مکان یابی مناطق تجاری منطقه 17 شهر تهران با استفاده از منطق فازی و AHP

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ⃰⃰ (مسوول مکاتبات)

2 استادیار، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/jest.2019.13957

چکیده

زمینه و هدف: امروزه مکان‌یابی کاربری‌های شهری با استفاده از GIS در برنامه‌ریزی شهری از اهمیت زیادی برخوردار است. کاربری‌های تجاری یکی از کاربری‌های مهم شهری است که سایر فعالیت‌های مهم شهری را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. شایان ذکر است که انسان به صورت فعالانه با فضا برخورد می‌کند و همواره با آن در داد و ستد اطلاعات است. فرد با قرارگیری در یک مکان مناسب از منظر محیط زیستی و دریافت اطلاعات توسط حواس خود قادر خواهد بود که به محیط پاسخ فعال داده و توجه خود را به آن محیط معطوف کند. با توجه به این موارد دوری از بیمارستان، راه آهن و پمپ بنزین و نزدیکی به مکان‌های طبیعی مانند پارک، مولفه های ذهنی سیما و منظر از جمله صمیمیت، اصالت و سرزندگی را تحت تاثیر قرار داده و در دعوت کنندگی افراد تاثیرگذار خواهد بود.
روش‌بررسی: در این راستا معیارهای مناسب با مطالعه اسنادی تدوین و با استفاده از مدل AHP ارزش هر یک از معیار‌ها نسبت به دیگر معیار‌ها مشخص گردید و به هر یک از معیارهای مربوطه وزن‌هایی اختصاص یافت. در نهایت وزن‌های حاصله در لایه‌های معیارها ضرب گردید و با استفاده از ترکیبات فازی، لایه‌ها ترکیب شدند.
یافته‌ها : تلفیق داده‌ها نشان داد که ناحیه 2 با وضعیت مطلوب‌تر نسبت به ناحیه 1 و این ناحیه نیز با وضعیت بهتر نسبت به ناحیه 3 از اهمیت متفاوتی برخوردارند که در آخر بهترین محل‌های ایجاد مرکز تجاری در هر 3 ناحیه مشخص گردید.
بحث و نتیجه‌گیری : منطقه 17 تهران با بیش از 358 هزار نفر جمعیت دارای 3 ناحیه شهرداری می‌باشد که نبود دسترسی مناسب موجب افزایش هزینه‌های دسترسی به خدمات شهری شده است. بدین منظور تحقیق حاضر با تبیین شاخص‌های مناسب و با بهره‌گیری از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی به مکان یابی مناطق تجاری در منطقه 17 پرداخته و مکان‌های مناسب در هر یک از نواحی شهرداری برای استقرار کاربری مذکور انتخاب شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره دو ، اردیبهشت 98

                                        

 

مکان یابی مناطق تجاری منطقه 17 شهر تهران با استفاده از منطق فازی و AHP

 

محمد حیدر علی[1]*

Mzsn1366@gmail.com

سعید کریمی2

 

تاریخ دریافت:13/08/94

تاریخ پذیرش:03/06/95

 

چکیده

زمینه و هدف: امروزه مکان‌یابی کاربری‌های شهری با استفاده از GIS در برنامه‌ریزی شهری از اهمیت زیادی برخوردار است. کاربری‌های تجاری یکی از کاربری‌های مهم شهری است که سایر فعالیت‌های مهم شهری را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. شایان ذکر است که انسان به صورت فعالانه با فضا برخورد می‌کند و همواره با آن در داد و ستد اطلاعات است. فرد با قرارگیری در یک مکان مناسب از منظر محیط زیستی و دریافت اطلاعات توسط حواس خود قادر خواهد بود که به محیط پاسخ فعال داده و توجه خود را به آن محیط معطوف کند. با توجه به این موارد دوری از بیمارستان، راه آهن و پمپ بنزین و نزدیکی به مکان‌های طبیعی مانند پارک، مولفه های ذهنی سیما و منظر از جمله صمیمیت، اصالت و سرزندگی را تحت تاثیر قرار داده و در دعوت کنندگی افراد تاثیرگذار خواهد بود.

روش‌بررسی: در این راستا معیارهای مناسب با مطالعه اسنادی تدوین و با استفاده از مدل AHP ارزش هر یک از معیار‌ها نسبت به دیگر معیار‌ها مشخص گردید و به هر یک از معیارهای مربوطه وزن‌هایی اختصاص یافت. در نهایت وزن‌های حاصله در لایه‌های معیارها ضرب گردید و با استفاده از ترکیبات فازی، لایه‌ها ترکیب شدند.

یافته‌ها : تلفیق داده‌ها نشان داد که ناحیه 2 با وضعیت مطلوب‌تر نسبت به ناحیه 1 و این ناحیه نیز با وضعیت بهتر نسبت به ناحیه 3 از اهمیت متفاوتی برخوردارند که در آخر بهترین محل‌های ایجاد مرکز تجاری در هر 3 ناحیه مشخص گردید.

بحث و نتیجه‌گیری : منطقه 17 تهران با بیش از 358 هزار نفر جمعیت دارای 3 ناحیه شهرداری می‌باشد که نبود دسترسی مناسب موجب افزایش هزینه‌های دسترسی به خدمات شهری شده است. بدین منظور تحقیق حاضر با تبیین شاخص‌های مناسب و با بهره‌گیری از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی به مکان یابی مناطق تجاری در منطقه 17 پرداخته و مکان‌های مناسب در هر یک از نواحی شهرداری برای استقرار کاربری مذکور انتخاب شده‌اند.

واژه های کلیدی : مکان‌یابی، مناطق‌تجاری، سیستم اطلاعات جغرافیایی، منطق ‌فازی، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، منطقه 17 تهران.‌

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.2,April, 2019

 

 

 

 

 


Commercial Areas Locate Region 17 of Tehran Using Fuzzy AHP Method

 

Mohammad Heydar Ali [2] *

Mzsn1366@gmail.com

Saeed Karimi[3]

Admission Date: August 24, 2016

Data Received: November 4, 2015

 

Abstract

Background and Objective: The urban location with the use of GIS in urban planning is very important. Commercial usage is one the most important urban usage wich affects other urban activities. It is worth noting that people are actively deal with space and always with the business and related information. Individual placement in a convenient location from an environmental perspective and getting it by all senses will be able to actively respond to the environment and it will draw the attention to the environment. Due to the remoteness of the hospitals, railway stations and close to natural areas such as parks, subjective factors such as the appearance of intimacy, originality and vitality affected and will affect the ability to invite people.

Method: In this regard, appropriate measures to study the documents formulation and using the AHP model value of each criterion, relative to other criteria determined and to each of the relevant criteria weights. Finally, the resulting weights in layers of criteria and multiplication using fuzzy compounds   layers were combined.

Results: Integrated data showed that the 2 with more favorable situation than the 1 and the area as well as with situation better than 3 areas with different importance is the best place to create trade center.

Conclusion: Region 17 of Tehran withpopulation of more than 358 thousands suffers from adequate access to 3 district municipality and this matter makes the costs of access to urban services increase. Therefore, this study explains appropriate indicators and geographic information systems to locate suitable commercial places in the region in each explained municipal areas which have been chosen for the establishment.

 

Keywords: Locations, Current locations, GIS, Fuzzy logic, Analytical Hierarchy Process (AHP), Tehran District 17.

 

مقدمه


در دنیای پیشرفته و پیچیده امروز، تصمیم‌گیری صحیح علمی و به موقع نقش بسیار مهم و تعیین کننده‌ای در شکست یا موفقیت هر پروژه دارد (1). از آن‌جا که موضوع اصلی برنامه‌ریزی شهری، ساماندهی کالبدی شهر بر اساس عدالت اجتماعی ، کارایی و کیفیت محیطی است، بنابراین مکان‌گزینی مناسب فعالیت ها اهمیت ویژه‌ای می‌یابد که در این راستا لازم است مدیریت شهری به تامین نیاز همه اقشار جامعه و رفاه حال شهروندان توجه داشته باشد (2). از کاربری‌های مهم شهری کاربری تجاری است که کاربری‌های دیگر شهر را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد، زمین مورد نیاز برای کاربری تجاری به شعاع عمل‌کرد آن بستگی دارد که از سطح واحد همسایگی شروع و تا منطقه شهری و بالاتر از آن را شامل می‌شود(3). از جمله خدمات شهری که به موجب قانون شهرداری‌ها ارایه آن به عهده مدیریت شهری است، ایجاد بازار روز و میادین میوه و تره‌بار به منظور عرضه سریع و مناسب مایحتاج روزانه شهروندان است. (4). بی‌تردید عمده‌ترین اثر رشد شتابان شهر‌نشینی و رشد بی‌رویه نواحی شهری به هم خوردن توزیع خدماتی و نارسایی سیستم خدماتی است که بدون استثناء در اکثر شهر‌های کشور ظاهر شده و منجر به گسیختگی ساختار فضایی و ساختاری شهرها می‌شود (5)، به نحوی که در شهر‌های بزرگ یا حتی متوسط کشور بیش‌تر کالاهای اساسی و حتی مورد نیاز روزانه مردم بدون توجه به محل سکونت آن‌ها در مرکز تجاری شهر یافت می‌شوند که این ناشی از عدم مکان‌یابی بهینه مراکز تجاری و خدماتی است (6). این عامل باعث افزایش ترافیک در مرکز شهر و اختصاص دادن زمان بیش‌تر برای خرید این نوع کالاها، عدم کارایی تجاری موجود و به هم خوردن نظام سلسله مراتبی مراکز تجاری در شهر و استفاده نادرست از فضاهای شهری شده و در کل با شاخص‌های توسعه پایدار شهری ناسازگار است (7). مدل توسعه پایدار شهری همانند رویکرد مدل‌های رایج توسعه و رشد، توسعه را امر مدرنیزاسیون جهانی بر طبق خواسته ها و راه و روش غربی می‌داند (8). این مدرنیزاسیون در جهان، باعث آثار منفی شدیدی شد که می‌توان به شهرنشینی بی‌رویه در کشورهای جنوب، تفاوت اقتصادی در بین مناطق و فاصله‌های طبقاتی، فقر، افزایش بیماری‌های واگیر، مصرف بی‌رویه منابع و ذخایر معدنی و طبیعی در کشورهای صنعتی و کشورهای جنوب اشاره کرد (9). توسعه پایدار شهری اهمیت به سزایی در دل مفهوم توسعه پایدار دارد (10). ساختن جامعه شهری شهروند مدار، سالم و کارا که در بر‌گیرنده مساکن زیست‌پذیر و امنیت منطقه‌‌ای و اکولوژیکی، با سطح بالای کیفیت زندگی باشد، از اولویت‌های اساسی برای راهبرد‌های توسعه کلان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شهرها محسوب می‌شود (11). در حالی که یکی از مهم‌ترین کارکردها در شهرهای امروزی در قالب فرآیند تجارت و خدمات‌ رسانی تجلی یافته است، در این میان تعادل بین مراکز خدمات رسان و افراد در حوزه بهره مندی از خدمات از ویژگی‌ها و عناصر مهم محسوب می شود (12). هنگامی که مراکز تجاری با توجه به گسترده وظایف آن‌ها از کارکرد مناسبی برخوردار نباشند، بدون شک حتی در صورت وجود کالاها و خدمات به اندازه کافی، مصرف کنندگان به همه کالاها و خدمات مورد نیاز خود در اسرع وقت و با قیمت مناسبی دست نخواهند یافت و هدف کلی نظام اقتصادی و شهری که تامین نیازهای اصلی شهروندان است تامین نخواهد گردید (13). با وجود یک دهه از هزاره سوم و دوره جدید شهر نشینی هنوز در بسیاری از شهرهای کشور ارایه تسهیلات و خدمات شهری هم‌پای رشد جمعیت نبوده (14) و علاوه بر کمبود‌های موجود در مراکز تجاری و خدمات شهری، استقرار و مکان‌یابی بهینه مراکز تجاری نوین شهری و توجه نکردن به نقش آن در ارایه خدمات به شهروندان از مسایل و معضلات مشترک شهرهاست، توسعه مراکز تجاری نوین در نواحی شهری نه تنها می‌تواند به ارتقاء عملکرد مرکز اصلی شهر منجر شود (15)، بلکه در صورت برنامه‌ریزی مناسب به گسترش روابط منطقه‌ای شهر و بهبود جایگاه اقتصادی آن خواهد انجامید (16). به دلیل صرف هزینه‌های زیاد جهت احداث و ایجاد مراکز خدماتی، تعیین مکان مناسب برای مراکز فوق به نحوی که همه شهروندان بتوانند به صورت مناسب از آن بهرمند شوند بسیار مهم و ضروری است. در این میان پارکینگ‌ها با قرار گرفتن در فاصله‌ای متناسب باعث دسترسی بهینه افراد شده و به احساس امنیت نسبت به خودرو شخصی افراد را تامین می کند (17). این مورد برای گردش‌گران داخلی که بیش‌تر با خودروی شخصی سفر می‌کنند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنا به گفته دیویدسون گردش‌گری تجاری به صورت سفر مردم برای اهدافی می‌باشد که با کارشان مرتبط است و از قدیمی‌ترین اشکال گردش‌گری به شمار می‌آید (18). امروزه شهرها یکی از پر بیننده‌ ترین مقاصد گردش‌گری جهان نیز به شمار می‌آیند که هر ساله پذیرای میلیون‌ها نفر گردش‌گرند، جهان گردی شهری اکنون به فعالیتی مهم بدل گشته است که جریان کارها، اقدام‌های اجتماعی و تغییرات فضایی فراوانی را به ویژه در کشور‌های اروپایی شکل می‌دهد و می‌تواند نفع اقتصادی خوبی برای شهر محسوب می‌شود (19). با توجه به موارد مذکور GIS به عنوان علم و فن مدیریت و تجزیه و تحلیل اطلاعات مکانی قادر است بسیاری از مشکلات مربوط  به مکان‌یابی مناطق تجاری را با توجیه اقتصادی قابل قبول رفع نماید (20). در سال‌های اخیر استفاده از منطق فازی به عنوان رویکردی که قادر است تا داده‌ها و متغیر‌های غیر دقیق را تحلیل و استنتاج کند، در علم اقتصاد با استقبال رو‌به‌رو شده است (21). استفاده از نظریه مجموعه فازی اجازه استفاده از اطلاعات کیفی و غیر قطعی را به تصمیم‌گیر می‌دهند. بر این اساس حل مسایل مربوط به تصمیم‌گیری چند معیاره با استفاده از منطق فازی رواج پیدا کرده است (22). هدف از این تحقیق که برای شناسایی مناطق تجاری در منطقه 17 تهران صورت می‌گیرد، توجه به پارامتر‌های محیط زیستی و معیارهای زیستی مانند دور بودن از مراکزی نظیر بیمارستان، پمپ بنزین و راه‌آهن می‌باشد که معمولآ با آلودگی‌هایی نیز همراه هستند همچنین نزدیکی به پارک و مراکز تفریحی که از لحاظ روحی و روانی تاثیرات مثبت بر افراد می‌گذارد، و به لحاظ امنیت مراکز پلیس در  نظر گرفته شده تا امنیت مراکز تجاری و مراکز جمعیتی بالا تامین شود، این مهم می‌تواند پیشنهاد مناسبی جهت ساخت مراکز تجاری با ارزش اقتصادی بالا با در نظر گرفتن مسایل محیط زیستی باشد.

مواد و روش‌کار

در دنیای پیشرفته امروز علوم کاربردی و فعالیت های عمرانی که بر روی زمین انجام می‌گیرد کم‌تر اقدامی است که بی‌نیاز از شناخت محیط و توان و استعدادهای آن باشد (23). در علوم مختلف مرتبط با زمین تنها ابزاری که قابلیت تجزیه و تحلیل توام داده‌های مکانی و توصیفی و سازماندهی و مدیریت آن‌ها را دارا می باشد، سامانه اطلاعات جغرافیایی می‌باشد (24). از سوی دیگر در مطالعات توسعه‌ای مهم‌ترین قسمت پژوهش، انتخاب شاخص‌های مناسب توسعه است. به طور کلی هدف از تنظیم شاخص‌ها، شناخت دقیق‌تر شرایط موجود در یک مقطع زمانی مشخص می‌باشد (25).

مواد

محدوده مورد مطالعه برای انجام تحقیق حاضر منطقه 17 تهران است که به عنوان مکان مورد مطالعه انتخاب گردید. این منطقه به علت این که در جانمایی مناطق تجاری با مشکلات معدودی مواجه است و نیز به علت عبور خط آهن شهری و بین شهری از این منطقه و فراهم نمودن دسترسی مناسب شهروندان منطقه 17 به مراکز تجاری و تامین نیازهای آن‌ها در سطح منطقه، کاهش سفرهای درون شهری، کاهش ترافیک و صرفه‌جویی در وقت و هزینه مصرف کنندگان و غیره انتخاب گردید. این منطقه در جنوب تهران می‌باشد که از شمال به خیابان قزوین، از جنوب به بزرگراه جوانه و از شرق به بزرگراه نواب وصل می‌شود، دارای 3 ناحیه و 14 محله می‌باشد که ناحیه دو با اختصاص بیش‌ترین مساحت، 3/39 درصد را به خود اختصاص می‌دهد. بعد از آن ناحیه یک با 8/31 درصد رتبه دوم و ناحیه سه با 9/28 درصد رتبه سوم را به خود اختصاص می‌دهد. اراضی این منطقه به شکل اراضی کاملآ مسطح با ارتفاع متوسط 1119 متر از سطح دریا و وسعتی معادل 794/3 هکتار است. شیب منطقه دارای جهت شمال غربی-جنوب شرقی می‌باشد. از نظر طبقه‌بندی شیب، دشت‌های آبرفتی منطقه دارای شیب ملایمی به طرف جنوب هستند. شکل (1) موقعیت منطقه را  بین مناطق شهر تهران و موقعیت‌های محله‌های شهری را در منطقه 17 شهرداری تهران نشان می‌دهد (26).

 

     

شکل 1- موقعیت محدوده مورد مطالعه (شهرداری تهران، 94)

Figure 1- Situation areas of study (Tehran municipality, 94)


 

 

روش کار


معیارهای مکان‌یابی

معیارهای انتخاب شده در این مکان‌یابی عبارت است از جمعیت بالای 3 هزار نفر، مترو، خیابان‌های اصلی، پارک، پلیس، راه‌آهن، پمپ بنزین و بیمارستان، آستانه جمعیتی نیز که یکی از موارد مهم در مکان‌یابی می‌باشد در جدول(1) برای هر واحد تجاری مشخص شده است.

 

 

جدول 1- آستانه جمعیتی برای هر واحد تجاری

Table 1- Population threshold for each business unity

واحد تجاری (خرده فروشی)

آستانه جمعیت

خواربارفروشی

750 تا 1000

قصابی

2000 تا 3000

نانوایی

4000 تا 5000

سبزی فروشی

4000 تا 5000

داروخانه

4000 تا 5000

روزنامه فروشی

4000 تا 5000

ابزارفروشی (سخت افزار )

4000 تا 5000

ماهی فروش

5000 تا 10000

اغذیه فروشی (رستوران )

5000 تا 10000

پوشاک فروشی

5000 تا 10000

 

 

بعد مترو و خیابان‌های اصلی که از مراکز جمعیتی بالا می‌باشند، پارک‌ها و مراکز تفریحی در سطح منطقه می‌توانند تأثیر مثبتی در انتخاب مکان مناسب داشته باشند. مورد دیگر نزدیکی به مراکز امنیتی مانند پلیس می‌تواند در امنیت واحد تجاری عامل مهمی باشد و موارد دیگری مانند راه‌آهن، پمپ بنزین و بیمارستان که دور بودن از این مناطق نیز می‌تواند در انتخاب یک مکان مناسب برای ما اهمیت داشته باشد. زیرا این سه مورد  در انتخاب مرکز تجاری از نظر اقتصادی تأثیرات منفی دارند، هم از نظر محیط زیستی گاهی با آلودگی‌های مختلفی همراه می‌باشند. جدول (2) معیارها و مشخصات آن ها را نشان می‌دهد. معیار ها به ترتیب اولویت :

 

جدول 2- معیار ها و مشخصات آن‌ها

Table 2- Creteria and their properties

مشخصات

معیار ها

شماره

تراکم بالای جمعیت، آستانه جمعیتی

جمعیت

1

مرکز جمعیتی با ارزش اقتصادی

مترو

2

دسترسی مناسب به واحد تجاری

خیابان‌های اصلی

3

مرکز تفریحی

پارک

4

مرکز امنیتی

پلیس

5

دارای آلودگی‌های صوتی

راه آهن

6

دارای آلودگی‌های شیمیایی

پمپ بنزین

7

دارای آلودگی‌های عفونی

بیمارستان

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

لایه‌های اولیه مورد نیاز

 

شکل 2- لایه‌های اولیه مورد نیاز برای مکان‌یابی مناطق تجاری

Figure 2- The primary layer is required to locate the commercial areas

روش وزن‌دهی AHP

 

مدل AHP یکی از کارآمدترین روش‌ها در زمینه تصمیم‌گیری و مکان‌یابی فعالیت‌های مختلف است که برای اولین بار در سال 1980 توسط توماس ال ساعتی مطرح شد (27). در این روش، با توجه به نظر و قضاوت تصمیم گیرنده، گزینه‌های مختلف تصمیم‌گیری به وسیله ماتریس‌های مقایسه زوجی با یک‌دیگر مقایسه می‌شوند تا وزن و اهمیت هر گزینه تعیین و در نهایت گزینه‌ای که بیش‌ترین وزن را دارد انتخاب شود بسیاری از محققان این روش را به سبب ایجاد دیدی شفاف از مساله با استفاده از معیارهای ارزیابی متعدد که سبب کاهش خطای تصمیم‌گیری می‌شود به کار می‌برند(28). نمودار زیر مدل تحلیلی مکان‌یابی مناطق تجاری را نشان می‌دهد.


 


 

نمودار 1- مدل تحلیلی مکان‌یابی مناطق تجاری منطقه 17 تهران

Diagram 1-The analytical model of locating commercial areas zone 17 of Tehran

 


منطق فازی

 

در منطق فازی میزان عضویت یک عنصر در یک مجموعه، با مقداری در بازه یک تا صفر تعریف می‌شود، درجه عضویت معمولا با یک تابع عضویت بیان می‌گردد که شکل تابع می‌تواند به صورت خطی، غیرخطی، پیوسته یا ناپیوسته باشد (29) و در واقع به تابعی که درجه عضویت هر عنصر را نسبت به یک مجموعه نشان می‌دهد تابع عضویت گفته می‌شود. توابع عضویت مختلفی وجود دارد که از جمله می‌توان به توابع عضویت مثلثی، ذوزنقه‌ای، گوسی، زنگوله و غیره اشاره کرد که در هر یک از آن‌ها توابع عضویت بر پایه مشخصه‌هایی که می‌گیرند شکل‌ شان فرق می‌کند (30). در این مدل به هر یک از پیکسل‌ها در هر نقشه عامل مقداری بین صفر تا یک اختصاص داده می‌شود که بیان‌گر میزان مناسب بودن محل پیکسل از دیدگاه معیار مربوطه برای هدف مورد نظر (مکان‌یابی مناطق تجاری) می‌باشد. می‌توان نقشه عامل را به گونه‌ای تهیه نمود که مقدار هر پیکسل شامل اهمیت نسبی عامل مربوطه در مقایسه با سایر عوامل مکان‌یابی نیز باشد. پس از تشکیل نقشه‌های مربوط به هر یک از فاکتور‌ها، مقادیر عضویت موجود در آن‌ها به کمک عمل‌گرهای فازی با یک‌دیگر ترکیب

 

می‌شوند(29). ﭘﻨﺞ ﻋﻤل‌گر ﻓﺎﺯی ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺿﺮﺏ ﻓﺎﺯی، ﺍﺟﺘﻤﺎع ﻓﺎﺯی، ﺍﺷﺘﺮﺍک ﻓﺎﺯی، ﺟﻤﻊ ﻓﺎﺯی ﻭ ﻓﺎﺯی ﮔﺎﻣﺎ برای ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻣﺠﻤﻮعه عوامل ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗﺮﺍﺭ می‌ﮔﻴﺮﻧﺪ که ﺩﺭ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎ
ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻋﻤل‌گر ﻫﺎی ﻓﺎﺯی ﻭﺍﺣﺪﻫﺎی ﻣﻜﺎنی ﻧﻘﺸﻪ ﺧﺮﻭجی ﺣﺎﻭی ﺩﺭﺟﻪ ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﺑﻮﺩ. به طور کلی الگوریتم جریانی فرآیند مکان‌یابی در نمودار زیر بیان شده است.

 

 

 

مکان‌یابی مناطق تجاری

 

نمودار 2- دیاگرام مدل پیشنهادی مکان‌یابی مناطق تجاری منطقه 17 تهران

Diagram 2- Business model diagram to locate of zone 17 of Tehran


 

نتایج و یافته‌ها


محاسبه وزن نهایی معیارها به روش AHP

پژوهش حاضر به مکان‌یابی مناطق تجاری در منطقه 17 شهر تهران پرداخته که با در نظر گرفتن پارامترهای محیط زیستی انجام گرفته است. معیارهای مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از جمعیت، مترو، خیابان، پارک، پلیس، راه‌آهن، پمپ بنزین و بیمارستان، در این میان ویژگی‌های جمعیتی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی مناطق تجاری به شمار می‌روند. تراکم و روند رشد جمعیت از مهم‌ترین عواملی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند و از آن‌جا که هر نوع برنامه‌ریزی برای مردم و جلب رضایت آن‌ها صورت می‌گیرد، مکان‌گزینی مناطق تجاری و نحوه پراکنش آن‌ها باید متناسب با تراکم جمعیت صورت گیرد. بر این اساس طبق شکل (3) مراکز جمعیتی بالای 3000 نفر شناسایی شده و بر این اساس بیش‌ترین ارزش به مکان‌هایی که در پایین نشان داده شده است، اختصاص می‌یابد.

 

 

 

 

شکل 2- مراکز جمعیتی بالای 3000 نفر

Figure 2- Over 3000 population centers

 

انجام مقایسات زوجی و ضریب اهمیت معیارها

معیارهایی که به آن‌ها اشاره شد به روش AHP مورد ارزیابی مقایسه‌ای قرار گرفتند و مقادیر عددی ترجیحات در مقایسه زوجی به دست آمدند،  که در جدول (3) نشان داده شده است.

 


جدول 3- شاخص ها در روش AHP

Table 3- Indicators and method AHP

ترجیحات

مقدار عددی

کاملآ مرجح، یا کاملا مطلوب

9

ترجیح یا مطلوبیت خیلی قوی

7

ترجیح یا مطلوبیت قوی

5

کمی مرجح یا کمی مطلوب‌تر

3

ترجیح یا مطلوبیت یکسان

1

ترجیحات بین فواصل فوق

2،4،6،8

 

بر مبنای جدول فوق برای هر معیار وزنی داده می‌شود، سپس معیار‌ها به صورت دوتایی با هم مقایسه می‌شوند، لازم به توضیح است که ماتریس مقایسه زوجی در روش AHP یک ماتریس معکوس است، یعنی اگر ترجیح یک به دو 5 است، ترجیح دو به یک  است. به عبارتی دیگر هر یک از مقایسه‌ها همانند جدول بالا به یکی از دو صورت زیر تعیین می‌شود (جدول 4).

 

 


جدول 4- ماتریس داوری مقایسات زوجی معیار ها

Table 4- Matrix of pair wise comparison judgment criteria

بیمارستان

پمپ بنزین

راه آهن

پلیس

پارک

خیابان

مترو

جمعیت

 

5

5

4

4

4

3

2

1

جمعیت

5

5

4

3

3

2

1

 

مترو

5

4

3

3

2

1

   

خیابان

5

4

3

2

1

     

پارک

4

3

2

1

       

پلیس

3

2

1

         

راه آهن

2

1

           

پمپ بنزین

1

             

بیمارستان

محاسبه وزن‌ها

 

ابتدا ارجحیت شاخص‌ها از لحاظ وزنی نسبت به یک‌دیگر با تشکیل جدول ماتریسی محاسبه می‌شود و سپس به طور خودکار نرم افزار ضرایب نهایی را محاسبه می‌کند که در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی محاسبه وزن‌های نسبی و محاسبه وزن‌های مطلق (نهایی) بر اساس وزن شاخص‌ها در مقایسه با وزن گزینه‌ها محاسبه می‌شود. وزن‌های نسبی از ماتریس‌های مقایسه زوجی به دست می‌آیند، در حالی که وزن مطلق رتبه نهایی هر گزینه می‌باشد که از تلفیق وزن‌های نسبی حاصل می‌گردند. وزن نهایی در یک سلسله مراتبی از مجموع حاصل جمع اهمیت معیارها در وزن گزینه‌ها به دست می‌آید. جدول (5) محاسبه وزن نهایی معیار‌ها را نشان می‌دهد.

 

 

جدول 5- وزن نهایی معیار ها

Table 5-The final weight standards

بیمارستان

پمپ بنزین

راه آهن

پلیس

پارک

خیابان

مترو

جمعیت

شاخص ها

3./.

4./.

6./.

9./.

12/.

15/.

21/.

30/.

وزن نهایی


 


تلفیق نقشه‌ها و به دست آوردن مکان مناسب با نرم افزار GIS

سیستم اطلاعات مکانی GIS به عنوان علم و فن مدیریت اطلاعات مکان مرجع، شامل اطلاعات سخت افزار، نرم افزار، اطلاعات مکانی و الگوریتم‌های تحلیلی است که به عنوان یکی از بهترین و کارآمد‌ترین راه حل‌های مدیریت بهینه اطلاعات محسوب می‌گردد. این علم و فن‌آوری امکان ذخیره‌‌سازی، بازیابی، به هنگام‌سازی، پردازش، نمایش و کاربرد اطلاعات مکان مرجع را در قالب یک سیستم متمرکز اطلاعاتی فراهم ساخته، ترکیب مدل‌‌سازی مکانی و GIS، منجر به تولید اطلاعات با کیفیت و کارایی بیش‌تر نمایش داده‌ها و مدل‌ها، توسعه راه حل‌های بهتر جهت مسایل مختلف مکان‌مند، دید بهتر به مسایل و کمک به نمایش متغیرهای مکانی مختلف می‌شود، هم‌چنین در ترکیب لایه‌ها و به دست آوردن لایه مناسب با کاربری مورد نظر کارآمد است. لایه‌های اولیه مورد نیاز برای مکان‌یابی طبق شکل (3) به دست می‌آید.

لایه‌های طبقه بندی شده

داده‌ها و لایه‌هایی که در مراحل قبل تهیه شدند، پس از وزن‌دهی به روش AHP، طبقه بندی شده سپس در قالب مدل منطق فازی و استفاده از توابع ترکیب و تلفیق گردیدند. لازم به توضیح است که مقادیر فاصله برای برخی از معیارها در نظر گرفته شده که در تعریف مقادیر فاصله معیارها، فاصله دسترسی و عمل‌کردی مدنظر می‌باشد. به عنوان مثال همان‌طور که قبلآ توضیح داده شد فاصله از مناطق جمعیتی یا فاصله مناسب از مکان‌های امنیتی مانند پلیس می‌باشد. بعد از تهیه همه لایه‌های داده ورودی، نقشه‌های خروجی تولید شده، لایه‌ها به 5 طبقه، طبقه بندی شدند. 1. محدودیت 2. به نسبت نا‌مناسب 3. به نسبت مناسب 4. مناسب و 5. کاملآ مناسب که در این طبقه بندی به ترتیب از رنگ قرمز برای محدودیت تا رنگ آبی برای مکان کاملا مناسب استفاده شده است. در شکل (4) لایه‌های طبقه بندی شده ارایه شده است.

 

 

شکل 4- لایه‌های طبقه بندی شده

Figure 4- Layer classification

لایه‌های فازی شده

 

تلفیق لایه‌های اطلاعاتی در هر مدل بدون در نظر گرفتن ارزش هر یک از لایه‌های اطلاعاتی و واحد‌های مربوط به آن‌ها نمی‌تواند نتایج درستی را در برداشته باشد. در منطق فازی، مساله قطعیت موجود در منطق بولین وجود ندارد و هر لایه در مقیاس بین صفر و یک درجه بندی می‌شود، یعنی عدد یک بالاترین مطلوبیت و عدد صفر فاقد مطلوبیت می‌باشد و طیفی از رنگ‌ها بین این دو عدد قرار می‌گیرند. نوع تابع فازی نیز باید مورد بررسی قرار گیرد و تابع مناسب‌تر برای معیار مورد نظر انتخاب شود. از جمله توابع مشهور می‌توان به Linear, J-Shaped & Sigmoidal اشاره کرد. علاوه بر این توابع کاربر می‌تواند با توجه به نیاز خود، تابع را تعریف کند. یکی دیگر از عوامل موثر در استاندارد سازی نقشه‌های فازی تعیین حد آستانه می‌باشد که به آن‌ها نقاط کنترل نیز گفته می‌شود. اما نکته‌ای که در انتخاب تابع باید به آن توجه نمود، نوع کاهشی یا افزایشی بودن آن است. در این‌جا منظور از کاهشی، حداقل شونده یا نزولی بودن تابع و منظور از افزایشی، حداکثر شونده یا صعودی بودن تابع می‌باشد. به طور مثال در معیار خیابان‌های اصلی هر چه نزدیک‌تر باشد، برای ما مناسب‌تر می‌باشد. در نتیجه از تابع کاهشی استفاده می‌شود. بعد از طبقه بندی لایه‌ها در نرم افزار، لایه‌ها به وسیله توابع مختلف فازی، فازی شده و ارزش گذاری می‌شوند، در شکل (5) لایه‌های فازی شده، نشان داده شده است.

 

.

شکل 5- لایه‌های فازی شده

Figure 5-The fuzzy layer


لایه نهایی

در آخر در نرم افزار GIS و در raster calculator با ضرب هر یک از لایه‌های فازی شده به وزن آن لایه و به روش SUM لایه نهایی به دست می‌آید. در این مکان‌یابی حداکثر سعی در به دست آوردن مکانی است که با در نظر گرفتن معیار‌های محیط زیستی ارزش اقتصادی نیز داشته باشد و مکان مناسب برای مناطق تجاری در منطقه 17 تهران را به ترتیب 1. محدودیت 2. به نسبت نامناسب 3. به نسبت مناسب 4. مناسب و 5. کاملاً مناسب نشان دهد که در شکل (6) آورده شده است. ناحیه 1 و 2 به نسبت مناسب تا کاملا مناسب می‌باشد و ناحیه 3 محدودیت تا به نسبت مناسب را نشان می‌دهد.

 


 

شکل 6- لایه نهایی

Figure 6-The final layer


 نتیجه گیری

 

در شهرهای امروزی، توسعه فیزیکی شهرها رابطه نزدیکی با توسعه مراکز تجاری دارد. زیر ساخت‌های اساسی انسانی و اجتماعی در کنار عوامل طبیعی باعث می‌شوند که شهرها یک نوع بازرگانی مداوم وپویا داشته باشند. شواهد و مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد نیروهای تجاری ابعاد و تاثیرات آن‌ها بر روی کاربری‌های شهرها و شهرک‌های قدیمی، آن‌ها را از حالت انزوا و رکود خارج می‌کند و رشد شتاب دهنده‌ای به آن‌ها می‌بخشد. مراکز تجاری در شهر از دوران گذشته تا به امروز جزو حیاتی‌ترین کاربری‌ها محسوب می‌گردد. در زمینه مکان‌یابی برای مراکز تجاری تحقیقات زیادی صورت گرفته است، مثلا رعنا شیخ بیگلو در مقاله‌ای با موضوع برنامه‌ریزی و مکان‌یابی بازارهای روز در مناطق شهری (تبریز) در سال 91 به روش AHP  با تاکید بر این که شهر‌‌ها نمی‌توانند به دور از فعالیت‌های تجاری بازرگانی باشند هدف اصلی از تحقیق را دسترسی مناسب شهروندان عنوان کرده است(31). یا در مقاله دیگری آقای قدیر عشورنژاد در سال 92 از تلفیق شبکه عصبی و فن چند شاخصه برای شناسایی مکان بهینه استقرار مراکز مالی تجاری در فضای شهری استفاده کرده و مراکز مالی تجاری را از مهم‌ترین مراکز فضای شهری دانسته وتوجه به موقعیت و مکان استقرار آن‌ها را از مهم‌ترین عوامل سودآوری و موفقیت این مراکز می‌داند(32). موضوع مکان‌یابی از جمله کاربری‌های تجاری، امروزه با آن‌چه در گذشته به آن پرداخته می‌شد خیلی متفاوت است. در گذشته مکان‌یابی کاربری‌ها به صورت علمی در نظر گرفته نمی‌شد، بلکه بر اساس یک‌سری معیار‌های کلی و

 

بدیهی در نظر می‌گرفتند، به طوری که در مواردی این مکان‌گزینی‌ها با مشکلات عدیده‌ای از جمله افزایش ترافیک درون شهری، عدم سازگاری کاربری‌ها با هم، متناسب نبودن با نیازهای شهروندان و ناهماهنگی در بافت کالبدی مواجه می‌شد؛ مشکلاتی که در اکثر شهرها به‌خصوص تهران دیده می‌شود، در این تحقیق با توجه به این که وزن معیارها با روش AHP نشان داده شده، معیارهای جمعیتی از اهمیت بیش‌تری برخوردارند. سپس وزن‌دهی و تلفیق داده‌ها نشان داد که ناحیه 2 با وضعیت مطلوب‌تر نسبت به ناحیه 1 و این ناحیه نیز با وضعیت بهتر نسبت به ناحیه 3 از اهمیت متفاوتی برخوردارند. این در حالی است که هم اکنون بزرگترین مراکز تجاری در ناحیه یک می باشد که از جمله آن می‌توان به بازار مبل یافت آباد و مرکز خرید امام‌زاده حسن اشاره نمود، با توجه به این موارد در آخر بهترین محل‌های ایجاد مرکز تجاری در هر 3 ناحیه مشخص گردید. مزیت این تحقیق نسبت به سایر موارد در نظر گرفتن معیارهای محیط زیستی می‌باشد که در بیش‌تر موارد مکان‌یابی برای مناطق تجاری در نظر گرفته نمی‌شود. هم‌چنین دسترسی مناسب به این مناطق با کاهش زیاد ترافیک همراه می‌باشد، زیرا از مناطق شلوغی که از نظر اقتصادی و زیستی مناسب نمی‌باشد دور و به مناطق با ارزش اقتصادی محیط زیستی نزدیک می‌باشد. پس می‌توان گفت که این کار از نظر اقتصادی بسیار با ارزش می‌باشد زیرا علاوه بر زیبایی و آسایش و امنیت افراد، مهم‌ترین مورد یعنی سلامتی آن‌ها نیز در نظر گرفته شده است، پس پیشنهاد می‌شود در مکان‌یابی های دیگر که در آینده صورت خواهد گرفت با در نظر گرفتن معیارهای محیط زیستی بیش‌تر و بهتر، آسایش، آرامش و سلامتی مردم را با دسترسی و امنیت بیش‌تر فراهم کند و از سایر معیارها، توابع فازی و سایر روش‌ها و از نرم افزار GIS یا سایر نرم افزارها مانند Idrisi نیز استفاده شود.

Reference

  1. Hassan, H    &    et al.   1386. "mathematical    Model   Representation Based on Multi –Criteria   Decision   And   Software to   Help   Make   decisions       for   Selecting   a   spouse."  Women’s Research, pp. 57-80. (In Persian).
  2. Taghvaei, M. & Sheikh biglou, R. & Band ali, M. 1389. "Planning and Locating Daily Markets in Isfahan City by Analytic Hierarchy Process (ahp)." Geography and Development Quarteriy, pp. 99-125. (In Persian).
  3. Pour Mohammadi, M. 1382. "Urban Landuse Planning of Tehran." publication semat. (In Persian).
  4. Khajeh arzani, M. 1384. "Optimal Locating Analysis of Fruit and Vegetable Fields."  Master, s Thesis of Isfahan. University of Tarbiat modares. (In Persian).
  5. Sarvar, H. 1381." Manage and Locate Educational Spaces of (Secondary Schools) Using Gis (Case Study: Tehran Region 7)."   University of Tarbiat modares. (In Persian).
  6. Mohammad Reza, K. 1383. "Locating of Vocational Schools Using Gis." Master s Thesis for Geography, University of Tabriz. (In Persian).
  7. Rahimion, A. 1378. "Determinethe Suitability of the Land with the Gis." Shahrnegar Bimonthly. (In Persian).
  8. Baker, S. 2006. Sustainable Development London. New York: Routledge.
  9. Clayton, B.D. & Bass, S. 2002. Sustainable Development Strategies; A resource Book. OECD: EarthScan.
  10. Xing, Y. & et al. 2009. "a Framework Model for Assessing Sustainability Impacts of Urban Development." Accounting Forum vol. 33, pp. 209-224.
  11. Zellner, M. & et al, ,. 2008. "a New Framework for Urban Sustainability Assessment: Linking Complexity, Information and Policy." Environment and Urban Systems, Vol. 32, pp. 474-488.
  12. Dastjardi, G. 1379. "Locating City-level Service Areas Using Gis." Master, s Thesis of Tehran, University of Tarbiat modares. (In Persian).
  13.  Jamal, M. 1383. "Distribution System Locating with Emphasis On Retail Sistems in Urban Economics." Master, s Thesis of Isfahan, University of Isfahan. (In Persian).
  14.  Laleh Pour, M. 1382. "Land Use Survey in Urban Planning Using Gis." Master, s Thesis of Tehran, University of Tarbiat modares. (In Persian).
  15. Balsas.C.J. 2000. "City Center Revitalization in Portugal." Pergamon. Vol. 17, No. 1.
  16. Tokatli, N., Boyaci, Y. 1999. "The Changing Morphology of Commercial Activity in Istanbul." Pergamon. Vol. 16, No. 3.
  17. Ritsema van Eck, J.R., Jong, T.D. 1999. "Accessibility Analysis and Spatial Competition Effects in the Context of GIS-supported Service Location." Enviroment and urban systems vol. 23. No.1 .pp 75-89.
  18. Davidson, R. 1994. Business Travel, London. londan: pitman.
  19. Cazes, G., Potier, F. 2004. urban tourism, Translated in Persian by Salaheddin Mahallati,. tehran: university of shahid beheshti.
  20. .20Densham, P. J. and Rushton, G. 1988. "“Decision support systems for locational planning." Geography and Planning PP. 56–90.
  21. Broz, Z. 2012. " Fuzzy Logic Decision Support for Long-term Investing in the Financial Markets." Advances in Intelligent System and Computing 1(1), 113-123.
  22. Cavallaro, F. 2010. "Fuzzy TOPSIS approach for assessing thermal-energy storage in concentrated solar power (CSP)." Applied Energy, 87, 496-503.
  23. Ardalan, A. A., Bohairaii, H. & Taghavi, V. 1999. "Geographical Information System." Geographical Organization of Army 227.
  24. Pir Bavaghar, M. 2004. Forest Area Change Detection Related to Topographic Factors and Residential areas. ., tehran: Thesis of M.Sc. in Forestry and Forest Economics of Tehran University.
  25.  Azizi, A. 2002. Comparision of Rural Development Levels and Recognizing Core Villages to Produce Optimum Hierarchical Pattern of Services in Farahan District Villages of Tafresh County. ., Tafresh County: Thesis of Msc.
  26. Tehran, Municipality. 1394. 'Introducing the Area." region17.tehran.ir,. (In Persian).
  27. Hasan, G. 1388. "Analytical Hierarchy Process (ahp) ." Publish by Amirkabir University of Technology.
  28. Ishizaka, A. and Labib, A. 2011. "Review of the main developments in the analytic hierarchy process." Expert Systems with Application Vol. 38, No. 11, 14336-14345.
  29.  Bonham-Carter, G. F. 1991. "Geographic Information System for Geoscientists: Modeling with GIS,." Pergamon, Ontario PP. 291-300.
  30. Kisi, O., Karahan, M. E., and Sen, Z.,. 2006. " River suspended sediment modeling using a fuzzy logic approach." Hydrological processes 20, 4351-4362.

 

  1. Rana, Sh. & et al. 1391. "Planning and Locating Daily Markets in Urban Areas."(Case Study: Tabriz 3rd and 4th District). Journal of Urban and Research, vol.3, No 10, pp. 105-124. (In Persian).
  2. Ashoor Nejad, G. & et al.  "Neural Network R Integration for Oreste and Bfln Recognition Optimal Location of the Establishment Financial and Commercial in Urban Space Tehran." Land Use Planning, vol.5, No 2, pp. 289-316.  (In Persian).                                      

 

 

 



1- کارشناسی ارشد، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ⃰⃰ (مسوول مکاتبات)

2- استادیار، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

1- MSc, Faculty of Environment, Tehran University, Tehran, Iran. *) Corresponding Authors)

2- Assistant Professor, Faculty of Environment, Tehran University, Tehran, Iran.

  1. Hassan, H    &    et al.   1386. "mathematical    Model   Representation Based on Multi –Criteria   Decision   And   Software to   Help   Make   decisions       for   Selecting   a   spouse."  Women’s Research, pp. 57-80. (In Persian).
  2. Taghvaei, M. & Sheikh biglou, R. & Band ali, M. 1389. "Planning and Locating Daily Markets in Isfahan City by Analytic Hierarchy Process (ahp)." Geography and Development Quarteriy, pp. 99-125. (In Persian).
  3. Pour Mohammadi, M. 1382. "Urban Landuse Planning of Tehran." publication semat. (In Persian).
  4. Khajeh arzani, M. 1384. "Optimal Locating Analysis of Fruit and Vegetable Fields."  Master, s Thesis of Isfahan. University of Tarbiat modares. (In Persian).
  5. Sarvar, H. 1381." Manage and Locate Educational Spaces of (Secondary Schools) Using Gis (Case Study: Tehran Region 7)."   University of Tarbiat modares. (In Persian).
  6. Mohammad Reza, K. 1383. "Locating of Vocational Schools Using Gis." Master s Thesis for Geography, University of Tabriz. (In Persian).
  7. Rahimion, A. 1378. "Determinethe Suitability of the Land with the Gis." Shahrnegar Bimonthly. (In Persian).
  8. Baker, S. 2006. Sustainable Development London. New York: Routledge.
  9. Clayton, B.D. & Bass, S. 2002. Sustainable Development Strategies; A resource Book. OECD: EarthScan.
  10. Xing, Y. & et al. 2009. "a Framework Model for Assessing Sustainability Impacts of Urban Development." Accounting Forum vol. 33, pp. 209-224.
  11. Zellner, M. & et al, ,. 2008. "a New Framework for Urban Sustainability Assessment: Linking Complexity, Information and Policy." Environment and Urban Systems, Vol. 32, pp. 474-488.
  12. Dastjardi, G. 1379. "Locating City-level Service Areas Using Gis." Master, s Thesis of Tehran, University of Tarbiat modares. (In Persian).
  13.  Jamal, M. 1383. "Distribution System Locating with Emphasis On Retail Sistems in Urban Economics." Master, s Thesis of Isfahan, University of Isfahan. (In Persian).
  14.  Laleh Pour, M. 1382. "Land Use Survey in Urban Planning Using Gis." Master, s Thesis of Tehran, University of Tarbiat modares. (In Persian).
  15. Balsas.C.J. 2000. "City Center Revitalization in Portugal." Pergamon. Vol. 17, No. 1.
  16. Tokatli, N., Boyaci, Y. 1999. "The Changing Morphology of Commercial Activity in Istanbul." Pergamon. Vol. 16, No. 3.
  17. Ritsema van Eck, J.R., Jong, T.D. 1999. "Accessibility Analysis and Spatial Competition Effects in the Context of GIS-supported Service Location." Enviroment and urban systems vol. 23. No.1 .pp 75-89.
  18. Davidson, R. 1994. Business Travel, London. londan: pitman.
  19. Cazes, G., Potier, F. 2004. urban tourism, Translated in Persian by Salaheddin Mahallati,. tehran: university of shahid beheshti.
  20. .20Densham, P. J. and Rushton, G. 1988. "“Decision support systems for locational planning." Geography and Planning PP. 56–90.
  21. Broz, Z. 2012. " Fuzzy Logic Decision Support for Long-term Investing in the Financial Markets." Advances in Intelligent System and Computing 1(1), 113-123.
  22. Cavallaro, F. 2010. "Fuzzy TOPSIS approach for assessing thermal-energy storage in concentrated solar power (CSP)." Applied Energy, 87, 496-503.
  23. Ardalan, A. A., Bohairaii, H. & Taghavi, V. 1999. "Geographical Information System." Geographical Organization of Army 227.
  24. Pir Bavaghar, M. 2004. Forest Area Change Detection Related to Topographic Factors and Residential areas. ., tehran: Thesis of M.Sc. in Forestry and Forest Economics of Tehran University.
  25.  Azizi, A. 2002. Comparision of Rural Development Levels and Recognizing Core Villages to Produce Optimum Hierarchical Pattern of Services in Farahan District Villages of Tafresh County. ., Tafresh County: Thesis of Msc.
  26. Tehran, Municipality. 1394. 'Introducing the Area." region17.tehran.ir,. (In Persian).
  27. Hasan, G. 1388. "Analytical Hierarchy Process (ahp) ." Publish by Amirkabir University of Technology.
  28. Ishizaka, A. and Labib, A. 2011. "Review of the main developments in the analytic hierarchy process." Expert Systems with Application Vol. 38, No. 11, 14336-14345.
  29.  Bonham-Carter, G. F. 1991. "Geographic Information System for Geoscientists: Modeling with GIS,." Pergamon, Ontario PP. 291-300.
  30. Kisi, O., Karahan, M. E., and Sen, Z.,. 2006. " River suspended sediment modeling using a fuzzy logic approach." Hydrological processes 20, 4351-4362.
 

  1. Rana, Sh. & et al. 1391. "Planning and Locating Daily Markets in Urban Areas."(Case Study: Tabriz 3rd and 4th District). Journal of Urban and Research, vol.3, No 10, pp. 105-124. (In Persian).
  2. Ashoor Nejad, G. & et al.  "Neural Network R Integration for Oreste and Bfln Recognition Optimal Location of the Establishment Financial and Commercial in Urban Space Tehran." Land Use Planning, vol.5, No 2, pp. 289-316.  (In Persian).