ارزیابی اثرات اقتصادی خشکسالی بر زیر بخش زراعت و بیلان منابع و مصارف آبی در شرق حوضه زاینده‌رود

نوع مقاله: مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 استاد/دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 استاد/دانشگاه تربیت مدرس

10.22034/jest.2018.16779.2534

چکیده

خشکسالی به عنوان یکی از مهمترین علل بحران آب در حوضه زاینده‌رود، تولیدات کشاورزی و امنیت اقتصادی کشاورزان را با تنشهای شدیدی روبرو کرده است. هدف اصلی این مقاله ارزیابی اثرات اقتصادی خشکسالی بر زیر بخش زراعت و بیلان منابع و مصارف آبی در شرق حوضه زاینده‌رود می‌باشد. بدین منظور از یک مدل هیدرو- اقتصادی با تلفیق مدل برنامه‌ریزی منابع آب (WEAP) و مدل برنامه‌ریزی ریاضی مثبت (PMP) استفاده شد. داده‌های اسنادی مورد نیاز از سازمان‌های آب منطقه‌ای و جهاد کشاورزی استان اصفهان، سازمان هواشناسی کل کشور و شرکت مدیریت منابع آب ایران و داده‌های میدانی با تکمیل 140 پرسشنامه از طریق مصاحبه رودرو با کشاورزان جمع‌آوری گردید. در این راستا، ابتدا با استفاده از شاخص بارش استاندارد (SPI)، طبقه‌بندی خشکسالی انجام گرفت. سپس اثرات آن بر بیلان منابع آب سطحی و زیرزمینی و مصارف شرب، صنعت و کشاورزی با استفاده از مدل WEAP ارزیابی شد. با استفاده از رهیافت مدلسازی مجزای هیدرو-اقتصادی، نتایج مدل هیدرولوژیکی به عنوان ورودی مدل PMP در نظر گرفته شد. عکس‌العمل احتمالی کشاورزان به وضعیت خشکسالی در منطقه تحت سناریوی خشکسالی انجام گرفت. نتایج نشان داد که در شرایط خشکسالی 31 درصد تقاضای بخش کشاورزی منطقه کوهپایه- سگزی تأمین نخواهد شد که منجر به تغییر الگوی کشت در منطقه می‌شود. کاهش بازده ناخالص سالیانه در منطقه اصفهان- برخوار 9/18درصد و در منطقه کوهپایه- سگزی2/23 درصد است. به طور کلی در شرایط خشکسالی الگوی کشت به نفع محصولات با نیاز آبی پایین‌تر و سود بالاتر تغییر می‌کند، ولی در مورد یونجه علی رغم نیاز آبی بالا به دلیل وجود کشاورزی تلفیقی در منطقه، کاهش سطح زیر کشت کمتری به وجود می‌آید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات