ارزیابی نقش سیستم پخش سیلاب در تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی به روش حجم کنترلی (مطالعه موردی: گربایگان فسا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا هیدروژئولوژی، دانشگاه شهید چمران اهواز گروه هیدرولوژی و توسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران

2 استاد دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز،

3 دانشیار گروه هیدرولوژی و توسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

10.22034/jest.2018.12705.2120

چکیده

زمینه و هدف: کشور ایران به جهت واقع شدن در اقلیم خشک و نیمه خشک، در عین کمبود منابع آب، با بارش و سیلاب‌های ناگهانی مواجه است. در مواقع سیلابی حجم قابل ملاحظه‌ای از آب از دسترس خارج می‌شود، به همین دلیل، سیستم‌های پخش سیلاب قریب به سه دهه است که برای کنترل سیل و مواجهه با کم‌آبی در کشور اجرا می‌شود. هدف از این تحقیق، بررسی تغییرات کمی سفره آب زیرزمینی متاثر از شبکه‌ی پخش سیلاب اجرا شده در دشت زاهدون واقع در استان فارس است. این بررسی با نگاهی متفاوت و در مقیاس حجم کنترلی صورت گرفته است.
مواد و روش‌ها: سیستم پخش سیلاب گربایگان در عرصه‌ای به مساحت 2033 هکتار اجرا شده است. در این تحقیق ارزیابی اثراث سیستم پخش سیلاب گربایگان بر بیلان آب زیرزمینی در مقیاس حجم کنترلی صورت گرفته است. با بررسی هیدروگراف چاه‌ها، هیتوگراف‌های بارندگی، حجم سیلاب‌های وارد شده به سیستم و با محاسبه معادله بیلان، نقش سیستم پخش سیلاب در تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفت.
یافته‌ها: تراز آب زیرزمینی در چاه‌های مشاهده‌ای مورد بررسی، بعد از هر سیلاب، افزایش نسبی داشته‌اند، این افزایش در چاه‌های نزدیک‌تر به مرکز تغذیه بیشترین مقدار را داشته است. تغییرات هیدروگراف سطح آب زیرزمینی در محدوده کنترلی با روند نسبت تغذیه/برداشت کاملاً همخوانی دارد. در دشت زاهدون روند بارش با نسبت تغذیه/برداشت مطابقت می‌نماید و بارندگی‌های بیش از 100 میلی‌متر و یا بارش‌های متوالی با مقادیر زیاد، منجر به تغذیه در عرصه پخش سیلاب می‌شود.
بحث و نتیجه‌گیری: تحلیل معادله بیلان در محدوده حجم کنترلی و بررسی نوسانات هیدروگراف چاه‌های مشاهده‌ای متاثر از هر رخداد سیل‌گیری، نشان می‌دهد که پروژه پخش سیلاب در تغذیه مصنوعی آبخوان‌ زاهدون به اندازه یک طرح موضعی دارای نقش است و نمی‌توان انتظار داشت که سیستم مزبور در بیلان کل آبخوان زاهدون اثرگذار باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات