بررسی تغییرات مکانی-زمانی متغیر شوری آب‌های زیرزمینی دشت دهگلان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج

2 *

3 دانشجوی دکترا دانشگاه ساری

10.22034/jest.2018.13829.2242

چکیده

در این مطالعه برای مدیریت بهینه‌ی منابع آب در دشت دهگلان، به پایش مکانی-زمانی تغییرات کیفیت شوری آب‌های زیرزمینی در سال‌های شاخص خشکسالی و ترسالی می‌پردازد تا تغییرات آن را در مواقع حداکثرهای اقلیمی (خشکسالی‌ها و ترسالی‌ها) مشخص کند. همچنین برررسی روند تغییرات زمانی متغیر شوری انجام شد. برای این منظور از متغیّر اقلیمی بارش‌های ماهانه (91-1365) و با استفاده از شاخص بارش استاندارد (SPI) برای یافتن خشکسالی‌ها و ترسالی‌ها استفاده شد. برای مقایسه و پایش تغییرات متغیر شوری آب‌های زیرزمینی در سال‌های شاخص خشکسالی و ترسالی و همچنین برای ابتدا و انتها دوره آماری نقشه‌های هم‌ارزش EC، SAR و TDSبا استفاده ازنرم‌افزار ArcGIS ترسیم شدند. همچنین از آزمون اسپیرمن برای بررسی روند سری زمانی متغیر شوری استفاده گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که 18/72 درصد مساحت منطقه طی دوره‌ی آماری(1365-1391) را خشکسالی دربرگرفته است. در بخش‌های میانی دشت دهگلان در شمال آبخوان در وسعتی در حدود 02/24 درصد مساحت منطقه، شرایط نرمال حاکم بوده و در پایین دست دشت و در قسمت شمال آبخوان، شامل 8/3 درصد وضعیت خشکسالی شدید بوده است.آزمون اسپیرمن حاکی از آن است که در ماه پرآب و کم‌آب 44 % داده‌ها دارای روند مثبت و 51% داده‌ها در هر دو ماه روند منفی دارند و 5% باقی‌مانده داده‌ها بدون روند بودند. نتایج بدست آمده نشان داد که در25سال متوسط افت سطح ایستابی77/16متر و به طور متوسط حدود67/0متر در سال است. بیش‌ترین افت سطح آب مربوط به بخش‌های شرقی و مرکزی است. همچنین با گذشت زمان و افت سطح ایستابی در منطقه، از کیفیت آبهای زیرزمینی منطقه نیز کاسته شده است. کیفیت شوری خشکسالی نسبت به تر‌سالی در قسمت‌های خروجی حوضه نامناسبی مشاهده گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات