تغییرات آسیب شناسی بافت آبشش ماهی کپور معمولی(Cyprinus carpio) در مواجهه باغلظت های تحت کشنده نانوذرات اکسید مس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی،دانشگاه گنبد کاووس ،گنبد کاووس، ایران *(مسوول مکاتبات)

2 دانشیار گروه شیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

10.22034/jest.2018.12482

چکیده

زمینه و هدف: در عصر حاضر به دلیل کاربرد گسترده نانو ذرات مس، ورود آن‌ها به محیط‌زیست افزایش‌ یافته است. در این راستا ورود این نانو مواد به محیط‌زیست قابلیت تأثیر بر موجودات زنده ازجمله ماهی‌ها را خواهد داشت. از اینرو هدف از این مطالعه، بررسی آسیب‌شناسی بافتی ناشی از نانو ذرات مس بر بافت آبشش ماهی کپور معمولی می­باشد.
 روش بررسی: به‌منظور بررسی اثرات هیستوپاتولوژی نانو اکسید مس بر آبشش بچه ماهیان کپور، تعداد60 قطعه کپور معمولی جوان با میانگین وزنی2±42 گرم تهیه و در 3 گروه با سه تکرار در مواجهه با نانو اکسید مس و یک گروه شاهد در سه تکرار ماهی در نظر گرفته شد. ماهیان به مدت6 هفته با غلظت‌های40،10 و80 میلی‌گرم بر لیتر نانو اکسید مس مواجهه داده شدند.
 یافته­ها: عوارض مشاهده ‌شده در بافت آبشش شامل تورم سلول‌های سنگ­فرشی، آئوریسم، ادم، اتصال تیغه‌های ثانویه مجاور،کوتاه شدن تیغه‌های ثانویه و هایپرپلازی بودند. بررسی‌های آسیب‌شناسی بافت آبشش نشان داد که در غلظت‌های بالا (80 میلی‌گرم بر لیتر)، آسیب‌ها بیشتر به شکل جداشدگی، هایپرپلازی و به هم چسبیدگی لاملاها بود، در مقابل آسیب‌ها در غلظت‌های پایین (10و40میلی‌گرم بر لیتر) به شکل آئوریسم، تورم سلول‌های سنگ­فرشی و کوتاه شدن تیغه‌های ثانویه بروز نمود.
 بحث و نتیجه­گیری: با توجه به تغییرات  ایجاد شده در بافت آبشش ماهی کپور معمولی در غلظت‌های مختلف نانو ذرات مس در مقایسه با گروه کنترل  می‌توان نتیجه گرفت که نانو ذرات مس می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر بافت آبشش ماهیان داشته باشد. از اینرو مطالعات آسیب‌شناسی می‌تواند به ‌عنوان ابزار ساده و مناسبی جهت ارزیابی تأثیر این آلاینده‌های نوظهور انسانی بر ماهی استفاده شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیستم، شماره یک، بهار 97

 

 

تغییرات آسیب شناسی بافت آبشش ماهی کپور معمولی(Cyprinus carpio)

در مواجهه باغلظت های تحت کشنده نانوذرات اکسید مس

 

حسن صحرایی[1]*

Hasansahraei22@gmail.com

سیدعباس حسینی[2]

سیدعلی اکبر هدایتی2

رسول قربانی2

 

تاریخ دریافت:7/5/94

تاریخ پذیرش:22/6/94

 

چکیده

زمینه و هدف: در عصر حاضر به دلیل کاربرد گسترده نانو ذرات مس، ورود آن‌ها به محیط‌زیست افزایش‌ یافته است. در این راستا ورود این نانو مواد به محیط‌زیست قابلیت تأثیر بر موجودات زنده ازجمله ماهی‌ها را خواهد داشت. از اینرو هدف از این مطالعه، بررسی آسیب‌شناسی بافتی ناشی از نانو ذرات مس بر بافت آبشش ماهی کپور معمولی می­باشد.

 روش بررسی: به‌منظور بررسی اثرات هیستوپاتولوژی نانو اکسید مس بر آبشش بچه ماهیان کپور، تعداد60 قطعه کپور معمولی جوان با میانگین وزنی2±42 گرم تهیه و در 3 گروه با سه تکرار در مواجهه با نانو اکسید مس و یک گروه شاهد در سه تکرار ماهی در نظر گرفته شد. ماهیان به مدت6 هفته با غلظت‌های40،10 و80 میلی‌گرم بر لیتر نانو اکسید مس مواجهه داده شدند.

 یافته­ها: عوارض مشاهده ‌شده در بافت آبشش شامل تورم سلول‌های سنگ­فرشی، آئوریسم، ادم، اتصال تیغه‌های ثانویه مجاور،کوتاه شدن تیغه‌های ثانویه و هایپرپلازی بودند. بررسی‌های آسیب‌شناسی بافت آبشش نشان داد که در غلظت‌های بالا (80 میلی‌گرم بر لیتر)، آسیب‌ها بیشتر به شکل جداشدگی، هایپرپلازی و به هم چسبیدگی لاملاها بود، در مقابل آسیب‌ها در غلظت‌های پایین (10و40میلی‌گرم بر لیتر) به شکل آئوریسم، تورم سلول‌های سنگ­فرشی و کوتاه شدن تیغه‌های ثانویه بروز نمود.

 بحث و نتیجه­گیری: با توجه به تغییرات  ایجاد شده در بافت آبشش ماهی کپور معمولی در غلظت‌های مختلف نانو ذرات مس در مقایسه با گروه کنترل  می‌توان نتیجه گرفت که نانو ذرات مس می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر بافت آبشش ماهیان داشته باشد. از اینرو مطالعات آسیب‌شناسی می‌تواند به ‌عنوان ابزار ساده و مناسبی جهت ارزیابی تأثیر این آلاینده‌های نوظهور انسانی بر ماهی استفاده شود.

کلمات کلیدی: آسیب‌شناسی بافتی، هایپرپلازی، نانو ذرات اکسید مس، ماهی کپور معمولی.

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 20, No.1, Spring, 2018

 

 

 


Gill Histopathological Changes of Common Carp (Cyprinus carpio) During Exposure to Sub-Lethal Concentrations of Copper OxideNanoparticles

 

Hassan Sahraei[3]

Hasansahraei22@gmail.com

Seyyed Abbas Hoseini[4]

Seyyed Aliakbar Hedayati2

Rasoul Ghorbani 2

 

 

Date Received: July 29, 2015

Admission Date:September 13, 2015

 

Abstract

Background and Objective:At the present century, using of copper Nano-particles has increased within the environment. In this regard influx of Nano-materials to the environment may have harmful impact on living organisms, including fish. The aim of this study was to examine histological lesions of cooper nanoparticles on the gill tissue of common carp.

Method: In order to investigate the effects of histopathological changes of Nano copper oxide on the gill of carp, 60 pieces of young common carp with an average weight of 42± 2 gr were divided in 3 groups with three replicates for exposure group of Nano copper oxide (10, 40, 80, mg/l of copper oxide) and a control group of fish for 6 weeks.

Findings: Histopathology of Gill tissue showed that the copper nanoparticles have such injuries as cell swelling, Aourtism , edema, secondary connecting adjacent blades, shortening of the secondary blade, and hyperplasia. Gill histopathological result showed that at high concentrations (80 ppm), lesions were mostly detachment, hyperplasia and sticking attach Lamela, versus harm in low concentrations (10 and 40 ppm) to form  Aurism, inflation squamous cell and the shortening of the secondary blades.

Discussion and Conclusion Due to changes of gill tissue in the common carp at various concentrations of copper nanoparticles compared with the control group, it can be concluded that copper nanoparticles can have significant effects on fish gill tissue. Therefore it can be used as a simple and useful tool to assess the impact of these new born contaminants on fish and also human environmental.

 

Keywords: Common carp, Copper oxide nanoparticles, hyperplasia, Histopathology.

 

 

مقدمه


فناوری نانو در معنای ساده استفاده از مواد و ساختارهای در مقیاس نانو (حداقل با قطر 1 تا100 نانومتر) است. توانایی دستکاری ماده در چنین مقیاس اتمی و مولکولی کوچکی، سبب کاربرد وسیع این علم در شیمی، زیست‌شناسی، فیزیک، داروسازی و علوم مهندسی ‌شده است(1) افزایش تولیدات و محصولات نانو به ‌ناچار منجر به افزایش فاضلاب نانو مواد می‌شوند. این فاضلاب‌ها از طریق هوازدگی اکسید و به طور عمدی یا تصادفی وارد محیط می­گردند. محیط­های آبی که بسیار آسیب­پذیر هستند، محل رسوب و تجمع بسیاری از این نانوذرات و فاضلاب های شیمیایی هستند .در نهایت این نانوذرات وارد واکنش با موجودات زنده و عوامل غیرزنده می­شوند، اما اثرات مضر و تخریب کننده آن­ها هنوز به­طورکامل شناخته نشده است و این عدم شناخت کافی منجر به ایجاد نگرانی­هایی برای سلامت انسان و محیط­زیست می­شود(2). از نانو محصولات تولید شده امروزی می­توان به دی اکسیدتیتانیوم، نقره، آهن، اکسید روی و مس،  هم­چنین نانو لوله­های کربنی و گرافن اشاره کرد.

یکی از این نانو ذرات، مس است که به­عنوان پوشش­های ضد میکروبی ، سلول­های سوختی، الکترولیز آب، تصفیه آب و هوا و عوامل کنتراست تصویر برداری پزشکی کاربرد دارد (3)، از سویی در میان عناصر با ویژگی های ضد میکروبی قوی، عنصر مس از لحاظ زیست محیطی و ویژگی­های ضد قارچی و باکتریایی حتی ضد ویروسی  اهمیت بیشتری دارد(4). مس یک ماده معدنی کمیاب ضروریست و به میزان اندکی در سلول ها و بافت­های بدن وجود دارد (5). مس به عنوان یک کوفاکتور عمل می کند و برای ویژگی­های کاتالیز کننده و ساختار بسیاری از آنزیم های موثر در فرایند های زیستی بدن ضروریست (6).

با در معرض قرار دادن قزل‌آلای رنگین‌کمان با مقادیر 0، 10 و 100 میلی گرم بر کیلوگرم از نانو ذرات تیتانیوم، نشان داده شد که این نانو ذرات نمی‌تواند تاثیری بر رشد این ماهی داشته باشد. بعد از 8 هفته آزمایش بیشترین میزان تجمع تیتانیوم در آبشش، معده، کبد، طحال و مغز گزارش شد (7). هااُ و چن  اثر تغییرات آسیب­شناسی بافتی واسترس اکسیداتیو را در مواجهه با سمیت تحت کشنده نانو اکسید تیتانیوم در اندام­های مختلف بچه ماهی کپور بررسی نمودند و این تغییرات را در فعالیت آنزیم­های سوپراکسیداز در آبشش، کبد و مغز بچه کپور مشاهده کردند. نتایج نشان داد که بررسی این اندام­ها برای نظارت بر وضعیت استرس اکسیداتیو ماهی بعد از در معرض قرار گرفتن در نانو اکسید روی مناسب بودند. آبشش ، کبد و مغز اندام­های حساس­تری بودند و روده کمترین میزان تغییرات را نشان داد (8). از اندام­های مهم ماهیان در رابطه با بررسی اثرات آلاینده­های محیطی آبشش می­باشد. زیرا این بافت به­طور مستقیم در معرض آلاینده­های محیط آبی قرار دارد. از این­رو هدف از مطالعه پیش روی، بررسی اثرات آسیب شناسی نانو ذرات مس بر بافت آبشش ماهی کپور  معمولی می باشد.

مواد و روش

این تحقیق در پاییز سال 1393در آزمایشگاه آبزی‌پروری شهید ناصر فضلی برآبادی دانشگاه علوم کشاورزی گرگان انجام شد. بدین منظور60 قطعه ماهی کپور معمولی با وزن تقریبی42 گرم از مرکز تکثیر و پرورش ماهی کلمه سیجوال تهیه گردید. ابتدا آکواریوم‌هایی به حجم 15 لیتر تهیه، شستشو و آماده گردید. سپس ماهیان به مدت یک هفته به‌منظور سازگار شدن با شرایط آزمایشگاهی در آکواریوم‌ها نگه­داری شدند. در طی این مدت کلیه پارامترهای مؤثر فیزیکوشیمیایی آب ازجمله،pH ، سختی کل، اکسیژن محلول و درجه حرارت اندازه‌گیری شد، هم­چنین هریک ازاکواریوم ها به‌صورت جداگانه به سیستم هوادهی مجهز شدند تا سطح اکسیژن آب در حد استاندارد قرار گیرد.

در این تحقیق با توجه به نتایج مطالعات ژائو و همکاران (2011) از سه غلظت غیرکشنده نانو ذرات مس استفاده گردید. که عبارتند از40،10و 80 میلی‌گرم در لیتر. هم­چنین غلظت صفر میلی‌گرم در لیتر (شاهد) نیز در نظر گرفته شد (9). در این پژوهش 3 تیمار مختلف وجود داشت که در هر یک از تکرارها (غلظت‌های مختلف نانو مس) 5 قطعه ماهی در معرض نانو ذرات مس به مدت 42 روز قرار گرفت و در مجموع 60 قطعه ماهی مورد استفاده واقع شد. پس از هر دوره تعویض آب حجم مشخصی از محلول مادر تهیه ‌شده به‌منظور ایجاد غلظت موردنظر به آکواریوم‌ها اضافه گردید. تعویض آب آکواریوم‌ها جهت حصول غلظت­های همگن از نانو ذرات هر 24 ساعت صورت می‌گرفت و پس از هر بار تعویض آب، جهت تعیین پراکندگی نانو ذره در آب موجود در اکواریوم ها به میزان 20 تا 30 میلی­لیتر نمونه­گیری می­شد. سپس اندازه ذرات و نحوه پراکنش آن­ها در نمونه­های آب برداشت شده با استفاده از دستگاه Dynamic light scattering یا DLS اندازه گیری می­گردید.

 

 

 

شکل 1- توزیع اندازه­ای نانوذرات مس در آب اکواریوم های حاوی کپورماهیان

Figure 1.The size distribution of copper nanoparticles in water aquariums containing Cyprinidae

 


شکل (1) اندازه ذرات محلول نانو اکسید مس را نشان می­دهد. با توجه به شکل 95 درصد حجمی ذرات در محلول کلوییدی دارای قطر850 نانومتر می­باشند. بر این اساس، نحوه پراکنش نانوذرات اکسید مس در آب مخازن حاوی کپور ماهیان یکسان بوده است و تمامی ماهیان به طور یکنواخت در مواجهه با نانوذرات مس قرار گرفته­اند.

 نمونه‌برداری از بافت آبشش ماهی‌ها به‌صورت کاملاً تصادفی انجام شد و در زمان نمونه‌برداری از هر تیمار2 قطعه ماهی به صوت کاملاً تصادفی صید و استفاده گردید. نانو ذرات اکسید مس از شرکت نانو پیشگامان ایرانیان خریداری شد. در هر واحد آزمایشی با هر تکرار 5 قطعه ماهی وجود داشت. ماهی‌ها در هر یک از تیمارها به مدت 42 روز در معرض نانو ذرات مس قرار گرفتند. در پایان این دوره از هر تیمار2 قطعه ماهی به‌صورت کاملاً تصادفی صید و پس از بیهوش کردن، بافت آبشش آن‌ها خارج شد و نمونه‌ها به مدت 24 ساعت در محلول بوئن تثبیت شدند. سپس چندین مرتبه با الکل اتانول 70 درصد مورد شستشو قرار گرفتند. پس‌ازآن توسط الکل 95 و100 و نهایتا توسط الکل بوتانول آبگیری و سپس با پارافین قالب‌گیری شدند. از بافت‌ها برش‌هایی به ضخامت 6-5 میکرومتر تهیه شد. پس از نگه­داری به مدت 48 ساعت در دمای 37 درجه آون به روش استاندارد هماتوکسیلین ائوزین رنگ آمیزی صورت گرفت. در نهایت به منظور بررسی عوارض بافتی ناشی از اثرات نانو ذره مس و مقایسه بافت های مورد نظر با نمونه های شاهد از میکروسکوپ نوری مجهز به دوربین عکس برداری استفاده گردید (10).

 

 

نتایج

تغییرات بافت شناسی درنمونه­های قرارگرفته در معرض نانو ذرات مس مشهود بود، درحالی که هیچ تغییر قابل تشخیصی در آبشش ماهیان گروه شاهد مشاهده نشد و سلوله ای اپیتلیال و لاملاهای ثانویه و اولیه تغییراتی را نشان ندادند و دارای حالت نرمال بودند. اثرات آسیب شناسی نانو ذرات اکسید مس بر بافت آبشش ماهی کپور معمولی در غلظت های مختلف در مقایسه با گروه شاهد در شکل (1) نشان داده شده است.

مهم­ترین عوارض ایجاد شده پس از رویارویی با نانو ذرات مس در بافت آبشش تیمارهایی که در معرض نانو ذرات اکسید مس قرار گرفته بودند شامل جداشدگی لایه اپیتلیوم ثانویه (مربع زرد رنگ در بخش B) گرزی شدن راسی رشته های ثانویه و هایپر پلازی قاعده رشته ثانویه (پیکان مشکی رنگ بخشC) ضخیم شدن رشته های ثانویه، پر خون شدن رشته ها ، هایپر پلازی قاعده تیغه ها (پیکان مشکی در بخشD) و چسبندگی زیاد رشته های ثانویه ترشح سلول های موکوسی، هایپر پلازی اپیتلیوم (پیکان مشکی در بخش F) و آئوریسم در لاملا های ثانویه (پیکان مشکی در بخشE) می باشد. اگر چه تغییرات آسیب شناسی بافت آبشش در تمامی گروه ها وجود داشت، اما شدت آن از گروه شاهد تا غلظت بالای نانو ذرات افزایش یافت. در گروه شاهد رشته ها و تیغه های  آبششی تقریبا به­طور منظم قرار گرفته است(A). روند چماقی شدن در راس رشته های  ثانویه از گروه شاهد تا غلظت های بالاتر بیشتر قابل مشاهده است. در بالاترین غلظت نانو ذرات مس بیشترین میزان چسبندگی و به دنبال آن نکروز و از بین رفتن لایه های تیغه ثانویه ظاهر شد.

 

 

 

 

 

شکل 2- تغییرات آسیب شناسی (هیستوپاتولوژی) آبشش ماهی کپور معمولی در مواجهه با نانو ذرات اکسید مس.A: آبشش شاهد ماهی B: جداشدگی لایه اپیتلیوم ثانویهC: هایپرپلازی راسیD: برآمدگی اپی‌تلیوم تیغه‌ی ثانویهF:اتصال تیغه‌های ثانویه‌ی مجاورو E:آنوریسم لاملایی

Figure 2.Histopathological changes (histopathology) gill of common carp in the confront of the copper oxide nanoparticles. A:  Control gills of fish B: detachment secondary layer  Epithelium C: Distal hyperplasiaD: Epitthelial lifting F:Lamellar  fusion E:Lamellar aneurism

 

بحث ونتیجه گیری

 

کاربرد هیستوپاتولوژی ماهی، بخش اصلی بیومارکر مورد استفاده در برنامه­های پایش اکوسیستم آبی است. این روش وسیله‌ای برای شناسایی اثرات حاد و مزمن آلاینده­های گوناگون در مواجهه با بافت و ارگان­های خاص است(11). مطالعات آسیب شناسی بافتی به عنوان ابزاری حساس برای تشخیص اثرات مستقیم موادشیمیایی براندام­های هدف ماهیان درشرایط آزمایشگاهی محسوب می­شود(12). به طورکلی آبشش ماهیان به عنوان  شاخص کارآمدی از کیفیت آب در نظرگرفته می­شود، چرا که علاوه بر وسیع بودن سطح، آبشش­ها عملکردهای مختلفی دارندکه شامل تنفس، تنظیمات اسمزی، دفع مواد زاید نیتروژن دار و تعادل اسید و باز می­باشد. بنابراین اختلال عملکرد آبششی ناشی از آلاینده­ها به­طور قابل توجهی به بهداشت و سلامت ماهی مرتبط می­شود و آبشش ماهی به عنوان مهم­ترین شاخص سطوح آلودگی آب در نظر گرفته می­شود(13). آبشش به دلیل اپی­تلیوم ویژه و ارتباط مستقیم آن با محیط پیرامون، مهم­ترین اندامی است که تنظیم اسمزی در آن صورت می­گیرد (14) و مهم­ترین جایگاه تبادلات یونی بین بدن و محیط نیز به شمار می­رود که توسط سلول­های کلراید موجود در اپی­تلیوم انجام می­شود(15). عوارض مشاهده شده در مطالعه اثرات بافتی مقدار مزمن سولفات مس بر برخی اندام­های ماهی کپور معمولی ادم، هیپرتروفی لاملاهای ثانویه، هیپرپلازی سلول­های پوششی آبشش، چسبندگی لاملاهای ثانویه به یک­دیگر و افزایش سلول­های کلراید و مخاطی گزارش گردید (16). سلول­های کلراید آبششی، سلول­های بزرگ و استوانه­ای شکلی هستند که توسط سلول­های سنگ­فرشی مسطح پوشیده شده­اند (17) و در سیتوپلاسم خود دارای تعداد زیادی میتوکندری می­باشند. این سلول­ها دارای شبکه گسترده­ای از فرورفتگی­ها در غشای قاعده­ای- جانبی خود هستند که با شبکه آندوپلاسمی سیتوپلاسمی و نیز با میتوکندری­ها مرتبط می­باشند، این غشا محل بیان ژن و فعالیت آنزیم­هایی نظیر Na+,K+-ATPase است که نقش بسیار مهمی در تبادلات یونی سلول ایفا می­کند (18). این سلول­ها اسیدوفیل بوده و عمدتا در ماهیان دریایی وجود دارند، اگرچه به­ندرت در ماهیان آب شیرین نیز دیده می­شوند.

آبشش ماهی با توجه به وظایفی که انجام می‌دهد به جز وجود درپوش استخوانی، مصونیت بسیار کمی دارد و به سرعت به محرک‌های مختلف پاسخ می‌دهد و مستعد آسیب‌های فیزیکی و شیمیایی است. بنابراین وقتی آبشش به مدت طولانی در معرض آلاینده‌های محیطی قرار گیرد دچار تخریب و بروز عوارض مختلف بافتی می‌گردد (19). عوامل زیادی مانند دما، سختی، سایر فلزات و PH در دفع نیز مانند جذب فلزات به وسیله بافت‌ها نقش اساسی دارند. بافت آبشش و پوست میزان بیشتری از فلز مس را دفع می­کنند زیرا هر دو اندام در معرض مستقیم با محیط اطرافشان بوده و بدین ترتیب سریع‌تر عمل دفع را نشان می‌دهند(20). محققان در گذشته ضایعات آبششی را در دو گروه تقسیم بندی کرده­اند گروه اول شامل آسیب­های ناشی از پاسخ دفاعی، از جمله هایپرپلازی اپی تلیوم رشته­های آبششی، ادم تیغه­های آبششی و گروه دوم آسیب­های مستقیم از جمله نکروز و پوسته­ریزی اپیتلیوم آبششی هستند (21). در این مطالعه عوارضی نظیر تورم سلول­های سنگ­فرشی، آئوریسم، ادم، اتصال و به هم چسپیدگی تیغه­های ثانویه مجاور،کوتاه شدن تیغه­های ثانویه و هایپرپلازی تیغه­های ثانویه در آبشش ماهیان پس از قرار گرفتن ماهیان در معرض نانو ذرات مس مشاهده شد.

 چن و همکاران (2011) تنها عوارض هیستوپاتولوژیک ایجاد شده در بافت آبشش ماهی دانیو گورخری را در مواجهه‌ی طولانی ‌مدت با نانو ذرات تیتانیوم، ادم و هایپرپلازی رأسی لاملاهای ثانویه گزارش کردند که این عوارض در تحقیق حاضر نیز مشهود بود(22). جذب نانو ذرات تیتانیوم و کبالت در بافت آبشش و موکوس ماهی به یک‌ شکل انجام می‌گیرد، ولی جذب این مواد در بافت اپیتلیال آبشش ماهی به‌صورت فرآیندهای ذره خواری نظیر اگزوسیتوز صورت می­گیرد (23). در مطالعه دیگری که توسط  Straus در سال (2003) انجام گرفت، تجمع وتغییرات هیستوپاتولوژی مس بروی ماهی تیلاپیا  (oreocheromis niloticus) مطالعه گردید که شامل خونریزی باله­ها و پرخونی آبشش­ها بودند (24). در مطالعه اثرات هیستوپاتولوژی برخی از فلزات سنگین (سولفات مس، سولفات روی و سولفات جیوه – کلرورکادمیوم) بر بافت­های ماهی کپور معمولی نتایج نشان داد که در برانش، چسبندگی لاملاها، پرخونی و خون­ریزی، آنوریسم تلانژیکتازی، نفوذ سلول­های آماسی و هیپرپلازی سلول­های پوششی رشته­های آبششی قابل مشاهده است. (25). در مطالعاتی دیگر تغییرات بافتی آبشش ماهیان از قبیل آنوریسم لاملای ثانویه، هیپرپلازی اپی­تلیوم و چسبیدگی لاملا در مواجهه با نانوذرات نقره گزارش شد (26) که این تغییرات می­تواند به علت فعالیت بیش از حد ماهی جهت تنفس و حذف مواد سمی از بدن طی فرآیند سم­زدایی باشد (27). هم­چنین، مطالعات قبلی بیان کرد که نانوذرات می­توانند با آغاز زنجیره پیچیده­­­­­­­­­ای از وقایع افزایشی در کولاپس قلبی – عروقی، تبادلات یون­های سدیم، کلر و هیدروژن را در آبشش مختل کنند(28). در تحقیق حاضر نیز معمول­ترین تغییرات در تمامی غلظت­های نانو ذرات مس شامل هایپرپلازی سلول های راسی، اتصال تیغه ثانویه مجاور و ادم بود که این عوارض درتمامی تیمارهای نانو ذره به کار رفته مشاهده شد و روند افزایشی خود را با افزایش غلظت نشان داد. در مطالعات هس، مارتینز و همکاران شکل آنوریسم به گسستگی سلول­های پیلار ناشی از جریان بالای خون یا حتی به­علت اثرات مستقیم آلاینده­ها روی این سلول­ها ارتباط داده شد(29). در واقع آنوریسم نوع شدیدی از جراحت است که ترمیم آن امکان­پذیر است اما نسبت به تغییرات اپی­تلیوم دشوارتر می­باشد (30). کامارو و مارتینز  با بررسی تاثیر آلودگی آب بر بافت آبشش ماهی ضایعاتی چون برآمدگی اپی­تلیوم تیغه ثانویه، هیپرپلازی و هیپرتروفی اپی­تلیوم تنفسی، تخریب لاملا و آنوریسم را گزارش کردند که این صدمات می­تواند بازتاب تاثیر مستقیم عوامل سمی بر بافت آبشش باشد(31). تخریب لاملای مجاور و پارگی اپی­تلیال احتمالا نتایج مستقیم برآمدگی سلول­های سنگ­فرشی هستند و تخریب شدیدتر آبشش را نشان می­دهند (32). تخریب لاملا، هیپرپلازی، نکروز لاملاهای مختلف و سلول­های فیلامنت نظیر سلول­های کلراید و سنگ­فرشی متداول­ترین پاسخ­های گزارش شده هستند، اما در فلزات نسبت به مواد آلی یا سایر آلاینده­ها متداول­تر است، احتمالا فلزات مستقیما با پروتیین­های ناقل یون واکنش می­دهند و از فعالیت­شان جلوگیری می­کنند (33). سمیت حاد فلز بر روی گونه­ی ماهی کپور معمولی در شرایط آزمایشگاهی در سال 1385 بررسی شد. ماهی­ها در مجاورت غلظت­های مختلف این ماده قرار گرفتند، سپس بافت آبشش بچه ماهی کپور معمولی از نظر ضایعات میکروسکوپی و هیستوپاتولوژیک بررسی شد. نتایج نشان داد که این عمل منجر به بروز پدیده­هایی مانند هایپرتروفی و هایپرپلازی سلول­های پوششی آبشش، چسبندگی لاملاهای ثانویه و افزایش و تکثیر سلول­های مخاطی گردد که در این تحقیق نیز به جز تکثیر سلول های مخاطی سایر عوارض مشاهده شدند (34). هایپرپلازی افزایش غیرطبیعی در تعداد سلولهای اپی‌تلیوم آبشش است که به دو صورت چماقی شدن سر لاملاهای ثانویه و ضخیم شدن بافت اپی تلیوم نزدیک پایه لاملاخود را نشان می­دهد. این عارضه بر تبادل گاز و تنفس تاثیر گذاشته و در حالات شدیدتر می‌تواند منجر به اتصال تیغه‌های مجاور به یک­دیگر و جلوگیری از تبادل گاز شود. ادم یا جدا شدن اپیتلیال لاملای ثانویه نیز در تیغه های ثانویه مشاهده شد. اتصال تیغه‌های ثانویه‌ی مجاور نیز یکی از مشهودترین عوارض بود. در این عارضه اپی تلیوم دوتیغه­ی ثانویه مجاور به واسطه هایپرپلازی و یا برآمدگی و در برخی موارد هیپرتروفی اپی تلیوم به هم اتصال می‌یابد. در اینجا دو تیغه­ی مجاور در قسمت پایه به هم متصل شده و تبادلات گازی مختل می­گردد و در نهایت موجب توقف تبادل گاز از طریق سطوح مربوطه می‌شود. آنوریسم لاملایی زمانی اتفاق می­افتد که در اثر بسته شدن مسیر مویرگ درون تیغه ثانویه، سلول­های خونی درون تیغه ثانویه تجمع می­یابند. اتصال تیغه­های ثانویه مجاور نیز با اتصال اپی­تلیوم دو تیغه ثانویه مجاور به واسطه هیپرپلازی یا برآمدگی و در برخی موارد هیپرتروفی اپی­تلیوم به هم ایجاد شده و موجب توقف تبادل گاز از طریق سطوح مربوطه می­شود (35). نتایج این تحقیق با مطالعه ای که بر روی تغییرات آسیب شناسی بافتی ناشی از نانوذرات نقره کلوییدی بر آبشش ماهی دانیو گورخری (Danio rerio) انجام شد مطابقت دارد زیرا  در این مطالعه هایپرپلازی و به هم چسبیدگی لاملا های ثانویه از مهم‌ترین تغییرات بافتی ناشی از حضور نانو ذرات نقره در بافت آبشش  بود (36). چسبیدگی لاملا­ها در غلظت­های مختلف نانو مس روند خاصی نداشت اما در بالا­ترین غلظت میزان این عارضه افزایش یافت. هایپرپلازی اپی تلیوم آبشش علاوه بر کاهش سطح تنفسی در دسترس برای انتشار اکسیژن، فاصله بین اکسیژن آب و خون را افزایش می دهد که این عمل می تواند باعث هاپوکسی بافت شود.

نتایج حاصل از این تحقیق تغییرات بارزی را در آبشش ماهی کپور معمولی در مواجهه با نانو ذرات مس نشان داد. بروز چنین تغییراتی در بافت آبشش، در مرحله اول، احتمالاً می‌تواند به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی جهت جلوگیری از ورود نانوذره به درون بدن باشد. تغییرات در تیغه‌های ثانویه ممکن است سبب افزایش ضخامت اپی تلیوم و در نهایت منجر به کاهش میزان ورود نانوذره مس به گردش خون شود. از این­رو تغییرات آسیب ‌شناسی ایجاد شده در آبشش ماهی کپور معمولی پس از رویارویی با نانوذره مس می‌تواند نوعی پاسخ فیزیولوژیک برای جلوگیری از ورود این مواد به بدن و جلوگیری از آسیب‌های وارده ایجاد شده باشد. به‌طورکلی می‌توان نتیجه گرفت آسیب­شناسی آبشش می­تواند به‌عنوان بیومارکر مستقیم و امیدوارکننده جهت ارزیابی کیفیت آب و سطح آلودگی­های زیست ‌محیطی استفاده شود (37) که با افزایش غلظت و نیز زمان قرار گرفتن در معرض آلاینده‌ها خصوصا نانو ذرات اکسید مس آسیب‌های وارده شدیدتری در بافت آبشش قابل‌مشاهده است.

تشکر و قدردانی

نگارندگان این تحقیق از عابد زیدعلی، خدایار رضایی، مجتبی شاکریاری، عسگر میرزایی و امیرقادرمرزی (دانشجویان کارشناسی ارشد بوم شناسی آبزیان شیلاتی دانشگاه علوم کشاورزی گرگان) به سبب همکاری ارزنده ایشان سپاس­گذاری می نماید.

منابع

  1. Salarijoo, H,. Kalbasi, M,. Johari,. A. 2012. Influence of water on acute toxicity of colloidal nanoparticles in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). Journal of Health and Environment, Vol 5, No 1, Pp. 121-132(In Persian).
  2. Scown, T. M., Santos, E. M., Johnston, B. D., Gaiser, B. 2010. Effects of aqueous exposure to silver nanoparticles of different sizes in rainbow trout.Toxicol. Sci.115(2): 521-534.
  3. Arora, S., Jain, J., Rajwade, J. M., Paknikar, K. M. 2008. Cellular responses induced by silver nanoparticles: in vitro studies, Toxicol. Let.179(2): 93–100.
  4. Al-Bairuty, G. A., Shaw, B. J., Handy, R. D., Henry, T. B. 2013. Histopathological effects of waterborne copper nanoparticles and copper sulphate on the organs of rainbow trout (Oncorhynchusmykiss). Aquatic toxicology. 126, 104-115.
  5. Li, B., Hwang, J.Y., Drelich, J., Popko, D., Bagley, S. 2010. Physical,chemical and antimicrobial characterization of copper-bearing material.Jom Journal of the Minerals,Metals and Materials Society. 62: 80-95.
  6. Gaetke, L. M., Chow, C. K. 2003. Copper toxicity, oxidative stress, and anti oxidant nutrients Toxicology. 189:147-154.
  7. Ramsden, C. S. 2009. Dietary exposure to titanium dioxide nanoparticles in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) no effect on growth, but subtle biochemical disturbances in the brain. Ecotoxicolog. 18: 939-951.
  8. Hao, L., Wang, Z,. Xing, B. 2009. Effect of sub-acute exposure to TiO2 nanoparticles on oxidative stress and histopathological changes in Juvenile Carp (Cyprinus carpio), Journal of Environmental Sciences.21:1459–1466.
  9. Zhao, J., Wang, Z., Liu, X., Xie, X., Zhang, K., Xing, B. 2011. Distribution of CuO nanoparticles in juvenile carp (Cyprinus carpio) and their potential toxicity. Journal of hazardous materials, 197, 304-310.
  10. Martoja, R. 1967. Martoja–Pierson, M., Initiation Aux Techniques de l histology animale. Masson etCie, Paris.345 p.
  11. Gernhofer, M., Pawert, M., Schramm, M., Muller, E., Triebskorn, R. 2001. Ultra structural biomarkers as tools to characterize the health status of fish in contaminated streams. Journal of Aquatic Ecosystem Stress and Recovery.8: 241-260.
  12. Schwaiger, J., Fent, K., Stecher, H., Ferling, H., Negele, R. D. 1996. Effects of sub lethal concentrations of triphenyltinacetate on rainbow trout (Oncorhynchusmykiss).Archives of Environmental Contamination and Toxicology. 30(3), 327-334.
  13. Alazemi, B. M., Lewis, J.W., Andrews, E. B. 1996. Gill damage in the freshwater fish Gnathonemuspetersi(family: Mormyridae) exposed to selected pollutants: an ultrastructural study. Environmental Technology.17 (3): 225–238.
  14. Lin, Y.M., Chen, C.N., Lee, T. H. 2003. The expression of gill Na, K-ATPase in milkfish, Chanos chanos, acclimated to seawater, brakishwater and freshwater. Comp Biochem Physiol A Mol Integr Physion. 135(3): 489-497.
  15. Evans, D. H. 1993. Osmotic and ionic regulation, In: The physiology of fishes, edited by D.H. Evans, Boca Raton, FL: CRC, 315–341.
  16. Rostami, M,. Soltani, M. 2009. Study of tissue effects of chronic copper sulfate on some organs of common carp, Journal of Veterinary Research, Vol. 64, No. 3, Pp 193-198.(In Persian).
  17. Genten, F., Terwinghe, E., Danguy, A. 2009. Atlas of histology. Published by Science Publishers, Enfield, NH, USA.
  18. Evans, D. H. Piermarini PM, Choe KP. 2005. The multifunctional fish gill: dominant site of gas exchange, osmoregulation, acid-base regulation and excretion of nitrogenous waste. Physiol Rev. 85: 97- 177.
  19. Schlenk, D. and Benson, W. H. 2001. Target organ toxicity in marine and fresh water teleosts. Taylor and Fransis, PP. 1-90.
  20. Oliveira-Filho, E.C., Muniz, D.H.F., and Ferreira, M.F.N. 2010. Cesar Koppe Grisolia evaluation of acute toxicity,cytotoxicity and genotoxicity of a nickel mining waste to(Oreochromis niloticus). B Environ Contam Tox. 85:467-471.
  21. Cengiz, E.I., Unlu, E. 2006.  Sublethal effects of commercial deltamethrin on the structure of the gill, liver and gut tissues of mosquitofish Gambusia affinis, A microscopic study.Environmental Toxicology and Pharmacology.21(3): 246-253.
  22. Chen, J., Dong, X., Xin, Y., & Zhao, M. 2011.  Effects of titanium dioxide nano-particles on growth and some histological parameters of zebrafish (Danio rerio) after a long-term xposure. Aquatic Toxicology. 101(3), 493-499.‏
  23. Handy, R. D., Henry, T. B., Scown, T. M., Johnston, B. D. and Tyler, C. R. Manufactured nanoparticles their uptake and effects on fish a mechanistic analysis. Ecotoxicology.17: 396–409.
  24. Straus, D. 2003. The acute toxicity of copper to bluetilapia in dilutions of settled pond water.Aquaculture.219: 233-240.
  25. Rostami, M,. Soltani, M,. Sasani, F. 2000.  Study of the histopathologic effects of some heavy metals (copper sulfate, zinc sulfate and mercuric chloride - cadmium sulfate) on common carp tissues. Journal of Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, No. 4, Volume 55, Pp 3-1 ( In Persian).
  26. Monfared, A. L., & Soltani, S. 2013.  Histological, Histometric and biochemical alterations of the            gill and kidney of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) exposed to silver nanoparticles. European Journal of Experimental Biology, 3(2), 391-395.
  27. Patel JM, and Bahadur A. 2011. American-Eurasian J Toxicol Sci, 4(1): 01-05.
  28. Wood C, Munger S, Galvez F, Hogstrand C. 1994.  Procee 2nd international conference, 11-14.
  29. Heath, A. G. 1987. Water pollution and fish physiology. Boca Raton, CRC Press.
  30. Martinez, C. B. R., M. Y. Nagae, C. T. B. V. Zaia & D. A. M. Zaia. 2004. Morphological and physiological acute effects of lead in the neotropical fish Prochilodus lineatus. Brazilian Journal of Biology. 64 (4): 797-807.
  31. Camargo, M.M.P and Martinez, C.B.R. 2007.  Histopathology of gills, kidney and liver of a Neotropical fish caged in an urban stream. Neotropical Ichthyology. 5(3): 327-336.
  32. Reddy P.B. and Baghel B.S. 2010.  Archana Kushwah and Shehla Ishaque, Biochemical and  hematological studies on effect of textile Industry effluent in Muscus albinus, In; Proc. ICEM., 10 (2), 713-719.
  33. Au D.W.T. 2004. The application of histo-cytopathological biomarkers in marine pollution monitoring: a review, Marine Pollution Bulletin, 48, 817-834.
  34. Naji, T,. Safaeiyan, Sh,. Rostami, M,. Sabrjoo, M. 2006. Effects of zinc sulfate on gill tissue of ordinary carp. Journal of Environmental Science and Technology, No. 2: Volume 9, Pp 29 ( In Persian).
  35. Hedayati, A,. Jahanbakhshi, A,. Ghaderi romazi, F. 2013. Aquatic toxicology, Gorgan, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources. 210p (In Persian).
  36. Johari, A. 2011. Application of silver nanoparticles in reducing fungal infections of eggs during incubation and their possible effects on changes in some physiological and genetic indices of rainbow trout, Ph.D., Natural Resources Faculty. Tarbiat Modares University, 148 p (In Persian).
  37. Farrokhrouz, M,. Zamini, A,. Mozaffari, E. 2013. The Effects of Formalin and Copper Sulfate on Guinea Pig Gill (Rutilus kutum), Journal of Physiology and Animal Husbandry, Vol. 6, No. 4: Pp 27-35 (In Persian).

 

 

 



1- دانشجوی دکترای گروه شیلات، دانشکده منابع طبیعی،دانشگاه گنبد کاووس ،گنبد کاووس، ایران *(مسوول مکاتبات)

2- دانشیار گروه شیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

1- Ph.D. Student, Dept. of Fisheries, Faculty of Natural Resources, Gonbad kavous University, Gonbad kavous,   Iran *(Corresponding Author).   

2- Associate Prof., Dept. of Fisheries, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources

  1. Salarijoo, H,. Kalbasi, M,. Johari,. A. 2012. Influence of water on acute toxicity of colloidal nanoparticles in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss). Journal of Health and Environment, Vol 5, No 1, Pp. 121-132(In Persian).
  2. Scown, T. M., Santos, E. M., Johnston, B. D., Gaiser, B. 2010. Effects of aqueous exposure to silver nanoparticles of different sizes in rainbow trout.Toxicol. Sci.115(2): 521-534.
  3. Arora, S., Jain, J., Rajwade, J. M., Paknikar, K. M. 2008. Cellular responses induced by silver nanoparticles: in vitro studies, Toxicol. Let.179(2): 93–100.
  4. Al-Bairuty, G. A., Shaw, B. J., Handy, R. D., Henry, T. B. 2013. Histopathological effects of waterborne copper nanoparticles and copper sulphate on the organs of rainbow trout (Oncorhynchusmykiss). Aquatic toxicology. 126, 104-115.
  5. Li, B., Hwang, J.Y., Drelich, J., Popko, D., Bagley, S. 2010. Physical,chemical and antimicrobial characterization of copper-bearing material.Jom Journal of the Minerals,Metals and Materials Society. 62: 80-95.
  6. Gaetke, L. M., Chow, C. K. 2003. Copper toxicity, oxidative stress, and anti oxidant nutrients Toxicology. 189:147-154.
  7. Ramsden, C. S. 2009. Dietary exposure to titanium dioxide nanoparticles in rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) no effect on growth, but subtle biochemical disturbances in the brain. Ecotoxicolog. 18: 939-951.
  8. Hao, L., Wang, Z,. Xing, B. 2009. Effect of sub-acute exposure to TiO2 nanoparticles on oxidative stress and histopathological changes in Juvenile Carp (Cyprinus carpio), Journal of Environmental Sciences.21:1459–1466.
  9. Zhao, J., Wang, Z., Liu, X., Xie, X., Zhang, K., Xing, B. 2011. Distribution of CuO nanoparticles in juvenile carp (Cyprinus carpio) and their potential toxicity. Journal of hazardous materials, 197, 304-310.
  10. Martoja, R. 1967. Martoja–Pierson, M., Initiation Aux Techniques de l histology animale. Masson etCie, Paris.345 p.
  11. Gernhofer, M., Pawert, M., Schramm, M., Muller, E., Triebskorn, R. 2001. Ultra structural biomarkers as tools to characterize the health status of fish in contaminated streams. Journal of Aquatic Ecosystem Stress and Recovery.8: 241-260.
  12. Schwaiger, J., Fent, K., Stecher, H., Ferling, H., Negele, R. D. 1996. Effects of sub lethal concentrations of triphenyltinacetate on rainbow trout (Oncorhynchusmykiss).Archives of Environmental Contamination and Toxicology. 30(3), 327-334.
  13. Alazemi, B. M., Lewis, J.W., Andrews, E. B. 1996. Gill damage in the freshwater fish Gnathonemuspetersi(family: Mormyridae) exposed to selected pollutants: an ultrastructural study. Environmental Technology.17 (3): 225–238.
  14. Lin, Y.M., Chen, C.N., Lee, T. H. 2003. The expression of gill Na, K-ATPase in milkfish, Chanos chanos, acclimated to seawater, brakishwater and freshwater. Comp Biochem Physiol A Mol Integr Physion. 135(3): 489-497.
  15. Evans, D. H. 1993. Osmotic and ionic regulation, In: The physiology of fishes, edited by D.H. Evans, Boca Raton, FL: CRC, 315–341.
  16. Rostami, M,. Soltani, M. 2009. Study of tissue effects of chronic copper sulfate on some organs of common carp, Journal of Veterinary Research, Vol. 64, No. 3, Pp 193-198.(In Persian).
  17. Genten, F., Terwinghe, E., Danguy, A. 2009. Atlas of histology. Published by Science Publishers, Enfield, NH, USA.
  18. Evans, D. H. Piermarini PM, Choe KP. 2005. The multifunctional fish gill: dominant site of gas exchange, osmoregulation, acid-base regulation and excretion of nitrogenous waste. Physiol Rev. 85: 97- 177.
  19. Schlenk, D. and Benson, W. H. 2001. Target organ toxicity in marine and fresh water teleosts. Taylor and Fransis, PP. 1-90.
  20. Oliveira-Filho, E.C., Muniz, D.H.F., and Ferreira, M.F.N. 2010. Cesar Koppe Grisolia evaluation of acute toxicity,cytotoxicity and genotoxicity of a nickel mining waste to(Oreochromis niloticus). B Environ Contam Tox. 85:467-471.
  21. Cengiz, E.I., Unlu, E. 2006.  Sublethal effects of commercial deltamethrin on the structure of the gill, liver and gut tissues of mosquitofish Gambusia affinis, A microscopic study.Environmental Toxicology and Pharmacology.21(3): 246-253.
  22. Chen, J., Dong, X., Xin, Y., & Zhao, M. 2011.  Effects of titanium dioxide nano-particles on growth and some histological parameters of zebrafish (Danio rerio) after a long-term xposure. Aquatic Toxicology. 101(3), 493-499.‏
  23. Handy, R. D., Henry, T. B., Scown, T. M., Johnston, B. D. and Tyler, C. R. Manufactured nanoparticles their uptake and effects on fish a mechanistic analysis. Ecotoxicology.17: 396–409.
  24. Straus, D. 2003. The acute toxicity of copper to bluetilapia in dilutions of settled pond water.Aquaculture.219: 233-240.
  25. Rostami, M,. Soltani, M,. Sasani, F. 2000.  Study of the histopathologic effects of some heavy metals (copper sulfate, zinc sulfate and mercuric chloride - cadmium sulfate) on common carp tissues. Journal of Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran, No. 4, Volume 55, Pp 3-1 ( In Persian).
  26. Monfared, A. L., & Soltani, S. 2013.  Histological, Histometric and biochemical alterations of the            gill and kidney of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) exposed to silver nanoparticles. European Journal of Experimental Biology, 3(2), 391-395.
  27. Patel JM, and Bahadur A. 2011. American-Eurasian J Toxicol Sci, 4(1): 01-05.
  28. Wood C, Munger S, Galvez F, Hogstrand C. 1994.  Procee 2nd international conference, 11-14.
  29. Heath, A. G. 1987. Water pollution and fish physiology. Boca Raton, CRC Press.
  30. Martinez, C. B. R., M. Y. Nagae, C. T. B. V. Zaia & D. A. M. Zaia. 2004. Morphological and physiological acute effects of lead in the neotropical fish Prochilodus lineatus. Brazilian Journal of Biology. 64 (4): 797-807.
  31. Camargo, M.M.P and Martinez, C.B.R. 2007.  Histopathology of gills, kidney and liver of a Neotropical fish caged in an urban stream. Neotropical Ichthyology. 5(3): 327-336.
  32. Reddy P.B. and Baghel B.S. 2010.  Archana Kushwah and Shehla Ishaque, Biochemical and  hematological studies on effect of textile Industry effluent in Muscus albinus, In; Proc. ICEM., 10 (2), 713-719.
  33. Au D.W.T. 2004. The application of histo-cytopathological biomarkers in marine pollution monitoring: a review, Marine Pollution Bulletin, 48, 817-834.
  34. Naji, T,. Safaeiyan, Sh,. Rostami, M,. Sabrjoo, M. 2006. Effects of zinc sulfate on gill tissue of ordinary carp. Journal of Environmental Science and Technology, No. 2: Volume 9, Pp 29 ( In Persian).
  35. Hedayati, A,. Jahanbakhshi, A,. Ghaderi romazi, F. 2013. Aquatic toxicology, Gorgan, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources. 210p (In Persian).
  36. Johari, A. 2011. Application of silver nanoparticles in reducing fungal infections of eggs during incubation and their possible effects on changes in some physiological and genetic indices of rainbow trout, Ph.D., Natural Resources Faculty. Tarbiat Modares University, 148 p (In Persian).
  37. Farrokhrouz, M,. Zamini, A,. Mozaffari, E. 2013. The Effects of Formalin and Copper Sulfate on Guinea Pig Gill (Rutilus kutum), Journal of Physiology and Animal Husbandry, Vol. 6, No. 4: Pp 27-35 (In Persian).