تحلیل فضایی شاخص‌های شهر سالم در سکونت‌گاه‌های شهری (مطالعه موردی: استان اردبیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. (مسوول مکاتبات)

2 دانش‌آموخته دکتری جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

4 کارشناسی‌ ارشد آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران.

10.22034/jest.2019.13716

چکیده

زمینه و هدف: به دنبال رشد و گسترش بی رویه شهرها، رویکردهای متعددی برای تأمین وضعیت مطلوب زندگی برای نسل‌های امروز و آینده مطرح شد که یکی از این ‌رویکردهای مهم، رویکرد شهر سالم است؛ اما ارزیابی این­که چه شهری سالم است یا این­که در مقابل سایر شهرها در چه سطحی از سلامت قرار دارد، هنوز مساله‌ای پیچیده و مبهم می­باشد.
روش بررسی: پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری استان اردبیل، انجام ‌شده است و شهرستان‌های استان اردبیل بر اساس 42 معیار از شاخص‌های شهر سالم رتبه‌بندی و سطح‌بندی شده‌اند. در این پژوهش وزن معیارهای شهر سالم با روش فرایند تحلیل شبکه‌ای(ANP) تعیین‌شده سپس به‌منظور ارزیابی سکونت­گاه‌های شهری، از مدل تصمیم‌گیری چندمعیارهTOPSIS  استفاده گردید.
یافته‌ها: تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری استان اردبیل، حاکی از آن است که شهرستان‌های کوثر، نمین و سرعین به‌عنوان شهرستان‌های برخوردار ، شهرستان‌های خلخال، نیر، گرمی و بیله­سوار نیمه برخوردار و شهرستان‌های مشگین‌شهر، پارس‌آباد و اردبیل کم برخوردار می‌باشند.
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج بررسی نشان می‌دهد رابطه معنی‌داری بین جمعیت و رتبه هر شهرستان وجود دارد به‌طوری‌که شهرستان‌های پارس‌آباد، مشگین‌شهر و اردبیل که پرجمعیت‌ترین شهرستان‌های استان می‌باشند در دامنه کم برخوردار از شاخص‌های شهر سالم قرارگرفته‌اند. نتایج حاصل از پژوهش به‌صورت فضایی در محیط GIS ترسیم‌شده است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره بیستم،شماره چهار ، زمستان 97

 

تحلیل فضایی شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری

(مطالعه موردی:استان اردبیل)

 

حسین نظم فر [1]*

nazmfar@uma.ac.ir

علی عشقی چهاربرج[2]

سعیده علوی [3]

ثریا عشقی[4]

 

تاریخ دریافت: 22/07/94

تاریخ پذیرش:14/06/95

 

چکیده

زمینه و هدف: به دنبال رشد و گسترش بی رویه شهرها، رویکردهای متعددی برای تأمین وضعیت مطلوب زندگی برای نسل‌های امروز و آینده مطرح شد که یکی از این ‌رویکردهای مهم، رویکرد شهر سالم است؛ اما ارزیابی این­که چه شهری سالم است یا این­که در مقابل سایر شهرها در چه سطحی از سلامت قرار دارد، هنوز مساله‌ای پیچیده و مبهم می­باشد.

روش بررسی: پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری استان اردبیل، انجام ‌شده است و شهرستان‌های استان اردبیل بر اساس 42 معیار از شاخص‌های شهر سالم رتبه‌بندی و سطح‌بندی شده‌اند. در این پژوهش وزن معیارهای شهر سالم با روش فرایند تحلیل شبکه‌ای(ANP) تعیین‌شده سپس به‌منظور ارزیابی سکونت­گاه‌های شهری، از مدل تصمیم‌گیری چندمعیارهTOPSIS  استفاده گردید.

یافته‌ها: تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری استان اردبیل، حاکی از آن است که شهرستان‌های کوثر، نمین و سرعین به‌عنوان شهرستان‌های برخوردار ، شهرستان‌های خلخال، نیر، گرمی و بیله­سوار نیمه برخوردار و شهرستان‌های مشگین‌شهر، پارس‌آباد و اردبیل کم برخوردار می‌باشند.

بحث و نتیجه‌گیری: نتایج بررسی نشان می‌دهد رابطه معنی‌داری بین جمعیت و رتبه هر شهرستان وجود دارد به‌طوری‌که شهرستان‌های پارس‌آباد، مشگین‌شهر و اردبیل که پرجمعیت‌ترین شهرستان‌های استان می‌باشند در دامنه کم برخوردار از شاخص‌های شهر سالم قرارگرفته‌اند. نتایج حاصل از پژوهش به‌صورت فضایی در محیط GIS ترسیم‌شده است.

واژه­های کلیدی: شهر سالم، تحلیل فضایی، استان اردبیل، TOPSIS و ANP.


 

J. Env. Sci. Tech., Vol 20, No.4,Winter 2019

 

 

 

 


Spatial analysis of the healthy city indicators in urban settlements(Case study: Ardabil province)

                                                                                                                                                    

Hossein Nazmfar[5]*

nazmfar@uma.ac.ir

Ali Eshgheichharborj [6]

Saide Alavi [7]

Soraya Eshghei[8]

 

Admission Date: September 4, 2016

Data Received: October 14, 2015

 

Abstract

Background and Objective: Following the uncontrolled growth of cities, several approaches were raised to provide favorable conditions of life for present and future generations. One of the major approaches is a healthy city approach; however, to find out which city is healthy and what level of health it bears as compared to other cities is yet complex and ambiguous.

Method: This study aimed to analyze the indicators of a healthy city in urban settlements of Ardabil province. Ardabil city was ranked based on on 42 criteria for health indicators. In this study it is attempted to measure the weight of a healthy city by network analysis process (ANP. TOPSIS multi-criteria decision-making models were also used to evaluate urban settlements.

Findings: Spatial analysis of health indicators in urban settlements of Ardabil province, stating that Kowsar, Sarein, and Namin townships are developed, Kalkal Township is partially deprived and Bilesuar, Meshkin Shahr, Ardabil and Pars Abad townships are deprived.

Discussion and Conclusion: The results show a significant relationship between the population and ranking of each city, so that Pars Abad, Meshkin Shahr and Ardabil are the most populous townships of the province and ranged as less provilaged interms of healthy city indicators. The results of the study area mapped in the GIS environment.

Keywords: Healthy city, Spatial analysis, Ardabil province, TOPSIS and ANP.

 

مقدمه

 

شهر سالم با انسان‌های سالم معنا می‌یابد و هر دو موجب به وجود آمدن جامعه‌ای سالم و پویا خواهند شد. شهرنشینی به‌عنوان یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر سلامت فردی و اجتماعی شهروندان محسوب می‌شود به‌گونه‌ای که سلامت انسان‎‎ها، تا حد زیادی تحت تأثیر وضعیت اجتماعی، اقتصادی و محیطی آن‌ها درگرو برنامه‌ها و اهدافی است که شهر برای آن‌ها در نظر گرفته است و ارتقای سطح کیفیت زندگی شهری نیز، درگرو  ارتقای سطح  سلامت است. ارتقای سطح سلامت، به‌مثابه محور توسعه جوامع پذیرفته‌شده و با توجه به اهداف منشور اوتاوا، هدف نهایی همه دولت است(1). در دهه‌های اخیر رشد جمعیت شهری با مهاجرت زیاد مردم به شهرها افزایش شدیدی داشته است(2). این سرعت خیره‌کننده در50 سال گذشته، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، به‌عنوان یک پدیده فیزیکی پرسرعت، روستاها و شهرهای مختلف را در برگرفته و باعث شده در کنار تغییرات گسترده زیست‌محیطی و چشم اندازهای شهری(3) و (4)، تقاضای بسیاری نیز برای زیرساخت‌های اساسی و پایه به وجود آید(5). این مهم با توجه به فراهم نبودن بسیاری از زیرساخت‌های مذکور، به توسعه غیرقابل‌کنترل نواحی شهری، خلق سکونت­گاه‌های جدید، کاهش سطح رفاه انسانی( 6)، مشکلات روزافزون زیست‌محیطی، تهدید شاخص‌های سلامت مردم، محدودیت دسترسی به امکانات تفریحی و درنهایت ضعف هرچه بیش­تر دسترسی به توسعه پایدار[9] انجامیده است. در این میان با توجه به سیر نگران‌کننده و روزافزون عوامل تهدیدزای سلامت زیست[10] شهروندان، برنامه ریزان حوزه‌ی شهر و سلامت اصطلاحی نسبتاً جدید با عنوان برنامه‌ریزی سلامت را مطرح می‌کنند که در آن به دنبال پیوند محیط شهری با سلامت فیزیکی و روحی شهرنشینان هستند و تصمیمات خویش را در خصوص برخی مسایل اساسی هم چون سلامت زیست شهری، رفاه اجتماعی و کیفیت بهبود زندگی انسانی تقویت می­کنند(7). علاوه بر این در آغاز قرن بیست و یکم، جمعیت شهری دنیا به مرز50 درصد کل جمعیت جهان رسید و پیش‌بینی شد در سال 2025 میلادی از مرز 61 درصد تجاوز نماید(8). در سال1900 تنها 10 درصد از جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کردند، اما در سال 2007 جمعیت شهری جهان به 50 درصد رسید. برآورد می‌شود تا سال 2050 این رقم به 75 درصد برسد، یعنی بیش از 7 میلیارد انسان در شهرها زندگی خواهند کرد(9). در حالت کلی این موضوع را می‌توان ناشی از تلاش مردم برای ارضای نیازهای خود و وجود امکانات مناسب زندگی شهری در شهرها دانست(10). ایـن افزایش سطح شهرها و رشد شهرنشینی طی دهه‌های اخیر، در بسیاری از شهرها با تخریب مکان‌های شهری و افزایش نابرابری‌های بهداشتی و اجتماعی و اقتصادی، در مقیاس وسیع، بین ساکنان همراه بوده است (11). ازاین‌رو به دنبال ظهور چنین پدیده‌هایی در اوایل سال1986، دفتر منطقه‌ای سازمان بهداشت جهانی[11] در اروپا، پیشنهادی را برای اجرای پروژه‌های کوچک باهدف بهبود سطح بهداشت ارایه داد. این پروژه که تنها شش شهر را دربر می­گرفت، پروژه شهرهای سالم نام گرفت و طی مراسمی در مارس 1986، در شهر لیسبون[12] آغاز شد. پروژه مذکور از همان آغاز به‌عنوان چارچوب استراتژیک توسعه و اجرای بهداشت و تئوری و عمل­کرد بهداشت عمومی مورداستفاده روزافزون قرار گرفت(12). نتایج حاصل از اجرای پروژه فوق، بی‌نهایت موفقیت‌آمیز بود. پس ‌از آن، پروژه شهر سالم به‌عنوان راه­کاری نوین، در شهرهای بیش­تری از قاره اروپا و سپس در برخی شهرهای قاره‌های جهان شروع به کارکرد و به جنبشی تبدیل شد که رشد سریعی داشت(13)، به‌طوری‌که امروزه متجاوز از 2 هزار شهر در سراسر جهان، در  این خصوص، اقدامات اجرایی خود را آغاز کرده‌اند. اندیشه شهر سالم در ایران، برای اولین بار در نوامبر 1990، در کنفرانس سازمان بهداشت جهانی، در منطقه مدیترانه شرقی مطرح شد. در این کنفرانس، بر استفاده از تجربه‌های مناطق اروپا در کشورهای منطقه تأکید شد و سه شهر لاهور[13]، اسکندریه[14] و تهران به‌صورت موردی انتخاب شدند. پس ‌از آن وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دامنه فعالیت را در این زمینه، در سطح کشور گسترش داد و در بسیاری از شهرها فعالیت‌های مطالعاتی یا اجرایی آغاز شد(14). بعد از گذشت چند دهه، باوجود تلاش محققان و سازمان‌های تحقیقاتی در خصوص تعریف و شرح مفهوم شهر سالم، عملیاتی کردن مفهوم آن و ارزیابی این­که چه شهری سالم است یا در برابر سایر شهرها در چه سطحی از سلامت قرار دارد، امری پیچیده و مبهم باقی‌مانده است. این امر انجام پژوهش درزمینه شناخت شهر سالم و سطح‌بندی شهرها ازنظر شاخص‌های شهر سالم را ضروری جلوه می‌دهد. ازاین‌رو پژوهش حاضر باهدف تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری شهرستان‌های استان اردبیل و رتبه‌بندی شهرستان‌های استان ازلحاظ برخورداری از شاخص‌های شهر سالم صورت پذیرفته است. دست­یابی به هدف این پژوهش در پی جواب دادن به سوالات زیر می‌باشد:

1-    شهرستان‌های استان اردبیل بر اساس شاخص‌های شهر سالم در چه وضعیتی قرار دارند؟

2-    آیا مؤلفه جمعیت تفاوتی در وضعیت شاخص‌های شهر سالم در نقاط شهری استان ایجاد می‌کند؟

پیشینه پژوهش

در مورد شهرهای سالم پژوهش‌های مختلفی از جنبه‌های متفاوت صورت گرفته است که به برخی از جدیدترین و مرتبط‌ترین آن‌ها با این موضوع اشاره می‌شود: تریزادا[15] و کاپرنا[16](15) در مقاله‌ای با عنوان" بیواربانیسم[17] برای یک شهر سالم، نظریه‌ها و شیوه‌های بیوفیلیا[18]و پایداری شهری” به بررسی نظریه بیواربانیسم می‌پردازند که بیواربانیسم تلاش می‌کند تعادل و ارزش‌های ازدست‌رفته را در بافت شهری برقرار کند و هم­چنین اصول طراحی انسان‌گرا را که به‌آسانی درک و اجرا می‌شود، تقویت می­کند و این­که چطور با به کاربردن اصول بیواربانیسم می‌توان کیفیت محیط‌زیست شهری را با ارجاع به تحولات فیزیکی و تأثیر روانی بر ساکنان شهری بهبود داد. وبسترن[19] و سندرسون[20](16) در مقاله‌ای با عنوان" شاخص شهر سالم، ابزار مناسب برای اندازه‌گیری سلامت" به این نتایج دست یافتند که برای اندازه‌گیری سلامت در شهرها می‌توان ترکیبی از شاخص‌های کمی و کیفی را به کار برد و این­که شاخص‌ها همیشه نقش مهمی در ارزیابی و نظارت بر وضعیت سلامت در شهر سالم دارند و با استفاده از داده‌های مربوط به شاخص‌ها و تحلیل و آنالیز آن‌ها می‌توان سیاست‌گذاری منطقی در شهرها انجام داد. ویتسیقام[21](17) در مقاله‌ای با عنوان" به‌سوی شهر سالم: بازتاب برنامه‌ریزی شهری بر سلامت و تندرستی" در پی این است که درک درستی از نحوه برنامه‌ریزی، طراحی و مدیریت شهرها که تأثیر مستقیمی در توسعه پایدار و سلامت شهروندان دارد، نشان دهد و در پی کاوش مسایل مربوط به‌سلامت و توسعه پایدار بوده است و نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اثرات سلامت به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان یک‌چشم انداز در تمام جنبه‌های زندگی باید در نظر گرفته شود.

طیبیان(18) در پژوهشی با عنوان" ارزیابی پروژه شهر سالم در ایران " خصوصیات و موارد موردنیاز برای تحقق آرمان‌شهر سالم را ارایه کرده است. کیالی (19) در پژوهشی با عنوان "ارزیابی رهیافت شهر سالم در شهر ری " به این نتیجه رسیده که رهیافت شهر سالم زمانی قابلیت به‌کارگیری و اجرا خواهد داشت که زمینه‌های وقوع سه عنصر اصلی آن، یعنی مشارکت مردمی و هماهنگی بین بخشی و برنامه‌ریزی راه­بردی فراهم شود. پرهیزگار و همکاران (20) در پژوهشی با عنوان "ارزیابی پروژه شهر سالم کوی سیزده آبان"، به بررسی نظرهای مردم و مسوولان درباره برنامه‌های پروژه شهر سالم پرداختند و به این نتیجه رسیدند که در رابطه با سطح رضایت از پروژه شهر سالم، بین دیدگاه‌های مردم و مسوولان تفاوت معناداری وجود ندارد؛ ولی درباره دیدگاه‌های آنان از سطح مشارکت اجتماعی، تفاوت‌های معناداری مشاهده می­شود. قدمی و همکاران (21) در پژوهشی با عنوان"بررسی تطبیقی شاخص‌های شهر سالم در مقیاس ملی و جهانی"، به بررسی وضعیت جمعیتی و اجتماعی نقاط شهری ایران و مقایسه آن با میانگین سطح کشورهای پیشرفته، در چارچوب رویکرد شهر سالم پرداختند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است کـه نقاط شهری کشورمان، در برخی شاخص‌های جمعیتی و بهداشت فردی و اجتماعی، در وضعیت مطلوبی قرار دارد. قدمی و پژوهان(22) در پژوهش خود با عنوان"تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم با روش خوشه‌بندی فازی سی مینز و مدل تاپسیس" نقاط شهری استان مازندران را موردمطالعه قراردادند که نتایج نشان می‌دهد عضویت نقاط شهری استان مازندران مستقل از عامل فضایی فاصله از مرکز است. اگرچه انتظار می‌رفت نقاط شهری مربوط بـه شهرستان مرکز استان در وضعیت بهتری ازنظر شاخص‌های سلامت باشند، اما نقاط مذکور در رتبه هفتم قرارگرفته‌اند. رهنما و همکاران (23) در پژوهشی با عنوان"تحلیل شاخص‌های شهر سالم، در محله بهارستان شهر مشهد"، به بررسی شاخص‌های اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی، بهداشتی و فرهنگی و مقایسه آن‌ها با استانداردهای شهر سالم پرداختند و به این نتیجه رسیدند که محله بهارستان ازنظر شاخص‌های پنج­گانه سلامت، با وضعیت مطلوب فاصله دارد و در برخی زمینه‌ها، نیاز به برنامه‌ریزی و مشارکت هر چه بیشتر مسوولان احساس می‌شود. ضرابی و همکاران(24) در پژوهشی با عنوان"ارزیابی سکونت­گاه‌های شهری با رویکرد شهر سالم در استان مازندران" به سطح‌بندی سکونتگاه‌های شهری استان مازندران با استفاده از مدل‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای با رویکرد شهر سالم پرداخته‌اند که نتایج این پژوهش، حاکی از آن است که سکونتگاه‌های شهری شهرستان بابل رتبه اول و سکونتگاه‌های شهری شهرستان‌های گلوگاه، نکا و سوادکوه رتبه آخر را دارند.لطفی و همکاران(25) در مقاله‌ای با عنوان" ارزیابی شاخص‌های شهر سالم" منطقه دو شهر قم را با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد بررسی قراردادند که نتایج این تحقیق نشان می‌دهد شاخص‌های موردمطالعه در کل منطقه، به­ویژه در نواحی سه و چهار آن از جهت وضعیت نامناسب اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی ساکنین و نیز عمل­کرد نامناسب مدیریت شهری و نهادهای ذیربط در وضعیت شهر سالم قرار ندارند. پژوهش حاضر با عنوان" تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم " سعی در بررسی و مطالعه شاخص‌های شهر سالم و شناسایی و رتبه‌بندی این شاخص‌ها در شهرستان‌های استان اردبیل دارد که برای انجام این کار از تحلیل داده‌های ثانویه استفاده خواهد شد. با مطالعه تحقیقات انجام‌شده پیشین مشخص گردید که تاکنون پژوهشی با شاخص­های جامع­تر در این زمینه صورت نگرفته است. از نوآوری‌های این پژوهش ارزیابی شاخص‌های جامع‌تر شهر سالم مبنی بر 42 شاخص با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره است.

مبانی نظری

ایده شهر سالم را اولین بار پروفسور لئونارد دهل، در 1984 در کنفرانسی بانام « فراسوی مراقبت‌های بهداشتی» در شهر تورنتو کانادا، مطرح کرد(26) .او شهر سالم را چنین تعریف کرد: « به‌طور مداوم در ایجاد یا بهبود شرایط اجتماعی و کالبدی و توسعه منابع فعالیت کند، تا بدین‌وسیله امکان عمل­کرد درست و کامل جهت نیل به حداکثر بهره‌برداری از توانایی‌های انسان فراهم آید»( 27). دو سال بعد، پروفسور دهل با همکاری هانکوک، شهر سالم را این‌گونه تعریف می‌کنند: « شهر سالم شهری است که به‌طور مداوم و پیوسته، در حال ایجاد و بهبود محیط‌های اجتماعی و کالبدی خویش بوده و منابع اجتماعی خود را گسترش می‌دهد؛ به‌نحوی‌که آن محیط‌ها، مردم را قادر سازد تا در اجرای همه عمل­کردهای زندگی اجتماعی و در پرورش حداکثر توانایی‌های بالقوه‌شان، به‌طور متقابل از یک­دیگر حمایت و پشتیبانی کنند»( 28). در شهر سالم پیوسته باید با فراهم آمدن شرایط مطلوب، همکاری بین بخشی محیطی فراگیر شود. شهروندان ضمن مشارکت و حمایت یکدیگر، در انجام کلیه امور زندگی قابلیت‌های خویش را به حداکثر ممکن برسانند .(29). در تعریف دیگر، شهر سالم شهری است که در آن شهروندان توان­مند، عوامل تأثیرگذار در سلامت خویش را شناسایی کرده و در به حداکثر رساندن قابلیت‌های خود و جامعه اقدام کنند. در یک اجتماع سالم همواره این باور وجود دارد که نبودن بیماری نمی‌تواند مبین یک شهر سالم باشد، بلکه شهروندان یک شهر سالم باید از قابلیت و کیفیت بالایی برای زندگی برخوردار باشند(30). سازمان جهانی بهداشت شهرهای سالم را بر اساس الگوهای زیر معرفی می‌کند:

- محیط کالبدی پاک و ایمن و باکیفیت بالا شامل مسکن مناسب

- محله‌های سالم و حامی یک­دیگر

- اکوسیستم باثبات در زمان حال و پایدار در بلندمدت

- اقتصاد متنوع، حیاتی و نوآور

- میزان استفاده‌ی مناسب از مشارکت مردم و هدایت مردم در زمینه‌هایی که بر زندگی و سلامت و رفاه تأثیر می‌گذارد.

- تأمین نیازهای اساسی (غذا، آب، مسکن و اشتغال برای تمام شهروندان)

 - وجود سطح بالایی از بهداشت (پایین بودن شیوع بیماری‌ها)(31).

درواقع، پروژه‌ی شهر سالم پروژه‌ای بلندمدت است و تلاش می‌کند که تندرستی مردم محور توسعه‌ی شهری قرار بگیرد و پشتوانه محکم و کاملی را برای بهداشت عمومی در سطح محلی به وجود آورد. به‌عبارت‌دیگر هدف این پروژه ‌ایجاد شهری با شرایط نسبتاً کافی و تأمین حفظ و ارتقا سطح سلامتی شهروندان می‌باشد. شهر سالم عرصه‌ی ظهور سیاست‌های هماهنگ اجرایی به دست مردم و در جهت تأمین محیطی سالم برای رشد استعدادها و خلاقیت‌ها و فضایی مناسب جهت تأمین سلامت شهروندان است(32).

روش تحقیق

این پژوهش، به لحاظ هدف، از نوع تحقیق‌های کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری در این پژوهش شهرستان‌های استان اردبیل است. به‌منظور تحقق هدف پژوهش، پس از بررسی ادبیات تحقیق، داده‌های مربوط به معیارهای ارزیابی سکونت­گاه‌های شهری شهرستان‌های استان اردبیل با رویکرد شهر سالم با مراجعه به سال­نامه آماری سال1391، سازمان محیط‌زیست، استانداری و شرکت آب و فاضلاب استان اردبیل جمع‌آوری شد. برای تحلیل داده‌ها و تعیین درجه اهمیت نسبی شاخص‌های شهر سالم، از روش وزن دهی ANP و به‌منظور تحلیل فضایی سکونت­گاه‌های شهری، از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره[22] تاپسیس و جهت نمایش داده‌ها به‌صورت فضایی از نرم‌افزارArc GIS استفاده‌شده است.

روش تحلیل شبکه‌ای (ANP)

فرآیند تجزیه‌وتحلیل شبکه از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره است که آقای ساعتی در سال1996آن را به‌عنوان جایگزینی مناسب برای فرآیند تحلیل سلسله ‌مراتبی پیشنهاد کرده است(33). بنابراین اصطلاح شبکه در ANPجایگزین اصطلاح سطح درAHP می‌شود. این مدل از سلسله‌مراتب کنترل، خوشه‌ها، عناصر، روابط بین بخش‌ها، عناصر و خوشه‌ها تشکیل‌شده است. فرآیند تحلیل شبکه‌ای یکی از فن‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره است که در آن ساختار شبکه‌ای، جانشین ساختار سلسله‌مراتبی شده است(34). به عبارتی فرآیند تحلیل شبکه‌ای(ANP) هر موضوع و مساله‌ای را به‌مثابه "شبکه"­ای از هدف، معیار­ها و زیر­معیار­ها که با یک­دیگر در خوشه‌هایی جمع شده­اند، در نظر می‌گیرد (35). این روش قادر است هم­بستگی­ها و بازخورد­های موجود بین عناصر مؤثر در یک تصمیم­گیری را الگوسازی کرده، تمامی تأثیرات درونی اجزای مؤثر در تصمیم­گیری را منظور و وارد محاسبات کند.

 

 

شکل1-تفاوتANP با AHP (مأخذ2007: 336 :Yuksel & Metin,)

Figure 1-The difference ANP with AHP

(Source:Yuksel & Metin, 2007: 336)

محدوده موردمطالعه

استان اردبیل در شمال غربی فلات ایران بین مختصات جغرافیایی ׳45°37 تا  ׳42°39 عرض شمالی و ׳30 °47  تا ׳55°48 طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع ‌شده است و با وسعتی معادل 17800کیلومترمربع، 1/1درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. بر اساس آخرین سرشماری 1390 جمعیت استان برابر1248488 نفر بوده است که در مقایسه با سرشماری سال 1385 متوسط رشد سالانه جمعیت 33 درصد بوده است. 64 درصد جمعیت در نقاط شهری و 36 درصد در نقاط روستایی و غیر ساکن بوده‌اند و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 10 شهرستان، 29بخش، 26شهر و71 دهستان می‌باشد و شهر اردبیل به‌عنوان مرکز استان با جمعیت 482632 بزرگ‌ترین شهر این استان می‌باشد( 36).

 

 

 

 

 

شکل2- موقعیت استان اردبیل در کشور و تقسیمات شهرستانی

Figure 2- Location of Ardabil province in the country and county divisions.

 


بحث و یافته‌های پژوهش

 

سازمان جهانی بهداشت مجموعه شاخص‌هایی را برای شهرهای سالم در سه گروه عمده شاخص‌های محیطی، شاخص‌های اجتماعی- جمعیتی و شاخص‌های بهداشتی دسته‌بندی کرده است که معیارهای هر یک از این گروه‌ها در جدول شماره (1) آورده شده است:

 

 

 

 

 

جدول 1- استانداردهای شهر سالم ازنظر سازمان جهانی بهداشت

Table 1- Standards healthy in terms of the World Health Organization

شاخص محیطی

شاخص‌های جمعیتی اجتماعی

شاخص بهداشتی

آلودگی هوا

میزان بی­کاری

پوشش سطح واکسیناسیون بچه‌های 6 ساله

کیفیت آب

درصد افراد معلولی که استخدام‌شده‌اند

تعداد مرگ‌ومیر(تمام سنین)

سطح فضای سبز

میانگین تحصیل دخترها و پسرها

تولد نوزادان با وزن کم

دسترسی عموم به فضای سبز

سوادآموزی بزرگ­سالان

وجود برنامه‌های آموزشی سلامت

مکان‌های تفریحی و ورزشی

درصد افرادی که کم­تر از درآمد سرانه دریافت می‌کنند

امید به زندگی در بدو تولد

درصد خانوارهایی که در مناطق مسکونی زیر استاندارد زندگی می‌کنند

درصد افرادی که کمتر از درآمد سرانه دریافت می‌کنند

مرگ‌ومیر نوزادان

جمع‌آوری زباله

اشتغال

کیفیت تغذیه

 

 

محورهای اصلی موردمطالعه در این تحقیق با استفاده از منابعی هم­چون سازمان جهانی بهداشت، پروژه شهر سالم در کشورهای درحال‌توسعه، شاخص‌هایی که در پروژه‌های داخلی و نیز شاخص‌هایی که در مطالعه موردی با عنوان بررسی تطبیقی شاخص‌های شهر سالم در مقیاس جهانی- ملی (نمونه موردمطالعه نقاط شهری ایران) به‌کاربرده شده بود، استخراج‌شده‌اند و از تلفیق این شاخص‌ها، 4 گروه شاخص سلامت، بهداشتی درمانی، زیست‌محیطی و اقتصادی اجتماعی به همراه تعداد زیادی زیر معیار برای تحلیل ویژگی‌های شهر سالم در شهرستان‌های استان اردبیل انتخاب شد که در جدول (2) آورده شده است. به‌منظور اولویت‌بندی و تحلیل شهرستان‌های استان اردبیل بر اساس شاخص‌های شهر سالم، از مدل TOPSIS استفاده‌شده است. پس از جمع‌آوری داده‌ها و ترکیب آن‌ها، ماتریس داده‌های خام هر یک از مؤلفه‌ها در محدوده موردمطالعه تعریف‌شده است که در آن X شاخص­های موردمطالعه و A شهرستان‌های استان اردبیل می‌باشند. مؤلفه‌های موردمطالعه به شرح جدول(2) می‌باشند:


 

جدول 2- مؤلفه‌های موردمطالعه

Table 2- the studied indicators

X1

نرخ موالید

X12

تعداد انشعاب آب

X23

تعداد داروخانه

X34

جمعیت غیرفعال اقتصادی

X2

مرگ‌ومیر کودکان کم­تر از 1سال

X13

مصرف گاز طبیعی

X24

تعداد مراکز پرتونگاری

X34

تعداد باسوادان

X3

مرگ‌ومیر کودکان 1سال

X14

سرانه فضای سبز

X25

تعداد مرکز توان‌بخشی

X36

میزان رشد جمعیت

X4

مرگ‌ومیر کودکان 2سال

X15

سرانه آب مصرفی

X26

تعداد پزشک متخصص

X37

نسبت پارک عمومی

X5

مرگ‌ومیر کودکان 3سال

X16

سرانه آب تولیدی

X27

تعداد تخت بیمارستان

X38

وسعت فضای سبز عمومی

X6

مرگ‌ومیر کودکان 4سال

X17

طول شبکه آب

X28

تعداد دندان‌پزشک

X39

زمین ورزشی به نسبت مساحت شهرستان

X7

مرگ‌ومیر کودکان 5-9سال

X18

پسماند تر

X29

تعداد مراکز بهداشتی درمانی

X40

اماکن مذهبی

X8

مصرف گاز مایع

X19

پسماند خشک

X30

تعداد پزشک عمومی

X41

تعداد دانشجویان مؤسسات عالی

X9

مصرف بنزین

X20

زباله روزانه(وزن)

X31

تعداد داروساز

X42

بعد خانوار

X10

مصرف نفت سفید

X21

سرانه زباله روزانه(گرم)

X32

درصد شهرنشینی

 

 

X11

مصرف نفت گاز

X22

تعداد آزمایش­گاه

X33

جمعیت فعال اقتصادی

 

 

(ماًخذ: نگارندگان)

 

 

مؤلفه‌های موردبررسی پس از تکمیل به‌صورت ماتریس 10 × 42 (Xij) از طریق رابطه زیر استانداردشده و ماتریس R (بی مقیاس سازی شاخص‌ها) را تشکیل می‌دهد[23].

رابطه (1)

 

 

سپس برای بیان اهمیت نسبی مؤلفه‌ها، باید وزن نسبی هر یک از مؤلفه‌ها مشخص شود که بدین منظور در این پژوهش از روش فرایند شبکه‌ایANP استفاده‌شده است. در این مرحله، ماتریس V را تشکیل می‌دهیم. درواقع ماتریسVحاصل‌ضرب مقادیر استاندارد هر مؤلفه در وزن مربوط به همان مؤلفه‌ است.*

برای به دست آوردن میزان اهمیت هر یک از این عوامل (معیارها) در رابطه باهدف و هم­چنین وزن­دهی به متغیرهای
اصلی و طبقه‌های فرعی متغیرها، از مدل ANP استفاده ‌شده است. برای حل یک مساله با این روش، ابتدا باید شبکه‌ای از هدف­ها، معیارها، زیرمعیارها، گزینه‌ها و روابط بین آن‌ها شناسایی و رسم شـود. در گام بعدی همه‌ی مقایسه‌های زوجی انجام گیرد. معیاری که مقایسه‌های زوجی نسبت به آن یا با توجه بـه آن انجـام می‌شود، بـه معیـار کنترلی معروف است. وزن معیارها و وزن گزینه‌ها، در سوپر ماتریسی که سطرها به مقدار ثابتی میل کنند، به دست خواهد آمد (مؤمنی و شریفی سلیم،1390: 93-90) بـرای محاسبه‌ی وزن‌های نهایی هر معیار و زیر معیار (با توجه به ارتباطات درونی) از نرم‌افزار Super Decisions استفاده شد که در شکل (3) نشان داده‌ شده است.


 

شکل 3- طرح کلی مدل ANP(ماًخذ: نگارندگان)

Figure 3- A schematic model of AHP (Source: the authors)

 

جدول 3- وزن شاخص‌ها و زیرمعیارهای شهر سالم در نقاط شهری استان اردبیل بر اساس نتایج  ANP

Table 3-The criteria weight healthy cityin urban areas of Ardabil province on the results of ANP

وزن

شاخص

معیار

وزن

شاخص

معیار

023/0

تعداد آزمایش­گاه

بهداشتی درمانی   232/0

021/0

نرخ موالید

سلامت   195/0

0.023

تعداد داروخانه

022/0

مرگ‌ومیر کودکان کم­تر از 1سال

023/0

تعداد مراکز پرتونگاری

021/0

مرگ‌ومیر کودکان 1سال

023/0

تعداد مرکز توان‌بخشی

021/0

مرگ‌ومیر کودکان 2سال

023/0

تعداد پزشک متخصص

021/0

مرگ‌ومیر کودکان 3سال

024/0

تعداد تخت بیمارستان

021/0

مرگ‌ومیر کودکان 4سال

023/0

تعداد دندان‌پزشک

021/0

مرگ‌ومیر کودکان 5-9سال

024/0

تعداد مراکز بهداشتی درمانی

024/0

مصرف گاز مایع

زیست‌محیطی   33/0

023/0

تعداد پزشک عمومی

0.023

مصرف بنزین

023/0

تعداد داروساز

024/0

مصرف نفت سفید

021/0

درصد شهرنشینی

اقتصادی- اجتماعی    243/0

024/0

مصرف نفت گاز

022/0

جمعیت فعال اقتصادی

023/0

تعداد انشعاب آب

021/0

جمعیت غیرفعال اقتصادی

023/0

مصرف گاز طبیعی

022/0

تعداد باسوادان

023/0

سرانه فضای سبز

022/0

میزان رشد جمعیت

023/0

سرانه آب مصرفی

023/0

نسبت پارک عمومی

023/0

سرانه آب تولیدی

023/0

وسعت فضای سبز عمومی

024/0

طول شبکه آب

024/0

زمین ورزشی به نسبت مساحت شهرستان

024/0

پسماند تر

021/0

اماکن مذهبی

024/0

پسماند خشک

022/0

تعداد دانشجویان مؤسسات عالی

024/0

زباله روزانه(وزن)

022/0

بعد خانوار

024/0

سرانه زباله روزانه(گرم)

(ماًخذ: نگارندگان)

 

بررسی مجموعه معیارهای پژوهش حاکی از آن است که مقدار برخورداری هر یک از سکونت­گاه‌های شهری استان از معیارهای شهر سالم، به شکلی همگن و یکنواخت نیست؛ نتایج حاصل از تحلیل شاخص‌ها و زیرمعیارها در مدل ANP نشان می‌دهد که شاخص سلامت با زیرمعیارهای خود وزن 195/0، شاخص زیست‌محیطی 33/0، شاخص بهداشتی – درمانی 232/0 و شاخص اقتصادی و اجتماعی 243/0 را به خود اختصاص داده‌اند. امتیازات حاصل از ANP در مدل تاپسیس برای هریک از شهرستان‌های استان اردبیل به‌منظور ارزیابی و سطح‌بندی شهرستان‌ها بر اساس شاخص‌های شهر سالم اعمال شد.

در مرحله بعد با توجه به معیار ایده آل و حداقل از ماتریس V با استفاده از روابط (2و3) جدول شماره (4) ایجاد می‌شود.

         رابطه (2)

 

         رابطه (3)

 

 


جدول4- ایده­آل مثبت و ایده­آل منفی

Table 4- Ideal positive and negative ideal

شاخص

X 1

X 2

X 3

X 4

X 5

X 6

X 7

X8

X 9

X 10

X11

A+

04/0

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

15/0

19/0

11/0

23/0

A-

01/0

13/0

02/0

05/0

04/0

06/0

08/0

93/0

21/6

39/2

60/10

شاخص

X 12

X 13

X 14

X 15

X 16

X 17

X 18

X19

X 20

X 21

X22

A+

98/6

27/0

06/0

07/0

31/0

47/0

03/0

02/0

01/0

11/0

01/0

A-

13/0

38/13

00/0

27/0

08/0

02/0

15/0

18/0

31/0

81/0

00/0

شاخص

X 23

X 24

X 25

X 26

X 27

X 28

X 29

X30

X 31

X 32

X33

A+

01/0

00/0

01/0

02/0

02/0

06/0

01/0

00/0

02/0

09/0

86/5

A-

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

00/0

01/0

02/0

16/0

شاخص

X 34

X 35

X 36

X 37

X 38

X 39

X 40

X41

X 42

 

 

A+

11/0

11/11

02/0

01/0

12/0

01/0

01/0

04/0

01/0

 

 

A-

08/8

36/0

03/0

00/0

00/0

01/0

00/0

00/0

01/0

 

 

(مأخذ: نگارندگان)

 

 

در این مرحله فاصله اقلیدسی هر یک از گزینه‌ها، از جواب‌های ایده­آل مثبت و منفی مربوط به هر مؤلفه محاسبه می‌گردد.

رابطه (4)       

 

رابطه (5)

 

برای طبقه­بندی داده­ها بر اساس میزان برخورداری از شاخص‌های شهر سالم ابتدا دامنه تغییرات امتیازات به‌دست‌آمده در مدل تاپسیس را مشخص و سپس با استفاده از فرمول تجربی استورجس (رابطه7) تعداد طبقات را تعیین می­کنیم. هم­چنین فاصله طبقات را از طریق تقسیم دامنه­ی تغییرات امتیاز­ها بر تعداد طبقات به دست می­آوریم. در پژوهش حاضر دامنه تغییرات در 3 سطح، برخوردار، نیمه برخوردار و کم برخوردار سطح‌بندی شده است. درنهایت، رتبه‌بندی نهایی با توجه به رابطه زیر به دست می‌آید( جدول شماره5).

رابطه (6)

        

رابطه (7)

 
     


جدول5- میزان تاپسیس و رتبه‌بندی شهرستان‌ها بر اساس شاخص‌های شهر سالم با استفاده از مدل تاپسیس

Table 5- The TOPSIS and Ranking of cities Based on the parameters of a healthy city using the model topsis

امتیازات تاپسیس

شهرستان‌ها

Si -

Si +

امتیاز نهایی

رتبه نهایی

اردبیل

17/14

78/15

07/15

10

بیله سوار

30/18

83/12

72/19

6

پارس‌آباد

85/16

47/9

63/18

8

خلخال

56/18

45/11

18/20

4

سرعین

91/18

86/13

28/20

3

کوثر

59/19

75/13

01/21

1

مشگین‌شهر

94/19

98/9

34/15

9

گرمی

39/18

41/12

87/19

5

نیر

15/18

06/13

54/19

7

نمین

43/19

05/13

91/20

2

(مأخذ: نگارندگان)

 

نتایج به‌دست‌آمده از روش تاپسیس بر اساس وزن دهی مدلANP نشان می‌دهد که سکونت­گاه‌های شهری شهرستان کوثر، نمین و سرعین ازلحاظ برخورداری از معیارهای شهر سالم در وضعیت مطلوبی قرار دارند و شهرستان‌های خلخال، گرمی، بیل سوار و نیر ازنظر بهره‌مندی از شاخص‌های شهر سالم در دامنه نیمه برخوردار قرارگرفته‌اند، شهرستان‌های پارس‌آباد، مشگین‌شهر و اردبیل در وضعیت نامطلوبی قرار دارند که سهم هریک از شهرستان‌ها ازلحاظ برخورداری از شاخص‌های شهر سالم در جدول(6) و نمودار(1) آورده شده است.

 

 

نمودار1- رتبه‌بندی و میزان برخورداری شهرستان­های استان اردبیل  از شاخص­های شهر سالم بر اساس مدل تاپسیس

Chart 1-Rankings Ardabil provinceIndicator of a healthy city i based on TOPSIS model

 

 جدول 6- رتبه‌بندی و میزان برخورداری شهرستان­های استان اردبیل  از شاخص­های شهر سالم بر اساس مدل تاپسیس

Table6-Rankings Ardabil provinceIndicator ofa healthy city i based on TOPSIS model

میزان برخورداری

رتبه‌بندی

میزان تاپسیس

شهرستان

برخوردار

کوثر

07/15

اردبیل

نمین

72/19

بیله سوار

سرعین

63/18

پارس‌آباد

نیمه برخوردار

خلخال

18/20

خلخال

گرمی

28/20

سرعین

بیله سوار

01/21

کوثر

نیر

34/15

مشگین‌شهر

کم برخوردار

پارس‌آباد

87/19

گرمی

مشگین‌شهر

54/19

نیر

اردبیل

91/20

نمین

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل4- نقشه سطح‌بندی شهرستان‌های استان اردبیل با توجه به شاخص‌های شهر سالم

Figure 4-Levelizing map Ardabil provinceAccording to the indicators of a healthy city

 


 

 

 

 

 

بحث و نتیجه‌گیری

به دنبال رشد بی‌سابقه شهرنشینی در قرن گذشته و ادامه شهرنشین شدن جمعیت جهان در تمامی بخش‌های کره زمین از یک­سو و عدم توان­مندی در مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح و بهینه شهرها به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه از سوی دیگر، شهرها به مکانی شلوغ تبدیل‌شده که با انواع کمبودها در مسکن، بهداشت و سایر نیازمندی‌های شهروندان مواجه هستند. در میان راه‌حل‌های مطرح‌شده برای برون‌رفت از مشکلات موجود، مفهوم شهر سالم با ابتکار لئونارد دهل مطرح گردید و سازمان بهداشت جهانی نیز به‌عنوان متولی اصلی پروژه‌های شهر سالم ابتدا آن را در چند شهر به‌صورت پایلوت پیاده‌سازی نمود. با توجه به روند افزایش جمعیت شهری از دلایل عمده افزایش سهم شهرنشینی در استان اردبیل، می‌توان به رشد طبیعی جمعیت، رشد جمعیت در اثر مهاجرت، افزایش تعداد نقاط شهری از تبدیل روستاهای بزرگ به نقاط شهری و گـسترش افقی شهرها و تلفیق روستاهای هم­جوار به محدوده شهری اشاره کرد به‌طوری‌که طی سال‌های 1385 تا 1390 تعداد نقاط شهری استان از 21 شهر به 26 شهر افزایش‌یافته است. روند روزافزون شهرنشینی در استان، در صورت بی‌توجهی به ملاحظات بهداشت و سلامتِ جامعه، تهدیدی برای بهداشت، محیط‌زیست و منابع اکولوژیکی استان محسوب می‌شود و افزایش فقر شهری، آلودگی محیط‌زیست، افزایش فاضلاب، آلودگی خاک ناشی از مواد زاید شهری و صنعتی، کمبود خدمات شهری، کمبود منابع آب آشامیدنی، گسترش حاشیه‌نشینی و... پیامـدهای مـورد انتظار آن خواهد بود و به‌طور مستقیم بر بهداشت و کیفیت زندگی افراد جامعه اثر منفی خواهد گذاشت ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف تحلیل فضایی وضعیت شاخص‌های شهر سالم در سکونتگاه‌های شهری استان اردبیل، انجام‌شده است. به‌منظور اولویت‌بندی و تحلیل شهرستان‌های استان اردبیل بر اساس شاخص‌های شهر سالم، از مدل TOPSIS و برای به دست آوردن میزان اهمیت هر یک از این عوامل (معیارها) در رابطه با هدف و هم­چنین وزن­دهی به متغیرهای اصلی و طبقه‌های فرعی متغیرها، از مدل ANP استفاده‌شده است. نتایج بررسی تطبیقی رویکرد شهر سالم در سکونت­گاه‌های شهری استان اردبیل، حاکی از آن است که سکونت­گاه‌های شهری شهرستان‌های کوثر، نمین و سرعین رتبه اول تا سوم، شهرستان‌های خلخال، گرمی ، بیله سوار و نیر به ترتیب رتبه چهارم تا هفتم را به خود اختصاص داده‌اند که جزء شهرستان‌های نیمه برخوردار می‌باشند. شهرستان‌های پارس‌آباد، مشگین‌شهر و اردبیل رتبه آخر را در سطح استان دارند که در دامنه کم برخوردار قرارگرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد رابطه معنی‌داری بین جمعیت و رتبه هر شهرستان ازلحاظ برخورداری از شاخص‌های شهر سالم وجود دارد، به‌طوری‌که شهرستان‌های پارس‌آباد، مشگین‌شهر و اردبیل بر اساس سرشماری سال 1390 جز پرجمعیت‌ترین شهرستان‌های استان می‌باشند که در دامنه کم برخوردار از شاخص‌های شهر سالم قرارگرفته‌اند.

Reference

1-     Gadimi, Mostaf. Diasalar, Asadollah and Gholamian, Mohammad. (2010). Comparative Study of Healthy City Indicators on National and International Scales (Case Study: Urban Spaces of Iran and Developed Countries), Proceedings of the Fourth International Congress of Geographers of the Islamic World, Zahedan. (In Persian).

2-     Han, Ji. Yoshitsugu, Hayashi. Xin, Cao, Hidefumi, Imuran (2009) «Application of an integrated system dynamics and cellular automata model for urban growth assessment: A case study of Shanghai, China». Journal of Landscape and Urban Planning, pp 133- 141.

3-     Hedblom, Marcus. Bo Soderstrom (2008) «Woodlands across Swedish urban gradients: Status, structure and management implications» Journal of Landscape and Urban Planning, pp 62-73.

4-     4-Catalan, Bibiana. David, Saur. Pere, Serra (2008) «Urban sprawl in the Mediterranean? Patterns of growth and change in the Barcelona Metropolitan Region “1993–2000” Journal of Landscape and Urban Planning, pp 174 -184.

5-     Schouten, M.A. and Mathenge, R.W (2010) «Communal sanitation alternatives for slums: A case study of Kibera, Kenya» Journal of Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, pp. 815-822.

6-     Ortega- Alvareza R., MacGregot—Fors I (2011) «Dsting-off the file: A review of knowledge on urban ornithology in Latin America» Journal of landscape and Urban Planning, pp.1-10.

7-     Thompson, Susan (2007) Health planning Forum, presented by premier’s Council for Active Living for PIA, UNESCO (United Nations Educational, Scintific and Cultural Organization) Institute for Statistics. http://www.unesco.org.

8-     Amerysiahuei, Hamid Reza. Rostamgurani. Abraham and Birannandzadeh. Maryam. (2010). Informal settlements, security and sustainable urban development (case study: Bandar Abbas city), Journal of Social Studies, (24), pp. 37-60. (In Persian).

9-     Oliver, Paul. A (2008), City Leadership: At the Heart of the Global Challenge, GLOBAL ASIA, Vol. 3, No. 3, and pp. 21-24.

10-  Baska, Mehdi. Ageli, Latitude and Masaeli, Arashk. (2010). Ranking of Quality of Life Indicators in Provinces of the Country, Journal of Social Welfare Research, pp. 33-36. (In Persian).

11-  Sheikhi, Mohammad Taghi. (1999). New Approaches to Managing a Healthy City (Analyzing Sociological Perspectives), First Conference on Sustainable Development Management in Urban Areas, Tabriz University, pp. 111-121. (In Persian).

12-  Dooris, M. (1999), Healthy cities and local Agenda 21: The UK experience – challenges for the new millennium, Health Promotion International, Oxford University, Vol 14, No4: pp365-375.

13-  Services, department of health& human. )2000), New York, United Nations Division for Sustainable Development, updated 20 March 2000 (accessed 30 May2005). p1.

14-  Zarabi, Asghar. Gadami, Mostafa and Kanaani, Mohammad Reza. (2012). Evaluation of Urban Residential with a Healthy City Approach in Mazandaran Province, Journal of Social Welfare, Vol. 12, No. 47, pp. 131-151. (In Persian).

15-  Tracada, Eleni & Caperna, Antonio. (2012), Biourbanism for a Healthy city(Biophilia and sustainable urban theories and practices) Department of Urban Study - TIPUS Lab, Rome Tre University ,Rome, Italy.

16-  Webster, Premil. & Sanderson, Denise., (2012), Healthy Cities Indicators—A Suitable Instrument to Measure Health? Journal of Urban Health: Bulletin of the New York Academy of Medicine.

17-  Whittingham, Neil, (2013) ، Towards the Healthy City: An urban planner's reflection on health and wellbeing, GBER Vol .8 Issue. 2 pp 61 – 87.

18-  Tayyban, Manuchehr. (1997). Evaluation of the Healthy City Project in Iran (Case Study: Kavī 13th Aban), Journal of Environmental Studies (20): p. 61-74. (In Persian).

19-  Kiali, Hadi. (2002). Evaluation of the Healthy City Approach (Case Study: City Ray), Master's Thesis for Urban Planning, Urban and Regional Planning Orientation, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University. (In Persian).

20-  Parhezgar, Akbar. Hafeznia, Mohammad Reza. Taherkhani, Mehdi and Farhadi, Roodabeh. (2007). Evaluation of the Healthy City Project (Case Study: Kaveh 13th Aban), Journal of Humanities, (15), pp. 11-23. (In Persian).

21-  Gadimi, Mostafa and Pezhown, Musa. (2011). Spatial Analysis of Healthy City Indices by Fuzzy C-Way Means and Topsis Model (A case study of urban areas of Mazandaran province), Journal of Urban Planning and Research, Second year, No 6, Autumn, 2011, Pages 35-54. (In Persian).

22-  Gadimi, Mostafa and Motamed, Samaneh. (2013). Quality of Life in Small Towns with Emphasis on the Dimension of Individual and Social Health of the City of Mazandaran Province, Geography and Environmental Planning, 24 (1), pp. 33-50. (In Persian).

23-  Rahnmair, Mohammad Raheem. Afshar, Zahra and Hassanrazavi, Mohammad. (2011). Analysis of Healthy City Indices (Case Study: Baharestan, Mashhad), Third Conference on Urban Planning and Management, Mashhad. (In Persian)

24-  Zarabi, Asghar and Qanbari, Mohammad. (2010). Health City, Geographical and Social Sciences Research Center, Sabzevar University of Educational Sciences, p. 5. (In Persian).

25-  Lotfi, Sedigheh. Mehdi, Ali and Mehdianbehnamiri, Masoumeh. (2012). Evaluation of Healthy City Indicators in the Second District of Qom, The Journal of Socio-Cultural Development Studies, First Year, No. 2, pp. 76-99. (In Persian).

26-  Edris, A. (2003). Promoting quality of life through participation in healthy cities programme. pertanika J. Soc. Sci& hum ,p 166.

27-  Bahraini, Hossein. (1996). The project of healthy cities of the World Health Organization and the necessity of its effective implementation in the Islamic Republic of Iran, Journal of Environmental Studies, No. 17, pp. 4- 15. (In Persian).

28-  Hancock, T & Duhl, L. (1986), Healthy Cities: Promoting Health in the Urban Context. Copenhagen, Denmark: FADL Publishers, World Health Organization Healthy Cities Paper No. 1.

29-  Lee, J., and Hie Kim, S. (2001). An integrated approach for interdependent information system project selection. Project Management. p 11.

30-  García-Melón, M., J Ferrís-Oñate, J Aznar-Bellver, P Aragonés-Beltrá, (2008) Farmland appraisal based on the analytic network process, Journal of Global Optimization42(2), 155..143.

31-  Leeuw, E. (2009). “Evidence for healthy cities: reflection on practice, method and theory”. Health promotion international. p1.

32-  World health report (2007): a safer future: global public health security in the 21st century. World Health Organizatin, 2007.

33-  Farajishakbar, Hasanali. Badri, Seyed Ali. Motielangroodi, Sayed Hassan and Sharafi, Hojjatallah. (2010). Estimation of Rural Stability Stability Based on Network Analysis Model Using Brda Technique (Case Study: Rural Areas of Fasa County), Human Geography Research, No. 79, pp. 135-156. (In Persian).

34-  Towards a Healthy City for All: Update on A Healthy City Strategy for the City of Vancouver, Presentation to Vancouver City Council, 10th July (2013).

35-  Statistical Journal of Ardabil Province, 2012. (In Persian).

36-  Momeni, Mansour and Sharifisalim, Alireza. (2011). Multisectoral decision making models and software, First edition, Publishers, Tehran. (In Persian).

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دانشیار گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. (مسوول مکاتبات)

2- دانش­آموخته دکتری جغرافیا و برنامه­­­ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3- دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

4- کارشناسی­ ارشد آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران.

1- Associate Professor of urban planning, University of Mohaghegh Ardabil, Ardabil, Iran. * (Corresponding Author)

2- PhD of Geography and Urban Planning, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.

3- PhD of Geography and Urban Planning, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

4- MSc of Health Education and Promotion, School of Health, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Yazd, Iran.

1- Sustainable Development

2-  Health Planing

3- WHO: World Health Organization

4- Lisbon

1- Lahore

2- Alexandria

3- Tracada

4- Caperna

5- Biourbanism

6- Biophilia

7- Webster

8- Sanderson

9- Whittingham

1-  MCDM: Multi Criteria Decision Making

1- *در پژوهش حاضربه دلیل حجم بالای فضای اشغالی ماتریس های مربوط به مراحل تاپسیس، از آوردن ماتریس­ها صرف نظرشده است.

Reference

1-     Gadimi, Mostaf. Diasalar, Asadollah and Gholamian, Mohammad. (2010). Comparative Study of Healthy City Indicators on National and International Scales (Case Study: Urban Spaces of Iran and Developed Countries), Proceedings of the Fourth International Congress of Geographers of the Islamic World, Zahedan. (In Persian).

2-     Han, Ji. Yoshitsugu, Hayashi. Xin, Cao, Hidefumi, Imuran (2009) «Application of an integrated system dynamics and cellular automata model for urban growth assessment: A case study of Shanghai, China». Journal of Landscape and Urban Planning, pp 133- 141.

3-     Hedblom, Marcus. Bo Soderstrom (2008) «Woodlands across Swedish urban gradients: Status, structure and management implications» Journal of Landscape and Urban Planning, pp 62-73.

4-     4-Catalan, Bibiana. David, Saur. Pere, Serra (2008) «Urban sprawl in the Mediterranean? Patterns of growth and change in the Barcelona Metropolitan Region “1993–2000” Journal of Landscape and Urban Planning, pp 174 -184.

5-     Schouten, M.A. and Mathenge, R.W (2010) «Communal sanitation alternatives for slums: A case study of Kibera, Kenya» Journal of Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, pp. 815-822.

6-     Ortega- Alvareza R., MacGregot—Fors I (2011) «Dsting-off the file: A review of knowledge on urban ornithology in Latin America» Journal of landscape and Urban Planning, pp.1-10.

7-     Thompson, Susan (2007) Health planning Forum, presented by premier’s Council for Active Living for PIA, UNESCO (United Nations Educational, Scintific and Cultural Organization) Institute for Statistics. http://www.unesco.org.

8-     Amerysiahuei, Hamid Reza. Rostamgurani. Abraham and Birannandzadeh. Maryam. (2010). Informal settlements, security and sustainable urban development (case study: Bandar Abbas city), Journal of Social Studies, (24), pp. 37-60. (In Persian).

9-     Oliver, Paul. A (2008), City Leadership: At the Heart of the Global Challenge, GLOBAL ASIA, Vol. 3, No. 3, and pp. 21-24.

10-  Baska, Mehdi. Ageli, Latitude and Masaeli, Arashk. (2010). Ranking of Quality of Life Indicators in Provinces of the Country, Journal of Social Welfare Research, pp. 33-36. (In Persian).

11-  Sheikhi, Mohammad Taghi. (1999). New Approaches to Managing a Healthy City (Analyzing Sociological Perspectives), First Conference on Sustainable Development Management in Urban Areas, Tabriz University, pp. 111-121. (In Persian).

12-  Dooris, M. (1999), Healthy cities and local Agenda 21: The UK experience – challenges for the new millennium, Health Promotion International, Oxford University, Vol 14, No4: pp365-375.

13-  Services, department of health& human. )2000), New York, United Nations Division for Sustainable Development, updated 20 March 2000 (accessed 30 May2005). p1.

14-  Zarabi, Asghar. Gadami, Mostafa and Kanaani, Mohammad Reza. (2012). Evaluation of Urban Residential with a Healthy City Approach in Mazandaran Province, Journal of Social Welfare, Vol. 12, No. 47, pp. 131-151. (In Persian).

15-  Tracada, Eleni & Caperna, Antonio. (2012), Biourbanism for a Healthy city(Biophilia and sustainable urban theories and practices) Department of Urban Study - TIPUS Lab, Rome Tre University ,Rome, Italy.

16-  Webster, Premil. & Sanderson, Denise., (2012), Healthy Cities Indicators—A Suitable Instrument to Measure Health? Journal of Urban Health: Bulletin of the New York Academy of Medicine.

17-  Whittingham, Neil, (2013) ، Towards the Healthy City: An urban planner's reflection on health and wellbeing, GBER Vol .8 Issue. 2 pp 61 – 87.

18-  Tayyban, Manuchehr. (1997). Evaluation of the Healthy City Project in Iran (Case Study: Kavī 13th Aban), Journal of Environmental Studies (20): p. 61-74. (In Persian).

19-  Kiali, Hadi. (2002). Evaluation of the Healthy City Approach (Case Study: City Ray), Master's Thesis for Urban Planning, Urban and Regional Planning Orientation, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University. (In Persian).

20-  Parhezgar, Akbar. Hafeznia, Mohammad Reza. Taherkhani, Mehdi and Farhadi, Roodabeh. (2007). Evaluation of the Healthy City Project (Case Study: Kaveh 13th Aban), Journal of Humanities, (15), pp. 11-23. (In Persian).

21-  Gadimi, Mostafa and Pezhown, Musa. (2011). Spatial Analysis of Healthy City Indices by Fuzzy C-Way Means and Topsis Model (A case study of urban areas of Mazandaran province), Journal of Urban Planning and Research, Second year, No 6, Autumn, 2011, Pages 35-54. (In Persian).

22-  Gadimi, Mostafa and Motamed, Samaneh. (2013). Quality of Life in Small Towns with Emphasis on the Dimension of Individual and Social Health of the City of Mazandaran Province, Geography and Environmental Planning, 24 (1), pp. 33-50. (In Persian).

23-  Rahnmair, Mohammad Raheem. Afshar, Zahra and Hassanrazavi, Mohammad. (2011). Analysis of Healthy City Indices (Case Study: Baharestan, Mashhad), Third Conference on Urban Planning and Management, Mashhad. (In Persian)

24-  Zarabi, Asghar and Qanbari, Mohammad. (2010). Health City, Geographical and Social Sciences Research Center, Sabzevar University of Educational Sciences, p. 5. (In Persian).

25-  Lotfi, Sedigheh. Mehdi, Ali and Mehdianbehnamiri, Masoumeh. (2012). Evaluation of Healthy City Indicators in the Second District of Qom, The Journal of Socio-Cultural Development Studies, First Year, No. 2, pp. 76-99. (In Persian).

26-  Edris, A. (2003). Promoting quality of life through participation in healthy cities programme. pertanika J. Soc. Sci& hum ,p 166.

27-  Bahraini, Hossein. (1996). The project of healthy cities of the World Health Organization and the necessity of its effective implementation in the Islamic Republic of Iran, Journal of Environmental Studies, No. 17, pp. 4- 15. (In Persian).

28-  Hancock, T & Duhl, L. (1986), Healthy Cities: Promoting Health in the Urban Context. Copenhagen, Denmark: FADL Publishers, World Health Organization Healthy Cities Paper No. 1.

29-  Lee, J., and Hie Kim, S. (2001). An integrated approach for interdependent information system project selection. Project Management. p 11.

30-  García-Melón, M., J Ferrís-Oñate, J Aznar-Bellver, P Aragonés-Beltrá, (2008) Farmland appraisal based on the analytic network process, Journal of Global Optimization42(2), 155..143.

31-  Leeuw, E. (2009). “Evidence for healthy cities: reflection on practice, method and theory”. Health promotion international. p1.

32-  World health report (2007): a safer future: global public health security in the 21st century. World Health Organizatin, 2007.

33-  Farajishakbar, Hasanali. Badri, Seyed Ali. Motielangroodi, Sayed Hassan and Sharafi, Hojjatallah. (2010). Estimation of Rural Stability Stability Based on Network Analysis Model Using Brda Technique (Case Study: Rural Areas of Fasa County), Human Geography Research, No. 79, pp. 135-156. (In Persian).

34-  Towards a Healthy City for All: Update on A Healthy City Strategy for the City of Vancouver, Presentation to Vancouver City Council, 10th July (2013).

35-  Statistical Journal of Ardabil Province, 2012. (In Persian).

36-  Momeni, Mansour and Sharifisalim, Alireza. (2011). Multisectoral decision making models and software, First edition, Publishers, Tehran. (In Persian).