شناسایی نواحی مهم عرضه خدمات چندگانه بوم‌سازگان (مطالعه موردی: بخش شرقی حوضه آبخیز گرگانرود)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری محیط زیست گرایش ارزیابی و آمایش سرزمین

2 عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و نابع طبیعی گرگان

3 عضو هیات علمی گروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

4 عضو هیات علمی گروه مرتعداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

10.22034/jest.2018.15181.2418

چکیده

چکیده
خدمات بوم‌سازگان می‌توانند در چهار طبقه خدمات فراهم‌سازی، تنظیمی، فرهنگی و زیستگاهی قرار گیرند. رویکردهای تک‌هدفه در مدیریت بوم‌سازگان، خدمات را به طور همزمان مورد توجه قرار نمی‌دهند. مدیریت نواحی مهم عرضه خدمات، راهکاری است که عرضه خدمات چندگانه بوم‌سازگان را به طور همزمان تضمین می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی همزمان خدمات چندگانه و شناسایی نواحی مهم عرضه آنها در بخش شرقی حوضه آبخیز گرگانرود در استان گلستان انجام شده است.
روش بررسی: خدمات مورد بررسی در این پژوهش شامل خدمات تنظیمی (نگهداشت خاک)، خدمات فراهم‌سازی (تولید آب، تولید غذا) و خدمات زیستگاهی بود. نخست توزیع مکانی خدمات مورد بررسی با بکارگیری نرم‌افزارInVEST 3.0.0 نقشه‌سازی شد و در ادامه با تحلیل همپوشانی مکانی و محاسبه شاخص "کل خدمات فراهم شده بوم‌سازگان" (TES)، نقاط داغ عرضه خدمات شناسایی گردید. سپس ارتباط میان انواع کاربری اراضی و شاخص TES با تحلیل همبستگی بررسی شد.
بر اساس یافته‌ها زیرحوضه‌های 21 و 24 با بیشترین میزان شاخص TES، به عنوان نقاط داغ عرضه خدمات چندگانه در بخش شرقی گرگانرود با مساحت 1/509 کیلومترمربع در مجموع 5/18درصد منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص می‌دهند. در این زیرحوضه‌ها، عرضه خدمات خدمات زیستگاهی، نگهداشت خاک و تولید آب بالا است.
همبستگی مثبت معنی‌دار (637/0) میان پوشش جنگلی و شاخص TES، نقش کلیدی پوشش جنگلی را در عرضه همزمان خدمات چندگانه بومسازگان تایید می‌کند. محاسبه شاخص TES نشان داد که در بخش شرقی حوضه آبخیز گرگانرود، نواحی با سطح بالای عرضه خدمات چندگانه بوم‌سازگان وجود دارد. شاخص TES به طور موثری ناهمگنی مکانی عرضه خدمات چندگانه را منعکس می‌کند. در راستای تکمیل این پژوهش بررسی عوامل تاثیرگذار اکولوژیک و اقتصادی- اجتماعی بر عرضه همزمان خدمات چندگانه در منطقه مورد مطالعه پیشنهاد می‌شود. با محاسبه شاخص TESمی‌توان کارایی مناطق تحت حفاظت موجود در حفاظت از نقاط داغ عرضه خدمات را بررسی نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات