد گردش گری و مراکز گردش گری موجود در منطقه ساحلی مورد مطالعه نظیر غار آبی دانیال که از جمله غارهای طویل رودخانه ای ایران می باشد.

-       به کارگیری مکانیزم های کلان و خرد مدیریتی در حفاظت از مناطق حساس اکولوژیکی ساحلی در محدوده مورد مطالعه (مانند تالاب میانکاله و تالاب فریدون کنار) نظیر الزام ارزیابی اثرات زیست محیطی سایر طرح ها و پروژه های توسعه ای و اثرات آن بر گردش گری منطقه، ایجاد مناطق ضربه گیر در اطراف این اکوسیستم ها به منظور جلوگیری از تغییرات فیزیکی غیر قابل برگشت

-       ایجاد کریدور سبز در حد فاصل دریا و خشکی در طول ساحل به منظور دسترسی عموم مردم به خط ساحل (به نحوی که هرگونه توسعه جدید ساحلی، تامین کننده این کریدور سبز باشد. بدین ترتیب که در خصوص پروژه های ساخت و ساز خصوصی با وضع قوانین و مقررات، امکان تملک اراضی مورد نیاز برای ایجاد کریدور سبز به وجود آید و در ارتباط با توسعه مناطق ساحلی که موسسات عمومی در حال حاضر حضور دارند، با وضع قوانین لازم قدرت لازم در سطح استان برای برنامه ریزان و متولیان امر کاربری اراضی برای تصاحب زمین جهت ایجاد کریدور سبز ایجاد گردد).

-       جهت گیری توسعه های جدید متمرکز ساحلی به مناطق کمتر توسعه یافته در جهت کاهش فشار گردش گر بر منطقه

-       توقف نسبی روند تخریب در مناطق اشغال شده ساحلی از طریق سوق دادن اقدامات فیزیکی به پس کرانه مجاور در دوره کوتاه مدت

-       ساماندهی مراکز جدید اسکان جمعیت متناسب با منابع و توان محیطی جهت مقابله با مشکل تراکم جمعیت در منطقه (از طریق حفظ و نگه داشت جمعیت در مراکز جمعیتی کوچک و پراکنده و برقراری تعادل در الگوی استقرار جمعیت با متنوع سازی فعالیت ها، ایجاد اشتغال و افزایش نقش فعالیت های صنعتی و خدماتی قابل استقرار در این مراکز )

-       جهت گیری مناسب الگوی کالبدی فضایی شهرهای ساحلی برای توسعه گردش گری در میان مدت در جهت حفظ فضای سنتی این شهرها

-        جلب مشارکت مردم محلی در توسعه گردش گری با حفظ فضا و کالبد سنتی مناطق روستایی و توسعه جدید در این مناطق منطبق بر شرایط فیزیکی و بیولوژیکی اکوسیستم منطقه

-       تدوین استانداردهای کیفی گردش گری ساحلی، مقررات و کنترل آن ها

-       الزام عبور طرح های توسعه گردش گری ساحلی از فرآیندهای مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی کشور (ICZM) در راستای الگوی توسعه پایدار

-       تعریف ساختار سازمانی لازم برای تعیین متولی واحد در نوار ساحلی جهت تبیین و اصلاح سیاست های توسعه و اقدامات بین بخشی برای همسویی اهداف و پرهیز از اثرات منفی فعالیت ها و اقدامات بین بخشی بر یک دیگر در راستای اهداف توسعه پایدار گردشگری ساحلی

-       ایجاد فرآیند لازم در راستای همکاری مستمر و تعاملی بخش های بهره بردار از ساحل و ناظر بر آن، با استفاده از توان های مشارکتی اجتماع محلی در تبیین برنامه ها و مشارکت آگاهانه و فعالانه آن ها در اجرای برنامه ها

-       وضع قوانین و مقررات برای هر گونه ایجاد دسترسی های جدید به خط ساحلی در راستای به حداقل رساندن تخریب ساحل

-        استقرار و اجرای یک برنامه مدیریتی و راهبردی یکپارچه در طول ساحل دریای خزر شامل هر سه استان ساحلی شمالی کشور و پایش و نظارت مستمر بر فعالیت ها

 

منابع

 

         1.         Caribbean Environmental Network, (1997), “Improving Training and Public Awareness on Caribbean Coastal Tourism”, Panos Institute and the Caribbean Institute of Media and Communication, Project 598-0832, USAID-UNEP Grant.

         2.         Kitsiou, D., Coccossis, H., and Karydis, M., (2002), “ Multi-dimensional evaluation and ranking of coastal areas using GIS and multiple criteria choice methods ” ,The Science of the Total Environment, 284,1–17.

         3.         UNEP, )2009(, “Sustainable Coastal Tourism; An integrated planning and management approach”, Priority Actions Programme, Regional Activity Centre (PAP/RAC).

         4.         Fortuny,M., Soler,R., Canovas,C., and Sanchez, A., (2008), “Technical approach for a sustainable tourism development.Case study in the Balearic Islands”, Journal of Cleaner Production, 16 : 860-869.

         5.         Michalena, E., Hills, J., and Amat, J-P., (2009), “Developing sustainable tourism, using a multicriteria analysis on renewable energy in Mediterranean Islands”, Energy for Sustainable Development, 13: 129–136.

         6.         Saffache, P., and Angelelli, P., (2010), “Integrated Coastal Zone Management in small islands:A comparative outline of some islands of the Lesser Antilles”, Journal of Integrated Coastal Zone Management, 10(3):255-279.

         7.         Thiele, M.T., Pollnac, R.B., and Christie, P., (2005), “Relationships between coastal tourism and ICM sustainability in the central Visayas region of the Philippines”, Ocean & Coastal Management, 48: 378–392.

         8.         Tanzania Coastal Management Partnership, (2001), “Tanzania Coastal Tourism Situation Analysis”, TCMP Working Document: 5057 TCMP.

         9.         Suman, D., (2007), “Development of an integrated coastal management plan for the Gulf of San Miguel and Darien Province, Panama: Lessons from the experience”, Ocean & Coastal Management, 50: 634 -660.

       10.       Queffelec, B., Cummins, V., and Bailly, D., (2009), “Integrated management of marine biodiversity in Europe: Perspectives from ICZM and the evolving EU Maritime Policy framework”, Marine Policy, 33: 871–877.

       11.       Daby  D., (2003), “Effects of sea-grass bed removal for tourism purposes in a Mauritian bay”, Environmental Pollution, 125, 313 -324.

       12.       Anker, H.T., Nellemann, V., and Sverdrup-Jensenc, S., (2004), “Coastal zone management in Denmark: ways and means for further integration”, Journal of Ocean & Coastal Management, 47: 495 -513.

       13.       Anilkumar, P.P., Varghese, K., and Ganesh, L.S., (2010), “Formulating a coastal zone health metric for landuse impact management in urban coastal zones”, Journal of Environmental Management, 91:2172-2185.

       14.       Trumbic, I., (2005), “Tourism Carrying Capacity Assessment in the Mediterranean Coastal Tourist Destinations”, Proceedings of the 14th Biennial Coastal Zone Conference, New Orleans, Louisiana.

       15.       Ebrahimzadeh, I., and Aghasi Zadeh, A.,(2009), “Analysis of factors affecting tourism development in Chabahar coastal area using SWOT strategic model” , Urban and regional studies, NO:1, 107-128.(In persian)

       16.       Fazelnia, GH., and Hedayati, S., (2010), “Appropriate strategies for the development of tourism in Zarivar Lake”, Journal of Geography and Development, NO:19, 145-170. (In persian)

       17.       Rokn al-Din, E., A., and Mahdavi, D., (2006), “Rural tourism development strategies using SWOT model,case study:Lavasan village”, Journal of Humanities Teacher, VOL 10, NO. 2, 1-30. (In persian)

       18.       Teh, L., and Cabanban, A.S., (2007), “Planning for sustainable tourism in southern Pulau Banggi: An assessment of biophysical conditions and their implications for future tourism development", Journal of Environmental Management, 85: 999 -1008

       19.       Wickramasinghe, V., Takano, sh., (2009),” Application of Combined SWOT and Analytic Hierarchy Process (AHP) for Tourism Revival Strategic Marketing Planning: A Case of Sri Lanka Tourism”, Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 8.

       20.       Gu,M., Wong, P.P., (2008),”Coastal zone management focusing on coastal tourism in a transitional period of China”, Journal of Ocean & Coastal Management,51, 1 -24.

       21.       Shaalan,I.M., (2005), “Sustainable tourism development in the Red Sea of Egypt threats and opportunities” , Journal of Cleaner Production, 13 : 83 -87.

       22.       Hekmat Nia, H., (2006), “ Application of Model in Geography with Emphasis on Urban and Regional Planning ”, ElM-e-Novin press, Tehran. (In persian)

       23.       Hafez Nia, M.R., (2009), “An Introduction to Research Methods in the Humanities, Samt press. (In persian)

       24.       Azkia, M., and Darban Astaneh, A., (2004), “Applied research methods”, Kayhan press. (In persian)

       25.       Statistical Center of Iran, (2011), Population and Housing Censuses. (In persian)

       26.       Ports and Maritime organization of Iran,  (2008), Studies of the Integrated Coastal Zone Management (ICZM) of the country, “Studies of the optimal land use plan of the country's coastal areas”, North Coast Environmental Studies Report. (In persian)

       27.       Sabz Andish Payesh Consulting Engineers(SAP), (2006), “Tourism development plan in the coastal area of the Caspian Sea”. (In persian)

       28.       Pak, A., & Farajzadeh,  M., (2007), “Iran's Integrated Coastal Management plan: Persian Gulf, Oman Sea, and southern Caspian Sea coastlines”, Ocean & Coastal Management, 50, 754 -773

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] - دانشجوی دکتری مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

[2] - استاد گروه مدیریت محیط‌ زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

[3]  -استادیار گروه مدیریت محیط‌ زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

[4]- Ph.D. Student of Environmental Management, Department of Environmental Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran

[5]- Prof., Department of Environmental Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran

[6]- Assistant Prof., Department of Environmental Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran

         1.         Caribbean Environmental Network, (1997), “Improving Training and Public Awareness on Caribbean Coastal Tourism”, Panos Institute and the Caribbean Institute of Media and Communication, Project 598-0832, USAID-UNEP Grant.
         2.         Kitsiou, D., Coccossis, H., and Karydis, M., (2002), “ Multi-dimensional evaluation and ranking of coastal areas using GIS and multiple criteria choice methods ” ,The Science of the Total Environment, 284,1–17.
         3.         UNEP, )2009(, “Sustainable Coastal Tourism; An integrated planning and management approach”, Priority Actions Programme, Regional Activity Centre (PAP/RAC).
         4.         Fortuny,M., Soler,R., Canovas,C., and Sanchez, A., (2008), “Technical approach for a sustainable tourism development.Case study in the Balearic Islands”, Journal of Cleaner Production, 16 : 860-869.
         5.         Michalena, E., Hills, J., and Amat, J-P., (2009), “Developing sustainable tourism, using a multicriteria analysis on renewable energy in Mediterranean Islands”, Energy for Sustainable Development, 13: 129–136.
         6.         Saffache, P., and Angelelli, P., (2010), “Integrated Coastal Zone Management in small islands:A comparative outline of some islands of the Lesser Antilles”, Journal of Integrated Coastal Zone Management, 10(3):255-279.
         7.         Thiele, M.T., Pollnac, R.B., and Christie, P., (2005), “Relationships between coastal tourism and ICM sustainability in the central Visayas region of the Philippines”, Ocean & Coastal Management, 48: 378–392.
         8.         Tanzania Coastal Management Partnership, (2001), “Tanzania Coastal Tourism Situation Analysis”, TCMP Working Document: 5057 TCMP.
         9.         Suman, D., (2007), “Development of an integrated coastal management plan for the Gulf of San Miguel and Darien Province, Panama: Lessons from the experience”, Ocean & Coastal Management, 50: 634 -660.
       10.       Queffelec, B., Cummins, V., and Bailly, D., (2009), “Integrated management of marine biodiversity in Europe: Perspectives from ICZM and the evolving EU Maritime Policy framework”, Marine Policy, 33: 871–877.
       11.       Daby  D., (2003), “Effects of sea-grass bed removal for tourism purposes in a Mauritian bay”, Environmental Pollution, 125, 313 -324.
       12.       Anker, H.T., Nellemann, V., and Sverdrup-Jensenc, S., (2004), “Coastal zone management in Denmark: ways and means for further integration”, Journal of Ocean & Coastal Management, 47: 495 -513.
       13.       Anilkumar, P.P., Varghese, K., and Ganesh, L.S., (2010), “Formulating a coastal zone health metric for landuse impact management in urban coastal zones”, Journal of Environmental Management, 91:2172-2185.
       14.       Trumbic, I., (2005), “Tourism Carrying Capacity Assessment in the Mediterranean Coastal Tourist Destinations”, Proceedings of the 14th Biennial Coastal Zone Conference, New Orleans, Louisiana.
       15.       Ebrahimzadeh, I., and Aghasi Zadeh, A.,(2009), “Analysis of factors affecting tourism development in Chabahar coastal area using SWOT strategic model” , Urban and regional studies, NO:1, 107-128.(In persian)
       16.       Fazelnia, GH., and Hedayati, S., (2010), “Appropriate strategies for the development of tourism in Zarivar Lake”, Journal of Geography and Development, NO:19, 145-170. (In persian)
       17.       Rokn al-Din, E., A., and Mahdavi, D., (2006), “Rural tourism development strategies using SWOT model,case study:Lavasan village”, Journal of Humanities Teacher, VOL 10, NO. 2, 1-30. (In persian)
       18.       Teh, L., and Cabanban, A.S., (2007), “Planning for sustainable tourism in southern Pulau Banggi: An assessment of biophysical conditions and their implications for future tourism development", Journal of Environmental Management, 85: 999 -1008
       19.       Wickramasinghe, V., Takano, sh., (2009),” Application of Combined SWOT and Analytic Hierarchy Process (AHP) for Tourism Revival Strategic Marketing Planning: A Case of Sri Lanka Tourism”, Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 8.
       20.       Gu,M., Wong, P.P., (2008),”Coastal zone management focusing on coastal tourism in a transitional period of China”, Journal of Ocean & Coastal Management,51, 1 -24.
       21.       Shaalan,I.M., (2005), “Sustainable tourism development in the Red Sea of Egypt threats and opportunities” , Journal of Cleaner Production, 13 : 83 -87.
       22.       Hekmat Nia, H., (2006), “ Application of Model in Geography with Emphasis on Urban and Regional Planning ”, ElM-e-Novin press, Tehran. (In persian)
       23.       Hafez Nia, M.R., (2009), “An Introduction to Research Methods in the Humanities, Samt press. (In persian)
       24.       Azkia, M., and Darban Astaneh, A., (2004), “Applied research methods”, Kayhan press. (In persian)
       25.       Statistical Center of Iran, (2011), Population and Housing Censuses. (In persian)
       26.       Ports and Maritime organization of Iran,  (2008), Studies of the Integrated Coastal Zone Management (ICZM) of the country, “Studies of the optimal land use plan of the country's coastal areas”, North Coast Environmental Studies Report. (In persian)
       27.       Sabz Andish Payesh Consulting Engineers(SAP), (2006), “Tourism development plan in the coastal area of the Caspian Sea”. (In persian)
       28.       Pak, A., & Farajzadeh,  M., (2007), “Iran's Integrated Coastal Management plan: Persian Gulf, Oman Sea, and southern Caspian Sea coastlines”, Ocean & Coastal Management, 50, 754 -773