سنجش میزان بهره‌مندی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر توسعه یافتگی روستاها با استفاده از روش آنتروپی و تاپسیس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناس ارشد محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان* (مسوول مکاتبات)

2 دانشیار گروه محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 دانشجوی دکتری محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

10.22034/jest.2018.13778

چکیده

چکیده
زمینه و هدف: سطح زندگی انسان با رشد و پیشرفت علم و دانش بشری همواره در حال پیشرفت بوده است. با این حال، این رشد و توسعه در تمام مناطق و سکونتگاه‌های انسانی یکسان نبوده و در نتیجه آن جوامع مختلفی با سطح توسعه اجتماعی – اقتصادی متفاوت ایجاد شده است. بنابراین استفاده از علم برنامه‌ریزی ناحیه‌ای درکاهش این نابرابری ضروری به نظر می‌رسد. هدف از انجام تحقیق حاضر، ارزیابی و سطح‌بندی توسعه اقتصادی – اجتماعی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر میزان توسعه‌یافتگی روستاهای این شهرستان است.
روش بررسی: برای این منظور از روش آنتروپی و تاپسیس برای وزن‌دهی به معیارها و اولویت بندی شهرستان‌ها استفاده شد. تعداد 12 معیار در چهار دسته کلی شامل جمعیت، حمل و نقل، امکانات رفاهی و بهداشت و درمان جهت سنجش میزان بهره­مندی شهرستان‌ها انتخاب شدند.
یافته‌ها: بر اساس نتایج بدست آمده شهرستان گنبد با ضریب بهره­مندی 92/0 رتبه اول و شهرستان بندر گز با ضریب بهره­مندی 12/0 رتبه یازدهم را بدست آورد. پس از تعمیم ضرایب، شهرستان‌ها از نظر میزان بهره‌مندی در چهار طبقه زیاد، متوسط، کم و  بسیار کم قرار گرفتند. در انتها برای اطمینان از اولویت هر یک از شهرستان‌ها، تحلیل حساسیت با هفت تکرارانجام شد.
نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق می‌تواند به عنوان الگویی برای برنامه‌ریزی رشد و توسعه‌ی روستاهای شهرستان‌های استان مورد استفاد قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره یک، فروردین 98

                                        

 

سنجش میزان بهره­مندی شهرستان­های استان گلستان با تاکید بر توسعه یافتگی روستاها با استفاده از روش آنتروپی و تاپسیس

 

سحر سعیدی[1]  *

Sahar_saeidi90@yahoo.com 

 عبدالرسول سلمان ماهینی[2]

 سپیده سعیدی[3]

 

تاریخ دریافت:23/10/94

 

تاریخ پذیرش:26/8/95

 

چکیده

زمینه و هدف: سطح زندگی انسان با رشد و پیشرفت علم و دانش بشری همواره در حال پیشرفت بوده است. با این حال، این رشد و توسعه در تمام مناطق و سکونتگاه‌های انسانی یکسان نبوده و در نتیجه آن جوامع مختلفی با سطح توسعه اجتماعی – اقتصادی متفاوت ایجاد شده است. بنابراین استفاده از علم برنامه‌ریزی ناحیه‌ای درکاهش این نابرابری ضروری به نظر می‌رسد. هدف از انجام تحقیق حاضر، ارزیابی و سطح‌بندی توسعه اقتصادی – اجتماعی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر میزان توسعه‌یافتگی روستاهای این شهرستان است.

روش بررسی: برای این منظور از روش آنتروپی و تاپسیس برای وزن‌دهی به معیارها و اولویت بندی شهرستان‌ها استفاده شد. تعداد 12 معیار در چهار دسته کلی شامل جمعیت، حمل و نقل، امکانات رفاهی و بهداشت و درمان جهت سنجش میزان بهره­مندی شهرستان‌ها انتخاب شدند.

یافته‌ها: بر اساس نتایج بدست آمده شهرستان گنبد با ضریب بهره­مندی 92/0 رتبه اول و شهرستان بندر گز با ضریب بهره­مندی 12/0 رتبه یازدهم را بدست آورد. پس از تعمیم ضرایب، شهرستان‌ها از نظر میزان بهره‌مندی در چهار طبقه زیاد، متوسط، کم و  بسیار کم قرار گرفتند. در انتها برای اطمینان از اولویت هر یک از شهرستان‌ها، تحلیل حساسیت با هفت تکرارانجام شد.

نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق می‌تواند به عنوان الگویی برای برنامه‌ریزی رشد و توسعه‌ی روستاهای شهرستان‌های استان مورد استفاد قرار گیرند.

 واژه های کلیدی : ارزیابی سطح توسعه اقتصادی – اجتماعی، آنتروپی، تاپسیس، تحلیل حساسیت، استان گلستان.

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 21, No.1,March, 2019

 

 

 

 

 


Assessing the Socio – Economic Rural Development Level of Golestan Province Townships Using Topsis and Entropy Methods

 

Sahar Saeidi[4] *

Sahar_Saeidi90@yahoo.com

Abdolrassoul Salmanmahiny[5]

Sepideh Saeidi[6]

 

Date Received: January 13, 2016

Admission Date:November 16, 2016

 

Abstract

Backgroundand Objective: The level of human life has always been in progress with the development of science and human knowledge, but this growth has not been uniform in all areas and consequently different communities with different socio - economic development levels have been created. Using regional planning seems to be a necessity to reduce these inequalities. The goal of the present research is to assess and rank the socio – economic rural development level of Golestan Province townships.

Method: Entropy and TOPSIS methods were used to weight the criteria and prioritize the cities. Tweleve criteria in four main categories including population, transportation, welfare and healthcare were selected to measure the socio – economic rural development levels.

Findings: The results showed that Gonbad Kavoos has the first rank with a coefficient of 0.92 and Bandar gaz has last rank with a coefficient of 0.12. After calculating the development rates, townships were divided into one of the high, medium, low and very low classes. Finally, sensitivity analysis with seven repetitions was implemented to ensure the consistency of the results. 
Discussion and Counclusion: The results of this research can be used as a model to design proper growth and development plans for Golestan Province townships.

 

Keywords: Socio – Economic Development, Entropy, TOPSIS, Sensitivity Analysis, Golestan Province

 

 

 

مقدمه


تحولات سیاسی و اجتماعی در قرن گذشته باعث تغییرات سریع زندگی شهری و افزایش فشار بر زیرساخت‌ها و خدمات شهری و کاهش جمعیت روستایی شده است که این امر باعث به­وجود آمدن نابرابری در توزیع امکانات و عدم توسعه یافتگی هماهنگ بین شهرها و روستاها در کشورهای جهان سوم شده است (1). در کشورهای در حال توسعه کیفیت زندگی مردم دست­خوش نابرابری‌های منطقه‌ای عظیمی است که در بسیاری از موارد، به سرعت در حال افزایش است (2). عدم تعادل‌های محیطی موجود در سطح یک ناحیه که بخشی از آن ناشی از اتخاذ سیاست قطبی رشد و بخشی نتیجه عدم هماهنگی بین بخش‌های اقتصادی و بهره‌برداری نامناسب از قابلیت‌های منطقه و به فراموشی سپردن شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مردم ناحیه است، لزوم استفاده از علم برنامه‌ربزی ناحیه‌ای را آشکار می‌سازد (3).

شهرستان‌های استان از لحاظ سطح توسعه اقتصادی تفاوت‌های اساسی با هم­دیگر دارند، برخی جایگاه مطلوبی دارند در حالی­که برخی دیگر جزو مناطق بسیار محروم کشور هستند. بنابراین، بررسی‌ نابرابری‌های ناشی از سطوح متفاوت توسعه اقتصادی در سطح منطقه برای برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای و کاهش نابرابری‌ها در سطح استان‌ها ضروری است (4). این موضوع در سال‌های اخیر برای تامین عدالت اجتماعی به منظور برخورداری عادلانه و مناسب مناطق مختلف از امکانات مادی کشور از یک سو و ملاحظات سیاسی امنیتی، اقتصادی و اجتماعی به عنوان عاملی برای جلوگیری از مهاجرت و تمرکز از سوی دیگر، مورد توجه شدید برنامه‌ریزان و سیاست­مداران قرار گرفته است (5). با توجه به ضرورت توزیع عادلانه امکانات مادی در راستای توسعه عدالت اجتماعی، بدیهی است که کسب اطلاعات مطمئن در خصوص نسبت توسعه اقتصادی و میزان بهره مندی مناطق جغرافیایی از اهمیت بالایی برخوردار است (6). با توجه به این موضوع که استان گلستان جزو استان‌های حاشیه‌ای و محروم کشور می­باشد  و کم­تر از 15سال است که از استان مازندران جدا شده است، باید برای توسعه همه بخش‌ها و بهره‌برداری از حداکثر پتانسیل‌های موجود آن، جهت کاستن از محرومیت های نسبی و تقویت توان‌های بالقوه، متناسب با ظرفیت‌های هر منطقه برنامه‌ریزی شود. لذا برای تخصیص اعتبارات و منابع میان مناطق مختلف، شناسایی جایگاه آن منطقه و رتبه بندی سطوح برخورداری از مواهب توسعه ضروری است (7). برای سنجش میزان توسعه یافتگی نواحی مختلف یک کشور روش‌های گوناگونی وجود دارد که از آن جمله می‌توان به روش‌های موریس، آنالیز عددی تاکسونومی، گاتمن، تحلیل عاملی، سلسله مراتبی و تاپسیس[7] اشاره کرد که هر یک محاسن و معایبی دارند (8)، وجود آمار و ارقام و معیارهای متعدد و پراکنده در موارد  بسیاری ، زمینه سردرگمی و تردید در امر شناسایی نواحی و میزان توسعه یافتگی آن‌ها را فراهم می‌کند، از این رو، ترکیب منطقی آن‌ها برای تسهیل در امر تصمیم‌گیری لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

هدف از تحقیق حاضر، درجه‌بندی سطح بهره مندی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر میزان بهره‌مندی روستاهای هر شهرستان و نیز بررسی رابطه میزان بهره‌مندی شهرها و روستاهای شهرستان‌هاست، با فرض این که بالا بودن سطح بهره‌مندی روستاهای هر شهرستان، نشان دهنده بالا بودن سطح توسعه یافتگی شهرهای شهرستان است.

 تا کنون در خارج و داخل کشور مطالعات گسترده‌ای در خصوص برنامه‌ریزی ناحیه‌ای و سطح‌بندی توسعه اقتصادی- اجتماعی با استفاده از روش‌های مختلف انجام شده است که می­توان به مطالعات زیر اشاره کرد:

-      دانگ و همکاران (2009)، با استفاده از تحلیل خوشه‌ای و GIS نسبت به ارزیابی سطح توسعه اقتصادی 31 شهر در منطقه لانسانگ چین اقدام کردند (9). هوبی و همکاران (2007) درتحقیقی، عمل­کرد شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی را بر توسعه سطح اقتصادی نواحی روستایی در انگلستان مورد مطالعه قرار دادند. آن‌ها در تحقیقشان از تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل‌های مکانی GIS استفاده کردند (10). بل و همکاران (2007)، با استفاده از روش‌های ‌­­ GIS و ارزیابی چندمعیاره به بررسی وضعیت اقتصادی- اجتماعی پرداختند و شاخص‌های محرومیت را تدوین نمودند (11). ما و همکاران (2006)، در تحقیق خود برای ارزیابی شرایط اقتصاد ناحیه در منطقه غربی چین از تحلیل‌های مکانی GIS و مدل‌های فازی استفاده کردند (12).

-      فیضی‌زاده و همکاران (1391)، با استفاده از تحلیل‌های مکانی و قواعد تصمیم‌گیری GIS، به سطح‌بندی توسعه اقتصادی – اجتماعی شهرستان‌های استان آذربایجان غربی پرداختند (6). ابراهیم‌زاده و همکاران (1389)، با استفاده از کاربرد تحلیل عاملی الگوی فضایی توسعه و توسعه نیافتگی شهری منطقه‌ای در ایران را بررسی نموده و شهرستان‌های کشور را در چهار گروه توسعه یافته، نیمه توسعه یافته رو به بالا، کم­تر توسعه یافته رو به پایین و محروم تقسیم کردند (13). تقوایی (1385)، با استفاده از روش اسکالوگرام میزان برخورداری مناطق روستایی استان‌های کشور را با استفاده از 67 شاخص توسعه، تعیین نمود (3).  خاکپور(1385) در پژوهشی با عنوان "سنجش میزان توسعه یافتگی دهستان‌های شهرستان شیروان به منظور برنامه‌ربزی ناحیه‌ای" دهستان‌های شهرستان شیروان را از نظر 38 شاخص مختلف مربوط به سال 1375، با استفاده از آنالیز تاکسونومی عددی، مورد مطالعه قرارداد (2). قدیری (1383)، در تحقیقی با عنوان "سنجش و تحلیل توسعه‌یافتگی شهرها و شهرستان­های استان گلستان"، با استفاده از روش آنالیز تاکسونومی شهرها و شهرستان‌های استان گلستان را سطح‌بندی نمود (7).

نتایج این پژوهش‌ها حاکی از آن است که اختلاف و نابرابری در دهه اخیر بین شهرستان‌های کشور در حال افزایش بوده که ناشی از اعمال سیاست کلی توسعه بر پایه تئوری‌های قطب رشد و مرکز- پیرامون در کشور است. بررسی این مطالعات نشان از تنوع روش‌ها دارد. با این حال، در هیچ‌کدام از روش تاپسیس برای دسته بندی مناطق از نظر توسعه یافتگی استفاده نشده است. از این رو، پژوهش پیش رو سعی در استفاده ازاین روش و نشان دادن قابلیت های آن در دست­یابی به نتایج معقول دارد.

 

مواد و روش کار

معرفیمنطقهموردمطالعه

استان گلستان در شمال شرقی ایران، در طول جغرافیایی بین ′ 51°53 تا ′ 19°56 شرقی و عرض جغرافیایی ′ 30°36 تا ′ 08°38 شمالی واقع شده است (شکل 1). وسعت استان گلستان 7/20437 کیلومتر مربع معادل 3/1درصد مساحت کل کشور است (14). در استان گلستان حدود یک میلیون و شش­صد هزار نفر سکونت دارند که از این تعداد 7/58 درصد در روستاها و 3/41 درصد در شهرها ساکن هستند. از لحاظ اقتصادی، کشاورزی محور اصلی فعالیت‌های اقتصادی مردم استان گلستان است. در کنار آن دام­داری، شیلات و صنایع تبدیلی کشاورزی رونق دارد. ترکیب قومی و زبانی در استان گلستان بسیار متنوع است و اقوام فارس، کرد، ترک، بلوچ، سیستانی، ترکمن و قزاق در آن زندگی می‌کنند. استان گلستان دارای تنوع اقلیمی قابل توجهی است، به طوری که نواحی شمالی و شمال شرقی دارای آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی، در نواحی غربی و مرکزی معتدل مدیترانه‌ای و در جنوب کوهستانی است (15).

تحولات سیاسی و اجتماعی در قرن گذشته باعث تغییرات سریع زندگی شهری و افزایش فشار بر زیرساخت‌ها و خدمات شهری و کاهش جمعیت روستایی شده است که این امر باعث به­وجود آمدن نابرابری در توزیع امکانات و عدم توسعه یافتگی هماهنگ بین شهرها و روستاها در کشورهای جهان سوم شده است (1). در کشورهای در حال توسعه کیفیت زندگی مردم دست­خوش نابرابری‌های منطقه‌ای عظیمی است که در بسیاری از موارد، به سرعت در حال افزایش است (2). عدم تعادل‌های محیطی موجود در سطح یک ناحیه که بخشی از آن ناشی از اتخاذ سیاست قطبی رشد و بخشی نتیجه عدم هماهنگی بین بخش‌های اقتصادی و بهره‌برداری نامناسب از قابلیت‌های منطقه و به فراموشی سپردن شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مردم ناحیه است، لزوم استفاده از علم برنامه‌ربزی ناحیه‌ای را آشکار می‌سازد (3).

شهرستان‌های استان از لحاظ سطح توسعه اقتصادی تفاوت‌های اساسی با هم­دیگر دارند، برخی جایگاه مطلوبی دارند در حالی­که برخی دیگر جزو مناطق بسیار محروم کشور هستند. بنابراین، بررسی‌ نابرابری‌های ناشی از سطوح متفاوت توسعه اقتصادی در سطح منطقه برای برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای و کاهش نابرابری‌ها در سطح استان‌ها ضروری است (4). این موضوع در سال‌های اخیر برای تامین عدالت اجتماعی به منظور برخورداری عادلانه و مناسب مناطق مختلف از امکانات مادی کشور از یک سو و ملاحظات سیاسی امنیتی، اقتصادی و اجتماعی به عنوان عاملی برای جلوگیری از مهاجرت و تمرکز از سوی دیگر، مورد توجه شدید برنامه‌ریزان و سیاست­مداران قرار گرفته است (5). با توجه به ضرورت توزیع عادلانه امکانات مادی در راستای توسعه عدالت اجتماعی، بدیهی است که کسب اطلاعات مطمئن در خصوص نسبت توسعه اقتصادی و میزان بهره مندی مناطق جغرافیایی از اهمیت بالایی برخوردار است (6). با توجه به این موضوع که استان گلستان جزو استان‌های حاشیه‌ای و محروم کشور می­باشد  و کم­تر از 15سال است که از استان مازندران جدا شده است، باید برای توسعه همه بخش‌ها و بهره‌برداری از حداکثر پتانسیل‌های موجود آن، جهت کاستن از محرومیت های نسبی و تقویت توان‌های بالقوه، متناسب با ظرفیت‌های هر منطقه برنامه‌ریزی شود. لذا برای تخصیص اعتبارات و منابع میان مناطق مختلف، شناسایی جایگاه آن منطقه و رتبه بندی سطوح برخورداری از مواهب توسعه ضروری است (7). برای سنجش میزان توسعه یافتگی نواحی مختلف یک کشور روش‌های گوناگونی وجود دارد که از آن جمله می‌توان به روش‌های موریس، آنالیز عددی تاکسونومی، گاتمن، تحلیل عاملی، سلسله مراتبی و تاپسیس[8] اشاره کرد که هر یک محاسن و معایبی دارند (8)، وجود آمار و ارقام و معیارهای متعدد و پراکنده در موارد  بسیاری ، زمینه سردرگمی و تردید در امر شناسایی نواحی و میزان توسعه یافتگی آن‌ها را فراهم می‌کند، از این رو، ترکیب منطقی آن‌ها برای تسهیل در امر تصمیم‌گیری لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

هدف از تحقیق حاضر، درجه‌بندی سطح بهره مندی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر میزان بهره‌مندی روستاهای هر شهرستان و نیز بررسی رابطه میزان بهره‌مندی شهرها و روستاهای شهرستان‌هاست، با فرض این که بالا بودن سطح بهره‌مندی روستاهای هر شهرستان، نشان دهنده بالا بودن سطح توسعه یافتگی شهرهای شهرستان است.

 تا کنون در خارج و داخل کشور مطالعات گسترده‌ای در خصوص برنامه‌ریزی ناحیه‌ای و سطح‌بندی توسعه اقتصادی- اجتماعی با استفاده از روش‌های مختلف انجام شده است که می­توان به مطالعات زیر اشاره کرد:

-      دانگ و همکاران (2009)، با استفاده از تحلیل خوشه‌ای و GIS نسبت به ارزیابی سطح توسعه اقتصادی 31 شهر در منطقه لانسانگ چین اقدام کردند (9). هوبی و همکاران (2007) درتحقیقی، عمل­کرد شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی را بر توسعه سطح اقتصادی نواحی روستایی در انگلستان مورد مطالعه قرار دادند. آن‌ها در تحقیقشان از تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل‌های مکانی GIS استفاده کردند (10). بل و همکاران (2007)، با استفاده از روش‌های ‌­­ GIS و ارزیابی چندمعیاره به بررسی وضعیت اقتصادی- اجتماعی پرداختند و شاخص‌های محرومیت را تدوین نمودند (11). ما و همکاران (2006)، در تحقیق خود برای ارزیابی شرایط اقتصاد ناحیه در منطقه غربی چین از تحلیل‌های مکانی GIS و مدل‌های فازی استفاده کردند (12).

-      فیضی‌زاده و همکاران (1391)، با استفاده از تحلیل‌های مکانی و قواعد تصمیم‌گیری GIS، به سطح‌بندی توسعه اقتصادی – اجتماعی شهرستان‌های استان آذربایجان غربی پرداختند (6). ابراهیم‌زاده و همکاران (1389)، با استفاده از کاربرد تحلیل عاملی الگوی فضایی توسعه و توسعه نیافتگی شهری منطقه‌ای در ایران را بررسی نموده و شهرستان‌های کشور را در چهار گروه توسعه یافته، نیمه توسعه یافته رو به بالا، کم­تر توسعه یافته رو به پایین و محروم تقسیم کردند (13). تقوایی (1385)، با استفاده از روش اسکالوگرام میزان برخورداری مناطق روستایی استان‌های کشور را با استفاده از 67 شاخص توسعه، تعیین نمود (3).  خاکپور(1385) در پژوهشی با عنوان "سنجش میزان توسعه یافتگی دهستان‌های شهرستان شیروان به منظور برنامه‌ربزی ناحیه‌ای" دهستان‌های شهرستان شیروان را از نظر 38 شاخص مختلف مربوط به سال 1375، با استفاده از آنالیز تاکسونومی عددی، مورد مطالعه قرارداد (2). قدیری (1383)، در تحقیقی با عنوان "سنجش و تحلیل توسعه‌یافتگی شهرها و شهرستان­های استان گلستان"، با استفاده از روش آنالیز تاکسونومی شهرها و شهرستان‌های استان گلستان را سطح‌بندی نمود (7).

نتایج این پژوهش‌ها حاکی از آن است که اختلاف و نابرابری در دهه اخیر بین شهرستان‌های کشور در حال افزایش بوده که ناشی از اعمال سیاست کلی توسعه بر پایه تئوری‌های قطب رشد و مرکز- پیرامون در کشور است. بررسی این مطالعات نشان از تنوع روش‌ها دارد. با این حال، در هیچ‌کدام از روش تاپسیس برای دسته بندی مناطق از نظر توسعه یافتگی استفاده نشده است. از این رو، پژوهش پیش رو سعی در استفاده ازاین روش و نشان دادن قابلیت های آن در دست­یابی به نتایج معقول دارد.

 

مواد و روش کار

معرفیمنطقهموردمطالعه

استان گلستان در شمال شرقی ایران، در طول جغرافیایی بین ′ 51°53 تا ′ 19°56 شرقی و عرض جغرافیایی ′ 30°36 تا ′ 08°38 شمالی واقع شده است (شکل 1). وسعت استان گلستان 7/20437 کیلومتر مربع معادل 3/1درصد مساحت کل کشور است (14). در استان گلستان حدود یک میلیون و شش­صد هزار نفر سکونت دارند که از این تعداد 7/58 درصد در روستاها و 3/41 درصد در شهرها ساکن هستند. از لحاظ اقتصادی، کشاورزی محور اصلی فعالیت‌های اقتصادی مردم استان گلستان است. در کنار آن دام­داری، شیلات و صنایع تبدیلی کشاورزی رونق دارد. ترکیب قومی و زبانی در استان گلستان بسیار متنوع است و اقوام فارس، کرد، ترک، بلوچ، سیستانی، ترکمن و قزاق در آن زندگی می‌کنند. استان گلستان دارای تنوع اقلیمی قابل توجهی است، به طوری که نواحی شمالی و شمال شرقی دارای آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی، در نواحی غربی و مرکزی معتدل مدیترانه‌ای و در جنوب کوهستانی است (15).

 

 

 

شکل 1- موقعیت استان گلستان در ایران (منبع: طرح آمایش استان گلستان)

Fgure 1. Golestan province location in Iran


 


روش انجام کار

روش مورد استفاده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی و کمی است که در آن از مدل‌های آنتروپی [9] و تاپسیس استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق روستاهای 11 شهرستان استان گلستان شامل گرگان، گنبد، آق قلا، کلاله،کردکوی، علی آباد، مینو دشت، رامیان، آزادشهر، بندر ترکمن و بندر گز می‌باشد. جدول (1) تقسیمات کشوری استان را به تفکیک هر شهرستان نشان می­دهد. داده‌های مورد بررسی که نشان‌دهنده‌ی شاخص‌های مختلف تاثیر گذار بر میزان بهره مندی شهرستان‌ها است از منابع رسمی کشور هم­چون مرکز آمار ایران و طرح آمایش استان گلستان تهیه شده است. این معیارها در چهاردسته امکانات رفاهی، حمل و نقل، بهداشت و درمان و جمعیت قرار داده شده‌اند (جدول 2).

برای تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده، داده‌ها ابتدا وارد محیط Excel شدند و محاسبات روش آنتروپی به منظور وزن‌دهی به معیارها و تاپسیس به منظور رتبه‌بندی مناطق انجام شد. چگونگی انجام هریک از مراحل به تفصیل در ادامه آمده است.

 

جدول 1-تقسیمات کشوری استان گلستان به تفکیک هر شهرستان

Tab 1. Country division of Golestan province for each twonships

روستای دارای سکنه

دهستان

بخش

شهر

شهرستان

172

6

2

2

گنبد کاووس

82

5

2

2

آق قلا

115

5

2

1

کلاله

96

5

2

3

گرگان

76

4

2

2

علی آباد

54

4

2

3

آزادشهر

34

3

1

1

کردکوی

62

4

2

3

رامیان

72

4

2

1

مینودشت

27

4

2

1

بندر ترکمن

25

4

2

2

بندر گز

 

 

جدول 2- شاخص‌های مورد استفاده برای وزن دهی به روش آنتروپی

Table 2. Criteria used in weighting in Entropy method

شاخص‌های اقتصادی - اجتماعی

شاخص مورد ارزیابی

امکانات رفاهی

تعداد روستاهای دارای ارتباط تلفنی 20خانوار و بیش­تر

تعداد مراکز پست روستایی

تعداد صندوق پست روستایی

 تعداد نقاط روستایی بهره‌مند از گاز طبیعی

درصد جمعیت استفادهکننده از گاز طبیعی

حمل و نقل

راه‌های روستایی آسفالته

 راه‌های روستایی شوسه

 راه‌های روستایی شن و خاک

بهداشت و درمان

مراکز بهداشتی درمانی روستایی

جمعیت

تعداد خانوار روستایی بومی

 جمعیت با سواد روستایی

 جمعیت روستایی غیر بومی

 


برای تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده، داده‌ها ابتدا وارد محیط Excel شدند و محاسبات روش آنتروپی به منظور وزن‌دهی به معیارها و تاپسیس به منظور رتبه‌بندی مناطق انجام شد. چگونگی انجام هریک از مراحل به تفصیل در ادامه آمده است.

  • ·     اولویت بندی بر اساس شباهت به راه حل ایـده آل (­TOPSIS )

تاپسیس روشی است برای اولویت‌بندی بر اساس شباهت به راه حل ایده آل و عکس ایده آل و یکی از روش های عمده تصمیم‌گیری چندمعیاره و رتبه‌بندی بر طبق فاصله مطلوب و نامطلوب از راه حل ایده آل محسوب می‌شود (16). روش تاپسیس در سال 1981 توسط هوانگ و یون ارایه شد (17). اگر در یک مساله تصمیم‌گیری چند معیاره، n معیار و m گزینه وجود داشته باشد، به منظور انتخاب بهترین گزینه با استفاده از روش تاپسیس، از گام های زیر پیروی می کنیم:

گاماول:تشکیلماتریستصمیم

ماتریس تصمیم با توجه به معیارها و گزینه‌ها ساخته می‌شود. در این پژوهش 12 معیار (X1, …., X11) و 11 گزینه‌ (A1, …, A12) به عنوان شهرستان‌های استان گلستان در دست است. جهت ارزیابی همه گزینه‌ها برای معیارهای مختلف، ماتریس تصمیم به­ صورت زیرتشکیل می‌شود.

 

که در آن Xij عمل­کرد گزینه i ، (i = 1, 2,…,m) در رابطه با معیار j ،(j = 1, 2,…,n)  است.

 

گامدوم : بیمقیاسکردنماتریستصمیم

در این مرحله سعی می‌شود  معیارهای با ابعاد مختلف به معیارهای بی بعد تبدیل شوند و ماتریس R به­صورت زیر تعریف می‌شود. روش‌های مختلفی برای بی مقیاس کردن وجود دارد، اما در روش TOPSIS معمولاً از رابطه (1) استفاده می شود:

رابطه (1)

 

 

Xij: اعداد موجود در هر ستون

Rij : معیارهای بی بعد شده

 

گامسوم:تعیینبرداروزنمعیارها

از آن­جا که ماتریس تصمیم دارای شاخص‌های مختلفی است، دانستن ضریب اهمیت یا وزن هر یک  از این شاخص‌ها در تصمیم‌گیری ضروری است. وزن هر شاخص، اهمیت نسبی آن را نسبت به شاخص‌های دیگر بیان می‌کند. انتخاب آگاهانه و صحیح وزن‌ها کمک بزرگی در جهت رسیدن به هدف مورد نظر می‌نماید. عملیات وزن‌دهی فاکتورها به روش‌های ذیل قابل انجام است:

  • استفاده از دانش کارشناسی

دانش کارشناسی مبتنی بر نظرات کارشناسان است و در بسیاری از موارد با تحلیل­های پرسش­نامه­ای مربوط به مساله و محاسبه میزان وابستگی هر یک از فاکتورها، می­توان وزن مربوط به هر فاکتور را تعیین کرد (18).

  • استفاده از دانش داده‌ای

دانش داده‌ای متکی بر اطلاعات موجود در خود مساله می باشد. در این روش، با استفاده از جواب‌های موجود در مساله و محاسبه میزان وابستگی هر یک از فاکتورها به جواب، می‌توان وزن مربوط به هر فاکتور را تعیین کرد (18).

در این تحقیق نیز با استفاده از روش آنتروپی که روشی مبتنی بر استفاده از دانش داده ای است وزن هر یک از معیارها محاسبه می‌شود.

-       آنتروپی و مراحل اجرای آن

آنتروپی در تئوری اطلاعات معیاری است برای مقدار عدم اطمینان بیان شده توسط یک توزیع احتمال گسسته (pi)، به گونه‌ای که این عدم اطمینان در صورت پخش بودن توزیع، بیش­تر از موردی است که توزیع فراوانی تیزتر باشد (19). برای محاسبه آنتروپی ابتدا ارزشی با نماد E را محاسبه می‌کنیم

(رابطه 2)

E=-K ∑ (Pi*LNPi)

 

pi : توزیع احتمال گسسته

به طوری که K یک ثابت مثبت به منظور تامین 1> E >0 است (20) و از رابطه (3) محاسبه می‌شود.

(رابطه 3)

K=1/Ln m

 

m : تعداد گزینه‌ها

در گام بعدی میزان عدم اطمینان یا درجه انحراف (di) از اطلاعات ایجاد شده از رابطه (4) به دست می‌آید.

(رابطه 4)

di =1- E

در گام آخر برای محاسبه اوزان نهایی از رابطه (5) استفاده می‌شود.

(رابطه 5)

W=d/∑d        W = [w1, w2 ,… wn]

گامچهارم:تعیینماتریستصمیمبیمقیاسشدهوزندار

از ضرب ماتریس تصمیم بی‌مقیاس شده در بردار وزن معیارها به­دست می آید (رابطه 6):

(رابطه 6)

νij= wij * rij

در این مرحله داده‌های حاصل از گام دوم در وزن‌های به دست آمده ازگام سومضرب ‌می‌شوند.

گامپنجم: یافتن راهحلایده‌آلو عکسایده‌آل

اگر راه‌حل ایده آل با A* و راه حل عکس ایده آل با A- نشان داده شود، در این صورت:

A* = { ν1*, ν2*,…, νj*,…, νn*}

A- = {ν1-, ν2- … νj- ,…, νn-}

νj*  بهترین مقدار معیار j از بین تمام گزینه‌ها و νj-بدترین مقدار معیار j از بین تمام گزینه‌ها است. گزینه‌هایی که در A*  و A-قرار می‌گیرند، به ترتیب نشان دهنده گزینه‌های کاملا بهتر و کاملا بدتر هستند.

گامششم:محاسبهفاصلهازراه حلایدهآلو عکسایدهآل

در این مرحله برای هر گزینه فاصله از راه حل ایده آل و عکس ایده آل به ترتیب از روابط زیر محاسبه می‌شوند (رابطه 7 و 8):

(رابطه 7)

 

(رابطه 8)

 

 

Si* فاصله گزینه i ام از راه حل ایده آل و  Si- فاصله گزینه i ام از  راه حل ضد ایده آل است.  در این روابط اندیس j معرف معیار مورد نظر و اندیس i معرف گزینه مورد نظر است.

گامهفتم:محاسبهشاخصشباهت

در آخرین مرحله، شاخص شباهت از رابطه زیر محاسبه می شود (رابطه 9) :

(رابطه 9)

 

مقدار شاخص شباهت ( Ci* )، بین صفر و یک تغییر می‌کند، هرچه گزینه موردنظر به ایده آل مشابه‌تر باشد، مقدار شاخص شباهت آن به یک نزدیک­تر خواهد بود.

گام هشتم: رتبهبندیگزینه‌ها

رتبه بندی گزینه‌ها بر اساس ترتیب نزولی است، به طوری که گزینه‌ای که بالاترین ارزش را داشته باشد، بهترین گزینه است.

تحلیل حساسیت

در نهایت پس از اجرای تمام مراحل تاپسیس و اولویت بندی گزینه‌ها، به منظور حصول اطمینان از نتایج و تایید غیر مغرضانه بودن وزن‌دهی، تحلیل حساسیت صورت می‌گیرد. در این رابطه، به هر یک از شاخص‌ها مقادیر ثابتی افزوده و کاسته خواهد شد و مدل با تغییر هر یک از ضرایب دوباره به اجرا گذاشته می‌شود.

 

نتایج و بحث

در این تحقیق به منظوراولویت بندی بر اساس شباهت به راه حل ایده آل با استفاده از روش  TOPSIS پس از طی مرحله اول و دوم یعنی تشکیل ماتریس تصمیم با توجه به گزینه‌های تصمیم و معیارها (شهرستان‌های استان گلستان و معیارهای اقتصادی- اجتماعی) و بی مقیاس کردن ماتریس تصمیم، مرحله سوم تعیین وزن معیارها است. همان­طور که در بخش روش کار بیان شد در این تحقیق برای تعیین وزن معیارها از روش آنتروپی استفاده شد که نتایج مراحل مختلف و اوزان نهایی در جدول (3) ارایه شده است.

 

جدول 3- مراحل مختلف اجرای روش آنتروپی

Table 3. Different steps of Entropy method

وزن شاخص

W=d/∑d

 

∑d= 1.113

d=1-E

E= -K ∑ (Pi*LNPi)

K= 0.4170

(Pi*LNPi) ∑

معیارها

 

1834/0

05919/0

0659/0

9341/0

399/2-

تعداد خانوار روستایی

جمعیت

0520/0

0579/0

9421/0

259/2-

جمعیت با سواد روستایی

0724/0

0806/0

9194/0

2047/2-

جمعیت روستایی

3173/0

0664/0

0739/0

9261/0

2206/2-

تعداد روستاهای دارای ارتباط تلفنی 20خانوار و بیش­تر

خدمات

1278/0

1423/0

8577/0

0567/2-

تعداد مراکز پست روستایی

0715/0

0795/0

9205/0

2072/2-

تعداد صندوق پست روستایی

0318/0

0354/0

9646/0

3130/2-

تعداد نقاط روستایی بهره‌مند از گاز طبیعی

0197/0

0219/0

9781/0

3453/2-

درصد جمعیت استفادهکننده از گاز طبیعی

4297/0

0593/0

066/0

9340/0

2397/2-

راه‌های روستایی آسفالته

حمل و نقل

2503/0

2787/0

7213/0

7297/1-

راه‌های روستایی شوسه

1201/0

1336/0

8664/0

0774/2-

راه‌های روستایی شن و خاک

0695/0

0695/0

0774/0

9226/0

2124/2-

مراکز بهداشتی درمانی روستایی

بهداشت و درمان

 

 

 

 

 

 

پس از تعیین وزن‌ها در مرحله قبل، از ضرایب به دست آمده برای تعیین ماتریس تصمیم بی مقیاس شده وزن‌دار استفاده شد و پس از یافتن راه حل ایده‌آل و عکس ایده‌آل در گام پنجم و سپس محاسبه فاصله از راه حل ایده آل و عکس ایده آل در گام ششم، در نهایت شاخص شباهت محاسبه شد. نتایج حاصل از مراحل مختلف اجرای تاپسیس در جدول (4) ارایه شده است.

 

جدول4- مراحل مختلف اجرای روش تاپسیس

Table 4. Different steps of TOPSIS method

Ci* = S'i / (Si* +S'i )

Si* =  [ S (vj– vij)2 ] ½

Si ‘=  [ S (vj– vij)2 ] ½

شهرستان

١٩٦٧٤٠/0

١٨٣٨٢/0

٠٤٥٠٢١/0

آزادشهر

٢١٧٩٣٠/0

١٩٤٠٢/0

٠٥٤٠٦٦/0

آق قلا

١٢٨١٦٦/0

٢١٤٣٩/0

٠٣١٥١٧/0

بندر گز

١٧٠٣١٩/0

٢٠٤٧٧/0

٠٤٢٠٣٥/0

ترکمن

١٩٢٨٠٠/0

١٨٥٢٤/0

٠٤٤٢٤٦/0

رامیان

٢٦٤٥٩٢/0

17003/0

٠٦١١٧٥/0

علی آباد

٣٨٥٩٠٩/0

١٤٦٧٦/0

٠٩٢٢٢٦/0

کلاله

٤٠٣٣٣٢/0

١٤٣٥٥/0

٠٩٧٠٣٦/0

کردکوی

٧٧٧٣٣٤/0

٠٥٠٦٣/0

١٧٦٧٤٥/0

گرگان

٩٢٦١٠٣/0

٠١٧٦٣/0

٢٢٠٨٩٢/0

گنبد

٢٩٧٧١٩/0

١٦٣٧٧/0

٠٦٩٤٢٦/0

مینودشت

 

 

همان­طور که در قسمت روش کار بیان شد، هر چه شاخص شباهت به یک نزدیک­تر باشد، گزینه مورد نظر به ایده‌آل نزدیکتر است، با توجه به نتایج به دست آمده از بین گزینه‌های مورد بررسی، شهرستان گنبد ایده‌آل ترین شهرستان از نظر بهره‌مندی روستاهای این شهرستان است.

 گام آخر روش تاپسیس، رتبه‌بندی گزینه‌ها به صورت نزولی است به گونه‌ای که برترین گزینه حایز رتبه‌ی اول بوده و کم­ترین مقدار به دست آمده رتبه آخر را به خود اختصاص می‌دهد. جدول (5) رتبه‌بندی شهرستان‌های مختلف استان گلستان را با توجه به میزان بهره‌مندی روستاهای این شهرستان‌ها نشان می‌دهد.


 

جدول 5- اولویت بندی میزان بهره‌مندی شهرستان‌های استان گلستان

Table 5- prioritizing the development level of Golestan province townships

درصد بهره مندی

رتبه

میزان توسعه یافتگی

شهرستان

381/23

١

٩٢٦١٠٣/0

گنبد

625/19

٢

٧٧٧٣٣٤/0

گرگان

183/10

٣

٤٠٣٣٣٢/0

کردکوی

744/9

٤

٣٨٥٩٠٩/0

کلاله

516/7

٥

٢٩٧٧١٩/0

مینودشت

680/6

٦

٢٦٤٥٩٢/0

علی آباد

502/5

٧

٢١٧٩٣٠/0

آق قلا

967/4

٨

١٩٦٧٤٠/0

آزادشهر

868/4

٩

١٩٢٨٠٠/0

رامیان

300/4

١٠

١٧٠٣١٩/0

بندر ترکمن

236/3

١١

١٢٨١٦٦/0

بندر گز

 

 

همان­طور که جدول (5) نشان می‌دهد، از بین شهرستان‌های استان گلستان از نظرمیزان بهره مندی، شهرستان گنبد رتبه اول را به خود اختصاص داده است. با توجه به این که معیارهای استفاده شده در این پژوهش با تاکید بر اطلاعات مربوط به روستاهای هر شهرستان است؛ بنابراین شهرستان گنبد از نظر توسعه‌یافتگی روستاها، رتبه اول و بهره‌مندترین شهرستان و شهرستان بندر گز بی‌بهره‌ترین شهرستان استان به شمار می‌رود. با محاسبه درصد بهره‌مندی، شهرستان‌های همگن در یک گروه قرار گرفتند که در نتیجه چهار منطقه با بهره‌مندی زیاد، متوسط، کم و بسیار کم مشخص گردید (جدول 6 و شکل 2).


جدول 6- گروه‌بندی شهرستان‌های استان گلستان با توجه به میزان بهره‌مندی

Table 6.Grouping Golestan province townships due to their development levels

درجه بهره‌مندی

نام شهرستان

تعداد شهرستان

درصد تجمعی هرگروه

زیاد

گنبد، گرگان

2

006/43

متوسط

کلاله، کردکوی

2

925/19

کم

مینودشت، آزادشهر، رامیان، آق قلا، علی آباد

5

533/29

خیلی کم

بندرترکمن، بندر گز

2

536/7

 

 

شکل 2-طبقه‌بندی شهرستان‌های استان گلستان با توجه به میزان بهره‌مندی

Figure 2. Classification of Golestan province townships due to their development levels

 

 

در گام آخر به منظور سنجش عمل­کرد روش انجام شده و تعیین حساسیت ، به هر یک از شاخص‌ها مقادیر ثابتی (2/0±) افزوده و کاسته شد (با توجه به این که وزن نهایی دو شاخص جمعیت و بهداشت و درمان کم­تر از 2/0 بود، در مرحله حساسیت سنجی تنها 2/0+ به این شاخص‌ها افزوده شد) و مدل با تغییر هر یک از ضرایب دوباره به شش بار دیگر به اجرا گذاشته ‌شد (شکل 3).

 

 

شکل3- نمودار تحلیل حساسیت هر یک از شهرستان‌ها

Figure 3. Sensitivity analysis diagram of each townships

 

 

همان­طور که نتایج حاصل از تحلیل حساسیت نشان می‌دهد پس از اعمال تغییر ضرایب و شش اجرای مجدد، در هر هفت تکرار (اجرای اول و شش تکرار مربوط به حساسیت‌سنجی) شهرستان‌های گنبد و گرگان در اولویت‌های نخست قرار گرفتند و در خصوص سایر شهرستان‌ها نیز در هر بار اجرا جا­به­جایی اندکی در اولویت نهایی هر شهرستان صورت گرفته است.

روستاهای دو شهرستان گنبد وگرگان روی هم بیش از 43 درصد میزان بهره‌مندی را به خود اختصاص داده‌اند. با توجه به این که دو شهرستان گنبد و گرگان نسبت به سایر شهرستان‌های استان توسعه‌یافته‌تر هستند، نتایج نشان می‌دهد که بالاتر بودن میزان بهره‌مندی هر شهرستان تاثیر به سزایی روی مقدار بهره‌مندی روستاهای هر شهرستان نیز خواهد داشت. اختلاف زیاد میزان ضریب بهره‌مندی این دو شهرستان باعث شده است که سایر شهرستان‌ها نیازها و خدمات تخصصی خود را از این شهرستان‌ها دریافت کنند و این امر موجب به­وجود آمدن دو قطب شهری یکی در شرق استان به مرکزیت گنبد و دیگری درغرب استان به مرکزیت گرگان شده است. شهرستان گرگان به دلیل مرکزیت سیاسی و وجود مراکز دانش­گاهی و درمانی و اقتصادی نسبت به کردکوی، بندرگز، بندرترکمن، آق قلا و علی آباد حالت مرکزی پیدا نموده است و شهرستان گنبد به دلیل بهره‌مندی بیش­تر نسبت به شهرستان های اطراف مانند مینودشت، کلاله رامیان و آزادشهر همین شرایط را داراست. با توجه به این که سایر نیازهای خدماتی و رفاهی روستاها نیز از شهرستان‌های مجاور همان روستا برآورده می‌شود، لذا شهرستان‌هایی که دارای مقدار بهره‌وری کم­تری هستند به طبع آن روستاهای مجاور نیز از میزان بهره‌مندی کم­تری برخوردارند. از آن­جایی که بیش از نیمی از جمعیت استان ساکن روستاها بوده و فعالیت عمده آن‌ها کشاورزی و دامداری است، لذا باید با توجه به توان‌های محیطی و نقاط ضعف هر شهرستان در جهت کاستن از میزان نابرابری اقدام نمود و روستاها را تا حد زیادی به خودکفایی رساند که در این رابطه برنامه‌ریزی ناحیه‌ای (روستایی) از جمله علومی است که در این رابطه می تواند کمک شایانی نماید.

 

نتیجه گیری

تحقیق حاضر نمونه‌ای از کاربرد تحلیل‌های آماری - GIS در مطالعات اقتصادی است که در آن وضعیت اقتصادی شهرستان‌های استان گلستان با تاکید بر میزان توسعه‌یافتگی‌ روستاهای این شهرستان با ارزیابی عمل­کرد شاخص‌های توسعه اقتصادی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج تحقیق بیان­گر این است که تفاوت چشم­گیری از نظر سطح توسعه اقتصادی- اجتماعی در شهرستان‌های استان گلستان وجود دارد که لزوم توجه مدیران و برنامه‌ریزان را در راستای توسعه عدالت اجتماعی و افزایش امکانات مادی در روستاها و مناطق محروم این استان می‌طلبد. هدف اصلی این تحقیق معرفی روش آنتروپی – تاپسیس به عنوان یک ابزار کمکی و دقیق در کنار تحلیل های GIS در مطالعات اقتصادی – اجتماعی است. در این راستا با استفاده از روش آنتروپی هر یک از معیارهای اقتصادی – اجتماعی وزن‌دهی شدند و با استفاده از روش تاپسیس اولویت‌بندی شهرستان‌ها صورت گرفت و در نهایت نیز تحلیل های مکانی و گروه بندی شهرستان‌ها با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS 10 صورت گرفت. برنامه‌ریزی ناحیه‌ای باید مبتنی بر برنامه های اصولی و واقع گرایانه شهری و روستایی باشد و این امر محقق نخواهد شد مگر با شناخت دقیق و همه جانبه آن‌ها و این که برنامه‌ریزان این ضرورت را در تمامی ابعاد و مراحل برنامه‌ریزی ناحیه‌ای در نظر بگیرند. به بیان دیگرشرایط و ویژگی ها و اختصاصات شهرها و روستاها و حتی مردمان کوچ نشین یک ناحیه، پایه‌هایی است که برنامه‌ریزی برای آن ناحیه را تشکیل می‌دهد و در نظر گرفتن چنین عواملی است که موفقیت آتی برنامه‌های ناحیه‌ای را تضمین می‌کند. با توجه به این عدم تعادل و توازن در نرخ بهره‌برداری اقتصادی شهرها، برای متعادل‌سازی شبکه شهری در ایران باید از مجموعه‌ای از روش‌ها، هم­چون استراتژی عدم تمرکز، مدیریت کارساز مادر شهرها، توسعه و گسترش شهرهای متوسط، کوچک و روستا شهرها، توزیع و باز توزیع فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی، ایجاد شهرهای جدید و توسعه و برنامه‌ریزی روستایی سود برد و به بررسی مسأله و انطباق این روش‌ها در سطوح منطقه‌ای و استانی اقدام نمود (3). با در نظر گرفتن این موارد و با توجه به توان‌ها و نقاط ضعف هر کدام از مناطق پنج گانه باید اهدافی برای هر منطقه تعیین کرد و در قالب سیاست‌هایی در سطوح مختلف اجرا نمود. در این رابطه می‌توان به اقدامات زیر جهت بهبود سطح بهره‌مندی مناطق محروم اشاره کرد:

ü      تاسیس مراکز بهداشتی درمانی در روستاها

ü      افزایش تعداد تخت بیمارستان‌ها و خدمات تخصصی پزشکی نسبت به جمعیت درشهرستان‌های کوچک

ü    بالا بردن سطح آگاهی مردم نسبت به مسایلی هم­چون اهمیت خانواده و کیفیت تربیت فرزندان از طریق تاسیس مراکز دانش­گاهی و کتاب­خانه و تشکیل کارگاه‌های آموزشی

ü      توجیه کشاورزان، دام­داری و روستاییان نسبت به مفید بودن توصیه های کارشناسان.

Reference

  1. Salimifar, M. (2003). Economy and development. Movahed Publications, 215 pp. (In Persian)
  2. Khakpour, B. (2006). Assessing the development level of Shirvan’s villages in order to regional planning, Geography and regional developments, Number 7, 133-145. (In Persian)
  3. Taghvaei, M. and Bay, N. (2012). Assessing Impart Quantity of counties of Golestan province by Analytical Hierarchy Process. Geographical research, volume 27, Number 3, 1-20. (In Persian)
  4. Marsoosi, N. and Bahrami, R. (2011). Urban sustainable development. Tehran university of Payamenoor, 156 pp. (In Persian)
  5. Zali, N. (2000). Zonning the regional development in East Azarbayjan province. Master thesis, Shiraz university. (In Persian)
  6. Feyzizadeh, B., and Rezaei, M., Hejazi, M. (2012). Categorizing of economical level of Western Azarbayjan townships using spatial analysis and decision rules. Geographical space, Volume 12, Number 40, 1-25. (In Persian)
  7. Ghadiri, M., and Habibi, K. (2004). Measuring and analyzing the uraban development of Golestan province townships. Social sciences, Nunmber 23, 140-170. (In Persian)
  8. Hosseinzadeh, D. (2005). Regional planning. 4 th publication of Samt, 362 pp. (In Persian)
  9. Dong.C, Liu.J, and Song, Q. (2009), “Reserch on regional economical level of Ancang river basin based on grey cluster and GIS”, Chinese Academy of Surveying and Mapping, 16 Beitaiping Road, Beijing, China. 100039.
  10. Huby.M, Owen. A and Cinderby.S, (2007), “Reconciling socio- economic and environmental data in a GIS context: An example from rural England”, Applied Geography, Number 10, 1-10.
  11. Bell. N, Schuurman, N and Hayes. M, (2007), “Using GIS-based methods of multicriteria analysis to construct socio-economic deprivation indices”, International Journal of Health Geographics,Volume 17, Number 6, 6- 17.
  12. Ma.S, Feng. J and Cao.H, (2006), “Fuzzy Model of Regional Economic Competitiveness in GIS Spatial Analysis: Case Study of Gansu, Western China”. Applied Mathematical Modelling, Volume 5, Number 2, 99- 111.
  13. Ebrahimzadeh, I., Eskandari, S., Esmaeilnejad, M. (2010). Using factor analysis in determining spatial pattern of urban and regional development and non- development of Iran. Geography and development, Number 28, 7-17. (In Persian)
  14. Noormohammadi, Y. (2008). Statistical yearbook of 2007. Deputy Director of Planning in Golestan Province, Reyhani Publications, 312 pp. (In Persian)
  15. Butorab, S. (2006). Atlas of geotourism in Golestan province, National Geoscience Database of Iran. (In Persian)
  16. Roghanian, E., Rahimi, J., and Ansari, A. (2010). Comparison of first aggregation and last aggregation in fuzzy group TOPSIS. Applied Mathematical Modelling, Volume 34, Number 12, 3754-3766.
  17. Krohling, R. A., and Campanharo, V. C. (2011). Fuzzy TOPSIS for group decision making: A case study for accidents with oil spill in the sea. Expert Systems with Applications, Volume 38, Number 4, 4190-4197.
  18. Nahaei, V., Akbari, K., Shahmoradi, H., Rassoulamini, P. (2012). Selection of the best transmission path from Urumieh Power Plant to Balanj Post with the MADM Approach, 9th International Industrial Engineering Conference, 1st and 2nd of February 2012. (In Persian)
  19. Asgharpour, M.J. (2004). Multi- objective decision making. Tehran university Publication.
  20.  Sharifi, R., Mirabadi, A., Arfa, E. (2012). Investigation and selection of suitable signaling system by Entropy-Promethe method for Chabahar railway - Zahedan, Transportation Engineering, Second year, Number 4, 346-335. (In Persian)

 

 



[1]- دانشجوی کارشناس ارشد محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان* (مسوول مکاتبات)

[2]- دانشیار گروه محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

[3]- دانشجوی دکتری محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

1- MSc student of environmental sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources *(Corresponding Authors).

2- Associate professor of environmental sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources.

3- PhD student of environmental sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources.

1- Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS)

1- Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS)

1- Entropy

  1. Salimifar, M. (2003). Economy and development. Movahed Publications, 215 pp. (In Persian)
  2. Khakpour, B. (2006). Assessing the development level of Shirvan’s villages in order to regional planning, Geography and regional developments, Number 7, 133-145. (In Persian)
  3. Taghvaei, M. and Bay, N. (2012). Assessing Impart Quantity of counties of Golestan province by Analytical Hierarchy Process. Geographical research, volume 27, Number 3, 1-20. (In Persian)
  4. Marsoosi, N. and Bahrami, R. (2011). Urban sustainable development. Tehran university of Payamenoor, 156 pp. (In Persian)
  5. Zali, N. (2000). Zonning the regional development in East Azarbayjan province. Master thesis, Shiraz university. (In Persian)
  6. Feyzizadeh, B., and Rezaei, M., Hejazi, M. (2012). Categorizing of economical level of Western Azarbayjan townships using spatial analysis and decision rules. Geographical space, Volume 12, Number 40, 1-25. (In Persian)
  7. Ghadiri, M., and Habibi, K. (2004). Measuring and analyzing the uraban development of Golestan province townships. Social sciences, Nunmber 23, 140-170. (In Persian)
  8. Hosseinzadeh, D. (2005). Regional planning. 4 th publication of Samt, 362 pp. (In Persian)
  9. Dong.C, Liu.J, and Song, Q. (2009), “Reserch on regional economical level of Ancang river basin based on grey cluster and GIS”, Chinese Academy of Surveying and Mapping, 16 Beitaiping Road, Beijing, China. 100039.
  10. Huby.M, Owen. A and Cinderby.S, (2007), “Reconciling socio- economic and environmental data in a GIS context: An example from rural England”, Applied Geography, Number 10, 1-10.
  11. Bell. N, Schuurman, N and Hayes. M, (2007), “Using GIS-based methods of multicriteria analysis to construct socio-economic deprivation indices”, International Journal of Health Geographics,Volume 17, Number 6, 6- 17.
  12. Ma.S, Feng. J and Cao.H, (2006), “Fuzzy Model of Regional Economic Competitiveness in GIS Spatial Analysis: Case Study of Gansu, Western China”. Applied Mathematical Modelling, Volume 5, Number 2, 99- 111.
  13. Ebrahimzadeh, I., Eskandari, S., Esmaeilnejad, M. (2010). Using factor analysis in determining spatial pattern of urban and regional development and non- development of Iran. Geography and development, Number 28, 7-17. (In Persian)
  14. Noormohammadi, Y. (2008). Statistical yearbook of 2007. Deputy Director of Planning in Golestan Province, Reyhani Publications, 312 pp. (In Persian)
  15. Butorab, S. (2006). Atlas of geotourism in Golestan province, National Geoscience Database of Iran. (In Persian)
  16. Roghanian, E., Rahimi, J., and Ansari, A. (2010). Comparison of first aggregation and last aggregation in fuzzy group TOPSIS. Applied Mathematical Modelling, Volume 34, Number 12, 3754-3766.
  17. Krohling, R. A., and Campanharo, V. C. (2011). Fuzzy TOPSIS for group decision making: A case study for accidents with oil spill in the sea. Expert Systems with Applications, Volume 38, Number 4, 4190-4197.
  18. Nahaei, V., Akbari, K., Shahmoradi, H., Rassoulamini, P. (2012). Selection of the best transmission path from Urumieh Power Plant to Balanj Post with the MADM Approach, 9th International Industrial Engineering Conference, 1st and 2nd of February 2012. (In Persian)
  19. Asgharpour, M.J. (2004). Multi- objective decision making. Tehran university Publication.
  20.  Sharifi, R., Mirabadi, A., Arfa, E. (2012). Investigation and selection of suitable signaling system by Entropy-Promethe method for Chabahar railway - Zahedan, Transportation Engineering, Second year, Number 4, 346-335. (In Persian)