ارزیابی ظرفیت برد گردشگری منطقه ی ژئوتوریسمی آبشاربیشه با تاکیدبر توسعه ی پایدار

نوع مقاله: مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانش آموخته دانشگاه اراک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه محیط زیست

2 دانشیار دانشگاه اراک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه محیط زیست

3 استادیار، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه اراک ، گروه محیط زیست

10.22034/jest.2018.12900.2136

چکیده

زمینه و هدف : سنجش ظرفیت برد مناطق طبیعی از جهات مختلف، یکی از ابزار نیل به توسعه پایدار و کاستن از فشار بر اکوسیستم ها و جلوگیری از تخریب آن­ها می باشد. یکی از کاربری­های تاثیرگذار بر اکوسیستم های طبیعی، گردش گری است که در صورت عدم طرح ریزی و برنامه ریزی در این خصوص می­تواند اثرات منفی بر اکوسیستم های طبیعی باقی گذارد. در این راستا تعیین ظرفیت گردش گری می­تواند تا حدی از این اثرات بکاهد. منطقه گردش گری آبشار بیشه استان لرستان یکی از اکوسیستم هایی است که منابع زیست محیطی آن با توجه به کوهستانی بودن منطقه بسیار حساس بوده و برنامه ریزی در راستای مدیریت ورود گردش گران به منطقه می تواند در حفاظت از منابع حساس این اکوسیستم موثر واقع گردد.              
 روش کار: در این پژوهش، ابتدا یگان های زیست محیطی منطقه تشکیل شده و بر اساس عوامل مهمی چون وسعت و مساحت مورد نیاز جهت فعالیت های گردش گری، متغیرهای اقلیمی مثل روزهای به شدت گرم، روزهای طوفانی و بارانی و نیز متغیرهای توپوگرافیک مثل شیب، ارتفاع و جهات­جغرافیایی، ­ابتدا­ ظرفیت ­برد­ فیزیکی­ محاسبه­­ و سپس ظرفیت برد واقعی محاسبه گردید
یافته­ها :نتایج نشان داد که ظرفیت برد فیزیکی برای پهنه های مستعد1246792 نفر و ظرفیت برد واقعی برای پهنه های مناسب تفرج ممتاز1664نفر در روز می باشد.   
 بحث و نتیجه گیری: نتایج به دست آمده برای ظرفیت برد مناطق مستعد منطقه­ی بیشه دو نوع ظرفیت برد یعنی فیزیکی و واقعی را برای توسعه گردش گری به دست داد. مقایسه کمیت های حاصل از محاسبات نشان می دهد که در نظر گرفتن محدودیت های اکولوژیکی موجود درمنطقه­ی  آبشار بیشه شامل ارتفاع، عمق خاک، پوشش گیاهی و مقاومت سنگ مادر تعیین شده، ظرفیت برد فیزیکی را در نواحی مستعد برای توسعه گردشگری تا 80 درصد کاهش می دهد .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

                   

 

                                                             

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره ده، دی ماه 98

ارزیابی ظرفیت برد گردش­گری منطقه­ی ژئوتوریسمی آبشار بیشه

 با تاکید بر توسعه­ی پایدار

 

فرزانه بهراد[1]

مهرداد هادی پور[2]

مرتضی نادری[3] *

m-naderi@araku.ac.ir

آزاده کاظمی3

تاریخ دریافت: 06/07/94

تاریخ پذیرش: 16/08/94

چکیده

زمینه و هدف : سنجش ظرفیت برد مناطق طبیعی از جهات مختلف، یکی از ابزار نیل به توسعه پایدار و کاستن از فشار بر اکوسیستم ها و جلوگیری از تخریب آن­ها می باشد. یکی از کاربری­های تاثیرگذار بر اکوسیستم های طبیعی، گردش گری است که در صورت عدم طرح ریزی و برنامه ریزی در این خصوص می­تواند اثرات منفی بر اکوسیستم های طبیعی باقی گذارد. در این راستا تعیین ظرفیت گردش گری می­تواند تا حدی از این اثرات بکاهد. منطقه گردش گری آبشار بیشه استان لرستان یکی از اکوسیستم هایی است که منابع زیست محیطی آن با توجه به کوهستانی بودن منطقه بسیار حساس بوده و برنامه ریزی در راستای مدیریت ورود گردش گران به منطقه می تواند در حفاظت از منابع حساس این اکوسیستم موثر واقع گردد.              

 روش کار: در این پژوهش، ابتدا یگان های زیست محیطی منطقه تشکیل شده و بر اساس عوامل مهمی چون وسعت و مساحت مورد نیاز جهت فعالیت های گردش گری، متغیرهای اقلیمی مثل روزهای به شدت گرم، روزهای طوفانی و بارانی و نیز متغیرهای توپوگرافیک مثل شیب، ارتفاع و جهات­جغرافیایی، ­ابتدا­ ظرفیت ­برد­ فیزیکی­ محاسبه­­ و سپس ظرفیت برد واقعی محاسبه گردید

یافته­ها :نتایج نشان داد که ظرفیت برد فیزیکی برای پهنه های مستعد1246792 نفر و ظرفیت برد واقعی برای پهنه های مناسب تفرج ممتاز1664نفر در روز می باشد.   

 بحث و نتیجه گیری: نتایج به دست آمده برای ظرفیت برد مناطق مستعد منطقه­ی بیشه دو نوع ظرفیت برد یعنی فیزیکی و واقعی را برای توسعه گردش گری به دست داد. مقایسه کمیت های حاصل از محاسبات نشان می دهد که در نظر گرفتن محدودیت های اکولوژیکی موجود درمنطقه­ی  آبشار بیشه شامل ارتفاع، عمق خاک، پوشش گیاهی و مقاومت سنگ مادر تعیین شده، ظرفیت برد فیزیکی را در نواحی مستعد برای توسعه گردشگری تا 80 درصد کاهش می دهد .

واژه­های کلیدی:کاربری اراضی، متغیرهای بوم شناختی،گردش گری پایدار، دامنه تحمل بوم شناختی.


 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.10,December, 2019

 

 

 

 


Ecotourism Carrying Capacity Evaluation with Emphasis on Sustainable Development in Bisheh Waterfall as a

Geotourism Area

 

Farzaneh Behrad[4]

Mehrdad Hadipour[5]

Morteza Naderi2

m-naderi@araku.ac.ir

Azadeh Kazemi2

Accepted: 2015.11.07

Received:2015.09.28

Abstract

Introduction: Capacity assessment of natural areas in different directions is one of the tools to achieve sustainable development, to reduce pressure on ecosystems and to prevent their destruction. One of the most effective uses of natural ecosystems is circulation, which can have negative effects on natural ecosystems if not planned and planned. In this regard, determining the capacity of the recreation can mitigate to some extent these effects. Because of the nature of the study area where is mountainous, Lorestan waterfall is one of the most fragile natural areas which needs planning to manage the influx of tourists into the area can be effective in protecting the sensitive resources of this ecosystem.

Material & Methods: In this study, environmental units of the region were initially formed based on important factors such as the extent and area needed for circulation activities, climate variables such as hot days, stormy and rainy days, as well as topographical variables such as slope, elevation. And geographical directions, first the physical carrier capacity was calculated and then the actual board capacity was calculated.

Results: The results showed that the physical board capacity for eligible zones is 1246792 persons and the actual board capacity for suitable zones is 1664 persons per day.

Discussion and conclusion: The results obtained for the range of regionally susceptible regions of the grove yielded two types of range, namely physical and real for the development of tourism. Comparison of the calculated quantities shows that considering the ecological constraints in the bush area including altitude, soil depth, vegetation cover and determined parent rock strength, the physical board capacity in areas prone to tourism development is up to 80%.

Keywords: Ecological tolerance, Ecological variables, Land use, Sustainable ecotourism.

 

مقدمه

 

بعد از کنفرانس ریو در سال1992، گردش گری پایدار به این صورت مورد تاکید قرار گردید: «توسعه گردش گری پایدار نیازهای گردش گران فعلی و مناطق میزبان را برآورده وشانس آیندگان را حفظ وتقویت می­کند». توسعه گردش گری پایدار منجر به مدیریت منابع تمام مناطق به شیوهای مختلف می شود که نیازهای اقتصادی و اجتماعی و زیبایی شناسی را برآورده و تعامل فرهنگی، فرآیندهای اکولوژیکی، تنوع حیات وسیستم های حمایت از حیات حفظ می­شود. توسعه پایدار گردش گری دارای دو بعد اصلی حفاظت از محیط زیست و منابع گردش گری و میراث فرهنگی و یک مفهوم اساسی و اصلی «ظرفیت پذیری» است. این ابعاد اصولاٌ در چارچوب ظرفیت پذیری و سنجش مرزهای آن در قالب تعیین خط مشی و برنامه ریزی های منسجم و یکپارچه محلی به اجرا در می آورد(1). تا اواخر دهه  1970گردش گری به عنوان فعالیتی بدون خطر معرفی و همواره بر پیامدهای مطلوب و منافع اقتصادی آن تاکید می شد. از دهه  1980یافته ها و گزارش های  تحقیقی متعدد، پیامدهای زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی نامطلوب گردش گری را مورد تایید قرار دادند(2). برخی از محققین به آستانه خاص اکوسیستم های طبیعی در برابر ورود گردش گران اشاره نموده اند (3). میدلتون (1998) با اشاره  به مفهوم ظرفیت پذیری به دامنه تحمل محدود اکوسیستم های طبیعی اشاره نمود. تعیین ظرفیت بردگردش گری با هدف حفظ ویژگی­های منطقه یا ارتقا آن ها انجام می­گردد و در نهایت رفاه و بهزیستی را برای انسان ها به همراه می آورد (4). ژئوتوریسم واژه ای جدید برای سفرهایی است که سبب پایداری و یا افزایش ویژگی های جغرافیایی هر منطقه یعنی  فرهنگ، محیط زیست، میراث، هنر و حتی بهبود وضعیت ساکنان آن می شود. در این نوع از گردش گری تمام عوامل و مشخصه های جغرافیایی منطقه در مجموع، فضایی را فراهم می کنند که بسیار غنی تر از دیگر بخش ها است. اثرات مثبت این نوع گردش گری عبارتند از بهبود چشم گیر آگاهی های اجتماعی، آموزش رفتارهای صحیح زیست محیطی به افراد جامعه و جلب حمایت بیشتر آن ها از ذخایر ملی و طبیعی وتبادل فرهنگی افراد محلی با بازدیدکنندگان (5).

از انواع جاذبه های طبیعی که می­توان کاربری ژئوتوریسم را برای آن ها متصور شد می توان به این موارد اشاره کرد: غارها، دره ها، شکستگی ها، آبشارها، چشمه ها، رودخانه ها، ناودیس ها و طاقدیس ها جهت چین خوردگی ها، رسوبات دوره­های مختلف زمین شناسی، آتشفشان ها، مواد آذرین بیرونی، کف های کریستالی، استلاگتیت ها و استلاگمیت های درون غارها و حفره ها، ایوان ها و ستون های غاری و دریایی، گنبدهای نمکی، تپه ها و کولونی های مرجانی، بریدگی های سواحل (فیوردها)، لایه­ها و دیوارهای سنگی، رشته های میکروسکوپی نمکی، توده های مواد معدنی، فلات ها، تپه های مارنی، تخته سنگ ها و قطعه سنگ های بزرگ تعادلی، ریپل مارک های شن های روان و موجی سواحل، کانال های آبی جزر و مد، تپه ماسه های بادی، تنگه ها و تونل های آبی و بادی، شیارها و امتداد لایه ها و بقایای پادگانه های رسوبی، فسیل های برجای مانده، پوشش گیاهی زمین های بلند و اشکال و احجام متعدد (6).

ظرفیتبرد طبیعی[6]

 ظرفیت برد طبیعی طبق تعریف اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی ( IUCN ) در سال  1991 عبارت است از :«ظرفیت یک اکوسیستم که بتواند به تعداد معینی موجود زنده سالم پناه بدهد به طوری که توان تولید یا باروری، سازش پذیری وتوان تجدید پذیری آن ها حفظ گردد». در منابع مختلف تعاریف گوناگونی از ظرفیت برد ارایه شده است که به برخی از آن ها اشاره می شود:

حداکثر تعداد گردش گرانی که می توانند در محلی حضور یابند بدون آن که موجب تخریب بیش از اندازه ی محیط شوند و یا کاهش خشنودی گردش گران را ایجاد کنند (7، 1)، سطحی از رشد گردش گری که مردم محلی عدم تعادل را در هزینه های توسعه گردش گری ملاحظه نمایند(8)،  ظرفیت جذب گردش گردر یک مقصد گردش گری، قبل از محسوس شدن آثار منفی در نگاه جمعیت محلی (9)، ابزاری که در آن غالبا تاثیر متقابل فعالیت های تفرجی با اکوسیستم طبیعی یا نیمه طبیعی و نیز مراجعه کنندگان با یک دیگردر نظر گرفته می شود(10) و تجزیه تحلیل ظرفیت پذیرش، شیوه ای اساسی درفرآیند برنامه ریزی است که در نهایت توسعه وحدود استفاده باز دیدکنندگان را تعیین می کند (11، 12). لذا ظرفیت پذیرش برای تمامی محیط ها، چه طبیعی و یا غیر طبیعی، قایل به حد مشخصی از بارگذاری یا سطح  استفاده است. در حال حاظر ظرفیت پذیرش رایج ترین چارچوبی است که برای مدیریت مسایل مربوط به کاربری های تفریحی و تخریب های ناشی از آن در منافع و کاربری های اجتماعی در نظر گرفته می شود. در معمول ترین شکل آن، ظرفیت پذیرش به میزان و نوع  کاربری های تفریحی قابل انجام در منطقه حفاظت شده اشاره دارد (13، 14).

ارتباطتوسعهظرفیتتحملوژئوتوریسم

بسط فعالیت های گردش گری به مناطق بیابانی، کوهستانی ، دریاچه ها و جاذبه های شاخص ژئوتوریسم و تهدیدهای احتمالی همه این محیط های زیست افزایش خواهد یافت، مگر آن که توسعه پایدار و اصول و فرآیندهای مدیریت دراستفاده از آن ها اعمال گردد. یکی از مهم ترین عوامل بررسی پایداری جاذبه های جهان گردی رعایت اصول ظرفیت پذیری و تحمل مناطق گردش گری می باشد؛ نکته مهمی که ب دلیل رعایت نکردن اصول آن مناطقی مانند ماسوله ، تنگه واشی ، دربند و بسیاری از جاذبه های منحصربه فرد این سرزمین دچارتخریب زیست محیطی وفرهنگی شده است

 

 مواد و روش ها

منطقه ی مورد مطالعه

 روستای بیشه بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در دهستان سپیددشت، بخش پاپی ، شهرستان خرم آباد درستان لرستان است که در مختصات جغرافیایی 48 درجه و 52 دقیقه طول شرقی و 33 درجه و 20 دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این روستا از شمال با روستای بسیل و از جنوب با روستای ده سفید و از شرق با چشمه پریان و از غرب با جنگل های بلوط هم جوار است. این روستا در ارتفاع 1200 متری از سطح دریا واقع شده است. آبشار از چشمه بیشه سرچشمه می گیرد و وارد سزار شده و سپس تبدیل به یک آبشار دستی به نام آبشار بیشه می شود و سپس به سمت سد دز جریان می یابد. ارتفاع آبشار تا نقطه برخورد با زمین 48 متر و از آن جا تا وصل شدن به رودخانه 10متر می باشد(شکل 1).

 

 

 

شکل 1-موقعیت جغرافیایی آبشار بیشه لرستان

Figure 1- Geographical location of the Bisheh water fall in Lorestan

 

 


محاسبه ظرفیت برد

ظرفیتبردفیزیکی[7] (PCC)

ظرفیت برد فیزیکی عبارت است از حداکثر تعداد بازدیدکنندگانی که در مکان و زمانی معین می توانند حضورفیزیکی داشته باشند. این تعداد می تواند بر اساس رابطه شماره (1) برای پهنه های ممتاز یا مناسب جهت گردش گری محاسبه شود (15).

                        رابطه (1)   

در این رابطه  عبارت است از مساحت قابل دسترس برای استفاده عموم(هکتار).

 : عامل چرخش روز/ شمار بازدیدها، به عبارت دیگر در عامل چرخش میزان ساعات مجاز بازدید با متوسط ساعات فعلی بازدید مورد محاسبه قرار می­گیرد و در صورتی که در کل ساعات مجاز بازدید، بازدیدکننده وجود داشته باشد، عامل چرخش، یک در نظرگرفته می شود.

ظرفیتبردواقعی[8] ( RCC)

ظرفیت برد واقعی عبارت است از حداکثر تعداد بازدیدکنندگان از مکان تفرج­گاهی که با توجه به عوامل محدودکننده که ناشی از شرایط ویژه آن مکان و تأثیر این عوامل بر ظرفیت برد فیزیکی است، مجازند تا از آن مکان بازدید به عمل آورند (16). این عوامل محدودکننده با در نظر گرفتن شرایط و متغیرهای بیوفیزیکی، اکولوژیکی، اجتماعی و مدیریتی به دست می آیند (17، 18). برای محاسبه این ظرفیت برد باید عوامل محدودکننده (cf) با توجه به شرایط ویژه آن مکان در ظرفیت برد فیزیکی اعمال شود. در این نوع ظرفیت برد، علاوه بر محیط فیزیکی مورد نیاز برای گردشگری، سایر عواملی که برای یک گردش گری پایدار مورد نیاز است نیز اعمال می­گردد و در نهایت با توجه به محدودیت های مختلف زیست محیطی، ظرفیت برد مورد محاسبه قرار می­گیرد. رابطه (2) مربوط به  ظرفیت برد واقعی  است (17).

رابطه (2) 

در این رابطه عوامل محدود کننده (cf) با منظور کردن متغیرهای بیوفیزیکی، زیست محیطی، بوم شناختی و مدیریتی به دست می آید. هم چنین این عامل دارای پیوند نزدیکی با شرایط ویژه یک مکان است. عامل تصحیح کننده به صورت رابطه شماره (3)  محاسبه می شود              

 رابطه (3)                              

:Cf  عامل محدودکننده، :M1 میزان محدودی از بزرگی اندازه) یک متغیر(،: M2 کل بزرگی( اندازه( یک متغیر. به عنوان نمونه عوامل تصحیح کننده می توانند شامل گرمای شدید و روزهای طوفانی یا بارانی شدید باشد که امکان بازدید کردن از منطقه وجود ندارد، علاوه بر آن وضعیت حیات وحش و پرندگان همگی می توانند جزو عوامل تصحیح  کننده باشند.

تهیه لایه های اطلاعاتی

برای ارزیابی ظرفیت برد گردش گری منطقه­ی ژئوتوریسمی آبشار بیشه، ابتدا اقدام به ساخت نقشه های مورد نیاز با مقیاس 1:25000 برای تشکیل واحدهای همگن زیست محیطی شد.سپس مساحت پهنه ی مستعد گردش گری منطقه از طریق تشکیل واحدهای همگن زیست محیطی با استفاده از روش مخدوم (19) از طریق نرم افزار Arc GIS تهیه گردید(شکل 2).

 

 

شکل2- نقشه­ی یگان­های زیست محیطی

Figure 2- Environmental units map

\

 

 

ظرفیتبردفیزیکیبرایپهنههایمستعد


با استفاده از رابطه شماره (4)ظرفیت برد گردش گری برای منطقه ی بیشه به این شکل محاسبه خواهد شد:

رابطه (4)                                      Pcc=A*V/a*Rf

مساحت پهنه ممتاز 2493584 A= مترمربع وتعداد نفر برای تفرج در مترمربع 1/۲V/a= و تعداد بازدید در هر روز1=12/12= Rf؛ بنابراین ظرفیت برد فیزیکی برای پهنه مستعد گردش گری (طبقه ممتاز) به شرح زیر است:

Pcc =2493584×۱×۱/۲=1246792نفر                       

ظرفیتبردواقعی  برایپهنههایمستعد

برای این که محدودیت های اکولوژیکی موجود در منطقه­ی بیشه-ی لرستان شناسایی و در تعیین ظرفیت برد دخالت داده شوند، باید آسیب پذیری هر اکوسیستم تعیین شود. برای این کار ابتدا عوامل اکولوژیکی مورد نظر فهرست وطبقه بندی می­گردند. برای تعیین آسیب پذیری اکولوژیکی از اصل مقادیر حدی یا آستانه ای در اکولوژی استفاده شد. بر این اساس میزان آسیب پذیری هر یک از طبقات عوامل اکولوژیکی بر اساس اعداد ۱ تا ۴ تعیین شد که در آن عدد ۱ به معنای کمترین آسیب پذیری و ۴ بالاترین درجه آسیب پذیری است (جدول شمارة ۳).

 

جدول3- کدبندیآسیب­پذیریاکولوژیکی

Table 3- Ecological vulnerability coding

مقدارآسیبپذیری

کدآسیبپذیری

آسیب پذیری کم

1

آسیب پذیری متوسط

2

آسیب پذیری شدید

3

آسیب پذیری خیلی شدید

4

 

 

عوامل اکولوژیکی که در نظر گرفته شدند عبارتند از  ارتفاع، عمق خاک، پوشش گیاهی و مقاومت سنگ مادر.در جدول شماره (۴) طبقات عوامل اکولوژیک و میزان آسیب پذیری هر طبقه فهرست شده است.

 

 

جدول4- کدبندیآسیب­پذیریمشخصه­هایاکولوژیکی

Table 4- Ecological variables vulnerability coding

 

S

فرسایشپذیری

خاک

 

S

مقاومتسنگ

مادر

 

S

تراکمپوشش

گیاهی

 

S

عمقخاک

 

S

 

طبقاتارتفاع

شماره

طبقه

1

متوسط

1

خیلی مقاوم

4

50تا75

4

خیلی کم عمق

1

1800تا2200

1

2

زیاد

2

مقاوم

1

10تا75

3

کم عمق

2

2200تا2600

2

3

شدید

3

مقاومت متوسط

 

 

2

کم عمق تا نیمه عمیق

3

2600 تا3000

3

4

خیلی شدید

4

مقاومت کم

 

 

5/1

نسبتا عمیق

4

3000تا3400

4

5

 

 

 

 

 

1

عمیق

 

 

5

 

 

 

 

در مرحله بعد، بر اساس روش مقایسه دو به دو، وزن مشخصه های دیگر محاسبه شد. در این روش ابتدا ماتریس مقایسه زوجی تشکیل و هر مشخصه با مشخصه دیگر به صورت دو به دو مقایسه و وزن نسبی برآورد گردید. سپس با تلفیق وزن های نسبی، وزن نهایی هر مشخصه محاسبه شد. بر این اساس، وزن عوامل اکولوژیک به شرح جدول شماره(5) به دست آمد .

 

جدول5- وزن­گذاریمشخصه­هایاکولوژیکی

Table 5- Ecological variables weighting

W وزن

عاملاکولوژیک

173/0

مقاومت سنگ مادر

242/0

فرسایش پذیری خاک

156/0

تراکم پوشش گیاهی

290/0

ارتفاع

139/0

عمق خاک

 

سپس بر اساس رابطه شماره (5)، آسیب پذیری اکولوژیک هر طبقه محاسبه شد.

رابطه (5)                                               Hi=Wi*Si

که در آن وزن هر طبقهW ، آسیب پذیری اکولوژیک هر طبقه  Hو کد آسیب پذیری هر طبقه S است، برای محاسبه درصد محدودیتی که شرایط هر طبقه از پارامتر اکولوژیک ایجاد می کند از رابطه شماره (6)  استفاده شد.

Cf1 = ((Ai*Hi)/ΣAi)* رابطه (6)                       ۱۰۰

که در آن  Hi آسیب پذیری اکولوژیک طبقه ۱ و  Ai  مساحت پهنه دارای آن نوع آسیب پذیری و ΣAi مساحت کل پهنه مستعد است.

سرانجام درصد محدودیت های اکولوژیک برای منطقه ممتاز محدوده مطالعاتی برای عوامل اکولوژیک مورد نظر محاسبه گردیده است که نمونه آن در مورد محدودیت اکولوژیک ناشی از عمق خاک در جدول شماره ( ۶) ارایه شده است.


 

جدول6-درصدمحدودیت های  اکولوژیکیناشیازعمقخاک

Table 6- The percent of ecological limitations induced from soil depth

((Ai*Hi)/ΣAi)*۱۰۰

Ai

H

W

S

عمقخاک

7/229156

324217.8

۰/۵۵۶

۰/۱۳۹

4

خیلی کم عمق

15/992377

956315

۰/۴۱۷

۰/۱۳۹

3

کم عمق

0/115912

710397

۰/۲۷۸

۰/۱۳۹

2

کم عمق تا نیمه عمیق

3/5804502

428208.8

۰/۲۰۸۵

۰/۱۳۹

5/1

نسبتا عمیق

0/41498143

74445.4

۰/۱۳۹

۰/۱۳۹

-

عمیق

27/332876

2493584

-

-

-

مجموع

 

 

 

یکی دیگر از محدودیت هایی که بر زمان بازدید تأثیر دارد و باید از ظرفیت برد فیزیکی کسر شود، محدودیت روزهای بارانی و برفی، ساعات یخبندان و ساعات آفتاب شدید است. در بررسی تغییرات سالانه بارش در دوره آماری پنجاه و پنج ساله، میانگین بارش در منطقه 506  میلی متر است. میانگین تعداد روزهای بارانی 58 روز و میانگین تعداد روزهای برفی 6 روز می باشد، بنابراین تعداد کل ساعات برفی یا بارانی عبارت است از:

768=12(58+6)

کل روزهایی که در این ایستگاه یخبندان صورت گرفته است 135روز است. در هر کدام از این روزها ۶ ساعت هوای نامساعد

برای حضور بازدیدکنندگان در منطقه وجود دارد و بنابراین درمجموع 810 ساعت هوای نامساعد ناشی از یخبندان دیده می­شود.

در ماه های گرم سال، ساعاتی که به دلیل تابش شدید خورشید شرایط نامساعدی برای حضور بازیدکنندگان وجود دارد باید محاسبه شوند. چنان چه هر روز از ساعات ۱۰ الی ۱۴ دارای این شرایط باشد، برای چهار ماه خرداد، تیر، مرداد و شهریور تعداد ساعات دارای آفتاب شدید به این صورت محاسبه می­شود:

31×4 = 124 روز                                                      

124×4 =496  ساعات آفتابی شدید                               

میانگین درجه ابرناکی برای این چهارماه20 درصد می باشد که مقدار آن از این ساعات کسر می شود.

496×2/99=2/0

8/396=2/99-496 تعداد کل ساعت های بارانی و آفتابی شدید

برای محاسبه درصد محدودیتی که هر عنصر اقلیمی ایجاد می کند از رابطه   استفاده شد. تعداد کل ساعات دارای محدودیت اقلیمی :

8/1974=8/396+810+768

12×356=4380

    =08/45

بنابراین ظرفیت برد واقعی برای پهنه های مناسب تفرج ممتاز به شرح زیر محاسبه می شود:

Rcc=Pcc × ((100-cf1)/100) × ((100-cf2)/100) × ((100-cfx)/100)

Rcc=1246792×=684738/1664

گفتنی است که این ظرفیت برای پهنه تفرج ممتاز که باغات خصوصی را نیز شامل می شود صادق است و با حذف باغ های خصوصی از مساحت پهنه تفرج ممتاز، ظرفیت قابل دسترسی به دست می آید.

 

بحث و نتیجه گیری

در کوشش های اولیه در زمینه برنامه ریزی گردش گری برای مشخص ساختن ظرفیت پذیرش مناطقی که گردش گران قصد مسافرت به آن جا را داشتند، یک اشتغال ذهنی این بود که چه تعداد گردش گر را می توان در یک منطقه اسکان داد، بدون آن که تغییرات اجتماعی و زیست محیطی« غیر قابل قبول» در آن جا ایجاد گردد(5). در این پژوهش سعی گردید تا ضمن تعریف یکی از انواع گردش گری تحت عنوان گردش گری جغرافیایی یا ژئوتوریسم و بررسی اثرات مثبت آن، اهمیت توسعه پایدار، ژئوتوریسم و یکی از مهم ترین عوامل پایداری آن که تحت عنوان ظرفیت برد می باشد، بررسی گردد. ظرفیت برد یکی از مهم ترین مراحل برنامه ریزی می­باشد که باید مورد توجه قرار گیرد. لذا در این مقاله سعی بر این بوده تا ظرفیت برد اکولوژیک منطقه ژئوتوریسمی آبشار بیشه واقع در استان لرستان، بررسی و تعداد بازدیدکننده مجاز برآورد شود، به طوری که ضمن بهره برداری از قابلیت های گردش گری آن، حداقل آسیب ها به منطقه وارد گردد. به طور کلی این عوامل بر ظرفیت تحمل منطقه ی ژئوتوریسمی آبشار بیشه تاثیر می­گذارد که عبارتند از: شکنندگی و آسیب پذیری شکل زمین در مقابل توسعه و تغییرمنطقه، میزان فعلی توسعه گردش گری و زیر بنای حمایتی، مانند تسهیلات دفع فاضلاب، تعداد بازدیدکنندگان به ویژه در زمان های تعطیل، تفاوت های فردی گردش گران و رفتار آن ها، میزان تاکیدی که بر آموزش زیست محیطی گردش گران و مردم محلی به عمل می آید، تفاوت های اقتصادی و میزان اتکاء به گردش گری، سطح بی کاری و فقر در منطقه، نظریه مردم محلی نسبت به محیط زیست و تمایل شان در بهره برداری از آن برای منافع کوتاه مدت، میزان فعلی تاثیر پذیری فرهنگ ها و جوامع در مقابل نفوذهای خارج و سایر شیوه های زندگی و میزان سازمان یافتگی مدیریت مقصد.

نتایج حاکی از آن است که در محاسبه ظرفیت برد در هر نوع مقصد گردش گری نمی­توان الگوی واحدی را برای تمام مناطق پیشنهاد داد چرا که ویژگی­ های محلی متعددی بر این موضوع تاثیر می­گذارد. در ایران به دلیل نوپا بودن ژئوتوریسم و عدم ظهور اثرات منفی ناشی از حضور گردش گر، قابلیت اجرایی آن آسان تر از سایر انواع گردش گری می­باشدکه پیشنهاد می­گردد پس از معرفی و بازاریابی و تبلیغات محصولات ژئوتوریسم، پاره ای از الزامات به شرح ذیل تحت عنوان پیشنهادات خاص برگرفته از تحقیق درنظرگرفته شود

  • با توجه به شرایط مکانی و محدودیت های جاذبه های جغرافیایی ایران ، خدمات مدیریتی همواره باید در راستای کنترل ازدحام وصرف بهبود وضعیت اکوسیستم ها درنقاط پر ازدحام گردد.
  • ارایه برنامه جهت استفاده از منابع بین المللی به منظور تامین بودجه ازطریق بانک جهانی، سازمان های زیر مجموعه سازمان ملل مانند UNESCO ،UNEP ،UNDP  و بانک های توسعه منطقه ای و بانک آسیایی (ADB).
  • ایجاد زیرساخت های منطبق بر اقلیم و طبیعت هر منطقه ترجیحاٌ کمپینگ ها و استفاده از خانه های روستایی جهت اقامت گردش­گران.
  • تهیه برنامه تبلیغاتی مناسب مبتنی بر راهبرد بازاریابی و شناخت فنون تبلیغات در قالب بروشور و کتاب های راهنما و سایت های اینترنتی و رسانه های عمومی.
  • آگاه­سازی جامعه بومی به منظور آگاهی ازفواید اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی حضورگردش گران و جلب مشارکت جوانان و زنان در مناطق ژئوتوریسمی ازطریق اطلاع رسانی به شورایان روستا و ...
  • برگزاری دوره های آموزشی اکوتورلیدری جهت دانشجویان زمین شناسی وجغرافیا وسایر رشته های مرتبط به منظور راهنمایی علمی گردش گران جهت جلوگیری ازآثار مخرب.
  • ایجاد کمپ­های تخصصی مثل سنگ نوردی، فتح قلعه، اسکی و ورزش های آبی.

 

تشکر و قدر دانی

بدین وسیله از معاونت پزوهشی دانشگاه اراک که با پشتیبانی مالی طرح پژوهشی داخلی،مورخ 14/10/93 و به شماره قرارداد11338/93 زمینه نگارش مقاله را فراهم نموده اند، قدردانی می­گردد.

 

منابع

  1. Middleton, V )1998 .(marketing in travel & tourism. Oxford: HEINEMANN, USA, p266.
  2. Rahnemaei, M., Farhudi and Ghadami M. 2008. Survey on carrying capacity aiming recreation with confirmation on host society (case study: Kelardasht city), Human Geographic researches, No. 66 (In Persian).
  3. Pourahmad A., Mirzaei Gh., Aruji F., Alizadeh M. (2012). A study on recreation carrying capacity in Qeshm aiming sustainable ecotourism, Persian Gulf meeting, Jihad publication (In Persian).
  4. Tourtellot, J. (2004). Geo-tourism –national geographic Magazine Business Enterprises for Sustainable Travel.
  5. Bishemi B. (2004). Geo-tourism sustainable development with emphasis on carrying capacity. Abstract collection of conference on Geo parks and Geo tourism (In Persian).
  6. Rahimpour A. 2007. Geo-tourism, Accessed from Aftab web page.
  7. Hovinen, G.R. (1982). Visitor Cycles. Outlook for Tourism in Lancaster County, Annals of Tourism Research, 9(2), 119-127.
  8. D'Amore, L., & Jafar, J. )1988.( Tourism- A vital Force for peace. Montreal: First Global Conference.
  9. O'Reilly, A. M. (1986). Tourism Carrying Capacity Concept and Issues, Tourism Management, 7, 4.
  10. Inskeep, E. (1991). Tourism Planning, New York. Manning, R. (1997). Social carrying capacity of parks and outdoor recreation areas. Parks and Recreation 32, 32-38.
  11. Cooke, K. (1982). Guidelines for socially appropriate tourism development in British Columbia, Journal for Travel Research.21, (1), 22-28.
  12. Getz, D. (1983). Capacity to Absorb Tourism Concepts and Implications for Strategic Planning, Annals of Tourism Research, 7, pp21-29.
  13. Shelby, B., & Heberlein, T.A. (1986). Carrying Capacity in Recreation Settings. Corvallis: Oregon State University Press.
  14. Graefe, A., Vaske, J., & Kuss, F. (1984(. Social carrying capacity: An integration and Synthesis of twenty years of research. Leisure Sciences 6, 395-431.
  15. Garrigos, S., Fernando J., Narangajavana Y., & Palacios M.D. (2004). Carrying capacity in the tourism industry, a case study of Hengistbury Head, Tourism Management, 25, 275 283.
  16. Clivaz, C., Hausser, Y., & Michelet, J. (2004). Tourism monitoring system based on the concept of carrying capacity, the case of regional natural park Pfyn-Finges, University of Applied Sciences, Switzerland.
  17. Parvaresh H., Parvaresh A., Parvaresh Z. (2014). Survey on real and unreal physical carrying capacity in boating activity in Harra international wetland, Oceanography, Fourth year, no. 13 (In Persian).
  18. Tabibian M., Setudeh A., Shaieteh K., Chalipanlo R. (2008). An investigation on carrying capacity concepts and quantitative estimation, ecotourism development in Abbas Abad, Ganj Naameh Hamadan, Honar-haie-Ziba journal, no. 29. (In Persian).
  19. Makhdum M. (2007). Landuse planning, Tehran university's Jihad publication, Sixth edition (In Persian).

 

 

 

 

 

 

 

.

 



[1] - دانش آموخته دانشگاه اراک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه محیط زیست

[2] - دانشیار دانشگاه اراک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه محیط زیست

3- استادیار، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه اراک ، گروه محیط زیست

[4]-  Graduated in Environment Sciences from Arak University, Arak, Iran

[5] -Department of Environmental Sciences, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Arak University, Arak, Iran.

[6] - Carry Capacity

[7]  -Physical Carrying Capacity

[8]-  Real Carrying Capacity

 

  1. Middleton, V )1998 .(marketing in travel & tourism. Oxford: HEINEMANN, USA, p266.
  2. Rahnemaei, M., Farhudi and Ghadami M. 2008. Survey on carrying capacity aiming recreation with confirmation on host society (case study: Kelardasht city), Human Geographic researches, No. 66 (In Persian).
  3. Pourahmad A., Mirzaei Gh., Aruji F., Alizadeh M. (2012). A study on recreation carrying capacity in Qeshm aiming sustainable ecotourism, Persian Gulf meeting, Jihad publication (In Persian).
  4. Tourtellot, J. (2004). Geo-tourism –national geographic Magazine Business Enterprises for Sustainable Travel.
  5. Bishemi B. (2004). Geo-tourism sustainable development with emphasis on carrying capacity. Abstract collection of conference on Geo parks and Geo tourism (In Persian).
  6. Rahimpour A. 2007. Geo-tourism, Accessed from Aftab web page.
  7. Hovinen, G.R. (1982). Visitor Cycles. Outlook for Tourism in Lancaster County, Annals of Tourism Research, 9(2), 119-127.
  8. D'Amore, L., & Jafar, J. )1988.( Tourism- A vital Force for peace. Montreal: First Global Conference.
  9. O'Reilly, A. M. (1986). Tourism Carrying Capacity Concept and Issues, Tourism Management, 7, 4.
  10. Inskeep, E. (1991). Tourism Planning, New York. Manning, R. (1997). Social carrying capacity of parks and outdoor recreation areas. Parks and Recreation 32, 32-38.
  11. Cooke, K. (1982). Guidelines for socially appropriate tourism development in British Columbia, Journal for Travel Research.21, (1), 22-28.
  12. Getz, D. (1983). Capacity to Absorb Tourism Concepts and Implications for Strategic Planning, Annals of Tourism Research, 7, pp21-29.
  13. Shelby, B., & Heberlein, T.A. (1986). Carrying Capacity in Recreation Settings. Corvallis: Oregon State University Press.
  14. Graefe, A., Vaske, J., & Kuss, F. (1984(. Social carrying capacity: An integration and Synthesis of twenty years of research. Leisure Sciences 6, 395-431.
  15. Garrigos, S., Fernando J., Narangajavana Y., & Palacios M.D. (2004). Carrying capacity in the tourism industry, a case study of Hengistbury Head, Tourism Management, 25, 275 283.
  16. Clivaz, C., Hausser, Y., & Michelet, J. (2004). Tourism monitoring system based on the concept of carrying capacity, the case of regional natural park Pfyn-Finges, University of Applied Sciences, Switzerland.
  17. Parvaresh H., Parvaresh A., Parvaresh Z. (2014). Survey on real and unreal physical carrying capacity in boating activity in Harra international wetland, Oceanography, Fourth year, no. 13 (In Persian).
  18. Tabibian M., Setudeh A., Shaieteh K., Chalipanlo R. (2008). An investigation on carrying capacity concepts and quantitative estimation, ecotourism development in Abbas Abad, Ganj Naameh Hamadan, Honar-haie-Ziba journal, no. 29. (In Persian).
  19. Makhdum M. (2007). Landuse planning, Tehran university's Jihad publication, Sixth edition (In Persian).
 

 

 

 

 

 

 

.