ارزیابی ریسک‌های محیط‌زیستی واحد بهره‌برداری پالایش گاه نفت خام گچساران با تلفیق روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره و تجزیه و تحلیل حالات خرابی و شکست محیط‌زیستی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، ایران *(مسوول مکاتبات)

2 دانشیار گروه برنامه ریزی و مدیریت محیط‌زیست ، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

3 کارشناس ارشد آموزش محیط زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

4 دانشجوی دکتری برنامه ریزی محیط زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران

10.22034/jest.2018.12588

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی ریسک روشی برای تعیین اندازه کمی و کیفی خطرات و پیامدهای ناشی از حوادث احتمالی بر روی افراد، مواد، تجهیزات و محیط­زیست است. با انجام این کار میزان کارآمدی روش­های کنترلی موجود مشخص شده و داده­های با­­ ارزشی برای تصمیم­گیری در زمینه کاهش ریسک فراهم می­آید.
روش بررسی: در این تحقیق واحد بهره­برداری پالایش گاه نفت گچساران مورد ارزیابی قرار گرفته­است. هدف از این تحقیق ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی این واحد با روش­ها و فنون به روز و ارایه راه­کارهای کنترلی به منظور مدیریت این ریسک­ها است. به کارگیری هم­زمان روش­های مختلف ارزیابی ریسک و فنون تصمیم­گیری چند­معیاره می­تواند به ارزیابی و مدیریت بهینه ریسک­ها کمک نماید. برای دست­یابی به این هدف از ترکیب فنون تجزیه و تحلیل حالات خرابی بالقوه محیط­زیستی[1] (EFMEA) با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی[2] (AHP) و روش­ ترجیح بر اساس مشابهت به راه حل ایده­آل[3] (TOPSIS) استفاده شده است.
یافته­ها: در ابتدا از طریق بازدید و اخذ نظرات کارشناسان از واحد مذکور ریسک­ها شناسایی و بر اساس تاثیر روی مولفه­های پنج­گانه محیط­زیست ارزش­گذاری شدند. در ادامه عدد اولویت ریسک­ها تعیین و وارد TOPSIS شد و رتبه­بندی صورت گرفت.
بحث و نتیجه­گیری: نتایج حاصل نشان می­دهند که مهم­ترین ریسک­ها شامل آلاینده­های خروجی از دودکش­ها و بار اضافی منتقل به مشعل[4] است.
 



[1]- Environmental Failure-Mode and Effects Analysis


[2]- Analytical hierarchy process


[3]- Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution


[4]- Flare
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیستم، شماره یک، بهار 97

 

ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی واحد بهره­برداری پالایش گاه نفت خام گچساران با تلفیق روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره و تجزیه و تحلیل حالات خرابی و شکست محیط­زیستی

 

جهانبخش بالیست [1]*

j.balist@ut.ac.ir

بهرام ملک محمدی [2]

فائزه چهرآذر 3

یاسر معرب 4

 

تاریخ دریافت:14/9/94

تاریخ پذیرش:8/2/95

 

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی ریسک روشی برای تعیین اندازه کمی و کیفی خطرات و پیامدهای ناشی از حوادث احتمالی بر روی افراد، مواد، تجهیزات و محیط­زیست است. با انجام این کار میزان کارآمدی روش­های کنترلی موجود مشخص شده و داده­های با­­ ارزشی برای تصمیم­گیری در زمینه کاهش ریسک فراهم می­آید.

روش بررسی: در این تحقیق واحد بهره­برداری پالایش گاه نفت گچساران مورد ارزیابی قرار گرفته­است. هدف از این تحقیق ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی این واحد با روش­ها و فنون به روز و ارایه راه­کارهای کنترلی به منظور مدیریت این ریسک­ها است. به کارگیری هم­زمان روش­های مختلف ارزیابی ریسک و فنون تصمیم­گیری چند­معیاره می­تواند به ارزیابی و مدیریت بهینه ریسک­ها کمک نماید. برای دست­یابی به این هدف از ترکیب فنون تجزیه و تحلیل حالات خرابی بالقوه محیط­زیستی[3] (EFMEA) با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی[4] (AHP) و روش­ ترجیح بر اساس مشابهت به راه حل ایده­آل[5] (TOPSIS) استفاده شده است.

یافته­ها: در ابتدا از طریق بازدید و اخذ نظرات کارشناسان از واحد مذکور ریسک­ها شناسایی و بر اساس تاثیر روی مولفه­های پنج­گانه محیط­زیست ارزش­گذاری شدند. در ادامه عدد اولویت ریسک­ها تعیین و وارد TOPSIS شد و رتبه­بندی صورت گرفت.

بحث و نتیجه­گیری: نتایج حاصل نشان می­دهند که مهم­ترین ریسک­ها شامل آلاینده­های خروجی از دودکش­ها و بار اضافی منتقل به مشعل[6] است.

 

کلمات کلیدی: ارزیابی ریسک محیط­زیستی، AHP، EFMEA، TOPSIS، پالایش گاه نفت خام گچساران

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 20, No.1, Spring, 2018

 

 

 


Environmental Risk Assessment of Gachsaran Oil Refinery Production Unit by Integrating Multi Criteria Decision Making and Environmental Failure-Mode and Effects Analysis

 

Jahanbakhsh Balist [7]*

J.balist@ut.ac.ir

Bahram Malek mohammadi[8]

Faeze Chehrzar 3

Yasser Moarab 4

 

 

 

Date Received: December 5, 2015

Admission Date:April 27, 2016

 

Abstract

Background and Objective:Risk assessment is a method to determine risk quantitative and qualitative and probable accident consequence on people, materials, equipment and environment. By doing so, existence controlling methods effectiveness are specified and valuable data for decision making in risk mitigating is produced.

Method: In this study, GACHSARAN oil refinery production unit is assessed. The purpose of this study is environmental risk assessment of this unit by updating methods and techniques and representing controlling strategies to manage these risks. Simultaneously use of several risk assessment and multi criteria decision making can lead to optimum risk management. To achieve this goal, the Environmental Failure-Mode and Effects Analysis (EFMEA), analytic hierarchy process (AHP) and Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) are used.

Findings: At first by site visiting and obtaining expert opinions of the unit, risks are identified and evaluated according to their effects on environmental of five components. In the following, risk priority number in specified and enter to TOPSIS and prioritized.

Discussion and Conclusion: The results showed that important risks are exhausted pollutant from stack and carry over to flare.

 

Keywords: Environmental Risk Assessment, AHP, TOPSIS, EFMEA, Gachsaran Oil Refinery.

 

 

مقدمه


رابطه آدمی با محیط­زیست در طول تاریخ بشری همواره به صورت تابعی از رفتار او با محیط­زیستش بوده است. محیط­زیست مجموعه­ای بسیار گسترده و درهم پیچیده از عوامل گوناگون است که بر اثر یک فرآیند و تکامل تدریجی موجودات زنده و اجزای سازنده سطح زمین به وجود آمده است بنابراین در فعالیت­های انسان تاثیر گذاشته و از آن تاثیر می پذیرد (1). پیشرفت­های صنعتی، برنامه­های توسعه و پروژه های زیربنایی با وجود تمام مزایا و منافعی که برای انسان به همراه داشته است سرمنشاء بسیاری از مخاطرات، ریسک­ها و نارسایی های قابل­توجهی نیز بوده­اند (2). در صنایع فرآیندی، به خصوص صنایع شیمیایى، معمولاً ماهیت مواد شیمیایى، اعم از سمیت، خورندگى و قابلیت انفجار می­تواند وضعیت مخاطره­آمیز ایجاد کند(3).

امروزه فرآورده­های مصرفی صنعت نفت چنان با زندگی روزمره آحاد مردم عجین شده­است که در عمل، زندگی بدون استفاده از آن ها تصورناپذیر است (4). با توسعه صنایع نفت، خطرات زیادی موجب محیط زیست می شود. به هر حال در این صنعت خطرات محیطی بالقوه­ای ناشی از فعالیت­های نفتی، محله­ها و زیستگاه­های مجاور یا نزدیک به آن ها را تهدید می کند (5). لذا ضروری است که در جهت کاهش مخاطرات و پیامدهای سوء ناشی از آن ها از روش­های ارزیابی ریسک استفاده نمود. نتایج حاصل از این ارزیابی­ها می­تواند جهت مدیریت و تصمیم­گیری در خصوص کنترل و کاهش ریسک­ها و پیامدهای آن ها بدون نگرانی به کار رود (2).

با استفاده از ارزیابی ریسک داده­های بسیار با ­ارزشی برای تصمیم­گیری در زمینه کاهش ریسک خطرات، به سازی محیط اطراف تاسیسات خطرناک، برنامه­ریزی برای شرایط اضطراری، سطح ریسک قابل­قبول، خط­مشی­های بازرسی و نگه داری در تاسیسات صنعتی و موارد دیگر فراهم می­شود(6).

ارزیابی ریسک فرآیندی است که نتایج آنالیز ریسک را با رتبه­بندی و یا مقایسه آن ها با مقـادیر برای تصمیم­گیری به کار می­برد (7). ارزیابی ریسک محیط­زیستی علاوه بـر بررسی و تحلیل جنبه­های مختلف ریسک، ضمن شناخت کامل از محیط­زیست منطقه تحت اثـر، میـزان حساسـیت محـیط­زیسـت متـأثر و نیز ارزش­های خاص محیط­زیستی منطقه در نظر گرفته می­شـود (8). روش­های متنوعی برای ارزیابی ریسک محیط­زیستی وجود دارد، از جمله این روش­ها می توان به [9]FMEA، HAZAN  و   William Fineاشاره کرد که هر یک دارای مزایا و معایبی وابسته به محیط مورد مطالعه­انـد (9). روش FMEA  دارای کاربردهای بسیاری می­باشد و متناسب با کاربردهای متنوع، FMEA هـای مختلفـی وجـود دارد که از آن جمله می توان بهFMEA  مربـوط بـه محـیط­زیسـت، معـادل EFMEA[10] اشاره نمود (10).

ابراهیمیان دهاقانی و خادمی مال امیری (1389) در ارزیابی و الویت­بنـدی ریسـک واحـد مصارف صنعتی تصفیه­خانه آب اهواز از روش تطبیقی تصمیم­گیری چند شاخصه(TOPSIS)  با روشHAZOP  بهره جسته­اند (11). جوزی و همکاران (1389) در تجزیه و تحلیل ریسک­های فیزیکی سد بـالارود خوزسـتان در مرحلـه ساختمانی از روش­های تصمیم­گیری چند­شاخصه TOPSIS و AHP بهره برده اند (12). رحیمـی­بلـوچی و ملـک­محمدی (1390) در ارزیابی ریسک محیط­زیستی تالاب بین­المللی شادگان از رو­ش­های ویلیام­فـاین وAHP  اسـتفاده کـرده انـد (13). ونگ و همکاران(2011)  بـا اسـتفاده از روش یکپارچـهDEA‐AHP  در ارزیابی ریسک 20 سـاختار پـل و رتبـه­بنـدی آن ها اسـتفاده کردنـد (14). در مطالعه­ای Allen و همکاران(2009)  برای تجزیه و تحلیل خطرات ناشی از اجزا جهت کنترل کیفیـت و جلـوگیری از مصرف مولد خطرناک الکترونیکی در تایوان از روش FMEA و در محاسبه عدد ریسک از روشAHP  استفاده کـرده اند (15). جوزی و همکاران در سال (2012) مطالعه­ای را با عنوان ارزیابی ریسک محیط­زیستی نیروگاه گازی در جنوب ایران انجام دادند (9). کانیا و همکاران در سال (2014) تحقیقی تحت عنوان ارزیابی کاربرد روش FMEA در مدیریت محیط زیست انجام دادند (16). مقدم و همکاران در سال (2015) در تحقیقی اقدام به ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی اکوسیستم­های تالابی با تلفیق روش­های آنالیز درخت خطا و تجزیه و تحلیل حالات خرابی بالقوه محیط­زیستی نمودند (17).

در این تحقیق به منظور ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی واحد بهره­برداری پالایش گاه نفت خام گچساران از ترکیب روش­های فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، EFMEA و TOPSIS استفاده شد. برای دست یابی به یک روش بهینه برای شناسایی و ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی این واحد، در ابتدا اقدام به شناسایی ریسک­های موجود از طریق بازدید، تقسیم­بندی واحد به بخش­های مجزا و اخذ نظرات کارشناسان شد و با فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی ریسک­ها اولویت­بندی شدند. سپس با استفاده از EFMEA عدد اولویت­بندی ریسک­ها تعیین و با روش TOPSIS اولویت­بندی نهایی صورت پذیرفت. در مطالعات پیشین EFMEA  به تنهایی و یا در ترکیب با TOPSIS استفاده شده­است. در این تحقیق علاوه بر این روش­ها از فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی نیز به منظور تدوین یک مدل بهینه برای ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی استفاده شده­است.

روش بررسی

  1. منطقه مورد مطالعه

شرکت بهره‌برداری نفت و گاز گچساران، شرکت نفت و گاز ایرانی است و یکی از شرکت‌های تابعه شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب می‌باشد. اداره مرکزی این شرکت در شهر گچساران، استان کهگیلویه و بویر­احمد واقع شده ولی تاسیسات شرکت در چهار استان خوزستان، بوشهر، کهگیلویه و بویر­احمد و فارس قرار­دارد ( 18). در پالایش گاه­های موجود در گچساران وقایع آلوده­کننده و ناگواری در سال­های اخیر اتفاق افتاده است که با ارزیابی و مدیریت ریسک می­توان از تکرار آن ها جلوگیری نمود. در سال­های 1379 و 1380 دو مورد ترکید­گی و نشتی در منطقه «دره­مرگ» و «رودخانه کمبل» باعث تخریب و آلودگی­های جبران ناپذیری شده است (19 و 20).

2.  روش تحقیق

این پژوهش بر مبنای چارچوب کلی که در شکل (1) آورده شده، به انجام رسیده است.

 

 

شکل 1- نمودار روند تحقیق

Fig 1. Research approach flow chart

 

 

 

در این تحقیق ابتدا با بررسی روش­ها و شیوه های مختلف مورد استفاده در ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی، ترکیبی از روش­ها و روش­های فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی به همراه EFMEA و TOPSIS به منظور بهینه­نمودن فرآیند ارزیابی به کار گرفته­شد. در زیر هر کدام از این روش­ها و نحوه ترکیب آن ها تشریح شده­است. در ابتدا ریسک­ها توسط تیم ارزیاب شناسایی می­شوند و سپس اثراتی که این ریسک ها روی محیط­زیست می­گذارند تعیین می­شوند. بر اساس نظریات کارشناسی اثر هر کدام از ریسک­ها بر محیط­زیست امتیازدهی می­شود و از امتیاز صفر ( اثر ندارد) تا امتیاز 5 ( بیش ترین اثر­گذاری) به ریسک­ها داده می­شود. سپسRPN  هایی که از روش EFMEA به دست آمده­است در نظریات کارشناسی ضرب شده و ماتریس بی­بعد TOPSIS  تشکیل می­شود. این ماتریس باید وزن­دار شود. برای وزن­دهی از روش فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی استفاده شده­است. در مراحل بعدی این وزن­ها در ماتریس بی­بعد ضرب شده و ماتریس بی­بعد وزن­دار تشکیل می­شود. سپس طبق روابط موجود در روش TOPSIS فاصله از ایده­آل مثبت و منفی محاسبه شده و CL نیز محاسبه می­شود. بدین ترتیب اولویت ریسک­ها مشخص می­گردد. در ادامه کلیات سه روش AHP، TOPSIS و EFMEA ارایه می­شود. نحوه ترکیب روش­ها در شکل (1) آورده شده­است.

2-1 فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی (AHP)

این فرآیند در سال 1980 به وسیله توماس ساعتی (Saaty) ارایه شده است (20 و 21). روش AHP یکی از شناخته­شده­ترین روش‌های تصمیم­گیری چندشاخصه است که در حوزه‌های مختلف کاربردی مورد استقبال قرار گرفته­است. با تحقیقاتی که توسط Saaty و Vargas (1991) انجام گرفت، یک دامنه برای مقایسه معیارها پیشنهاد شد که شامل مقادیر عددی 1 تا 9 می‌شود (23).

 

 

2-2 تاپسیس

مدل مذکور توسط هوانگ ویون  پیشنهاد گردید که به منظور حل مسایل مدیریتی و اولویت­بندی مشکلات مورد استفاده قرار می­گیرد. در این مدل m گزینه با n شاخص ارزیابی می­شود. اساس این روش بر این مفهوم استوار است که گزینه انتخابی، باید کم­ترین فاصله را با راه حل ایده­آل مثبت و بیش ترین فاصله را با راه­حل ایده­آل منفی داشته­باشد(24 و 25).

2-3 روش EFMEA

به منظور ارزیابی ریسک جنبه­های محیط­زیستی شناسایی شده از روش EFMEA استفاده می­گردد. در این روش ابتدا مطالعاتی در مورد وضعیت موجود در قالب چک لیست­ها و بازدیدهای میدانی صورت می­گیرد و با استفاده از نتایج به دست­آمده از وضعیت موجود، جنبه های مثبت و منفی محیط­زیستی در شرایط نرمال، غیر­نرمال و اضطراری مورد شناسایی قرار گرفته و شدت اثر، احتمال وقوع و احتمال کشف مورد آنالیز قرار می­گیرند (26).

نحوه امتیازدهی و اولویت­بندی خطر­ها: در این روش امتیاز خطر جنبه­ها و آثار محیط­زیستی آن ها بر اساس جداول رتبه­بندی شدت اثر، رتبه­بندی احتمال وقوع و رتبه­بندی میزان تماس و از محاسبه خاصل ضرب آن ها محاسبه می‌گردد.

RPN = P*S*Cرابطه (1)                                                                                

در رابطه ذیل :

P: امتیاز حاصل از جدول رتبه­بندی احتمال وقوع خطر یا احتمال تأثیر آن ها

S: امتیاز حاصل از جدول رتبه­بندی شدت پیامد خطر و

C: امتیاز حاصل ازجدول رتبه­بندی میزان تماس یا عوامل بالقوّه خطرناک است.

جداول سه­گانه مربوط به روش EFMEA بر اساس منابع اطلاعاتی و با بومی­سازی برای واحد مذکور بر اساس نظریات کارشناسان محیط­زیست و HSE شرکت مذکور گردآوری شده­اند.

 

جدول 1- احتمالوقوعپیامدمحیط­زیستی

Table 1.The possibility of environmental consequences

نامطبقه

رتبه

شرح

خیلی­زیاد

10

در منطقه مورد مطالعه به طور مکرر رخ می دهد (مداوم)

نسبتاً­زیاد

8

در منطقه مورد مطالعه چندین بار رخ می دهد (روزی یک بار)

زیاد

6

در منطقه مورد مطالعه به طور متوسط رخ می دهد  (چند بار در هفته)

متوسط

4

در منطقه مورد مطالعه کم و بیش (گاه به گاه) رخ می دهد (چند بار در ماه)

کم

2

احتمال رخداد آن در طول عمر فرد یا فعالیت های منطقه مورد مطالعه هرچند کم ولی وجود دارد

 (یک بار در ماه یا کم تر)

نسبتاً­کم

1

در منطقه مورد مطالعه چند بار در سال رخ می دهد

خیلی­کم

5/0

در منطقه مورد مطالعه یک بار در سال یا کم تر رخ می دهد

(27 و 28)

جدول 2- شدتاثرپیامد محیط­زیستی

Table 2. The severity of environmental consequences

نامطبقه

رتبه

شرح

فاجعه بار

10

تخریب غیر قابل جبران منابع و عدم انجام اقدامات موثر در زمینه کاهش و کنترل آن، انتشار وسیع آلودگی در خارج از سایت، اثر بین المللی روی شهرت سازمان، مصرف بیش از حد منابع و انرژی، خسارت مالی خیلی زیاد (بیش از 3 میلیارد تومان)

بحرانی

8

تخریب منابع به شکل قابل جبران همراه با اقدامات کنترلی، انتشار آلاینده ها در داخل و خارج سایت، به همراه تاثیر حادثه در  کل محیط سازمان، مصرف منابع طبیعی، اثر ملی روی شهرت سازمان، مصرف نسبتاً زیاد منابع و انرژی، خسارات مالی نسبتاً زیاد ( 2 تا 3 میلیارد تومان)

زیاد

6

تخریب منابع به شکل قابل جبران همراه با اقدامات کنترلی، مصرف منابع طبیعی همراه با کمی صرفه جویی و تولید آلاینده ها در داخل سایت، اثر منطقه ای روی شهرت سازمان، مصرف زیاد منابع و انرژی، خسارت مالی زیاد ( 1 تا 2 میلیارد تومان)

متوسط

4

مصرف متوسط منابع طبیعی و تولید آلاینده ها در بخش یا قسمتی از سایت، اثر استانی روی شهرت سازمان، مصرف متوسط منابع و انرژی، خسارت مالی متوسط ( 100 میلیون تا 1 میلیارد تومان)

کم

2

مصرف محدود منابع طبیعی و تولید آلاینده به میزان نه چندان قابل توجه، محدوده تاثیر در محل وقوع حادثه، اثر درون سازمانی روی شهرت سازمان، خسارت مالی کم ( 20 تا 100 میلیون تومان)

خیلی کم

1

مصرف خیلی کم منابع طبیعی و تولید آلاینده در حد استاندارد، اثر درون واحدی روی شهرت سازمان، خسارت مالی خیلی کم ( کم تر از 20 میلیون تومان)

ناچیز

5/0

بدون نیاز به بررسی های بیش تر، بدون مصرف منابع و غلظت آلاینده کم تر از حد استاندارد، بدون اثر روی شهرت سازمان، بدون خسارت مالی

(27 و 28)

 

جدول 3- احتمالکشف(شناسایی)پیامدمحیط­زیستی

Table 3.The identify of environmental consequences

نامطبقه

رتبه

شرح

غیر ممکن

10

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود غیر ممکن است که بتوان جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن را شناسایی و کنترل کرد.

خیلی کم

8

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود احتمال خیلی کمی برای تشخیص و کنترل جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن وجود دارد.

کم

6

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود احتمال کمی برای تشخیص و کنترل جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن وجود دارد.

نسبی

4

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود احتمال نسبی برای تشخیص و کنترل جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن وجود دارد.

زیاد

2

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود احتمال زیاد برای تشخیص و کنترل جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن وجود دارد.

خیلی زیاد

1

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود احتمال خیلی زیادی برای تشخیص و کنترل جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن وجود دارد.

اطمینان بالا

5/0

با استفاده از کنترل ها و دستورالعمل های موجود حتماً می توان جنبه/ خطر یا پیامد/ حادثه ناشی از آن را شناسایی و کنترل کرد.

(27 و 28)


یافته ها

 

در ابتدا ریسک­های موجود در منطقه مورد مطالعه توسط تیم ارزیاب و اخذ نظرات کارشناسان شناسایی شدند. همان طور که در جدول (4) آورده شده، 18 مورد ریسک شناسایی شدند. آثار هر کدام از ریسک­ها نیز بر محیط­زیست در این جدول آورده­شده، سپس بر اساس جدول­های (1، 2 و 3) احتمال­وقوع، شدت­ اثر و احتمال­کشف هر کدام محاسبه شده­است و با ضرب این سه شاخص عدد اولویت ریسک در این مرحله به دست آمده­است.

 

 

جدول 4- ریسک­های شناسایی­شده و عدد اولویت ریسک آن ها

Table 4. Identified risks and their priority number

فعالیت

ریسک محیط­زیستی

آثار محیط­زیستی *

احتمال وقوع

شدت اثر

احتمال کشف

RPN

خطوط لوله از چاه تا واحد بهره­برداری

نشت و ترکیدگی نفت تحت فشار

1-3-5

4

4

6

96

نشتی خطوط

1-3-5

4

4

4

64

شیر نمونه­گیری

شن و خاک آلوده

1-3

6

4

4

64

ضایعات مکانیکی

1-3-5

6

4

4

96

تلمبه تزریق تعلیق­شکن

ریخت و پاش ماده تعلیق­شکن

1-3

4

4

4

64

توربین

نشت روغن از توربین

1-3-5

6

4

4

96

پساب شست و شو

1-3

6

4

4

96

دیزل ژنراتور

سوخت دیزل

1-3-5

6

4

4

96

آلاینده­های خروجی از دودکش

3

4

6

6

144

صدای بالای 75 دسی بل

4

4

4

4

64

مشعل

انتشار هیدروکربن­های گازی

2

6

4

6

144

نشت و ترکیدگی نفت در فشار پایین

1-3-5

2

4

6

48

بار اضافی انتقال داده شده به مشعل

2-5

4

4

6

96

گودال تبخیر

انتشار مواد هیدروکربنی به هوا

2

4

6

2

48

انتشار به آب و خاک

1-3

2

4

6

48

گودال آب و نفت

لجن نفتی

1-3

4

4

4

64

سیستم انبارش مواد

پساب صنعتی

1-3

6

4

4

96

بشکه

1-3-5

2

4

4

32

*1. آلودگی آب 2. آلودگی هوا 3. آلودگی خاک 4. آلودگی صوتی 5. تباهی منابع

 


پس از به دست آوردن عدد اولویت ریسک، باید ماتریس بی­بعد برای وارد نمودن در روش TOPSIS ایجاد شود. برای این منظور اعداد اولویت ریسک در میانگین نظرات کارشناسی ضرب می­شود و ماتریس تشکیل خواهد­شد. برای وزن­دار کردن ماتریس بی­بعد از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی بهره گرفته می­شود و ادامه مراحل TOPSIS برای رتبه­بندی ریسک­ها انجام می­گردد. به منظور مقایسه عوامل ریسک محیط­زیستی بحرانی، باید ماتریس به یک ماتریس بدون بعد انتقال داده­شود، بنابراین تک­تک عوامل ماتریس در نطریات کارشناسی ضرب و ماتریس بی­بعد تشکیل می­شود. در مرحله بعد عدد اولویت هر ریسک باید در نظر کارشناس بر اساس محیط پذیرنده ریسک ضرب شود. نظریات کارشناسی به ریسک­هایی که کم ترین اثر (یا بدون اثر) را بر محیط پذیرنده دارند، ارزش صفر و به ریسک­هایی که بیش ترین اثر را دارند، ارزش 5 می­دهد. محیط­های پذیرنده شامل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، آلودگی صوتی و اتلاف منابع است که در جدول (5) نشان داده شده است.


 

 

 

 

 

 

 

جدول 5- ماتریس بی­بعد ریسک­های محیط­زیستی و محل پذیرنده آن ها

Table 5. Normal matrix of environmental risks and their receptors

 

 

ریسک­های محیط­زیستی

 

 

RPN

اثرات محیط­زیستی

آلودگی هوا

آلودگی خاک

آاودگی آب

آلودگی صوتی

اتلاف منابع

نظر کارشناس

حاصل ضرب

نظر کارشناس

حاصل ضرب

نظر کارشناس

حاصل ضرب

نظر کارشناس

 

حاصل ضرب

نظر کارشناس

 

حاصل ضرب

نشت و ترکیدگی نفت تحت فشار

A1

96

1

96

5

480

4

396

1

96

3

288

نشتی خطوط

A2

64

1

64

4

256

4

256

1

64

2

128

شن و خاک آلوده

A3

64

1

64

4

256

4

256

0

0

1

64

ضایعات مکانیکی

A4

96

1

96

3

288

2

192

1

96

3

288

ریخت و پاش ماده تعلیق­شکن

A5

64

2

128

3

196

2

128

0

0

2

128

نشت روغن از توربین

A6

96

2

192

2

192

2

192

0

0

2

192

پساب شست و شو

A7

96

1

96

3

288

3

288

1

96

2

192

سوخت دیزل

A8

96

2

192

2

192

2

192

0

0

2

192

آلاینده های خروجی از دودکش

A9

144

3

432

1

144

1

144

2

288

2

288

صدای بالای 75 دسی بل

A10

64

1

64

1

64

1

64

4

256

1

64

انتشار هیدروکربن­های گازی

A11

144

3

432

2

288

1

144

0

0

2

288

نشت و ترکیدگی نفت در فشار پایین

A12

48

1

48

3

144

3

144

0

0

3

144

بار اضافی انتقال داده شده به مشعل

A13

96

4

384

1

96

1

96

2

192

4

384

انتشار مواد هیدروکربنی به هوا

A14

48

4

192

1

48

1

48

1

48

2

96

انتشار به آب و خاک

A15

48

0

0

4

192

4

192

0

0

3

144

لجن نفتی

A16

64

1

64

3

192

3

192

0

0

3

192

پساب صنعتی

A17

96

1

96

2

192

2

192

0

0

3

288

بشکه

A18

32

0

0

2

64

2

64

2

64

3

96

 

در این مرحله با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی به هر کدام از ریسک­ها وزن داده می­شود. پس از مقایسات زوجی در محیط نرم افزار Expert choice اوزان هر کدام از ریسک­ها طبق جدول (6) تعیین شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 6- وزن ریسک­های شناسایی شده با استفاده از AHP

Table 6. Identified risks weight by AHP

ردیف

ریسک

وزن

ردیف

ریسک

وزن

ردیف

ریسک

وزن

1

نشت و ترکیدگی نفت تحت فشار

06/0

7

پساب شست و شو

06/0

13

بار اضافی انتقال داده شده به مشعل

09/0

2

نشتی خطوط

05/0

8

سوخت دیزل

04/0

14

انتشار مواد هیدروکربنی به هوا

05/0

3

شن و خاک آلوده

04/0

9

آلاینده های خروجی از دودکش

08/0

15

انتشار به آب و خاک

07/0

4

ضایعات مکانیکی

02/0

10

صدای بالای 75 دسی بل

07/0

16

لجن نفتی

08/0

5

ریخت و پاش ماده تعلیق­شکن

03/0

11

انتشار هیدروکربن­های گازی

05/0

17

پساب صنعتی

07/0

6

نشت روغن از توربین

05/0

12

نشت و ترکیدگی نفت در فشار پایین

06/0

18

بشکه

03/0

 


در این مرحله، ماتریس بی­مقیاس شده (N) در گام قبل در  وزن شاخص­های به دست آمده در روش فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی ضرب می­شود. در انتخاب عوامل ریسک محیط­زیستی در این پژوهش، هر 5 شاخص محیط­زیستی دارای جنبه منفی می­باشند اما با توجه به این که می­خواهیم ریسک­های بالا به ترتیب بحرانی­بودن مورد الویت­بندی قرار بگیرد (یعنی گزینه ها منفی می­باشند) لذا بر این اساس، بهترین مقادیر برای شاخص، بزرگ ترین عدد ماتریس و بدترین مقادیر برای شاخص، کم ترین عدد ماتریس در نظر گرفته شده است.

ایده­آل مثبت: هر چه قدر مقدار شاخص افزایش یابد، میزان بحرانی­بودن عامل ریسک محیط­زیستی افزایش خواهد یافت.

ایده­آل منفی:هر چه قدر مقدار شاخص کاهش یابد، میزان بحرانی­بودن عامل ریسک محیط­زیستی کاهش خواهد یافت.

در مرحله محاسبه اندازه جدایی (فاصله) و محاسبه نزدیکی نسبی به راه­حل ایده­آل فاصله اقلیدسی هر عامل ریسک محیط­زیستی از جواب­های کانون مثبت و منفی مربوط به شاخص­های مساله و نزدیکی نسبی به راه­حل ایده­آل، محاسبه گردید و رتبه­بندی گزینه­ها صورت گرفت. هر گزینه­ای که CL آن بزرگ تر باشد، ارجحیت دارد و بهتر است.

 نتایج به دست آمده از روش TOPSIS در جدول (8)، نشان می­دهد که با در نظر گرفتن 5 شاخص محیط­زیستی و 18 عامل ریسک محیط­زیستی بار اضافی انتقال داده شده به مشعل و آلاینده­های خروجی از دودکش با 57/0 مهم ترین ریسک­ها بودند. سایر ریسک­ها به ترتیب اولویت در جدول (7) آمده است.


 

 

 

 

 

 

 

جدول 7- رتبه­بندی گزینه­ها

Table 7.Options ranking

علامت اختصاری ریسک

ریسک

ارزش ریسک

علامت اختصاری ریسک

ریسک

ارزش ریسک

A13

بار اضافی انتقال داده شده به مشعل

573/0

A10

صدای بالای 75 دسی بل

5/0

A9

آلاینده های خروجی از دودکش

573/0

A12

نشت و ترکیدگی نفت در فشار پایین

5/0

A1

نشت و ترکیدگی نفت تحت فشار

534/0

A14

انتشار مواد هیدروکربنی به هوا

5/0

A11

انتشار هیدروکربن­های گازی

503/0

A16

لجن نفتی

5/0

A7

پساب شست و شو

503/0

A18

بشکه

5/0

A2

نشتی خطوط

5/0

A17

پساب صنعتی

495/0

A4

ضایعات مکانیکی

5/0

A15

انتشار به آب و خاک

452/0

A6

نشت روغن از توربین

5/0

A3

شن و خاک آلوده

412/0

A8

سوخت دیزل

5/0

A5

ریخت و پاش ماده تعلیق­شکن

373/0

 


بحث و نتیجه گیری


روش­های متنوعی برای ارزیابی ریسک­های محیط­زیستی وجود دارد که هر کدام دارای نقاط قوت و ضعف خاص خود با توجه به محیط و نمونه مورد بررسی هستند. انتخاب یک روش برای ارزیابی ریسک یک اقدام نسبی است و نمی­توان به طور قطع در مورد تناسب یک روش برای ارزیابی ریسک تصمیم گرفت. با ترکیب روش­های موجود و نوین ارزیابی می­توان ریسک­های محیط­زیستی در محیط­های مختلف را در راستای نیل به توسعه پایدار تا حد قابل­ملاحظه­ای کاهش و مدیریت نمود. در این تحقیق با هدف ارزیابی و مدیریت ریسک­های واحد بهره­برداری پالایش گاه نفت خام گچساران از ترکیب روش­های فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی با EFMEA و TOPSIS به منظور دست­یابی به روشی بهینه استفاده شد. در ابتدا ریسک­های مربوط به واحد مذکور از طریق بازدید و بررسی واحد و اخذ نظرات کارشناسان شناسایی شدند و سپس شاخص­های محیط­زیستی که شامل 5 مورد آب، خاک، هوا، صوت و مصرف منابع هستند، تعیین و اثرات ریسک­ها بر هر کدام از این شاخص­ها با نظرات کارشناسی امتیاز­دهی شدند. سپس برای وارد نمودن ریسک­ها به روش TOPSIS، عدد اولویت ریسک­ها که از روش EFMEA به دست آمده، با نظریات کارشناسی مرحله قبل به صورت ماتریس در­آمدند. پس از آن برای وزن­دار کردن ماتریس، وزن مربوط به هر ریسک که از فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی به دست آمده­­بود در درایه­های ماتریس ضرب­شده و در ادامه، ریسک­ها اولویت­بندی شدند. نتیجه این کار مشخص­کردن ریسک­های بار اضافی انتقال داده شده به مشعل و آلاینده­های خروجی از دودکش به عنوان ریسک­های مهم بود و سایر ریسک­ها نیز به ترتیب اولویت مشخص شده­اند. در نهایت برای هرکدام از این ریسک­ها راه کارهایی به منظور کاهش و مدیریت این ریسک­ها ارایه شدند. به کار­گیری هم­زمان روش­های تصمیم­گیری با روش­های ارزیابی ریسک می­تواند کمک شایانی به مدیریت بهینه ریسک­ها نماید. در این راستا و در این پژوهش دو روش تصمیم­گیری به صورت هم زمان در دو مرحله فرآیند ارزیابی و مدیریت ریسک به کار گرفته شدند. روش­های تصمیم­گیری از به وجود آمدن خطاهای تصمیم­گیری انسانی جلوگیری نموده و سعی در مدیریت و هم­راستایی آن ها دارد. در فرآیند ارزیابی ریسک در این تحقیق از دخالت تصمیم­گیری­های انسانی خودسر و بدون نظم با به کارگیری این روش­ها جلوگیری شده است. به کار­گیری درست و به جای روش­های تصمیم­گیری در مراحل مختلف فرآیند ارزیابی ریسک می­تواند نقش مهمی در بهینه­بودن و کارایی فرآیند داشته باشد.


Reference

  1. Farshidnezhad, mohammad reza, 2004, Familiarity with Environmental Pollutions, 1th Edition, Tehran, Adineh publication (In Persian).
  2. Mirjalili, alireza, mirjalili, aliasghar, 2009, fundamental of environmental risk assessment and management, 1th Edition, Yazd, Andishmandan Yazad publication, Volume II (In Persian).
  3. Rashtchian, davood and, hashemi, vahid, 2007, Hazop study in izeromax unit of bandar abas oil refinery, 2th national conference on safety and HSE, Tehran, Iran. (In Persian).
  4. Jafarianmoghadam, elahe, 2007, environmental impact assessment of petrochemical industry PET-PTA in Mahshahr economic region, Ahvaz, master thesis, science and research university of KHouzestan (In Persian).
  5. Ka’b zadeh, shahla, 2009, Ahvaz pipe company risk assessment by viliam fine method in order to present management way to reduce the risks, Ahvaz, master thesis, science and research university of KHouzestan (In Persian).
  6. Nivolianitou Z. 2002, Risk Analysis and Risk Management: A European in sight Law, Probability and Risk.                                        
  7. Allahyari, t, 2005, hazard analysis and risk assessment in chemical process, Fanavaran publication (In Persian).
  8. Heller, S., 2006. Managing Industrial Riskhaving a Tasted and Proven System to Prevent and Assess Risk. Hazardous Material. Vol. 130(17): pp.  5863.
  9. Safarian, sh and Jozi , S.A, 2011, environmental risk assessment of Abadan power plant by using of TOPSIS method, environment journal, V 58, 55-63pp (In Persian).
  10. Reza zadeh niavarani, m, 2004, FMEA application in environmental identification and evaluation and EFMEA introduction, Ravesh journal, p 20 (In Persian).
  11. Ebrahimian dehaghani, m and khademi mal miri, m,a, 2010, risk assessment and prioritization of water treatment of Ahvaz by HAZOP and MCDM with TOPSIS, 5th Irans environmental crisis, Ahvaz (In Persian).
  12. Jozi, S.A, Hosseini, h, khayatzadeh, A, tabib shushtari, M, 2010, Balaroud Dam physical risk assessment in Khuzestan by MCDM, environmental study journal, V 56, 25-38pp (In Persian).
  13. Rahimi balouchi, l and malek mohamadi, b, 2011, Shadegan international wetland environmental risk assessment, Master thesis in environmental planning and management, university of Tehran (In Persian).
  14. Wang, Y.M., Liu, J. and Taha, M.S., 2008. An integrated AHPDEA methodology for bridge risk assessment.
  15.  Allen, H.H., Chia‐Wei, H., Tsai‐Chi, K., Wei‐Cheng, W., 2009. Risk evaluation of green components to hazardous substance using FMEA and FAHP. Expert system with application. Vol. 36:pp. 71427147.
  16. Kania, M. Roszak, M. Spilka., 2014..Evaluation of FMEA methods used in the environmentalmanagement, Archives of Materials Science and Engineering vol. 65/1،pp. 37-44.
  17. N. T. Moqadam, B. Malekmohammadi, E. Salehi., 2015. An Integration of Fault Tree Analysis and Environmental Failure Mode and Effect Analysis in Risk Assessment of Wetland Ecosystems: A Case Study of Anzali Wetland, Iran. International Bulletin of Water Resources & Development. Vol. (II) – No. (05)- S.N. (08).
  18. http://gsogpc.nisoc.ir/HomePage.aspx?TabID=4120&Site=gsogpc.nisoc&Lang=fa-IR
  19. New life news magazine, 2000 (In Persian).
  20. Iran News magazine, 2001 (In persian).
  21. Saaty, T.L., 1995. Transport planning with multiple criteria: The analytic hierarchy process application and progress review. Advanced Transportation. Vol. 29:pp. 81126.
  22. Saaty, T.L, and Vargas, L.G., 1991. Prediction, Projection and Forecasting. Kluwer Academic Publishers.
  23. Effat H. A., 2010. Identifying Potential Sites for Wind Farms in South Sinai Governorate Using Spatial MultiCriteria Evaluation, 3rd International Conference on Cartography and GIS, 15-20 June, Nessebar, Bulgaria.
  24. Momeni, m, 2008, operation research new issues, 2th edition, Tehran University (In Persian).
  25.  Makondi, R, astani, s and anooshe, z, 2012, wetlands environmental risk assessment by TOPSIS and EFMEA (hmedan shirinsu wetland), wetland ecobiology journal, 3th yaer, 12th number (In Persian).
  26. Jozi, S.A, and Salati, P., 2012. Environmental risk assessment of low density polyethylene unit using the method of failure mode and effect analysis. Chemical Industry & Chemical Engineering Quarterly. 18 (1): pp. 103−113.
  27.   Bandarja, m and Jozi, S.A, 2013, HSE risk assessment of hidrokraker unit of oil refinery of bandar abas, environmental study journal, v 4 (In Persian).
  28. Noori, J, Aabaspour, M, and torabinia, M, 2010, educational unit risk assessment by FMEA method, environment science and technology journal, V 3 (In Persian).         


 

 

 



1- دانشجوی دکتری برنامه ریزی محیط­زیست، دانشکده محیط­زیست، دانشگاه تهران، ایران *(مسوول مکاتبات)

2- دانشیار گروه برنامه ریزی و مدیریت محیط­زیست ، دانشکده محیط­زیست، دانشگاه تهران

3-کارشناس ارشد آموزش محیط زیست، دانشکده محیط­زیست، دانشگاه تهران

4-دانشجوی دکتری برنامه ریزی محیط زیست، دانشکده محیط­زیست، دانشگاه تهران

[3]- Environmental Failure-Mode and Effects Analysis

[4]- Analytical hierarchy process

[5]- Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution

[6]- Flare

 

1- Ph.D. student of environmental planning, faculty of environment, university of Tehran*(Corresponding Author)

2- Associated professor of environment planning and management, faculty of environment, university of Tehran.

3- M.sc of environmental education, faculty of environment, university of Tehran

4- Ph.D. student of environmental planning, faculty of environment, university of Tehran

1- Failure-Mode and Effects Analysis

2-Environmental Failure-Mode and Effects Analysis

  1. Farshidnezhad, mohammad reza, 2004, Familiarity with Environmental Pollutions, 1th Edition, Tehran, Adineh publication (In Persian).
  2. Mirjalili, alireza, mirjalili, aliasghar, 2009, fundamental of environmental risk assessment and management, 1th Edition, Yazd, Andishmandan Yazad publication, Volume II (In Persian).
  3. Rashtchian, davood and, hashemi, vahid, 2007, Hazop study in izeromax unit of bandar abas oil refinery, 2th national conference on safety and HSE, Tehran, Iran. (In Persian).
  4. Jafarianmoghadam, elahe, 2007, environmental impact assessment of petrochemical industry PET-PTA in Mahshahr economic region, Ahvaz, master thesis, science and research university of KHouzestan (In Persian).
  5. Ka’b zadeh, shahla, 2009, Ahvaz pipe company risk assessment by viliam fine method in order to present management way to reduce the risks, Ahvaz, master thesis, science and research university of KHouzestan (In Persian).
  6. Nivolianitou Z. 2002, Risk Analysis and Risk Management: A European in sight Law, Probability and Risk.                                        
  7. Allahyari, t, 2005, hazard analysis and risk assessment in chemical process, Fanavaran publication (In Persian).
  8. Heller, S., 2006. Managing Industrial Riskhaving a Tasted and Proven System to Prevent and Assess Risk. Hazardous Material. Vol. 130(17): pp.  5863.
  9. Safarian, sh and Jozi , S.A, 2011, environmental risk assessment of Abadan power plant by using of TOPSIS method, environment journal, V 58, 55-63pp (In Persian).
  10. Reza zadeh niavarani, m, 2004, FMEA application in environmental identification and evaluation and EFMEA introduction, Ravesh journal, p 20 (In Persian).
  11. Ebrahimian dehaghani, m and khademi mal miri, m,a, 2010, risk assessment and prioritization of water treatment of Ahvaz by HAZOP and MCDM with TOPSIS, 5th Irans environmental crisis, Ahvaz (In Persian).
  12. Jozi, S.A, Hosseini, h, khayatzadeh, A, tabib shushtari, M, 2010, Balaroud Dam physical risk assessment in Khuzestan by MCDM, environmental study journal, V 56, 25-38pp (In Persian).
  13. Rahimi balouchi, l and malek mohamadi, b, 2011, Shadegan international wetland environmental risk assessment, Master thesis in environmental planning and management, university of Tehran (In Persian).
  14. Wang, Y.M., Liu, J. and Taha, M.S., 2008. An integrated AHPDEA methodology for bridge risk assessment.
  15.  Allen, H.H., Chia‐Wei, H., Tsai‐Chi, K., Wei‐Cheng, W., 2009. Risk evaluation of green components to hazardous substance using FMEA and FAHP. Expert system with application. Vol. 36:pp. 71427147.
  16. Kania, M. Roszak, M. Spilka., 2014..Evaluation of FMEA methods used in the environmentalmanagement, Archives of Materials Science and Engineering vol. 65/1،pp. 37-44.
  17. N. T. Moqadam, B. Malekmohammadi, E. Salehi., 2015. An Integration of Fault Tree Analysis and Environmental Failure Mode and Effect Analysis in Risk Assessment of Wetland Ecosystems: A Case Study of Anzali Wetland, Iran. International Bulletin of Water Resources & Development. Vol. (II) – No. (05)- S.N. (08).
  18. http://gsogpc.nisoc.ir/HomePage.aspx?TabID=4120&Site=gsogpc.nisoc&Lang=fa-IR
  19. New life news magazine, 2000 (In Persian).
  20. Iran News magazine, 2001 (In persian).
  21. Saaty, T.L., 1995. Transport planning with multiple criteria: The analytic hierarchy process application and progress review. Advanced Transportation. Vol. 29:pp. 81126.
  22. Saaty, T.L, and Vargas, L.G., 1991. Prediction, Projection and Forecasting. Kluwer Academic Publishers.
  23. Effat H. A., 2010. Identifying Potential Sites for Wind Farms in South Sinai Governorate Using Spatial MultiCriteria Evaluation, 3rd International Conference on Cartography and GIS, 15-20 June, Nessebar, Bulgaria.
  24. Momeni, m, 2008, operation research new issues, 2th edition, Tehran University (In Persian).
  25.  Makondi, R, astani, s and anooshe, z, 2012, wetlands environmental risk assessment by TOPSIS and EFMEA (hmedan shirinsu wetland), wetland ecobiology journal, 3th yaer, 12th number (In Persian).
  26. Jozi, S.A, and Salati, P., 2012. Environmental risk assessment of low density polyethylene unit using the method of failure mode and effect analysis. Chemical Industry & Chemical Engineering Quarterly. 18 (1): pp. 103−113.
  27.   Bandarja, m and Jozi, S.A, 2013, HSE risk assessment of hidrokraker unit of oil refinery of bandar abas, environmental study journal, v 4 (In Persian).
  28. Noori, J, Aabaspour, M, and torabinia, M, 2010, educational unit risk assessment by FMEA method, environment science and technology journal, V 3 (In Persian).