بررسی تاثیر متغیرهای محیط زیستی بر نحوه پراکنش سه گونه دارکوب (سیاه، خالدار بزرگ و سبز) در جنگل شصت کلاته، گرگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان * (مسوول مکاتبات)

2 استادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان

10.22034/jest.2018.13793

چکیده

زمینه و هدف: جنگل­ها یکی از منابع مهم تنوع زیستی در دنیا محسوب می­شوند. امروزه مهم ترین نقش حفاظتی بر عهده‌ی جنگل‌ها است. اکوسیستم­های جنگلی زیستگاه تعداد زیادی از گونه­های حیات­وحش است که در میان آن­ها می­توان به گونه­های متنوعی از پرندگان از جمله دارکوب­ها اشاره کرد. دارکوب‌ها به عنوان نماینده و شاخص تنوع زیستی پرندگان جنگل مطرح هستند. از جمله متغیرهای محیط­زیستی مهم اثرگذار بر نحوه پراکنش اعضای این خانواده ساختار جنگل و ارتفاع است.
روش کار: در این تحقیق سه طبقه ارتفاعی شامل: طبقه ارتفاعی 400-0 متر با تیپ پوشش گیاهی آمیخته (انجیلی- ممرز- بلوط)، 700-400 متر با تیپ پوشش گیاهی ممرز- انجیلی و بالعکس و طبقه ارتفاعی 1000-700 متر که در آن درخت راش به­عنوان گونه غالب مطرح است، در جنگل شصت کلاته انتخاب شدند. نمونه­برداری از پرندگان به روش نقطه­ای انجام پذیرفت و نوع و تعداد گونه­های دارکوب مشاهده شده در 103 پلات نمونه­برداری در فصل­های تابستان و پاییز ثبت گردید.
یافته­ها: نتایج حاصل از نمودار رسته­بندی تحلیل تطبیقی متعارف برای گونه­های دارکوب با متغیرهای محیط زیستی و ارتفاع از سطح دریا نشان داد که بیشترین فراوانی دارکوب سیاه و سبز به ترتیب در محدوده 1000-700 و 700 -400 متری سطح دریا بوده است. همچنین رابطه­ی معنی­داری بین فراوانی دارکوب خال­دار بزرگ و ارتفاع مشاهده نشد.
بحث و نتیجه­گیری: با توجه به نتایج مشخص شد که دارکوب سبز و خال­دار بزرگ انعطاف­پذیری بالاتری در نحوه انتخاب زیستگاه داشته و دارکوب سیاه بر خلاف دو گونه دیگر به زیستگاه‌های جنگلی با تیپ پوششی راشستان و ساختار جنگلی بالغ وابسته است، بنابراین لزوم کنترل بهره‌برداری شدید از چنین زیستگاه‌هایی امری ضروری است

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره یک، فروردین 98

                                        

 

بررسی تاثیر متغیرهای محیط زیستی بر نحوه پراکنش سه گونه دارکوب (سیاه، خالدار بزرگ و سبز) در جنگل شصت کلاته، گرگان

 

سرور کریمی [1]  *

Karimi.soroor@yahoo.com

حسین وارسته مرادی [2]

حمید‌رضا رضایی2

مجتبی قدیمی[3]

 

تاریخ دریافت:20/10/90

تاریخ پذیرش:14/6/91

 

چکیده

زمینه و هدف: جنگل­ها یکی از منابع مهم تنوع زیستی در دنیا محسوب می­شوند. امروزه مهم ترین نقش حفاظتی بر عهده‌ی جنگل‌ها است. اکوسیستم­های جنگلی زیستگاه تعداد زیادی از گونه­های حیات­وحش است که در میان آن­ها می­توان به گونه­های متنوعی از پرندگان از جمله دارکوب­ها اشاره کرد. دارکوب‌ها به عنوان نماینده و شاخص تنوع زیستی پرندگان جنگل مطرح هستند. از جمله متغیرهای محیط­زیستی مهم اثرگذار بر نحوه پراکنش اعضای این خانواده ساختار جنگل و ارتفاع است.

روش کار: در این تحقیق سه طبقه ارتفاعی شامل: طبقه ارتفاعی 400-0 متر با تیپ پوشش گیاهی آمیخته (انجیلی- ممرز- بلوط)، 700-400 متر با تیپ پوشش گیاهی ممرز- انجیلی و بالعکس و طبقه ارتفاعی 1000-700 متر که در آن درخت راش به­عنوان گونه غالب مطرح است، در جنگل شصت کلاته انتخاب شدند. نمونه­برداری از پرندگان به روش نقطه­ای انجام پذیرفت و نوع و تعداد گونه­های دارکوب مشاهده شده در 103 پلات نمونه­برداری در فصل­های تابستان و پاییز ثبت گردید.

یافته­ها: نتایج حاصل از نمودار رسته­بندی تحلیل تطبیقی متعارف برای گونه­های دارکوب با متغیرهای محیط زیستی و ارتفاع از سطح دریا نشان داد که بیشترین فراوانی دارکوب سیاه و سبز به ترتیب در محدوده 1000-700 و 700 -400 متری سطح دریا بوده است. همچنین رابطه­ی معنی­داری بین فراوانی دارکوب خال­دار بزرگ و ارتفاع مشاهده نشد.

بحث و نتیجه­گیری: با توجه به نتایج مشخص شد که دارکوب سبز و خال­دار بزرگ انعطاف­پذیری بالاتری در نحوه انتخاب زیستگاه داشته و دارکوب سیاه بر خلاف دو گونه دیگر به زیستگاه‌های جنگلی با تیپ پوششی راشستان و ساختار جنگلی بالغ وابسته است، بنابراین لزوم کنترل بهره‌برداری شدید از چنین زیستگاه‌هایی امری ضروری است

واژه های کلیدی : خانواده دارکوب­ها، پراکنش، متغیرهای محیط زیستی، جنگل شصت کلاته.

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 21, No.1,March, 2019

 

 

 

 

 


Investigating the effect of environmental variables on distribution of three woodpecker species (Black woodpecker, Great spotted woodpecker and Green woodpecker) in Shast Kolateh Forest, Gorgan

Soroor Karimi [4] *

Karimi.soroor@yahoo.com

Hossein Varasteh Moradi [5]

Hamid Reza Rezaei2

Mojtaba Ghadim[6]

 

Admission Date:September 4, 2012

Date Received: January 10, 2012

 

Abstract

Background and Objective: Forests are considered as important sources of biodiversity around the world. Nowadays, forest ecosystems have the most important protective role. The forest ecosystems are the main habitat for many wildlife species that among them we can refer to the diverse species of the birds, including woodpeckers. Woodpeckers are considered as the indicator of the forest bird biodiversity. The elevation and forest structure are the most important environmental variables that affecting the woodpecker distribution.

Method: In this study, three elevation classes were selected in the Shast Kolateh forest, namely 0-400 m containing parottia- carpinus- quercus forest type, 400-700 m including carpinus- parottia and parottia carpinus forest type, and 700-1000 m wherein beech trees were considered as the dominant species. The bird sampling was conducted using point count sampling procedure. The woodpecker species and the number of all observations in relation to each species in each of 103 sampling plots were recorded in summer and autumn.

Findings: The results of CCA ordination graph for three different woodpecker species with environmental variables and elevation showed that the most abundance of Black and Green woodpecker was occurred in 700-1000 m and 400-700 m a.s.l, respectively. Furthermore, there was no significant relationship between the abundance of Great spotted woodpecker and elevation.  

Discussion and Conclusion: The results revealed that the Great spotted woodpecker and Green woodpecker are more flexible in habitat selection and Black woodpecker unlike to the other woodpecker species is a dependent species to the forest habitats with beech cover type and mature forest structure, so it is essential to control severe exploitation of such habitats.

Key words: Woodpeckers, distribution, environmental variables, Shast Kolateh Forest

 

مقدمه


جنگل­ها از منابع مهم تنوع زیستی در دنیا محسوب می­شوند. امروزه از دست رفتن زیستگاه به عنوان یکی از بزرگ ترین تهدیدات برای تنوع زیستی سراسر جهان شناخته شده است (1). اغلب جنگل‌ها شامل صدها گونه‌ گیاهی و جانوری و اثرات متقابل بی­شمار بین آن­ها است (2) که در سرتاسر جهان به عنوان زیستگاه‌های مهم و بحرانی شناخته‌ شده‌اند. این اهمیت به دلیل تنوع زیستی بالای این اکوسیستم و نقش‌های اکولوژیکی است که جنگل‌ها ایفا می‌کنند. حفاظت از تنوع زیستی جنگل به حفاظت کامل از اکوسیستم­هایی بستگی دارد که شامل ضمائم کامل از جوامع گیاهی و جانوری وابسته به آن­هاست. اکوسیستم­های جنگلی زیستگاه تعداد زیادی از گونه­های حیات­وحش است که در میان آن­ها می­توان به گونه­های بسیار متنوعی از پرندگان از جمله دارکوب­ها اشاره کرد. دارکوب‌ها به عنوان نماینده و شاخص تنوع­ زیستی پرندگان جنگل مطرح هستند. از جمله عواملی که می­توانند بر نحوه پراکنش اعضای این خانواده اثرگذار باشند، متغیرهای محیط­زیستی مربوط به ساختار جنگل و ارتفاع است. پراکندگی تعداد زیادی از گونه­های دارکوب به اندازه و کیفیت جنگل­ها وابسته است (3). عده­ای از پژوهشگران نیز ارتفاع را به عنوان مهم ترین عامل موثر بر پراکنش پرندگان معرفی نموده­اند. از آنجایی­که یکی از عوامل تعیین کننده­ نوع پوشش گیاهی در اکوسیستم جنگلی ارتفاع است، وجود یک رابطه قوی بین تراکم پوشش گیاهی و ارتفاع می­تواند دلیل مهمی بر این مدعا باشد. در این تحقیق سه طبقه ارتفاعی شامل: طبقه ارتفاعی 400-0 متر با تیپ پوشش گیاهی آمیخته (انجیلی- ممرز- بلوط)، طبقه 700-400 متر با تیپ پوشش گیاهی ممرز- انجیلی و انجیلی – ممرز و طبقه ارتفاعی 1000-700 متر که در آن درخت راش به عنوان گونه غالب مطرح است در جنگل شصت کلاته انتخاب شدند. سپس تاثیری که متغیرهای محیط­زیستی شامل متغیرهای توپوگرافی و متغیرهای زیستگاهی مربوط به ساختار جنگل بر نحوه پراکنش سه گونه­ دارکوب سیاه، خال­دار بزرگ و دارکوب سبز در طبقات مختلف ارتفاعی می­گذارد، مورد بررسی قرار گرفت. نقش این گونه‌ها به عنوان گونه‌های پرچم، اثرات متقابل با سایر گونه‌ها و تاثیر در حذف آفات جنگل به بهبود کارکرد اکوسیستم کمک می‌کند. بنابراین مدیریت دارکوب‌ها می‌تواند برنامه‌ای برای اهداف مدیریتی تنوع زیستی سایر پرندگان جنگل و حفظ و بهبود کارکرد اکوسیستم باشد (4).

مواد وروشها

منطقه مورد مطالعه

این تحقیق در جنگل آموزشی پژوهشی شصت­کلاته (شکل 1) انجام شد. این جنگل در حوزه آبخیز 85 طرح جامع جنگل­های شمال کشور و در فاصله 6 کیلومتری جنوب غربی گرگان واقع شده است. مساحت کنونی جنگل در حدود 3716 هکتار است.  منطقه به 2 سری تقسیم می­شود. سری اول شامل 32 پارسل با مساحت 3/1731 هکتار است که بین عرض جغرافیایی"6 '48 ˚36 -"27 '43 ˚36  و طول جغرافیایی "57 '24 ˚54 -"26 '21 ˚54 قرار گرفته و سری دوم شامل 31 پارسل با مساحت 1992 هکتار است که بین عرض جغرافیایی "30 '43 ˚36 -"30 '42 ˚36 و طول جغرافیایی "30 '23 ˚54 -"06 '21 ˚54 واقع شده است. از نظر گونه‌شناسی جنگل‌های سری یک طرح جنگل­داری شصت کلاته را می‌توان به سه پهنه ارتفاعی متمایز از هم طبقه‌بندی نمود. تیپ‌های جنگلی که در آن راش به عنوان گونه غالب مطرح است، در قسمت‌های فوقانی سری از ارتفاع 700 متر تا بالاترین نقطه مرز سری یک (حدود 1000 متر) مشاهده می‌گردد. تیپ انجیلی- ممرز و بالعکس در بخش میانی سری جای گرفته است که در ناحیه ارتفاعی حدود 400 الی 700 متر می‌باشد و در آخر تیپ آمیخته در سطوح پایین دست سری از ارتفاع حدود 450 متر به پایین توسعه یافته است (5). با توجه به موقعیت سری دو جنگل شصت کلاته در ارتفاعات میان‌بند به بالا گونه‌های راش و ممرز به ترتیب گونه‌های غالب را تشکیل می‌دهند. به طوری که از ارتفاعات به سمت پایین تا 800 متر از سطح دریا جوامع راش و راش- ممرز غالب توده‌های جنگلی را شامل شده و از ارتفاع 800 متر به پایین گونه‌های اصلی که جوامع جنگلی را تشکیل می‌دهند شامل: ممرز، انجیلی، افرا، توسکا، بعضاً راش و ... می‌باشند (6).

با توجه به اینکه در جنگل شصت­کلاته بهره­برداری غیراصولی صورت نگرفته و شرایط طبیعی منطقه حفظ شده است، این منطقه می­تواند به عنوان پایگاه مطالعاتی برای پایش­های محیط­زیستی به کار گرفته شود. به دلیل وجود اطلاعات پایه­ای مربوط به برخی از خصوصیات زیستگاهی نظیر پوشش گیاهی، شیب، جهت و ارتفاع، این مطالعه در عرصه جنگلی مذکور انجام گرفت.

معرفی گونه­های مورد مطالعه

در میان پرندگان جنگل دارکوب‌ها اجزاء مهمی هستند. این گونه‌ها جزء گونه‌های پرچم بوده و وجودشـان به عنـوان شاخص‌هـایـی از شرایط جنگل اثبات شده است. از این ‌رو تلاش‌های مدیریتی و برنامه‌های حفاظتی در مورد این‌گونه‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است (4).

دارکوب سیاه جزء گونه‌های مقیم و کمیاب ایران محسوب می‌شود (7). اندازه بدن در حدود 45 سانتی‌متر است (8). زیستگاه مناسب این گونه شامل جنگل‌های پهن‌برگ قدیمی و بزرگ بویژه درخت راش یا مخلوطی از جنگل‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ است (3). فراوانی این پرنده وابستگی بالایی با میزان درختان مرده دارد (9). دارکوب سیاه از لارو حشرات و مورچه‌هایی که روی تنه درختان مرده زندگی می‌کنند، تغذیه می‌کند. فصل جفت‌گیری این گونه در اوایل بهار است. در اواخر فروردین فعالیت‌های مربوط به آشیانه‌سازی توسط هر دو جنس نر و ماده آغاز می‌شود. دارکوب ‌سیاه معمولاً درختان راش و کاج را برای این منظور انتخاب می‌کند.

دارکوب خال­دار بزرگ رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین دارکوب است. اندازه بدن در حدود 23 سانتی‌متر است (8). این گونه ‌قلمرو طلب، غیر مهاجر و ساکن مناطق جنگلی بالغ است و برای زادآوری و تغذیه به خشکه‌دارها وابسته است. زیستگاه مناسب این پرنده جنگل‌های پهن‌برگ خزان‌کننده و جنگل‌های سوزنی‌برگ است. این دارکوب گستره‌خانه‌ی بزرگی دارد و از درختان مرده یا زنده استفاده می­کند (11). از نظر رژیم غذایی همه چیز‌خوار بوده و از حشرات، دانه‌های درخت و میوه‌های گوشتی تغذیه می‌کند (12).

دارکوب سبز در ایران بومی و فراوان است. اندازه بدن 32 سانتی­متر است. ساکن جنگل­های خزان­کننده باز، پارک­ها و کشتزارها است. این دارکوب بر خلاف بسیاری از دارکوب­ها بیشتر وقت خود را روی زمین می‌گذراند و معمولاً از درختان مرده به­عنوان مکان­های آشیانه­سازی استفاده نمی­کند (24). این پرنده از حشرات تغذیه می‌کند و در شکار مورچه به‌وسیله زبان خیلی بلندش مهارت بالایی دارد. دارکوب سبز به شدت قلمرو طلب است و از مکان آشیانه­ای خود فاصله­ی زیادی نمی­گیرد و بنابراین نسبت به دارکوب خال­دار بزرگ کمتر مشاهده می­شود.

نمونهبرداریازپرندگانوفاکتورهایمحیطزیستی

نمونه­برداری در فصل­های تابستان و پاییز سال ۱۳۸9 و با استفاده از روش نمونه‌برداری نقطه‌ای (13) در منطقه (شکل 1) صورت گرفت. پلات‌های نمونه‌برداری دایره‌ای با فاصله حداقل 200 متر از یکدیگر تعیین شدند. تعداد مشاهدات مربوط به سه گونه دارکوب مورد نظر در هر یک از ۱۰3 پلات نمونه‌برداری دایره‌ای به شعاع 25 متر از مرکز هر پلات (14) و به مدت 15 دقیقه (15) ثبت گردید (16). مطالعه میدانی در طول روز از زمان طلوع خورشید لغایت 10 صبح و در شرایط جوی مساعد و عدم بارندگی و وزش باد شدید صورت گرفت. همچنین متغیرهای زیستگاهی در هر یک از نقاط نمونه‌برداری پرندگان درون پلات‌هایی دایره‌ای و به شعاع 25 متر اندازه‌گیری شد.

18 فاکتور محیط‌زیستی در هریک از 103 پلات‌های نمونه‌برداری اندازه‌گیری شد. این فاکتورها هر یک درون پلات­های دایره‌ای به شعاع ۲۵ متر و به مرکزیت نقطه نمونه‌برداری ثبت گردیدند (17). متغیرهای اندازه­گیری شده عبارت بودند از: ارتفاع، شیب، جهت، درصد کنده و شاخه، درصد تاج­پوشش، درصد اشکوب بالایی، درصد اشکوب میانی، درصد اشکوب پایینی، نوع گونه درختی، تعداد درختان با ارتفاع بیش از 20 متر، تعداد درختان با ارتفاع بین 20-10 متر، تعداد درختان با ارتفاع کمتر از 10 متر، تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی‌متر، تعداد درختان با قطر برابر سینه بیش از 20 سانتی‌متر، حجم چوب، مساحت پایه‌ای درختان، تعداد درختان مرده افتاده و تعداد خشکه‌دارها.

تجزیه و تحلیل داده­ها

به منظور بررسی اثر نوع گونه درختی در نحوه پراکنش سه گونه دارکوب، از روش تجزیه و تحلیل تطبیقی (CA) استفاده شد. برای بررسی همبستگی بین متغیرها از نرم­افزار Minitab 15 استفاده شد. همچنین رابطه بین فراوانی پرندگان با متغیرهای محیط­زیستی در طبقات ارتفاعی مختلف با استفاده از نرم افزار CANOCO 4.5 اندازه­گیری شد. به دلیل وجود تعداد زیاد صفر در مشاهدات، استفاده از تحلیل فزاینده RDA باعث حذف تعداد زیادی از متغیرها می­شد. بنابراین روش تحلیل تطبیقی متعارف CCA برای نشان دادن رابطه بین فراوانی گونه­ها با متغیرهای محیط زیستی انتخاب شد. همچین به­منظور نمایش نقاط نمونه­برداری شده در سطح منطقه از نرم­افزار Arc GIS 9.0 استفاده گردید.

 

 

 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد ­مطالعه و نقاط نمونه­برداری

Figure 1. Geographic position of the study area and sampling points

نتایج


به منظور بررسی اثر نوع گونه درختی در حضور و یا عدم حضور دارکوب سیاه، از روش تجزیه و تحلیل تطبیقی[7] (CA) استفاده شد. این روش یکی از فنون رسته­بندی می­باشد. در مجموع 103 واحد نمونه­برداری، 15 گونه درختی تشخیص داده شدند که از این تعداد هفت گونه آزاد، ون، ملج، توت، انجیر، صنوبر و کاج به دلیل فراوانی اندک در واحدهای نمونه­برداری و در نتیجه تأثیر ناچیز بر پراکنش مکانی گونه­ها از ماتریس گونه­های درختی خارج شدند و تحلیل تطبیقی با هشت گونه باقی مانده انجام شد. سه محور اول در مجموع 72 درصد تغییرات را توجیه نمودند.


محور اول بیشتر به گونه­ی درختی راش اختصاص یافته است و گونه­هایی نظیر راش، ممرز، خرمندی و انجیلی را از سایر گونه­ها جدا می­کند. محور دوم بیشتر به گونه­های راش و انجیلی تعلق دارد. محور سوم نیز گونه­های راش، توسکا و بلوط را از سایر گونه­ها متمایز می­سازد (شکل 2 و 3). بنابراین این سه محور به عنوان خلاصه گونه­های درختی در کل منطقه بهره­برداری ­شده در تحلیل­های بعدی مورد توجه قرار گرفت. مقادیر ویژه[8] و درصد واریانس توجیه شده برای هر سه محور اول CA ماتریس گونه­های درختی به همراه Factor loading متغیرها در هر یک از سه محور محاسبه شده است (جدول 1).

 

 

جدول 1- نتایج مربوط به محاسبات تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی

Table 1. The results of correspondence analysis for tree species 

 

 

CA1

CA2

CA3

تعداد پلات نمونه­برداری 103

 

 

 

 

مقدار ویژه Eigenvalue

 

643/0

552/0

388/0

درصد واریانس توجیهی

 

295/0

253/0

178/0

درصد تجمعی واریانس توجیهی

 

388/0

178/0

721/0

Factor loading

راش

338/0

009/0-

968/0

 

ممرز

258/0

028/0

660/0-

 

انجیلی

193/0

148/0

168/0-

 

توسکا

654/2-

804/1-

181/0

 

بلوط

002/4-

487/5

354/0

 

افرا

291/0-

179/0-

347/0-

 

افرا شیردار

866/0-

366/0-

892/0-

 

خرمندی

213/0

050/0-

054/0-

 

شکل2- رج­بندی 8 گونه درختی در نمودار حاصل از محور اول و سوم تحلیل تطبیقی

Figure 2. First and third correspondence analysis axes ordination plot of 8 tree species

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


شکل3. رج­بندی 7 گونه درختی در نمودار حاصل از محور دوم و سوم تحلیل تطبیقی

Figure 3. Second and third correspondence analysis axes ordination plot of 7 tree species

 


جهت انتخاب مهم ترین متغیرهای محیط زیستی تاثیرگذار بر فراوانی پرندگان، ماتریس همبستگی در نرم افزار Minitab 15 ایجاد شد و بعد از انجام آزمون همبستگی، از هر دو متغیری که همبستگی بالای 8/0 با یکدیگر داشتند یکی به گزینش حذف شد و در انتها از 18 متغیر محیط زیستی اندازه گیری شده، متغیرهای زیستگاهی زیر باقی ماند که عبارت بودند از: محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، محور دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، ارتفاع، شیب، درصد کنده و شاخه، درصد تاج­پوشش، تعداد درختان با ارتفاع بیش از 20 متر، تعداد درختان با ارتفاع بین 10 تا 20 متر، تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتراز 20 سانتی‌متر، تعداد درختان با قطر برابر سینه بیش از 20 سانتی‌متر، مساحت پایه‌ای درختان، تعداد درختان مرده افتاده و تعداد خشکه‌دارها. بررسی رابطه بین گونه­های دارکوب با متغیرهای محیط زیستی با استفاده از تحلیل تطبیقی متعارف (CCA) انجام گرفت.

با توجه به نتایج به­دست آمده، بین فراوانی گونه­های دارکوب با متغیرهای محیط­زیستی رابطه­ای قوی­ برقرار است. برای فصل تابستان دو محور اولیه نمودار، 8/18% و 6/26% و برای فصل پاییز 9/19% و 4/25% واریانس تجمعی گونه­های پرندگان را توجیه نمودند. همبستگی بین گونه­های دارکوب و متغیرهای محیط­زیستی برای دو محور اولیه به ترتیب 617/0 و 392/0 در فصل تابستان و 559/0 و 388/0 برای فصل پاییز بود (جدول 3 و 2). این همبستگی­ها نشان دهنده قدرت توضیحی متغیرهای محیط زیستی برای گونه­های مورد مطالعه است.

شکل 4 نشان می­دهد دارکوب سیاه در فصل تابستان در محدوده­ی ارتفاعی 1000-700 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای مساحت پایه­ای درختان، محور دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، تعداد خشکه­دار و درصد تاج­پوشش بوده است. همچنین بر اساس این نمودار دارکوب خالدار بزرگ در فصل تابستان در محدود ارتفاعی 400-0 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای تعداد درختان مرده افتاده، درصد کنده و شاخه و محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی می­باشد. دارکوب سبز نیز در فصل تابستان در محدوده ارتفاعی 700-400 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر، تعداد درختان با ارتفاع 20-10 متر و شیب است.

همچنین بر اساس شکل 5 دارکوب سیاه در فصل پاییز در محدوده ارتفاعی 1000-700 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای تعداد درختان با قطر برابر سینه بیشتر از 20 سانتی­متر و مساحت پایه­ای درختان و در محدوده ارتفاعی 700-400 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای شیب، تعداد درختان با ارتفاع بیشتر از 20 متر، تعداد خشکه­دار و تعداد درخت مرده افتاده بوده است. همچنین این نمودار نشان می­دهد دارکوب خالدار بزرگ در فصل پاییز در محدوده ارتفاعی 400-0 متر بیشترین وابستگی را با متغیرهای تعداد درختان با ارتفاع 20-10 متر و محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی و در محدوده ارتفاعی 1000-700 متر با متغیرهای محور اول و دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی و درصد تاج­پوشش داراست.

دارکوب سبز نیز در فصل پاییز در محدوده ارتفاعی 700-400 متر دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر، درصد کنده و شاخه و تعداد درختان مرده افتاده روی زمین و در محدوده ارتفاعی 400-0 متر با متغیر تعداد درختان با ارتفاع 10 تا 20 متر است.

 


 

جدول 2- نتایج آنالیز تطبیقی متعارفی (CCA) برای گونه­های دارکوب در فصل تابستان

Table 2. The results of canonical correspondence analysis (CCA) for woodpecker species in summer

 

 

محورها

 

 

 

اصطلاح

4

3

2

1

مجموع

مقادیر ویژه

253/0

368/0

066/0

159/0

846/0

همبستگی بین گونه های پرنده و متغیر های محیط زیستی

000/0

000/0

392/0

617/0

 

درصد واریانس تجمعی گونه ها

100.0

1/70

6/26

8/18

 

درصد واریانس تجمعی رابطه بین گونه و متغیر محیط زیستی

0/0

0/0

100.0

7/70

 

مجموع کل مقادیر ویژه متعارف

 

 

 

225/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 4- نمودار رسته­بندی دو محور اولیه تحلیل تطبیقی متعارف برای سه گونه دارکوب با متغیرهای محیط زیستی در فصل تابستان.


Figure 4. Ordination diagram of the first two axes of CCA for three woodpecker species and environmental variables in summer

 

 

فلش­ها نشان­دهنده متغیرهای محیط زیستی، مثلث­ها نشان­دهنده طبقات ارتفاعی و ستاره­ها نشان­دهنده گونه­های دارکوب هستند. (c1) محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (c2) محور دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (c3) محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (20Dbh) تعداد درختان با قطر برابر سینه بیشتر از 20 سانتی­متر، (n.s) تعداد خشکه­دار، (n.f) تعداد درخت مرده افتاده، (p.t) درصد کنده و شاخه افتاده کف جنگل، (Dbh20) تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر، (cc) درصد تاج­پوشش، (H.20) تعداد درختان با ارتفاع بیش از 20 متر، (H.10-20) تعداد درختان با ارتفاع بین 10 تا20 متر، (Bas) مساحت پایه­ای درختان، (Black woodpecker) دارکوب سیاه، (Great spotted woodpecker) دارکوب خالدار بزرگ و (Green spotted woodpecker) دارکوب سبز.

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 3- نتایج آنالیز تطبیقی متعارفی (CCA) برای گونه­های دارکوب در فصل پاییز

Table 3. The results of canonical correspondence analysis for woodpecker species in fall

 

 

محورها

 

 

 

اصطلاح

4

3

2

1

مجموع

مقادیر ویژه

214/0

331/0

040/0

146/0

731/0

همبستگی بین گونه های پرنده و متغیر های محیط زیستی

000/0

000/0

388/0

559/0

 

درصد واریانس تجمعی گونه ها

100.0

7/70

4/25

9/19

 

درصد واریانس تجمعی رابطه بین گونه و متغیر محیط زیستی

0/0

0/0

100.0

6/78

 

مجموع کل مقادیر ویژه متعارف

 

 

 

186/0

 

 

شکل5- نمودار رسته­بندی دو محور اولیه تحلیل تطبیقی متعارف برای سه گونه دارکوب با متغیرهای محیط زیستی در فصل پاییز.


Figure 5. Ordination diagram of the first two axes of CCA for three woodpecker species and environmental variables in fall

 

فلش­ها نشان­دهنده متغیرهای محیط زیستی، مثلث­ها نشان­دهنده طبقات ارتفاعی و ستاره­ها نشان­دهنده گونه­های دارکوب هستند. (c1) محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (c2) محور دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (c3) محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، (20Dbh) تعداد درختان با قطر برابر سینه بیشتر از 20 سانتی­متر، (n.s) تعداد خشکه­دار، (n.f) تعداد درخت مرده افتاده، (p.t) درصد کنده و شاخه افتاده کف جنگل، (Dbh20) تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر، (cc) درصد تاج­پوشش، (H.20) تعداد درختان با ارتفاع بیش از 20 متر، (H.10-20) تعداد درختان با ارتفاع بین 10 تا20 متر، (Bas) مساحت پایه­ای درختان، (Black woodpecker) دارکوب سیاه، (Great spotted woodpecker) دارکوب خالدار بزرگ و (Green spotted woodpecker) دارکوب سبز.

 

بحث و نتیجهگیری

دارکوب سیاه

نتایج نشان می­دهد که نحوه پراکنش دارکوب سیاه در فصل تابستان وابستگی بالایی با ارتفاع دارد و بیشترین تعداد مشاهدات این گونه مربوط به محدوده­ی ارتفاعی 1000-700 متر بوده است. بر اساس نتایج مشخص شد در فصل تابستان دارکوب سیاه در محور اولیه تحلیل تطبیقی متعارف دارای بیشترین وابستگی با متغیرهای مساحت پایه­ای درختان، محور اول و دوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، تعداد خشکه­دار، تعداد درختان با ارتفاع بیشتر از 20 متر و درصد تاج­پوشش بوده است. برای فصل پاییز نیز ارتفاع به­عنوان عاملی موثر در نحوه پراکنش دارکوب سیاه به­دست آمد. نتایج نشان داد که برای فصل پاییز در محور اولیه تحلیل تطبیقی متعارف دارکوب سیاه به ترتیب دارای بیشترین وابستگی با تعداد درختان با ارتفاع بیشتر از 20 متر، مساحت پایه­ای درختان و تعداد درختان با قطر برابر سینه بیشتر از 20 سانتی­متر بوده است. همچنین این گونه در محور دوم تحلیل تطبیقی متعارف با شیب، تعداد خشکه­دار، تعداد درخت مرده افتاده و محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی وابستگی نشان داد.

مطابق نتایج به­دست آمده در مورد رابطه دارکوب سیاه با محور اول و دوم تحلیل تطبیقی، گونه­های درختی که دارای کمترین فاصله از محور اول و دوم نمودار هستند نقش مثبت بیشتری در تعیین نحوه پراکنش این گونه خواهند داشت. مطابق شکل 2 و 3 گونه درختی راش دارای کمترین فاصله نسبت به محور اول و دوم و بیشترین فاصله از محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی می­باشد. بر این اساس در مناطقی که گونه­ی درختی راش فراوان­تر باشد، حضور این گونه پر­ رنگ­تر خواهد بود. به­طور کلی ساختار توده جنگلی در تراکم و توزیع دارکوب سیاه نقش مهمی ایفا می‌کند. با افزایش ارتفاع در منطقه مورد مطالعه ساختار پوشش گیاهی تغییر کرده و عمدتاً توده­های جنگلی بالغ با غالبیت درختان راش مرتفع و قطور دیده می­شود و شرایط زیست دارکوب سیاه را مهیا می­سازد. دیگر مطالعات انجام شده روی درختان مورد استفاده دارکوب سیاه نیز نشان داده که تمامی درختان آشیانه­ای و نشیمنگاهی انتخاب شده توسط این گونه در درختان راشی که در توده­های خالص راش وجود داشتند، قرار داشته است (18). همچنین بنابر سایر مطالعات، دارکوب سیاه عمدتاً جنگل‌های قدیمی دارای درصد بالایی از درختان راش و با مساحت پایه‌ای بیشتر از 20 متر مربع بر هکتار را ترجیح می‌دهد و تمایل کمتری به اشغال پلات­هایی با درختان سوزنی­برگ دارد (3). تراکم خشکه‌دارها که به‌عنوان مکان تغذیه‌ای برای این گونه مطرح هستند در این مناطق بالاست. درختان مرده در جنگل‌های کهن­سال معمولا به عنوان زیر لایه‌های تغذیه‌ای توسط دارکوب سیاه انتخاب می­شوند (19). رابطه مثبت بین حضور گونه با تعداد خشکه­دار، مشخصه زیستگاهی است که مرتبط با فراوانی طعمه برای دارکوب‌ها است (9). طبق نتایج، قطر برابر سینه درختان نیز به­عنوان متغیری اثرگذار در نحوه انتخاب زیستگاه توسط این گونه مطرح است. مطالعات فرناندز و آزکونا (1996) نیز تایید کننده اهمیت متغیر قطر برابر سینه درختان برای دارکوب سیاه است (3). بر اساس تحقیقات انجام شده در ژاپن میانگین قطر برابر سینه (Dbh) درختان آشیانه‌ای و نشیمن گاهی استفاده شده توسط دارکوب سیاه بیش از 60 سانتی‌متر است (18). این دارکوب از اشغال مناطقی با درصد تاج­پوشش کم یا متوسط نیز امتناع می‌کند (20).

دارکوب خالدار بزرگ

بر اساس سایر نتایج به­دست آمده در مورد دارکوب خالدار بزرگ هیچ مدرکی برای اثبات رابطه بین پراکنش این گونه و ارتفاع وجود ندارد. در واقع ارتفاع عامل محدود کننده­ پراکنش دارکوب خالدار بزرگ در منطقه مورد مطالعه نیست. برای فصل تابستان این گونه در محور اولیه تحلیل تطبیقی متعارف با محور سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی و در محور دوم تحلیل تطبیقی متعارف با تعداد درخت مرده افتاده روی زمین و درصد کنده و شاخه افتاده وابستگی نشان داد. همچنین در فصل پاییز این گونه در محور دوم تحلیل تطبیقی متعارف با محور اول نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، درصد تاج­پوشش و محور دوم و سوم نمودار تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی وابستگی نشان داد. اساس نتایج به­دست آمده در مورد رابطه این گونه با محور اول، دوم و سوم تحلیل تطبیقی ماتریس گونه­های درختی، نوع گونه درختی عامل موثری در تعیین نحوه پراکنش این گونه محسوب نمی­شود. نتایج مطالعات نشان داده هیچ مدرکی برای اثبات رابطه بین حفرات آشیانه‌ای و نوع گونه‌ی درختی وجود ندارد (21) بلکه نوع گونه‌ی درختی مورد استفاده به شرایط تجزیه‌ای درخت وابسته است. بر اساس تحقیقات، قطر برابر سینه بیشتر درختان مورد استفاده دارکوب خالدار بزرگ 28 سانتی‌متر و یا بیشتر و حداقل قطر مشاهده شده 18 سانتی‌متر بوده است (22) همچنین ویژگی‌های ارتفاع حفرات آشیانه‌ای نشان داده است که آشیانه می‌تواند در ارتفاع 3/0 تا 30 متری درخت حفر شود که این عامل به سن خشکه‌دار، حاصلخیزی خاک و گونه درختی که برای آشیان‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد بستگی دارد. بنابراین ارتفاع و قطر برابر سینه درختان نیز به­عنوان عامل محدود کننده در نحوه پراکنش این گونه در منطقه مورد مطالعه محسوب نمی­شوند. این گونه گستره‌خانه بزرگی دارد و از درختان بزرگ مرده یا زنده استفاده می‌کند (11). این گونه توانایی استفاده از درختان زنده برای آشیان‌سازی را داراست و از این نظر نیز، گونه‌ای انطباق‌پذیر است. با توجه به نتایج متناقض بدست آمده در مطالعات مختلف به نطر می‌رسد که دارکوب خالدار بزرگ برای آشیان‌سازی قابلیت بیشتری در سازگار کردن خود برای استفاده از منابعی که از نظر محلی قابل دسترس هستند را داراست (23). بر اساس مطالعات انجام شده دارکوب خالدار بزرگ در بین گونه‌های خانواده Dendrocopos بیشترین انعطاف‌پذیری را از نظر تغذیه و آشیان‌سازی داراست (24). عمومی بودن این گونه از نظر تغذیه‌ای و تغییر رژیم تغذیه‌ای در فصــول مختلف از حشـرات به دانه‌های کاج یکی از دلایل انعطاف‌پذیری بالای این گونه است.

 

دارکوب سبز

نتایج نشان می­دهد که در مورد این گونه بیشترین تعداد مشاهدات در محدوده ارتفاعی 400-0 و 700- 400 متر بوده است و این گونه در فصل تابستان در محور اول تحلیل تطبیقی متعارف با متغیر تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر و تعداد درختان با ارتفاع 20-10 متر دارای وابستگی است. همچنین برای فصل پاییز این گونه در محور دوم تحلیل تطبیقی متعارف با متغیر تعداد درختان با قطر برابر سینه کمتر از 20 سانتی­متر، درصد کنده و شاخه و تعداد درخت مرده افتاده روی زمین دارای وابستگی است. از آنجایی که این گونه بیشتر عمل تغذیه خود را روی زمین انجام می­دهد، نسبت به دو گونه دیگر بیشتر در معرض مشاهده قرار دارد. همچنین تمایل این گونه به استفاده از درختان زنده برای آشیانه­سازی بیشتر است (25). زیستگاه دارکوب سبز معمولا جنگل­های خزان­کننده، زمین­های غیر­ محصور با درخت­های پراکنده و حاشیه جنگل بوده و در سوراخ­هایی که در درخت­ها ایجاد می­کند، آشیانه می­سازد. یکی از دلایل عدم حضور این گونه در مناطق مرتفع جنگل شصت کلاته وجود مناطق جنگلی انبوه همراه با تاج­پوشش متراکم و درختان قطور و مرتفع در ارتفاعات است. دلیل دیگر این مسئله بویژه در فصل زمستان وجود برف در مناطق مرتفع است که محدود کننده میزان دسترسی دارکوب سبز به مورچه­ها که هدف تغذیه­ای این گونه محسوب می­شوند، است. براساس نتایج، برخلاف دارکوب سیاه، دارکوب سبز نیز به مناطق مرتفع جنگل (1000-700 متر) وابسته نیست. با توجه به تعداد محدود فاکتورهای زیستگاهی تعیین­کننده­ی نحوه پراکنش این گونه به نظر می­رسد که این گونه نیز مانند دارکوب خالدار بزرگ دارای انعطاف­پذیری بالاتری در انتخاب مکان­های آشیانه­سازی مناسب است.

با توجه به نتایج مشخص شد که دارکوب سبز و خال­دار بزرگ انعطاف­پذیری بالاتری در نحوه انتخاب زیستگاه داشته و در مقابل دارکوب سیاه به زیستگاه‌های جنگلی با تیپ پوششی راشستان و ساختار جنگلی بالغ که دارای تراکم بالای خشکه­دار می­باشد، وابسته است. از این رو تلاش‌های حفاظتی در مورد این گونه می‌تواند شامل حفظ دست­نخوردگی و باقی گذاشتن خشکه‌دارها در منطقه و همچنین بهبود سیستم­های مدیریت جنگل و قطع انتخابی درختان باشد تا شرایط برای بقای مقدار کافی از درختان قطور و مرتفع فراهم شود. این پرنده می­تواند به عنوان گونه کانونی مطرح شود و بنابراین مدیریت حفاظتی باید در جهت کمک به ارائه زیستگاه مناسب این گونه باشد. چراکه تعداد زیادی از گونه­های هم­بوم دیگر وابسته به زیستگاه، یا منابع مشابهی خواهند بود. از طرف دیگر با توجه به فاکتورهای محدود موثر در نحوه پراکنش دارکوب خالدار بزرگ و دارکوب سبز به‌نظر می‌رسد که فعالیت‌های جنگلداری و برداشت درختان مرده نمی‌تواند محدودیت شدیدی برای این دو گونه دارکوب ایجاد کند (26).

Reference

  1. Roberge, J. M., Angelstam, P., Villard, M. A., 2008. Specialized woodpeckers and naturalness in hemiboreal forests - deriving quantitative targets for conservation planning. Biological conservation, Vol. 141, pp. 997-1012.
  2. Hagan, J. M., and Whitman, A. A., 2006. Biodiversity Indicators for Sustainable Forestry: Simplifying Complexity. Forest ecology, Vol. 104, pp. 203-210.
  3. Fernandez, C., and Azkona. P., 2010. Influence of forest structure on the density and distribution of the Whitebacked Woodpecker Dendrocopos leucotos and Black Woodpecker Dryocopus martius in Quinto Real (Spanish western Pyrenees). Bird Study, Vol. 43, pp. 305-313.
  4. Drever, M. C., and Martin, K., 2010. Response of woodpeckers to changes in forest health and harvest: Implications for conservation of avian biodiversity. Forest Ecology and Management, Vol. 259, pp. 958-966.
  1. District no. 1 book of Dr. Bahramnia Forestry Plan, 2006 (In Persian).
  2. District no. 2 book of Dr. Bahramnia Forestry Plan, 2006 (In Persian).
  3. Michakek, K. G., and Miettined, J., 2003. Dendrocopos major Great Spotted Woodpecker. BMP Update, Vol. 5(2), pp. 101- 184.
  1. Scott, D. A., and Adhami, A., 2006. An updated checklist of the birds of Iran. Podoces, Vol. 1, pp. 1-16.
  2. Peterson, R. T., Mountfort. G., Hollom. P. a. d., 1993. Birds of Britain and Europe. Houghton Mifflin Company. 280p.
  3. Mollet, P., Zbinden, N., Schmid, H., 2009. An increase in the population of woodpeckers and other bird species thanks to an increase in the quantities of deadwood. Schweizerische Zeitschrift fur Forstwesen, Vol. 160, pp. 334-340.
  4. Wiktander, U., Olsson, O., Nilsson, S. G., 2001. Seasonal variation in home-range size, and habitat area requirement of the lesser spotted woodpecker (Dendrocopos minor) in southern Sweden. Biological Conservation, Vol. 100, pp. 387-395.
  5. Zhen-biao, j., Tao, w., Jun-bao, w., Jia-fu, H., You-qing, l., Lin-ju, F., Lin-sheng, L., 2008. Seasonal diet of the Great Spotted Woodpecker (Picoides major) in shelterwood plantations of Wulate Qianqi County Inner Mongolia. China, Vol. 10, pp. 119-124.
  6. Mori. S., 2005. Foraging habitat use by the Great Spotted Woodpecker Dendrocopos major in a fragmented forest landscape. Ornithological Science, Vol. 4, pp. 179-182.
  7. Bibby, C. J., Burgess, N. D., Hill, D. A., 2000. Bird Census Techniques. London: Academic Press. 302 p.
  8. Watson, J. E. M., Whittaker, R. J., Dawson, T. P., 2004. Habitat structure and proximity to forest edge affect the abundance and distribution of forest-dependent birds in tropical coastal forests of southeastern Madagascar. Biological Conservation, Vol. 120, pp. 311-327.
  9. Marsden, S. J., Whiffin, M., Galetti, M., 2001. Bird diversity and abundance in forest fragments and Eucalyptus plantations around an Atlantic forest reserve, Brazil. Biodiversity and Conservation, Vol. 10, pp. 737-751.
  10. Antongiovanni, M., and Metzger, J. P., 2005. Influence of matrix habitats on the occurrence of insectivorous bird species in Amazonian forest fragments. Biological Conservation, Vol. 122, pp. 441-445.
  11. Castelletta, M., Thiollay, J. M., Sodhi, N. S., 2005. The effects of extreme forest fragmentation on the bird community of Singapore Island. Biological conservation, Vol. 121, pp. 135-155.
  12. Mahoro, S., Yanagihara, C., Fujii, T., Yui, M., 2008. Nest and roost tree characteristics of the Black Woodpecker Dryocopus martius in northern Honshu, Japan. Tohoku Journal of Forest Science, Vol. 13, pp. 1-17.
  13. Rolstad, J., Majewski, P., Rolstad, E., 1998. Black woodpecker use of habitats and feeding substrates in a managed Scandinavian forest. Journal of Wildlife Management, Vol. 62, pp. 11-23.
  14. Bocca, M., Carisio, L., Rolando, A., 2007. Habitat use, home ranges and census techniques in the Black Woodpecker Dryocopus martius in the Alps. Ardea, Vol, 95. pp, 17-29.
  15. Kosinski, Z., 2006. Factors affecting the occurrence of middle spotted and great spotted woodpeckers in deciduous forests -a case study from Poland. Ann. Zool. Fennici, Vol. 43, pp. 198-210.
  16. Smith, K. W., 1997. Nest site selection of great spotted woodpecker Dendrocopos major in two oak woods in southern England and its implications for woodland management. Biological Conservation, Vol. 80, pp. 283-288.
  17. Pasinelli, G., 2007. Nest site selection in middle and great spotted woodpeckers Dendrocopos medius & D. major: implications for forest management and conservation. Biodiversity Conservation, Vol. 16, pp. 1283-1298.
  1. Smith. K. W., 2007. The utilization of dead wood resources by woodpeckers in Britain. Ibis, Vol. 149, pp. 183-192.
  2. Mazgajski., T. D., 1998. Nest-site characteristic of Great spotted woodpecker Dendrocopos major in central Poland. Polish journal of ecology, Vol. 56, pp. 33-41.


1- دانش­آموخته کارشناسی ارشد محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان * (مسوول مکاتبات)

2- استادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3- دانش­آموخته کارشناسی ارشد محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان

1- MSc Graduated Student of Environmental, Faculty of Fisheries and Environment, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources.Gorgan, Iran. *(Corresponding Author)

2- Assistant Professor, Department of Environmental, Faculty of Fisheries and Environment, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources.Gorgan, Iran.

3- MSc Graduated Student of Environmental, Faculty of Natural Resources, Esfahan University of Technology. Esfahan, Iran.

1- Correspondence Analysis

2- Eigenvalue

  1. Roberge, J. M., Angelstam, P., Villard, M. A., 2008. Specialized woodpeckers and naturalness in hemiboreal forests - deriving quantitative targets for conservation planning. Biological conservation, Vol. 141, pp. 997-1012.
  2. Hagan, J. M., and Whitman, A. A., 2006. Biodiversity Indicators for Sustainable Forestry: Simplifying Complexity. Forest ecology, Vol. 104, pp. 203-210.
  3. Fernandez, C., and Azkona. P., 2010. Influence of forest structure on the density and distribution of the Whitebacked Woodpecker Dendrocopos leucotos and Black Woodpecker Dryocopus martius in Quinto Real (Spanish western Pyrenees). Bird Study, Vol. 43, pp. 305-313.
  4. Drever, M. C., and Martin, K., 2010. Response of woodpeckers to changes in forest health and harvest: Implications for conservation of avian biodiversity. Forest Ecology and Management, Vol. 259, pp. 958-966.
  1. District no. 1 book of Dr. Bahramnia Forestry Plan, 2006 (In Persian).
  2. District no. 2 book of Dr. Bahramnia Forestry Plan, 2006 (In Persian).
  3. Michakek, K. G., and Miettined, J., 2003. Dendrocopos major Great Spotted Woodpecker. BMP Update, Vol. 5(2), pp. 101- 184.
  1. Scott, D. A., and Adhami, A., 2006. An updated checklist of the birds of Iran. Podoces, Vol. 1, pp. 1-16.
  2. Peterson, R. T., Mountfort. G., Hollom. P. a. d., 1993. Birds of Britain and Europe. Houghton Mifflin Company. 280p.
  3. Mollet, P., Zbinden, N., Schmid, H., 2009. An increase in the population of woodpeckers and other bird species thanks to an increase in the quantities of deadwood. Schweizerische Zeitschrift fur Forstwesen, Vol. 160, pp. 334-340.
  4. Wiktander, U., Olsson, O., Nilsson, S. G., 2001. Seasonal variation in home-range size, and habitat area requirement of the lesser spotted woodpecker (Dendrocopos minor) in southern Sweden. Biological Conservation, Vol. 100, pp. 387-395.
  5. Zhen-biao, j., Tao, w., Jun-bao, w., Jia-fu, H., You-qing, l., Lin-ju, F., Lin-sheng, L., 2008. Seasonal diet of the Great Spotted Woodpecker (Picoides major) in shelterwood plantations of Wulate Qianqi County Inner Mongolia. China, Vol. 10, pp. 119-124.
  6. Mori. S., 2005. Foraging habitat use by the Great Spotted Woodpecker Dendrocopos major in a fragmented forest landscape. Ornithological Science, Vol. 4, pp. 179-182.
  7. Bibby, C. J., Burgess, N. D., Hill, D. A., 2000. Bird Census Techniques. London: Academic Press. 302 p.
  8. Watson, J. E. M., Whittaker, R. J., Dawson, T. P., 2004. Habitat structure and proximity to forest edge affect the abundance and distribution of forest-dependent birds in tropical coastal forests of southeastern Madagascar. Biological Conservation, Vol. 120, pp. 311-327.
  9. Marsden, S. J., Whiffin, M., Galetti, M., 2001. Bird diversity and abundance in forest fragments and Eucalyptus plantations around an Atlantic forest reserve, Brazil. Biodiversity and Conservation, Vol. 10, pp. 737-751.
  10. Antongiovanni, M., and Metzger, J. P., 2005. Influence of matrix habitats on the occurrence of insectivorous bird species in Amazonian forest fragments. Biological Conservation, Vol. 122, pp. 441-445.
  11. Castelletta, M., Thiollay, J. M., Sodhi, N. S., 2005. The effects of extreme forest fragmentation on the bird community of Singapore Island. Biological conservation, Vol. 121, pp. 135-155.
  12. Mahoro, S., Yanagihara, C., Fujii, T., Yui, M., 2008. Nest and roost tree characteristics of the Black Woodpecker Dryocopus martius in northern Honshu, Japan. Tohoku Journal of Forest Science, Vol. 13, pp. 1-17.
  13. Rolstad, J., Majewski, P., Rolstad, E., 1998. Black woodpecker use of habitats and feeding substrates in a managed Scandinavian forest. Journal of Wildlife Management, Vol. 62, pp. 11-23.
  14. Bocca, M., Carisio, L., Rolando, A., 2007. Habitat use, home ranges and census techniques in the Black Woodpecker Dryocopus martius in the Alps. Ardea, Vol, 95. pp, 17-29.
  15. Kosinski, Z., 2006. Factors affecting the occurrence of middle spotted and great spotted woodpeckers in deciduous forests -a case study from Poland. Ann. Zool. Fennici, Vol. 43, pp. 198-210.
  16. Smith, K. W., 1997. Nest site selection of great spotted woodpecker Dendrocopos major in two oak woods in southern England and its implications for woodland management. Biological Conservation, Vol. 80, pp. 283-288.
  17. Pasinelli, G., 2007. Nest site selection in middle and great spotted woodpeckers Dendrocopos medius & D. major: implications for forest management and conservation. Biodiversity Conservation, Vol. 16, pp. 1283-1298.
  1. Smith. K. W., 2007. The utilization of dead wood resources by woodpeckers in Britain. Ibis, Vol. 149, pp. 183-192.
  2. Mazgajski., T. D., 1998. Nest-site characteristic of Great spotted woodpecker Dendrocopos major in central Poland. Polish journal of ecology, Vol. 56, pp. 33-41.