مطالعه فون مارهای شهرستان کنگاور، استان کرمانشاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد بیوسیستماتیک جانوری، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

2 استادیار، بیوسیستماتیک جانوری، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران. *(مسوول مکاتبات

3 استاد، جانورشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

10.22034/jest.2019.13715

چکیده

چکیده
زمینه و هدف: از آن­جا که مطالعه خزندگان درایران به دلیل کثرت و تنوع گونه ها  همواره مورد توجه دانش­مندان و محققان داخلی و خارجی بوده است، در پژوهش حاضر سعی شده است با توجه به غنای فون خزندگان شهرستان کنگاور و عدم وجود مطالعات دقیق بیوسیستماتیکی، فون مارهای منطقه مورد شناسایی قرار گیرد و مارهای منطقه با توجه به نوع پوشش گیاهی، آب و هوا و نوع خاک در اقلیم‌های مختلف منطقه مورد مطالعه بیوسیستماتیکی قرار گیرند. در واقع این امر منجر به شناسایی مارهای منطقه، آگاهی از فراوانی وکمیابی گونه‌های موجود در منطقه، افزایش اطلاعات عمومی جامعه در مورد مارها و اهمیت آن­ها در زندگی و لزوم حفاظت از آن­ها می‌گردد.
روش بررسی: نمونه­ها از مناطق مختلف مورد مطالعه طی سال­های 1394-1393 به وسیله عصای مارگیری و نیز به وسیله چوب بلند T شکل جمع­آوری شده و پس از شناسایی نمونه­ها صفات متریک و مریستیک هر نمونه اندازه­گیری گردید.
یافته‌ها: در منطقه مورد مطالعه هفت گونه از شش جنس و چهار خانواده مار شناسایی گردید که عبارتند از مارچلیپر Natrix tessellata, مارکوتوله رینگال Eirenis collaris, تیرک مار Eirenis punctatolineatus و مارگورخری Spalerosophis microlepisاز خانواده کلوبریده, مارکرمی شکل Typhlops vermicularis  از خانواده تیفلوپیده, یله مار Malpolon insignitus از خانواده لامپروفییده و گرزه مار Macrovipera lebetina   از خانواده وایپریده. از بین نمونه­های یافت شده در منطقه یله مار نیمه­سمی دارای نیش خلفی شیاردار، گرزه مار سمی و دارای فنگ فوقانی متحرک و بقیه گونه­ها غیرسمی می­باشند.
بحث و نتیجه‌گیری: کلوبریده با چهار گونه بالاترین تنوع را در میان خانواده‌های منطقه نشان داد. از بین هفت گونه مار که در حوزه­ی شهرستان کنگاور شناسایی گردید، بیشترین فراوانی ­مربوط ­به ­مار چلیپر، Natrix tessellata  بود.
 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره بیستم،شماره چهار، زمستان 97

 

مطالعه فون مارهای شهرستان کنگاور، استان کرمانشاه

 

مریم ملکوتیان[1]

رسول کرمیانی [2]*

rasoul.karamiani@gmail.com

نصراله رستگارپویانی [3]

 

تاریخ دریافت: 27/04/94

تاریخ پذیرش:15/02/95

 

چکیده

زمینه و هدف: از آن­جا که مطالعه خزندگان درایران به دلیل کثرت و تنوع گونه ها  همواره مورد توجه دانش­مندان و محققان داخلی و خارجی بوده است، در پژوهش حاضر سعی شده است با توجه به غنای فون خزندگان شهرستان کنگاور و عدم وجود مطالعات دقیق بیوسیستماتیکی، فون مارهای منطقه مورد شناسایی قرار گیرد و مارهای منطقه با توجه به نوع پوشش گیاهی، آب و هوا و نوع خاک در اقلیم‌های مختلف منطقه مورد مطالعه بیوسیستماتیکی قرار گیرند. در واقع این امر منجر به شناسایی مارهای منطقه، آگاهی از فراوانی وکمیابی گونه‌های موجود در منطقه، افزایش اطلاعات عمومی جامعه در مورد مارها و اهمیت آن­ها در زندگی و لزوم حفاظت از آن­ها می‌گردد.

روش بررسی: نمونه­ها از مناطق مختلف مورد مطالعه طی سال­های 1394-1393 به وسیله عصای مارگیری و نیز به وسیله چوب بلند T شکل جمع­آوری شده و پس از شناسایی نمونه­ها صفات متریک و مریستیک هر نمونه اندازه­گیری گردید.

یافته‌ها: در منطقه مورد مطالعه هفت گونه از شش جنس و چهار خانواده مار شناسایی گردید که عبارتند از مارچلیپر Natrix tessellata, مارکوتوله رینگال Eirenis collaris, تیرک مار Eirenis punctatolineatus و مارگورخری Spalerosophis microlepisاز خانواده کلوبریده, مارکرمی شکل Typhlops vermicularis  از خانواده تیفلوپیده, یله مار Malpolon insignitus از خانواده لامپروفییده و گرزه مار Macrovipera lebetina   از خانواده وایپریده. از بین نمونه­های یافت شده در منطقه یله مار نیمه­سمی دارای نیش خلفی شیاردار، گرزه مار سمی و دارای فنگ فوقانی متحرک و بقیه گونه­ها غیرسمی می­باشند.

بحث و نتیجه‌گیری: کلوبریده با چهار گونه بالاترین تنوع را در میان خانواده‌های منطقه نشان داد. از بین هفت گونه مار که در حوزه­ی شهرستان کنگاور شناسایی گردید، بیشترین فراوانی ­مربوط ­به ­مار چلیپر، Natrix tessellata  بود.

واژه­های کلیدی: فونستیک، مار، شهرستان کنگاور، استان کرمانشاه.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 20, No.4, Winter 2019

 

 

 

 

 


Study of Snake Fauna of Kangavar County, Kermanshah Province

 

Maryam Malekoutian[4]

Rasoul Karamiani [5]*

rasoul.karamiani@gmail.com

Nasrullah Rastegar-Pouyani [6]

 

Admission Date: May 4, 2016

Data Received: July 18, 2015

 

Abstract

Background and Objective: Kangavar County is located in the eastern regions of Kermanshah Province. Since the herpetofauna of Kangavar County is rich, and no biosystematics studies have already been done in this region, the aim of the present study is to investigate the faunistic of snakes in this area.

Method: The study area is located in the western margin of the Iranian Plateau between 34°30' N and 47°58' E. All specimens were collected from different regions of Kangavar County during the survey from 2014 to 2015 by a snake Tongs stick grabber 120 cm, and sometimes, by Hook stick. Specimens were identified according to Latifi (2000) and Leviton et al. (1992).

Findings: The collected specimens represented seven species, six genera and four families including the family Colubridae: Collared Dwarf Racer Eirenis collaris, Dotted Dwarf Racer, Eirenis punctatolineatus; Dice snake, Natrix tessellata; Zebra Snake, Spalerosophis microlepis; the family Typhlopidae:Greek Blind snake, Typhlops vermicularis;thefamily Lamprophiidae: Eastern Montpellier Snake, Malpolon insignitus; and the familyViperidae:Levantine Viper, Macrovipera lebetina. Among the identified species, Malpolon insignitus is semi-venomous and Macrovipera lebetina is venomous.

Discussion and Conclusion: The current study recorded seven species belonging to six genera and four families (Colubridae, Viperidae, Typhlopidae and Lamprophiidae) in Kangavar County, Kermanshah Province. The Colubridae with four species showed the highest diversity among the families represented.

Keywords: Faunistic, Snake, Kangavar County, Kermanshah Province

 

مقدمه

 

مطالعه خزندگان در ایران به دلیل کثرت و تنوع گونه­ها همواره مورد توجه دانش­مندان و محققان داخلی و خارجی بوده است.  گرچه این مطالعات تمام مناطق ایران را به طور کامل پوشش نداده است. مارها نیز که عضو مهمی از این گروه می­باشند، دومین گروه خزندگان با بیش ­از 2900 گونه می‌باشند و مثل­ سوسمار‌ها ­در همه ­قاره­‌ها به­جز قطب ­جنوب ­پراکنده­اند (1­).

مارها نیز مورد مطالعه محققان گوناگون قرار گرفته­اند پژوهش­گرانی به طور مقطعی برروی مارهای ایران به تحقیقات پرداخته اند و همراه با بررسی سایر خزندگان مقالات و کتبی در این زمینه منتشر شده است (2، 3، 4 ،5، 6، 7 و 8).

خزندگان به دلیل تغذیه از آفات گیاهی در حفظ و کنترل محصولات کشاورزی و در تنظیم جمعیت بی­مهره­هایی که از آنها استفاده غذایی می­کنند اهمیت به­سزایی دارند (9). وجود مارها در مزارع و کشتزارها سبب از بین رفتن موش­ها، کرم­ها و حشرات مختلف می­شوند و از این راه کمک مؤثری به افزایش محصولات کشاورزی می­کنند. هم­چنین برخی فرآورده­های به دست­آمده از سم مار­ها نظیر مار کبرا در برطرف کردن دردهای عصبی و ماهیچه­ای کاربرد دارند. فرآورده­های به دست ­­­آمده از
سم افعی­هایی نظیر بوتروپس و راسل گاهی در درمان بیماری­های هموفیلی  و خونریزی­های شدید از قبیل خونریزی رحم و شبکیه چشم و دهان کاربرد دارند (4).

مطالعه اخیر نیز با هدف شناسایی مارهای منطقه با توجه به صفات مورفولوژیک و با کمک کلید شناسایی،  از سال1393 شروع شده و طی سال1394 ادامه یافته است. گونه­های یافت شده در منطقه مطابق جدیدترین رده­بندی­های ارایه ­شده (6  و10) نام­گذاری گردیدند.

روش ­بررسی

موقعیت جغرافیایی شهرستان کنگاور:شهرستان کنگاور با وسعتی حدود 845 کیلومترمربع، ارتفاع 1467متر از سطح دریا در 85 کیلومتری مرکز استان کرمانشاه و در شرق آن و در موقعیت جغرافیایی 34 درجه و30 دقیقه عرض شمالی و 47 درجه و 58 دقیقه طول شرقی قرارگرفته است. شکل ذیل نمایی از منطقه مورد مطالعه را نشان می دهد، شهرستان کنگاور از شمال به اسدآباد، از جنوب به نهاوند و از مغرب به صحنه و هرسین و از مشرق به تویسرکان محدود می­باشد.


 


شکل 1- نقشه شهرستان کنگاور دراستان کرمانشاه و موقعیت ایستگاه­های نمونه­برداری

Figure 1- Map of Kangavar county Kermanshah Province, and sampling stations

 

این شهرستان توسط کوه­هایی نیز احاطه شده است، از جمله کوه امروله که ستیغی پر برف دارد. ارتفاعات زاگرس میانی، بخش شمال و شمال­غرب­ این­ دشت ­وسیع را­ در­برگرفته ­است. ناهمواری­های شهرستان بخشی از سلسله کوه­های زاگرس و متشکل از سنگ­های آهکی و دگرگونی است، جنس کوه­ها عمدتاً آهکی است و تراکم رسوبات در دشت، زمین­های حاصل­خیزی پدید آورده است. ناهمواری­های این شهر از دو قسمت تقریباً متمایز شامل تپه­ها و دشت­ها تشکیل شده است. تپه­ها دارای شیب غیریکنواخت هستند که هر چه از سمت جنوب به شمال پیش می­رویم، متوسط سطح ارتفاع بیش­تر می­شود. شهرستان دارای آب و هوای نیمه­خشک و استپی می­باشد و اقلیم شهرستان بر اساس تقسیم­بندی سیلیانف ­در حال­ حاضر دارای­ مناطق ­نیمه­خشک، نیمه­خشک ­شدید، مرطوب ­و نیمه­مرطوب­ می­باشد (11).

موقعیت مناطق مورد مطالعه:جهت مطالعه فون منطقه ایستگاه­های نمونه­برداری در چهار جهت جغرافیایی اصلی در اطراف شهرستان کنگاور به عنوان بخش مرکزی در نظر گرفته شد. ایستگاه­های نمونه­برداری شامل سراب ماران در 10 کیلومتری جنوب غربی کنگاور و در ارتفاع 1532 متری از سطح دریا می­باشد که به دشت دهلر مشرف است و موقعیت جغرافیایی آن 34 درجه و 25 دقیقه عرض شمالی و 47 درجه و 53 دقیقه طول شرقی است ­و زیست­گاه مار چلیپر می­باشد.

ایستگاه نمونه­برداری دوآب (جنوب کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 52 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 24 دقیقه، جنت آباد (شمال شرقی کنگاور) با طول شرقی 48 درجه و 5 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 42 دقیقه، منطقه فش (شمال کنگاور)  با طول شرقی 47 درجه و 55 دقیقه  و عرض شمالی 34 درجه و 35 دقیقه، اکبرآباد (شمال غربی کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 55 دقیقه وعرض شمالی 34 درجه و30 دقیقه، خسروآباد (شرق کنگاور) با طول شرقی 48 درجه و 2 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 37 دقیقه، رشتیان (شمال شرق کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 51 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 35 دقیقه، گردکانه (شمال شرق کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 58 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 34  دقیقه، دم­با­دم (شرق کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 56 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 32 دقیقه، رستم آباد (غرب کنگاور) با طول شرقی  47 درجه و 57 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و 29 دقیقه، اله­دانه (شرق کنگاور) با طول شرقی 47 درجه و 55 دقیقه و عرض شمالی 34 درجه و30 دقیقه و سراب کنگاور (منطقه سرپل در غرب کنگاور) با طول شرقی 47 درجه ­و 55 دقیقه ­و عرض ­شمالی 34 درجه ­و 28 دقیقه ­می­باشند (شکل1).

روش نمونه­برداری

نمونه ها با عصای مارگیری و به وسیله چوب بلند T شکل جمع­آوری شده و داخل کیسه پارچه­ای وجعبه چوبی مخصوص نگه­داری شدند. تعداد 34 نمونه از منطقه طی سال ­های 1393 و 1394 جمع­آوری شد و تعدادی از نمونه­ها به آزمایش­گاه جانورشناسی منتقل گردید و جهت شناسایی فیکس گردید. سپس صفات متریک و مریستیک آن­ها به کمک ابزارهایی نظیرکولیس دیجیتالی، لوپ آزمایشگاهی، دوربین دیجیتالی و ذره‌بین بررسی شده و عکس از آن­ها تهیه گردید، اما نمونه­های کمیاب نظیر گرزه­مار در طبیعت ­مورد بررسی ­قرار گرفت ­و رها­ گردید. 

یافته­ها

در تحقیق حاضر تعداد هفت گونه از چهار خانواده مختلف از مناطق مورد مطالعه مورد بررسی قرار گرفت که بیش­ترین فراوانی مربوط ­به­ خانواده ­کلوبریده ­با چهار گونه ­و کم­ترین ­فراوانی­ مربوط ­به ­وایپریده ­با ­­یک ­گونه ­می­باشد.

گونه­های شناسایی شده شامل Natrix tessellata  از خانواده کلوبریده و زیر خانواده Natricinae غیرسمی می­باشند که پولک­های پشتی­ مار تیغه­دار هستند. بیش­ترین تعداد یافت شده مربوط به سراب ماران در منطقه دهلر می­باشد، اما در سایر ایستگاه­های نمونه­برداری از جمله سراب فش، دوآب و سراب سرپل نیز یافت گردید. زیست­گاه مار در نواحی آب شیرین و مجاور تالاب­ها مشاهده شد که گاهاً جهت جفت­گیری، تخم­گذاری و خواب زمستانی از آب خارج می­شوند. بزرگ­ترین نمونه یافت شده با طول بدن 85 سانتی­متر و طول دم 16 سانتی­متر و کوچک­ترین ­نمونه با ­طول ­بدن 8/17 سانتی­متر و طول ­دم 5 سانتی­متر مشاهده گردید.

 Eirenis collaris مار غیرسمی از خانواده کلوبریده و زیر خانواده Colubrinae دارای نواریقه­ای تیره رنگ بر روی گردن می­باشد. در بین دو چشم و فلس پیشانی و قسمتی از فلس آهیانه دارای خال­های سیاه یا قهوه ای تیره است، بقیه بدن زیتونی روشن، خاکستری یا قهوه ای روشن می باشد. این مار زیر صخره­ها و سنگ­ها یافت می­شود. طول بدن از 24 سانتی متر تا 5/11سانتی­متر و طول دم از 5/3تا 7/6 سانتی­متر در نمونه­های­ منطقه ­به ­دست­ آمد.

Eirenis punctatolineatus مارغیرسمی از خانواده کلوبریده است و زیر خانواده Colubrinae که فاقد خط تیره بین دو چشم می­باشد. فلس آهیانه فاقد خطوط تیره رنگ است، فلس های چین عقبی به وسیله یک یا دو سری فلس ازهم مجزا هستند. رنگ بدن قهوه ای روشن و یکنواخت یا با خطوط طولی سیاه تا ناحیه دم ممتد، سطح شکمی یکنواخت وروشن می­باشد. طول بدن ­از 58 سانتی­متر تا 25 سانتی­متر و طول ­دم ­از 16 تا 8 سانتی­متر به­ ­دست ­آمد. این ­نمونه ­در گروه مارهای ­روزگرد است. این گونه در مناطق صخره­ای، کوهستانی و نیمه بیابانی و معمولاً زیر سنگ­ها یافت می­شود.

Malpolon insignitus از خانواده لامپروفییده و نیمه­سمی می­باشد که درتپه ماهورها و کشتزارهای اطراف آن مشاهده شد و ویژگی بارزش وجود فرورفتگی روی سر، بین پولک پیشانی و جلوپیشانی می­باشد و طول بدن از 5/105 تا 5/45 سانتی­متر و طول دم از 27سانتی­متر تا 12 سانتی­متر به ­دست­ آمد. سطح پشتی نمونه به رنگ زیتونی تیره یا خاکستری تیره یکنواخت یا با خال های قهوه ای تیره با حاشیه یا بدون حاشیه سفید رنگ، سطح شکمی سفید مایل به زرد است. زیست­گاه نمونه صحراها، تپه ماهورها، چمنزارها می­باشد که گاهی در مزارع اطراف نیز مشاهده می­گردد.

 Spalerosophis microlepisاز خانواده کلوبریده و زیر خانواده Colubrinae غیرسمی که لب بالا به وسیله یک ردیف پولک از چشم مجزا شده است. خط تیره بین چشم­ها وجود دارد، از ناحیه بینی و چشم تا گوشه دهان دارای خط تیره ممتد است و در دو طرف گردن دارای خطوط تیره سیاه رنگ می­باشد. این نمونه در زمین­های کشاورزی منطقه مشاهده گردید و طول­ بدن ­از 188 تا 43 سانتی­متر و طول­ دم­ از 27 تا 2/10 اندازه­گیری ­شد.

 Macrovipera lebetina از خانواده وایپریده و سمی، فاقد پولک بزرگ بالای چشم است. نمونه یافت شده درمنطقه سنگلاخی گلیاران­ مشاهده­ گردید و طول ­بدن 80  سانتی­متر و طول ­دم 11 سانتی­متر بود. این نمونه در برخورد با انسان ممکن است به تعقیب بپردازد.

Typhlops vermicularis از خانواده تیفلوپیده و غیرسمی، که صفحه بینی به طور ناقص تقسیم شده است و شکاف بینی از دومین فلس ­لبی­ شروع­ می­شود. نمونه­ها زیر سنگ­ها یافت می­شوند و معمولاً زندگی درون­زمینی دارند. طول بدن از 8/26 تا 5/16 سانتی­متر و طول­ دم ­از3/0 تا 4/0 سانتی­متر اندازه­گیری ­شد. هم­چنین در مورد تمامی نمونه­ها ­صفات ­متریک ­و مریستیک­ آن­ها مطابق جدول (1) مورد ­اندازه­گیری ­قرارگرفت.


 

 

 

 

 

 

 

جدول 1- صفات بررسی شده در مارهای جمع آوری شده از شهرستان کنگاور

Table 1- Characteristics study of collected snakes from Kangavar County

 

 

مشخصات گونه ها

 

 

N. tessellata

E. collaris

E. punctatolineatus

M. insignitus

S. microlepis

T. vermicularis 

M. lebetina  

تعدادپولک های شکمی

209-158

181-159

181

178-175

147

-

168

تعداد پولک های زیر دمی

74-45

86-51

86

88-72

78

-

47

تعداد پولک های پشتی

19

15

17

17

31

-

25

تعداد پولک های لب بالا

8

7

7

8

13

4

11

تعدا پولک های لب پایین

10

8

9

10

14

-

13

تعدادپولک­های گیج­گاهی جلو

1

1

1

2

3

-

-

تعدادپولک­های­گیج­گاهی عقب

2

2

3

3

4

-

-

تعداد پولک های جلو چشمی

3-2

1

2

1

3

1

-

تعدادپولک های عقب چشمی

3

2

2

2

5

-

-

تعداد پولک گونه­ای

1

1

2

2

3

-

-

طول بدن

85-18/17

24-5/11

58-25

5/105-5/45

188-43

8/26-5/16

77

طول دم

17-5

7/6-5/3

16-8

27-12

27-2/10

4/0-3/0

5/15

تعداد نمونه های یافت شده

10

8

4

3

2

6

1

 

 

شکل 2-  فراوانی گونه­های یافت شده در شهرستان کنگاور

Figure 2 - Frequency of species in the Kangavar County

 


بحث و نتیجه­گیری

 

طی تحقیق انجام شده هفت گونه مار متعلق به شش جنس و چهار خانواده در حوزه­ی شهرستان کنگاور شناسایی گردید که بیش­ترین فراوانی ­در این ­بین ­مربوط ­به ­مار چلیپر، Natrix tessellata  بود. این مار در خشکی و آب دارای سرعت خوبی است. هنگام خطر صدای هیس هیس تولید کرده و زمانی که اسیر می­شود، مایع بدبویی از غدد مخرجی خود خارج می­کند. کم­ترین فراوانی نیز در منطقه مربوط به گرزه مار،  Macrovipera lebetina می­باشد. زیست­گاه این مار دارای تنوع بالایی است. این گونه در ارتفاعات، دره­های سنگلاخی با پوشش بوته­زار و حتی مزارع زندگی می­کند. نمونه دیگری که در منطقه بعد از مار چلیپر، به وفور یافت شد، مار کوتوله رینگال  Eirenis collaris می­باشد. این مار در مناطق صخره­ای و کوهستانی شهرستان و در زیر تخته­سنگ­ها مشاهده گردید. زمانی که خاک زیر سنگ­ها مرطوب باشد، فعالیت این گونه بیش­تر است و احتمال یافت شدن آن در زیر سنگ­ها نیز بیش­تر می­باشد.

از سویی، درصد فراوانی سایر نمونه­ها نیز در منطقه مشخص گردید و در تمامی موارد ­صفات ­متریک ­و مریستیک­ نمونه­های جمع­آوری شده مورد ­اندازه­گیری ­قرارگرفت (جدول1؛ شکل 2).

تشکر و قدردانی

بدینوسیله از زحمات مهندس حمیدرضا ازهر و میثم ملکوتیان که در انجام این پژوهش ما را یاری نمودند تشکر و قدردانی می گردد.

Reference

1-     Vitt, L.J., and Caldwell, J.P. (2009), Herptology, an Introductory Biology of Amphibians
 and Reptiles (3nd ed.) .Academic Press, New York.

2-     Anderson, S.C. (1963): Amphibian and Reptiles from Iran. Proc.Colifornia Acad.Sci., ser. 4,31:417-498.

3-     Latifi, M. (2001): The Snakes of Iran, Environment Protection Organization. (In Persian)

4-     Anderson, C. and Nilson, G. (1979): Vipera Latiffi (Reptilia, Serpentes, Viperidae) an endangered Viper from the Lar valley, Iran, and remark on the sympatric herpeto fauna. Jour.Herpetol.13 (3)335.

5-     Nilson, G.  and Andren, C. (1984a): A taxonomic account of the Iranian rat snakes of the Elaphe longissima­­­­­ species–group. Amphibia-Reptilia5:157-171.

6-     Rajabizadeh, M. Javanmardi, S. RastegarPouyani, N. Karamiani, R. Yousefi, M. Salehi, H. Joger, U. Mebert, K. Esmaeili, H. Parsa, H. Kami, H. and Rastegar-Pouyani, E. (2011): Geographic Variation, Distribution, and Habitat of Natrix tessellate in Iran. Mertensiella, ISBN 978-3-9812565-4-3.

7-     Rastegar-Pouyani, N. Kami, H.G. Rajabzadeh, M. Shafiei, s. and Anderson, S.C. (2008): Annotated checklist of Amphibians and Reptiles of Iran. Iranian Journal of Animal Biosystematics (LJAB)V.4. N.1.

8-     Tuck, R.G. (1974): Some Amphibians and Reptiles from Iran, Bulletin of the Maryland Herpetological Society, 10:58-65.

9-     Rastegar-Poutani, N., Johari, M, and Rastegar-Pouyani, E. (2007): Field Guide to the Reptiles of Iran. Razi University Publishing. (In Persian)

10-   http://www. Reptile- database. org      

11-  Rahimzadeh, Z. Nadirian, P. Abrifam, M. Hosseini, K. and Afkari, S. (2014): Kermanshah Province.
Iran: Iran’s Textbooks Printing & Publishing Company. (In Persian)

 



[1]- دانش آموخته کارشناسی ارشد بیوسیستماتیک جانوری، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

[2]- استادیار، بیوسیستماتیک جانوری، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران. *(مسوول مکاتبات)

[3]- استاد، جانورشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران.

[4]- MSc of Biosystematics, Department of Biology, Faculty of Science, Razi University, Iran.

[5]- Assistant Professor, Animal Biosystematics, Faculty of Science, Razi University, Iran. * (Corresponding Author)

[6]- Professor, Zoology, Faculty of Science, Razi University, Kermanshah, Iran.

1-     Vitt, L.J., and Caldwell, J.P. (2009), Herptology, an Introductory Biology of Amphibians
 and Reptiles (3nd ed.) .Academic Press, New York.

2-     Anderson, S.C. (1963): Amphibian and Reptiles from Iran. Proc.Colifornia Acad.Sci., ser. 4,31:417-498.

3-     Latifi, M. (2001): The Snakes of Iran, Environment Protection Organization. (In Persian)

4-     Anderson, C. and Nilson, G. (1979): Vipera Latiffi (Reptilia, Serpentes, Viperidae) an endangered Viper from the Lar valley, Iran, and remark on the sympatric herpeto fauna. Jour.Herpetol.13 (3)335.

5-     Nilson, G.  and Andren, C. (1984a): A taxonomic account of the Iranian rat snakes of the Elaphe longissima­­­­­ species–group. Amphibia-Reptilia5:157-171.

6-     Rajabizadeh, M. Javanmardi, S. RastegarPouyani, N. Karamiani, R. Yousefi, M. Salehi, H. Joger, U. Mebert, K. Esmaeili, H. Parsa, H. Kami, H. and Rastegar-Pouyani, E. (2011): Geographic Variation, Distribution, and Habitat of Natrix tessellate in Iran. Mertensiella, ISBN 978-3-9812565-4-3.

7-     Rastegar-Pouyani, N. Kami, H.G. Rajabzadeh, M. Shafiei, s. and Anderson, S.C. (2008): Annotated checklist of Amphibians and Reptiles of Iran. Iranian Journal of Animal Biosystematics (LJAB)V.4. N.1.

8-     Tuck, R.G. (1974): Some Amphibians and Reptiles from Iran, Bulletin of the Maryland Herpetological Society, 10:58-65.

9-     Rastegar-Poutani, N., Johari, M, and Rastegar-Pouyani, E. (2007): Field Guide to the Reptiles of Iran. Razi University Publishing. (In Persian)

10-   http://www. Reptile- database. org      

11-  Rahimzadeh, Z. Nadirian, P. Abrifam, M. Hosseini, K. and Afkari, S. (2014): Kermanshah Province.
Iran: Iran’s Textbooks Printing & Publishing Company. (In Persian)