شناسایی نیازهای آموزشی محیط زیستی کارکنان شهرداری تهران و ارایه الگوی آموزشی براساس مدل DACUM

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد آموزش محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، شاهرود، ایران. *(مسوول مکاتبات)

3 استادیار دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

4 دانشیار، گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/jest.2019.13968

چکیده

زمینه و هدف: این تحقیق که به روش پیمایشی انجام شد، درخصوص شناسایی نیازهای آموزشی کارکنان شهرداری تهران در زمینه مسایل محیط زیست و ارایه الگوی آموزشی براساس مدل DACUM می باشد.
روش بررسی: بدین منظور جامعه آماری را کارکنان شهرداری منطقه 2 تهران به تعداد 1331 نفر تشکیل دادند. نمونه­های مورد مطالعه به صورت تصادفی به تعداد 310 نفر شناسایی شدند. ابزار جمع­آوری داده­ها، پرسش نامه محقق‌ساخته بود که روایی آن تایید و پایایی نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ بالای 7/0 محاسبه و تایید گردید. داده­ها با استفاده از نرم‌افزار  MATLAB مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: محیط زیست یکی از ابعاد حساس و آسیب پذیر است که همواره در معرض تهدید قرار گرفته است. حفظ محیط زیست یک وظیفه همگانی و ملی است به نحوی که باید در حیطه وظایف و مسوولیت های فردی و اجتماعی به حفظ آن پرداخت و شهرداری نیز به عنوان یکی از متولیان امر در این زمینه نقش حیاتی را ایفا می نماید.
بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد تفاوت معنی داری میان افراد با تحصیلات متفاوت از نظر نیازهای آموزشی وجود دارد. بدین معنی که کارکنان با تحصیلات فوق دیپلم نیاز آموزشی بالاتری نسبت به دو گروه دیگ (کارشناسی و کارشناسی ارشد) داشتند.
هم چنین از نظر نیازهای آموزشی افراد با تحصیلات کارشناسی نیاز آموزشی بالاتری نسبت به کارشناس ارشدها داشتند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیستم، شماره ششم ، اسفند ماه 97

                                                                

 

شناسایی نیازهای آموزشی محیط زیستی کارکنان شهرداری تهران و ارایه الگوی آموزشی براساس مدل DACUM

 

آرزو حاجیلو [1]

هومن بهمن‌پور [2] *

hooman.bahmanpour@yahoo.com

مژگان زعیم‌دار[3]

لعبت تقوی[4]

 

تاریخ دریافت:16/09/94

تاریخ پذیرش:19/11/94

 

چکیده

زمینه و هدف: این تحقیق که به روش پیمایشی انجام شد، درخصوص شناسایی نیازهای آموزشی کارکنان شهرداری تهران در زمینه مسایل محیط زیست و ارایه الگوی آموزشی براساس مدل DACUM می باشد.

روش بررسی: بدین منظور جامعه آماری را کارکنان شهرداری منطقه 2 تهران به تعداد 1331 نفر تشکیل دادند. نمونه­های مورد مطالعه به صورت تصادفی به تعداد 310 نفر شناسایی شدند. ابزار جمع­آوری داده­ها، پرسش نامه محقق‌ساخته بود که روایی آن تایید و پایایی نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ بالای 7/0 محاسبه و تایید گردید. داده­ها با استفاده از نرم‌افزار  MATLAB مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

یافته ها: محیط زیست یکی از ابعاد حساس و آسیب پذیر است که همواره در معرض تهدید قرار گرفته است. حفظ محیط زیست یک وظیفه همگانی و ملی است به نحوی که باید در حیطه وظایف و مسوولیت های فردی و اجتماعی به حفظ آن پرداخت و شهرداری نیز به عنوان یکی از متولیان امر در این زمینه نقش حیاتی را ایفا می نماید.

بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد تفاوت معنی داری میان افراد با تحصیلات متفاوت از نظر نیازهای آموزشی وجود دارد. بدین معنی که کارکنان با تحصیلات فوق دیپلم نیاز آموزشی بالاتری نسبت به دو گروه دیگ (کارشناسی و کارشناسی ارشد) داشتند.

هم چنین از نظر نیازهای آموزشی افراد با تحصیلات کارشناسی نیاز آموزشی بالاتری نسبت به کارشناس ارشدها داشتند.

واژه­های کلیدی: نیازسنجی، آموزش محیط زیست، شهرداری تهران، مدل DACUM .

واژه‌های کلیدی: نیازسنجی، آموزش محیط زیست، شهرداری تهران، مدل DACUM

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 20, No.6,March, 2019

 

 

 

 

Identification of Training Needs of Municipality Employees and Presentation of Education Framework Based on DACUM Model

 

Arezoo Hajiloo [5]

Hooman Bahmanpour [6]*

hooman.bahmanpour@yahoo.com

Mozhgan Zaeemdar[7]

Lobat Taghavi[8]

Admission Date: February 8, 2016

Data Received: December 7, 2015

 

Abstract

Background and Objective: The aim of this study was to survey, identify training needs, Tehran Municipality staff about environmental issues and the educational model which is based on the DACUM model.

Method: For this purpose, the population of 1331 people formed the staff of Tehran Municipality 2. Studied a random sample of 310 participants were identified. Tools for data collection questionnaire which its validity confirmed and its reliability was confirmed by calculating Cronbach's alpha coefficient above 0.7 calculated. Data were analyzed using MATLAB software.

Findings: Environment is one of the most vulnerable aspects that have always been threatened. Protection of the environment is a national duty. In a way that should be the responsibility of individual and society to preserve it, and the municipality as one of the custodians plays a vital role in this regard.

Discussion and Conclusion: The results showed there are significant differences between different levels of educated staff which means staffs with higher education diploma need higher level of training compare to the two other groups with underground and postgraduate degrees.

 

Keywords: Needs Assessment, Environmental Education, Tehran Municipality, DACUM model.

 

 

 

مقدمه


در جهان امروز سازمان­ها به عنوان جزء ضروری جوامع بشری، وظیفه ارایه خدمات به اعضای جامعه را بر عهده‌ دارند. فلسفه وجودی سازمان، به عنوان یک خرده سیستم در دل سیستم جامعه، به بهبود زندگی اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی افراد جامعه کمک می کند. بر این اساس، نگاه سازمان­ها به کارکنان خود باید از سویی به عنوان اعضای جامعه باشد که اصولاً سازمان به منظور بهبود زندگی آنان تشکیل شده است و از سوی دیگر آنان را به عنوان یک منبع برای دست یابی سازمان به اهداف لحاظ نمایند. انسان، در سازمان، قبل از این که یک منبع یا یک سرمایه یا عامل تولید به شمار آید، خودش هدف است (۱). مهم‌ترین سرمایه­ی هر سازمان نیروی انسانی آن است. بنابراین سازمان­ها تلاش دارند تا به شیوه­های مختلف، بهره‌وری سازمان خود را از طریق بهبود عمل کرد نیروی انسانی افزایش دهند (۲). آموزش و بهسازی منابع انسانی یکی از راه کارهای اساسی و مؤثر در امر نگه داری و بهره‌وری نیروی انسانی محسوب می‌گردد (۳). آموزش کارکنان فرایندی است که انطباق و سازگاری کارکنان با محیط متحول سازمانی را فراهم می­آورد. نکته بسیار مهم در تنظیم و اجرای برنامه­های آموزشی، برنامه‌ریزی با توجه به نیاز مخاطبان است. شناسایی نیازهای آموزشی، نخستین گام برنامه‌ریزی آموزش کارکنان و پیش‌نیاز یک برنامه­ی آموزشی مؤثر است (۴). نیازسنجی آموزشی به دلیل نقش زیربنایی و ساختاری خود نسبت به سایر اجزای فرایند آموزش کارکنان، از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است که اگر به درستی انجام شود، مبنای عینی‌تری برای برنامه‌ریزی فراهم خواهد آورد (۵). اولین و اساسی‌ترین گام در تدوین و اجرای برنامه آموزشی، اجرای صحیح و مبتنی بر واقعیت فرآیند نیازسنجی است. شناخت و تحلیل اثربخش نیازهای آموزشی، پیش نیاز یک سیستم آموزشی موفق است.

امروزه یکی از مسایل روز جهان، موضوع حفظ محیط زیست است. فاجعه محیط زیستی نه تنها آرامش و امنیت را از زندگی انسان می­رباید، بلکه سلامتی و هستی را تهدید می­کند (۶). فاجعه محیط زیستی موجودیت بشر را نیز تهدید می­کند. به همین دلیل در محافل علمی و سیاسی بحث محیط زیستی پر سر و صداترین و جدی‌ترین بحث روز است (۷). دامنه بحران محیط زیست بسیار جد­ی­تر و گسترده­تر شده است. در کشور ما آموزش محیط زیست می­تواند تأثیر قابل‌توجهی در تقویت فرهنگ محیط زیستی و رسیدن به اهداف توسعه پایدار داشته باشد. هدف از آموزش محیط زیست، شناخت وظایف انسان نسبت به مسایل محیط زیست، درک ارزش­های محیط زیستی، حمایت از دیدگاه­های حفاظتی و عدالت اجتماعی و هم چنین تلاش در جلوگیری و یا حل مشکلات و معضلات محیط زیست جامعه است (۸).

محیط‌زیست یکی از ابعاد حساس و آسیب‌پذیر است که همواره در معرض تهدید قرار گرفته است. از سوی دیگر حفظ محیط‌زیست یک وظیفه همگانی و ملی است و هر شخصی و سازمانی باید در حیطه وظایف و مسوولیت­های فردی و اجتماعی خود به حفظ محیط‌زیست بپردازد. کارکنان عناصر اصلی سازمان محسوب می­شوند و سازمان­ها برای کسب نتایج مطلوب، چاره‌ای جز حفظ و پرورش نیروی انسانی متخصص و کارآمد ندارند. باید توجه داشت که توسعه و تحولات سازمان­ها جدا از حمایت­های آموزشی نیست و آموزش به عنوان یک وسیله پیشرفت، پاسخ گوی نیاز سازمان­هاست. آموزش علاوه بر ایجاد رشد و بالندگی، گذرگاهی برای انتقال تجارب، معلومات فنی تخصصی و تعلیم مهارت‌های لازم برای اجرای صحیح وظایف و مسوولیت­هاست که کلیه دانش و تجارب فرد را نظم و سامان می­بخشد و به‌کارگیری صحیح توانایی و مهارت­ها را امکان‌پذیر می­سازد و در واقع چنین امری حیاتی و ضروری است و تمامی سازمان­های تولیدی و خدماتی باید جهت آموزش مستمر مدیران و کارکنان خود متناسب با نیازهای آنان اقدام نمایند. سازمان­ها به منظور ایفای بهتر وظایف خود، ضروری است به آموزش کارکنان و ارتقای مهارت‌های نیروی انسانی توجه کنند. شهرداری­ها به عنوان سازمان‌های متولی مدیریت شهری در کشور ایران نیز از این روال مستثنی نبوده و از سالیان گذشته آموزش­های کارکنان را در دستور کار قرار داده­اند. این آموزش­ها با اجرایی شدن نظام جامع کارکنان از سال 1384 به بعد توسط شهرداری­ها و ده یاری­های کشور به طور منظم­تر برگزار می شود. (۹)، اما متأسفانه یکی از آسیب­های برنامه­های آموزش مداوم در ایران عدم انجام نیازسنجی علمی از مخاطبان و شرکت کارکنان در این دوره‌ها صرفاً به خاطر امتیاز بازآموزی است (۱۰). فقدان اثربخشی لازم برنامه­های آموزشی، نامشخص بودن تأثیر آموزش در سوددهی و مسایلی از این دست، مدیران را با نوعی تردید و دودلی در مورد اثربخشی برنامه­های آموزشی و نیز تمایل آن­ها برای افزایش سرمایه­گذاری­های آموزشی روبرو ساخته است. به گونه‌ای که به نظر می‌رسد یکی از عوامل اصلی ناکارآمدی این آموزش­ها، عدم اتخاذ رویکرد سیستماتیک و بی‌توجهی و یا کم توجهی نسبت به هر یک از گام­های فرایند آموزش به خصوص نیازسنجی آموزشی است (۱۱) بنابراین مطالعه حاضر، به بررسی نیازهای آموزشی کارکنان شهرداری منطقه 2 تهران به عنوان یکی از ضروریات اساسی و مهم برنامه‌های آموزشی برای آموزش محیط زیست در این سازمان پرداخته است.

پیشینه تحقیق

واژه نیاز در اوایل دهه 1930 در مباحث روان شناسی به­کار گرفته شد و منظور از آن متغیر انگیزشی بود که باعث رفتار خاصی در فرد می­شد. به عقیده اندیش مندان علم روان‌شناسی، نیاز یک پدیده روانی است که منشاء آن در درون انسان است و پویایی آن نیز تابع قانون­مندی و قواعد خاصی است. در این میان نظریه «مازلو» درباره نیازها، موجب مباحث گسترده­ای در علم مدیریت و رفتار سازمانی گردید. او نیازهای انسانی را نوع مخصوصی از غرایز می­داند که در حیوانات یافت نمی­شود و دارای سلسله مراتب از ابتدایی تا پیشرفته هستند. کسانی که کلیه نیازهایشان برآورده شده است، نیازهای پیشرفته را مهم تر از نیازهای ابتدایی می‌دانند، بنابراین ارضای یک نیاز موجب و سبب پیدایش نیازهای دیگر می­گردد و بدین ترتیب خواسته­ها و اساساً رفتار انسانی از سوی نیازهای ارضاء نشده هدایت می­شود (۱۲). حجازی (1385)، نیازهای آموزشی را عبارت از تغییرات مطلوبی می­داند که در فرد یا افراد از نظر دانش، مهارت و یا رفتار باید به­وجود آید تا بتوانند وظایف مربوط به شغل خود را در حد مطلوب و منطبق با استانداردها انجام دهند (۱۳).

از منظر تاریخ آموزش محیط زیست، کنوانسیون سازمان ملل متحد با عنوان "محیط زیست انسانی و توسعه "که در سال 1972 در استکهلم سوئد تشکیل شد، نخستین تلاش جمعی بود که مسایل و بحران­های زیست محیطی را به چالش کشید و نگرانی گسترده جهان را با شرکت 113کشور متبلور کرد و بر نقش آموزش و آگاه کردن مردم و شناساندن مسایل زیست محیطی به آنان تأکید نمود. در سال 1975، برنامه بین­المللی آموزش محیط زیست را یونپ و یونسکو بنیان نهادند، این دو نهاد نخستین کارگاه بین­المللی آموزش محیط زیست را در سال 1975، در بلگراد یوگسلاوی برگزار کردند و  این کارگاه سندی را به­عنوان میثاق بلگراد تدوین کرد که اهداف اصولی آن کمک به دولت، نهادهای ملی، منطقه­ای و بین­المللی برای وارد کردن آموزش محیط زیست در نظام آموزش­های رسمی و غیررسمی به­منظور ترویج و گسترش الگوهای نوین رفتاری و مسوولیت اخلاقی در سطوح جمعی در حفاظت و ارتقای محیط زیست بود. در سال 1977، کنوانسیون بین‌المللی آموزش محیط زیست با حضور 66 کشور در تفلیس گرجستان برگزار شد. بیانیه تفلیس بر این نکته تأکید داشت که آموزش محیط زیست باید مردم را در همه مقاطع سنی و در همه سطوح به‌صورت رسمی و غیررسمی پوشش دهد (۱۴).

جدول زیر، بیان گر تحقیقات صورت گرفته توسط محققان پیشین است.

 

 

 

 

جدول 1- سوابق تحقیق

Table 1- Literature

محقق / محققان

سال

مساله تحقیق

نتایج

ادهمی و اکبر زاده

۱۳۸۷

بررسی عوامل موثر بر حفظ محیط‌زیست شهر تهران

متغیر هنجار سازی بر حفظ محیط‌زیست تأثیری ندارد. در یک نتیجه کلی می‌توان گفت که فرهنگ عامل تعیین‌کننده رفتارهای افراد در یک جامعه است و رفتارهای زیست‌محیطی تک‌تک افراد نشأت‌گرفته از این عامل مهم می­باشد (۶).

سی سر چلا

۲۰۰۱

بررسی مشکلات منابع طبیعی در سطح جهان

تنها راه مقابله با خطر نابودی منابع طبیعی،  ایجاد گروه‌های دولتی و خصوصی (مانند سازمان­های حفاظت از محیط‌زیست) و آموزش مردم است (۱۵).

هال و همکاران

۲۰۰۰

مطالعه­ی نیازسنجی برنامه­ی آموزشی برای مددکاران اجتماعی متصدی معالجه­ی معتادان به مواد مخدر

در نظرسنجی ابتدا از نیاز کلی مددکاران به آموزش سؤال شد. بعد از آن که اکثریت مطلق افراد نیاز خود را به آموزش مشخص کردند از آن­ها خواسته شد تا موضوعات آموزشی مورد نیاز را مشخص کنند (۱۶).

پوربختیار

۱۳۸۴

نیازسنجی آموزشی دبیران مقطع متوسطه استان خوزستان

استفاده از روش پیمایشی برای نظرسنجی (۱۷).

مرکز آموزش عالی علمی کاربردی شهید هاشمی نژاد

۱۳۸۴

ارزیابی نیازهای آموزشی با تأکید بر روزآمد کردن اطلاعات شغلی

برای ارزیابی نیازهای آموزشی با تأکید بر روزآمد کردن اطلاعات شغلی، از تجزیه و تحلیل مشاغل استفاده کرد. در این پژوهش بر اساس رسته­ها و پست­های سازمانی و سپس مشاغلِ درونِ هر یک از واحد های  اجرایی، دوره‌های آموزشی تدوین شد (۱۸).

مرکز تحقیق و توسعه

۱۳۸۳

برای سنجش نیازهای آموزشی اعضای کمیته­های پژوهشی دانشجویی

استفاده از نظرسنجی در قالب پرسش نامه که دانشجویان نیازهای آموزشی خود را در حیطه­های مختلف مهارت­های مدیریت اعلام نمودند (۱۹).

مورگان

۲۰۰۵

نیازسنجی آموزشی مدیران پرستاری در آمریکا

مشخص گردید با استفاده از روش پانل ماهران  نیازهای آموزشی تخصصی همانند مسایل قانونی و اخلاقی در پرستاری و مدیریت نیروی انسانی پرستاری بیش از نیازهای آموزشی عمومی مدیریتی مورد توجه افراد شرکت‌کننده در پانل بود (۲۰).

یارمحمدیان و همکاران

۱۳۸۳

نیازسنجی مدیران بیمارستان از طریق فن تحلیل شغل در شهر اصفهان

در نیازسنجی مدیران بیمارستان در زمینه شرح وظایفشان اطلاعات کافی ندارند و وظایفشان را در اثر تجربه­ای که در حین مدیریت کسب کرده‌اند انجام می­دهند. هم چنین از اطلاعات علمی و تخصصی در زمینه مدیریت بیمارستان بی‌بهره‌اند و تحصیلات کافی در این زمینه ندارد (۲۱).

پیره را و سینگ

۱۹۹۰

سنجش نیازهای آموزشی یک شرکت حسابداری در استرالیا

کارکنان نیاز به آموزش در زمینه­های مهارت­های ارتباطی و بین فردی دارند. افزون بر این، آن­ها در سطح کارکرد ضعف داشتند و باید علاوه بر آموزش ضمن خدمت، با به‌کارگیری دوره­های آموزش رسمی نیازهای آموزشی آنان را برآورد کرد (۲۲).

هادی‌پور و شکوری

۱۳۸۳

بررسی میزان آگاهی زیست محیطی و روش­های بهینه آموزش محیط زیست در زنان خانه­دار و آموزگاران زن مقطع ابتدایی شهر اراک

یافته ها بیانگر لزوم آموزش­های محیط زیستی در جامعه و ضعف میزان اطلاع رسانی است. جامعه آماری، بی­اطلاعی و ناآگاهی مردم را مهم ترین عامل ایجاد و پیشرفت معضلات محیط زیستی می­داند (۲۳).

کریمی

۱۳۸۱

بررسی میزان آگاهی های سه گروه از طبقات اجتماعی منطقه خاک سفید تهران

میزان آشنایی زنان خانه­دار با موضوعات محیط زیست و اثرات آن ناچیز است، در حالی که میزان آگاهی معلمان و دانش آموزان از مفهوم کلی محیط زیست بیش تر می باشد (۲۴).

رزمفر

۱۳۷۳

بررسی نیازهای آموزشی مدیران واحدهای آموزش دانشگاه تهران از طریق سنجش دانش آنان درباره فرایند سازماندهی در مدیریت

نیازهای آموزشی این افراد عبارت بود از رابطه سازمان رسمی و غیر رسمی، مفهوم و رابطه حیطه نظارت، رابطه حیطه نظارت با میزان پیچیدگی و تنوع کار مدیر، مفهوم قدرت و رابطه آنان با اختیار، مفهوم ستاد و چگونگی اختیار نیروهای ستاد (۲۵).

علیزاده

۱۳۷۷

بررسی نیازهای آموزشی مدیران مدارس ابتدایی استان قم

نیازها به ترتیب عبارتند از آشنایی با مهارت­های انسانی، فنی و ادراکی (۲۶).


 

 

روش تحقیق

 

پژوهش حاضر از لحاظ پارادایم، کمی، به لحاظ روش اجرا از نوع پیمایشی و با توجه به هدف کاربردی است. مدل مناسب جهت انجام نیازسنجی آموزشی مدلی است که پاسخگوی الزامات خارجی و داخلی سازمانها در شرایط متحول کنونی باشد. یکی از این مدل‌ها، مدل نیازسنجی (Developing a curriculum) DACUM است که روشی مؤثر برای تجزیه و تحلیل یک شغل یا حرفه می‌باشد که مبتنی بر فرضیات و منطق‌های زیر است:

  • کارکنان خبره دقیق‌تر از سایر کارکنان می‌توانند مسایل را درک کنند و نیاز آموزشی کمتری دارند.
  • انجام درست هر وظیفه مستلزم بکارگیری دانش، مهارت، ابزار و رفتارهای مثبت کارکنان می‌باشد.

روش DACUM به دلایل مختلفی منحصربفرد است. چرا که در مقایسه با مصاحبه و مشاهده از مزایای بیشتری برخوردار است و قابلیت ترکیب جنبه‌های مختلف یک تحقیق را دارا می‌باشد. این روش به طرز گسترده‌ای در ایالات متحده آمریکا، کانادا و تعداد دیگری از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ چرا که فرآیندی بسیار موثر، کارا و سریع است و از هزینه کمی برخوردار است (۲۷). این روش توسط رابرت. ای. نورتون در سال 1994 به صورت کارگاهی متداول و مورد استفاده قرار گرفت و در کشورهای مختلفی از جمله امریکا، استرالیا، کانادا، چین، آلمـان، ژاپن و ... متداول شد. شرکتهای هوندا، بویینگ، اریکسون، جان‌دیر، موتورولا و ... استفاده از این روش را به منظور تجزیه و تحلیل مشاغل در دستور کار خود قرار داده‌اند.

جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه کارکنان مرد و زن شاغل در شهرداری منطقه 2 تهران است که تعداد کل آنها 1331 نفر بوده است که جهت تعیین حجم نمونه از جدول کرجسی و مورگان (1970) تعداد ۳۱۰ نفر انتخاب شدند (۲۸). در این روش، محاسبات مربوط به جامعه و نمونه آماری با پیش فرض‌های مشخص صورت گرفته است و محقق به سهولت قادر به انتخاب نمونه مورد نظر خواهد بود. به منظور جداسازی و انتخاب کارکنان خبره، از فرم‌های ارزش یابی ادواری شهرداری استفاده گردید. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسش نامه محقق ساخته بود که روایی ظاهری و محتوایی آن، توسط اعضای هیات علمی گروه مدیریت محیط زیست دانشکده محیط زیست و انرژی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، برخی از دانشجویان دکتری رشته مدیریت محیط زیست و نیز کارشناسان تایید شد. خاطر نشان می‌گردد افراد مذکور همگی دارای سوابق مشخص در زمینه آموزش و برنامه‌ریزی محیط زیست و دارای تالیفات و تحقیقات معتبر بوده‌اند (۱۰ نفر).

پایایی آن نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ بالای 7/0 محاسبه گردید.

در این تحقیق ضریب آلفای کرونباخ با استفاده از فرمول زیر برآورد می­شود:

 

 

که در این فرمول a برآورد اعتبار آزمون، j تعداد سوالات آزمون،  واریانس زیر مجموعه j­ام و  واریانس کل آزمون است. 

داده­های جمع­آوری شده با استفاده از نرم‌افزار  MATLAB مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

معیارهای انتخاب شده، براساس دستورالعمل مدل نیازسنجی مورد استفاده بوده‌اند. در زمینه میزان و لزوم آشنایی کارکنان بخش های مختلف شهرداری با مقوله‌های محیط زیستی، با توجه به مصوبه هیات وزیران در خصوص لزوم آرایه آموزه‌های محیط زیستی به کارکنان دولت و نیز با توجه به آیین‌نامه اداره سبز، تمامی کارکنان شاغل در بخش‌های دولتی باید در آموزش‌های ضمن خدمت اقدام به گذراندن این نوع دوره‌های آموزشی نمایند.

بدین منظور پرسش نامه‌های کیفی طراحی گردیده است تا پرسش شونده اقدام به پاسخ‌دهی نماید. روش تحلیل پرسش نامه براساس طیف لیکرت بوده و حداقل نمره قبولی مستلزم پاسخ به نیمی از سوالات در زمینه مورد نظر است.

 

هم چنین، به منظور اجتناب از پاسخ های تصادفی و غیرمسوولانه، اقدام به طراحی سوالات تکراری و یا مشابه گردید تا میزان خطا در پاسخ‌دهی به حداقل برسد.

به منظور تدوین برنامه آموزشی، محتوای برنامه‌های آموزشی در ۱۳ کشور مختلف (کانادا، آمریکا، سوئد، آلمان، ترکیه، مالزی، آفریقای جنوبی، کره جنوبی، فرانسه، استرالیا، ایسلند، برزیل و ژاپن) مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. در ادامه، جنبه‌های مشترک در برنامه‌های آموزشی کشورهای مورد اشاره استخراج گردید و با معیارهای داخلی و نیازهای کارکنان که از تحقیق حاضر به دست آمده بود، تطبیق و ترکیب داده شد.

اصول کلی روش آموزشی پیشنهادی برای کارکنان که در برگیرنده شیوه تدریس و یادگیری موثر است، با استفاده از نام اختصاری ASPIRE به شرح زیر است:

  • فعالیت (Activity): هر چه یادگیرنده در فعالیت آموزشی هدف مند درگیر شود، با احتمال بیش تری یاد می‌گیرد.
  • حمایت (Support): فضای حمایت کننده به فرد فرصت خطرجویی و اشتباه را که لازمه یادگیری است، می‌دهد.
  • مشارکت (Partnership): هرگاه یادگیرنده و
    یاددهنده مشارکت فعال داشته باشند و با یک دیگر بیاموزند، یادگیری پربارتر می‌شود.
  • یکپارچگی (Integration): یادگیری با ایجاد ارتباط بین مطالب جدید و تجارب و علایق یادگیرنده تسهیل می‌گردد.
  • تامل و بازاندیشی (Reflection): هرگاه یادگیرنده مطالب جدید را مرور کند و بر روی معانی آن تامل نماید، یادگیری تقویت می‌شود.
  • صراحت (Explicitness): توافق صریح در مورد اهداف و روش‌ها باعث ارتقای یادگیری موثر می‌گردد (۳۰).

یافته­ها

سن

سن به عنوان یک متغیر طبیعی و جمعیتی در دیدگاه­ها و نظرات افراد اثرات غیرقابل انکاری دارد و انسان‌ها براساس ویژگی‌های سنی­شان دارای دیدگاه­های متفاوتی هستند. لذا در نخستین گام سن افراد پاسخ گو مورد سنجش قرار گرفت. میانگین سن افراد مورد مطالعه در تحقیق حاضر  5/35 سال برآورد شد. این امر بیان گر جوان بودن کارمندان شاغل و نیروی جوان حاضر در این سازمان بود (جدول ۲).

 

 

 

جدول 2- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس سن (310n=)

Table 2- Distribution of subjects based on age (n =310)

 گروه­های سنی

فراوانی

درصد

درصد تجمعی

22 تا 32 سال

94

3/30

3/30

32 تا 42 سال

164

9/52

2/83

42 تا 52 سال

31

4/9

6/92

52 سال به بالا

21

4/7

100

مجموع

310

100

 

میانگین: 5/35    انحراف معیار: 74/6   مینیمم: 22 سال   ماکزیمم: 58 سال

 

جنسیت

 

جنسیت به­عنوان یک متغیر طبیعی و جمعیت­شناختی به­صورت غیرمستقیم بر نوع فعالیت افراد تاثیرگذار می‌باشد. همان طور که در جدول (۳) ملاحظه می­گردد 6/61 درصد از افراد شرکت کننده در تحقیق را مردان تشکیل می­دهند و تنها 4/38 درصد پاسخ گویان زن هستند.

 

جدول 3- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس جنسیت(310n=)

Table 3- Distribution of subjects by gender (n =310)

جنسیت

فراوانی

درصد

مرد

191

6/61

زن

119

4/38

مجموع

310

100

مد: مرد

 

 

سطح تحصیلات

 

با دگرگونی در ساختار جوامع و ایجاد جامعه­ای مبتنی بر روابط ارگانیک و تخصصی شدن امور، توجه به آموزش افزایش یافته، به طوری که میزان تحصیلات می­تواند در دیدگاه­ها و نگرش­های افراد اثرات مستقیم و غیرمستقیمی داشته باشد. همان­طور که در جدول (۴) مشاهده می­شود، بیش ترین فراوانی در سطح کارشناسی (8/65 درصد) و کارشناسی ارشد (6/22 درصد) می­باشد و  این امر بیان گر این نکته است که افراد مورد مطالعه از سطح تحصیلات مناسبی برخورداند.

 

 

جدول 4- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس سطح تحصیلات (310n=)

Table 4- Distribution of subjects based on education level (n =310)

میزان سواد

فراوانی

درصد

درصد تجمعی

فوق دیپلم

36

6/11

6/11

کارشناسی

204

8/65

4/77

کارشناسی ارشد

70

6/22

100

مجموع

310

100

 

مد: کارشناسی


 


سابقه خدمت

 

نتایج تحقیق در خصوص سابقه خدمت کارکنان شهرداری نشان داد که اکثریت افراد مورد مطالعه بین 11 تا 16 سال سابقه خدمت در شهرداری را دارند. هم چنین سابقه خدمت 1 تا 6 سال در رده بعدی قرار گرفت که با توجه به جوان بودن کارکنان می­توان به این امر پی برد. (جدول ۵).


 

جدول 5- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس سابقه خدمت(310n=)

Table 5- Distribution of subjects based on the years of service (n =310)

سابقه خدمت

فراوانی

درصد

1 تا 6 سال

93

30

6 تا 11 سال

73

5/23

11 تا 16 سال

96

31

بیش تر از 16 سال

48

5/15

مجموع

310

100

مد: 11 تا 16 سال


اولویت­بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان مرد

 

نتایج تحقیق در خصوص اولویت‌بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان مرد نشان داد که اکثریت در زمینه­هایی از قبیل آشنایی با آلودگی هوا و منابع آن (میانگین=12/4)، از میان رفتن منابع گیاهی طبیعت، گسترش بیابان‌ها و خشک سالی (میانگین= 4)، آشنایی با عوامل نابودی حیات وحش (جنس، گونه، جمعیت‌ها و ...) (میانگین= 99/3) و آلودگی محیط زیست و انواع آن (میانگین= 98/3) بیش ترین نیاز آموزشی را دارند و در زمینه­هایی از قبیل مطالعه­ی آیین نامه­های سازمان و آشنایی کامل با آن (میانگین=35/3) و  آشنایی با طرح های ارزیابی اثرات زیست محیطی (میانگین = 25/3) کم ترین نیاز آموزشی را دارند (جدول ۶).

 

 

جدول 6- اولویت­بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان مرد (310n=)

Table 6- Prioritize the cognitive demands required male employees (n =310)

=نیازهای شناختی مورد نیاز

میانگین

انحراف معیار

اولویت

آشنایی با آلودگی هوا و منابع آن

12/4

92/0

1

از میان رفتن پوشش گیاهی، گسترش بیابان‌ها و خشک سالی

4

87/0

2

آشنایی با عوامل نابودی حیات وحش (جنس، گونه، جمعیت‌ها و ...)

99/3

2/1

3

آلودگی محیط زیست و انواع آن

98/3

1

4

آشنایی با  اثرات ازدیاد جمعیت بر محیط زیست

87/3

05/1

5

آشنایی با شیوه­های حفاظت از محیط زیست و پیش گیری از تخریب

87/3

17/1

6

آشنایی با  بیماری‌های ناشی از آلودگی‌های محیط زیست

87/3

17/1

7

آشنایی با عوامل تخریب لایه ازن

86/3

27/1

8

آشنایی با اثرات گازهای گل خانه‌ای

86/3

27/1

9

معضلات محیط‌زیستی (جهانی و ملی)، دلایل پیدایش آن­ها، اثرات آن ها و عوامل اجتماعی

74/3

2/1

10

آشنایی با آلودگی صوتی و منابع آن

74/3

2/1

11

آشنایی با فرسایش و آلودگی خاک

73/3

4/1

12

آشنایی با اثرات باران­های اسیدی

73/3

4/1

13

آشنایی با شیوه­های تولید و انتشار زباله و فاضلاب

61/3

41/1

14

برگزاری منظم نشست­ها و شرکت پویا در آن­ها

51/3

23/1

15

آشنایی با سند مدیریت زیست محیطی

5/3

33/1

16

آشنایی با مبانی، واژه‌ها و مفاهیم مهم محیط‌زیستی

48/3

59/1

17

آشنایی با زیرساخت‌های شهری

38/3

02/1

18

آشنایی با قانون مدیریت محیط زیست شهری و منابع طبیعی

38/3

33/1

19

آشنایی با ساختار و عمل کرد سازمان محیط زیست

38/3

33/1

20

آشنایی با مواد زاید خطرناک (شامل زباله‌های اتمی)

37/3

59/1

21

مطالعه­ی آیین‌نامه­های سازمان و آشنایی کامل با آن

35/3

33/1

22

آشنایی با طرح های ارزیابی اثرات زیست محیطی

25/3

21/1

23

 

 

 

اولویت­بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان زن

 

نتایج تحقیق در خصوص اولویت‌بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان زن نشان داد که اکثریت در زمینه­هایی از قبیل معضلات محیط‌زیستی (جهانی و ملی)، دلایل پیدایش آن­ها، اثرات آن ها و عوامل اجتماعی (میانگین=41/4)، آلودگی محیط زیست و انواع آن (میانگین= 22/4)، آشنایی با شیوه­های حفاظت از محیط زیست و پیش گیری از تخریب آن (میانگین= 2/4) و آشنایی با اثرات گازهای گل خانه‌ای (میانگین= 82/3) بیش ترین نیاز آموزشی را دارند و در زمینه­هایی از قبیل آشنایی با سند مدیریت زیست محیطی (میانگین=98/2) و آشنایی با شیوه­های تولید و انتشار زباله و فاضلاب (میانگین = 8/2) کم ترین نیاز آموزشی را دارند (جدول ۷).

 

 

جدول 7- اولویت­بندی نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان زن (310n=)

Table 7- Prioritize the cognitive demands required female employees (n =310)

نیازهای شناختی مورد نیاز

میانگین

انحراف معیار

اولویت

معضلات محیط‌زیستی (جهانی و ملی) دلایل پیدایش آن­ها، اثرات آن ها و عوام اجتماعی

41/4

8/0

1

آلودگی محیط زیست و انواع آن

22/4

97/0

2

آشنایی با شیوه­های حفاظت از محیط زیست و پیش گیری از تخریب آن

2/4

75/0

3

آشنایی با اثرات گازهای گل خانه‌ای

82/3

75/0

4

از میان رفتن پوشش گیاهی، گسترش بیابان‌ها و خشک سالی

8/3

99/0

5

آشنایی با مبانی، واژه‌ها و مفاهیم مهم محیط‌زیستی

8/3

98/0

6

آشنایی با اثرات باران­های اسیدی

62/3

03/1

7

آشنایی با عوامل تخریب لایه ازن

62/3

03/1

8

آشنایی با  عوامل نابودی حیات وحش (جنس، گونه، جمعیت‌ها و ...)

61/3

48/0

9

آشنایی با آلودگی هوا و منابع آن

42/3

78/0

10

آشنایی با فرسایش و آلودگی خاک

42/3

78/0

11

آشنایی با بیماری‌های ناشی از آلودگی‌های محیط زیست

41/3

8/0

12

آشنایی با اثرات ازدیاد جمعیت بر محیط زیست

41/3

79/0

13

آشنایی با قانون مدیریت محیط زیست شهری و منابع طبیعی

41/3

1/1

14

برگزاری منظم نشست­ها و شرکت پویا در آن­ها

4/3

49/0

15

آشنایی با آلودگی صوتی و منابع آن

22/3

97/0

16

مطالعه­ی آیین‌نامه­های سازمان و آشنایی کامل با آن

21/3

73/0

17

آشنایی با زیرساخت‌های شهری

2/3

75/0

18

آشنایی با طرح های ارزیابی اثرات زیست محیطی

2/3

99/0

19

آشنایی با ساختار و عمل کرد سازمان محیط زیست

1/3

1/1

20

آشنایی با مواد زاید خطرناک (شامل زباله‌های اتمی)

01/3

11/1

21

آشنایی با سند مدیریت زیست محیطی

98/2

1/1

22

آشنایی با شیوه­های تولید و انتشار زباله و فاضلاب

8/2

76/0

23

 


اولویت­بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان مرد

 

نتایج تحقیق در خصوص اولویت‌بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان مرد نشان داد، که طبق نظر اکثریت، احساس مسوولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی (میانگین= 99/3)، ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی (میانگین = 89/3)، ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت (میانگین=77/3) و ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی (میانگین = 76/3) بیش ترین نیاز آموزشی و در زمینه­هایی از قبیل درک بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی، بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم‌شناختی (میانگین=49/3)، اجرای کارگاه­های آموزش عملی محیط‌زیستی (میانگین=38/3) و تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی (میانگین=34/3) کم ترین نیاز آموزشی را دارند (جدول ۸).

 

 

جدول 8- اولویت­بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان مرد (310n=)

Table 8- Prioritize the social and emotional needs of male employees (n =310)

نیازهای عاطفی و اجتماعی

میانگین

انحراف معیار

اولویت

احساس مسؤولیت برای مشارکت فعال در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی

99/3

12/1

1

ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی

89/3

93/0

2

ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت

77/3

97/0

3

ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی

76/3

3/1

4

داشتن ارتباط بیش تر کارکنان، مسوولین و سازمان­های ذیربط

74/3

96/0

5

ایجاد حساسیت محیط‌زیستی، افزایش مشارکت کارکنان و ارتقاء انگیزه­ی آموزشی محیط زیست

6/3

78/0

6

افزایش اعتماد به نفس، کسب مهارت‌های علمی و فعالیت های مسوولانه کارشناسان

6/3

99/0

7

الگو برداری و اجرای مهارت­های محیط‌زیستی از کشورهای دیگر

58/3

21/1

8

اجرای مسابقات تحقیقاتی در رابطه با محیط زیست

49/3

99/0

9

برپایی برنامه های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان

49/3

98/0

10

درک بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی و  بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم شناختی

49/3

1/1

11

اجرای کارگاه­های آموزش عملی محیط‌زیستی

38/3

11/1

12

تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی

34/3

31/1

13


 

اولویت­بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان زن

 

نتایج تحقیق در خصوص اولویت‌بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان زن نشان داد، که طبق نظر اکثریت، تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی (میانگین= 21/4)، احساس مسوولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی (میانگین = 21/4)، ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی، برپایی برنامه‌های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان و افزایش اعتماد به نفس، کسب

 

مهارت‌های علمی و فعالیت‌های مسوولانه کارشناسان (میانگین=01/4) بیش ترین نیاز آموزشی و در زمینه­هایی از قبیل درک بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم‌شناختی (میانگین=41/3) و اجرای مسابقات تحقیقاتی در رابطه با محیط زیست (میانگین=19/3) کم ترین نیاز آموزشی را دارند (جدول ۹).

 

 

جدول 9- اولویت­بندی نیازهای عاطفی و اجتماعی کارکنان زن (310n=)

Table 9- Prioritize the social and emotional needs of female employees (n =310)

 

نیازهای عاطفی و اجتماعی

میانگین

انحراف معیار

اولویت

تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی

21/4

98/0

1

احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی

21/4

78/0

2

ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی

01/4

89/0

3

برپایی برنامه های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان

01/4

77/0

4

افزایش اعتماد به نفس، کسب مهارت‌های علمی و فعالیت های مسوولانه کارشناسان

01/4

75/0

5

داشتن ارتباط بیش تر کارکنان، مسوولین و سازمان­های ذیربط

81/3

17/1

6

الگو برداری و اجرای مهارت­های محیط‌زیستی از کشورهای دیگر

8/3

98/0

7

ایجاد حساسیت محیط‌زیستی، افزایش مشارکت کارکنان و ارتقاء انگیزه­ آموزشی محیط زیست

8/3

98/0

8

ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت

61/3

48/0

9

ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی

61/3

49/0

10

اجرای کارگاه­های آموزش عملی محیط‌زیستی

6/3

52/0

11

درک بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی و  بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم شناختی

41/3

8/0

12

اجرای مسابقات تحقیقاتی در رابطه با محیط زیست

19/3

76/0

13


 


مقایسه کارکنان با تحصیلات متفاوت از نظر نیازهای آموزشی

به منظور مقایسه کارکنان با تحصیلات متفاوت از نظر نیازهای آموزشی از آزمون F استفاده گردید. همان طور که در جدول (۱۰) ملاحظه می­گردد تفاوت معنی­داری بین افراد وجود دارد، بدین معنی که کارکنان با تحصیلات فوق دیپلم نیاز آموزشی بالاتری نسبت به دو گروه دیگر دارند. هم چنین از نظر نیازهای آموزشی افراد با تحصیلات کارشناسی نیاز آموزشی بیش تری نسبت به کارشناس ارشدها دارا می باشند.

 

 


جدول 10- مقایسه کارکنان با تحصیلات متفاوت از نظر نیازهای آموزشی (310n=)

Table 10- Comparing the different educational levels in terms of staff training needs (n =310)

متغیر

گروه­ها

میانگین

انحراف معیار

F

Sig.

نیاز آموزشی

فوق دیپلم

27/165

43/5

83/33

000/0

کارشناسی

46/131

22

کارشناسی ارشد

8/111

14/55

 

05/0  p≤ 

 

 


مقایسه کارکنان زن و مرد از نظر نیازهای آموزشی


به منظور مقایسه کارکنان زن و مرد از نظر نیازهای آموزشی از آزمون T استفاده گردید. همان طور که در جدول (۱۱) ملاحظه می­گردد، تفاوت معنی­داری بین افراد وجود دارد، بدین معنی که مردان نیاز آموزشی بالاتری نسبت به زنان دارند.


 

جدول 11- مقایسه کارکنان زن و مرد از نظر نیازهای آموزشی (310n=)

Table 11- Compare the different educational levels in terms of staff training needs (n =310)

متغیر

گروه­ها

میانگین

انحراف معیار

T

Sig.

نیاز آموزشی

زن

44/129

31/24

59/0-

002/0

مرد

88/133

2/40

 

05/0  p≤ 

 

 

 

بر این اساس، الگوی آموزشی به همراه اولویت برنامه‌ها برای گروه های جنسیتی و با توجه به سطح تحصیلات کارکنان به
شرح زیر ارایه می‌گردد.

 

 

 

 

شکل 1- نمایه میزان و اولویت برنامه‌های آموزشی ویژه کارکنان شهرداری منطقه ۲

Figure 1- profile and priority of training programs for staff of District 2.

 

جدول 12- شماره و عنوان برنامه‌های اولویت‌دار برای آموزش کارکنان

Table 12- Number and title of the priority programs for staff training

شماره برنامه

عنوان برنامه

۱

تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه (نیاز شناختی)

۲

احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی (نیاز اجتماعی)

۳

ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی (نیاز شناختی)

۴

برپایی برنامه های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان (نیاز اجتماعی)

۵

افزایش اعتماد به نفس، کسب مهارت‌های علمی و فعالیت های مسوولانه کارشناسان (نیاز شناختی)

۶

داشتن ارتباط بیش تر کارکنان، مسوولین و سازمان های ذیربط (نیاز اجتماعی)

۷

الگو برداری و اجرای مهارت­های محیط‌زیستی از کشورهای دیگر (نیاز شناختی)

۸

ایجاد حساسیت محیط‌زیستی، افزایش مشارکت کارکنان و ارتقاء انگیزه­ آموزشی محیط زیست (نیاز عاطفی و اجتماعی)

۹

ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی (نیاز اجتماعی و شناختی)

۱۰

ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت (نیاز شناختی و عاطفی)

 

 


بحث و نتیجه­گیری


نتایج نشان داد میانگین سنی کارکنان 5/35 سال می­باشد که بیان گر جوان بودن نیروی انسانی حاضر در شهرداری­ها می­باشد. سن به عنوان یک متغیر طبیعی و جمعیتی در دیدگاه­ها و نظرات افراد اثرات غیرقابل انکاری دارد و انسان بر اساس ویژگی­های سنی­شان دارای دیدگاه­های متفاوتی می باشد. هم چنین یافته­ها نشان داد که سطح تحصیلات اکثر افراد مورد مطالعه کارشناسی ارشد است. بر پایه یافته­ها 6/61 درصد افراد مورد مطالعه مرد هستند. در خصوص سابقه خدمت کارکنان شهرداری باید عنوان داشت که اکثریت افراد مورد مطالعه بین 11 تا 16 سال سابقه خدمت در شهرداری دارند، که بیان گر سابقه کاری مناسب کارکنان می­باشد.

بر پایه نتایج، کارکنان مرد در زمینه­هایی از قبیل آشنایی با آلودگی هوا و منابع آن، از میان رفتن پوشش گیاهی، گسترش بیابان‌ها و خشک سالی، آشنایی با  عوامل نابودی حیات وحش (جنس، گونه، جمعیت‌ها و ...) و آلودگی محیط زیست و انواع آن بیش ترین نیاز آموزشی شناختی و در زمینه­هایی از قبیل؛ مطالعه­ی آیین‌نامه­های سازمان و آشنایی کامل با آن و آشنایی با طرح‌های ارزیابی اثرات زیست محیطی کم ترین نیاز آموزشی را دارند. هم چنین نتایج تحقیق در خصوص نیازهای شناختی مورد نیاز کارکنان زن نیز نشان داد که آن ها در زمینه­هایی از قبیل معضلات محیط‌زیستی (جهانی و ملی) دلایل پیدایش آن­ها، اثرات آن ها و عوامل اجتماعی، آلودگی محیط زیست و انواع آن، آشنایی با شیوه­های حفاظت از محیط زیست و پیش گیری از تخریب آن و آشنایی با اثرات گازهای گل خانه‌ای بیش ترین نیاز آموزشی و در زمینه­هایی از قبیل آشنایی با سند مدیریت زیست محیطی و آشنایی با شیوه­های تولید و انتشار زباله و فاضلاب کم ترین نیاز آموزشی را دارند.

بر پایه نتایج، کارکنان مرد در زمینه­هایی از قبیل احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی، ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی، ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت و ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی، بیش ترین نیازهای عاطفی و اجتماعی و در زمینه­هایی از قبیل درک

 

بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی، بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم‌شناختی، اجرای کارگاه های آموزش عملی محیط‌زیستی و تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی کم ترین نیاز آموزشی عاطفی و اجتماعی را دارند. از سویی نتایج تحقیق در خصوص نیازهای عاطفی و اجتماعی مورد نیاز کارکنان زن نیز نشان داد که آن ها در زمینه­هایی از قبیل تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه محیط‌زیستی، احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی، ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی، برپایی برنامه‌های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان و افزایش اعتماد به نفس، کسب مهارت‌های علمی و فعالیت‌های مسوولانه کارشناسان، بیش ترین نیاز آموزشی و در زمینه­هایی از قبیل درک بهتر از حفظ طبیعت و معضلات محیط‌زیستی، بالا بردن سطح قضاوت اخلاقی کارکنان از نقطه نظر بوم‌شناختی و اجرای مسابقات تحقیقاتی در رابطه با محیط زیست کم ترین نیاز آموزشی را دارند.

ملاحظات و پیشنهادات

ü   با توجه به جوان بودن و سطح تحصیلات نیروی انسانی حاضر در شهرداری منطقه تهران پیشنهاد می‌گردد که از این نیروی جوان می­توان در جهت بهبود میزان دانش و آگاهی محیط‌زیستی آنان بهره جست، لذا لازم است تدابیری اندیشیده شود که آموزش­های لازم در این زمینه انجام گیرد.

ü   توجه به این که کارکنان با تحصیلات فوق دیپلم نیاز آموزشی بالاتری نسبت به کارکنان با تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد دارند، پیشنهاد می­شود که کلاس­های آموزشی بیش تری برای کارکنان با تحصیلات فوق دیپلم برگزار گردد، البته شایان ذکر است که در صورت مهیا بودن شرایط، اتخاذ شرایطی که بتوان کارکنان فوق دیپلم را جداگانه آموزش داد می­تواند در این زمینه کمک شایانی نماید.

ü      نیاز آموزشی کارکنان مرد شاغل در شهرداری منطقه ۲ تهران، بیش از کارکنان زن است.

همان طور که در شکل (۱) و جدول (12) مشخص شده است، اولویت برنامه‌ها برای زنان و مردان و براساس مدارک تحصیلی متفاوت است. بدین صورت که برای زنان در مقطع کاردانی، برنامه‌های دارای اولویت عبارتند از:

تلاش برای عضویت در کارهای فوق برنامه،  احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی،  ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی، برپایی برنامه های آموزشی محیط زیست خارج از سازمان،  داشتن ارتباط بیش تر کارکنان، مسوولین و سازمان های ذیربط، ایجاد حساسیت محیط‌زیستی، افزایش مشارکت کارکنان و ارتقاء انگیزه­ آموزشی محیط زیست.

و این در حالیست که برای مردان در مقطع کاردانی، برنامه‌های اولویت‌دار عبارتند از:

احساس مسؤولیت برای مشارکت فعالانه در زمینه حفاظت از محیط زیست و حل معضلات محیط‌زیستی و احترام به اخلاق محیط‌زیستی؛ ارضای حس کنجکاوی و ماجراجویی؛ داشتن ارتباط بیش تر کارکنان، مسوولین و سازمان های ذیربط، ایجاد حساسیت محیط‌زیستی، افزایش مشارکت کارکنان و ارتقاء انگیزه­ آموزشی محیط زیست، ایجاد خلاقیت در سازمان یا تشویق کارکنان به کارهای گروهی و  ایجاد رابطه­ای دوستانه و قدرت مند بین کارکنان و طبیعت.

از سوی دیگر، تعداد برنامه‌های اولویت‌دار با افزایش مدرک تحصیلی (کارشناسی ارشد) کم تر می‌گردد.

Reference

  1. Saeidi Rezvani M, Ahanchian N. Theoretical and experimental (practical) comparison of the holistic approaches and the need for educational measurement, (Case study: Khorasan regional power company), 2003; 123. (In Persian)
  2. Karimi S, Javadi M, Yaghoobi M, Fathalizade S, Molayi M. Need Assessment of Continuing Professional Education of Health Care Management Graduates, Working in the Medical University of Isfahan & Related Health Centers. Health Information Management 2011; 8(1): 61‐ 70. (In Persian)
  3. Nekui Moghadam M, Mirrezaei N. The effects of in‐service trainings on productivity of main office personnel of Kerman University of Medical Sciences 2002; Health Information Management 2005; 2(1): 40‐46. (In Persian)
  4. Shahidi S, Changiz T, Salmanzadeh H, Yousefy AR. Factors Affecting the Needs Assessment in Continuing Medical Education: Presenting a Practical Guideline for Selecting Models and Techniques Iranian Journal of Medical Education 2010; 9 (4): 321‐330. (In Persian)
  5. Pakdel R, Needs assessment in the systematic training process, Tadbir, 2001; Vol 102. (In Persian)
  6. Adhami E, Akbarzadeh A, Investigating the Cultural Factors Affecting Environmental Protection in Tehran (Case Study of Tehran's 5th and 18th Regions), Journal of Sociology, 2009; First Year, No. 1. (In Persian)
  7. Volaei E, Patterns of Behavior with Nature (Environment) from the Perspective of the Qur'an and Sunnah, Ph.D. in the Sciences of the Quran and Hadiths, Islamic Azad University, Science and Research Branch, 2006; 267. (In Persian)
  8. Akhoondi E, Barakpoor N, Saeidi H, Imani H, Beihaghi T, Educational needs assessment of municipalities in order to improve informal settlements in Iran: (Case study: Bandar Abbas, Tabriz, Zahedan, Sanandaj and Kermanshah). Urban Management Quarterly, 2012; No. 27. (In Persian)
  9. Ebadi A, Vanaki Z, Nahrir B, Hekmatpou D. Pathology of Continuing Educational Programs in Iran Medical Society.Strides in Development of Medical Education 2007; 4(2): 140‐145. (In Persian)
  10. Eidi A, Environmental education needs, Graduate School of Management, Tehran University, 2009; 177. (In Persian)
  11. Rafipoor F, Rural community and its needs, Tehran: Publication of Agricultural Products, Scientific Journal of Agricultural Sciences, 1988; 12 (3); 64. (In Persian)
  12. Hejazi Y, Four Fundamentals of Agricultural and Natural Resources Education, Tehran: Puneh Publications, 2007; 502-511. (In Persian)
  13. Salehi E, Aghamohammadi E, Study of Knowledge, Attitude and Environmental Skills of Primary Teachers in Mazandaran Province, Journal of Education, 2009; 95. (In Persian)
  14. Hall, Matthew N., Amodeo, Maryann, Shaffer, Howard J., Bilt, Joni Vander (2000). Social Workers Employed in Substance Abuse Treatment Agencies: A Training Needs Assessment, Social Work, Vol. 45, Issue 2, PP.141 – 154.
  15. Poorbakhtiar H, Need assessment of in-service training courses (short-term) and prioritization of these courses from the viewpoint of high school principals in Khuzestan province, Tehran: Educational research, 2006; 156. (In Persian)
  16. Shahid Hasheminejad Scientific and Applied Higher Education Center, Personnel Training Needs Assessment Plan, 2005; 54. (In Persian)
  17. Research and Development Center of Medical Sciences Necessity Assessment Plan for Education Committees, Tehran: Medical Sciences, 2007; 80. (In Persian)
  18. Morgan S. (2005). Need Assessments of Nursing Manager by Expert PanelMethod.Nursing Education, 2005.
  19. Yarmohammdian M, Yousefi A, (1383).  Ansari M. Educational need assessment of hospitals manager by job analysis: A quality research. Management and information in health and treatment Journal. 1383; 1(1). (In Persian)
  20. Pirera, F., & singh, D. (1990). Training needs assessment (and application) in an accounting firm. Australian journal of educational technology. 6 (2), 136- 152.
  21. Hadipoor M, Shakoori R, Study of environmental awareness and optimal methods of environmental education in domestic women and female elementary school teachers in Arak. Environmental Protection Agency quarterly, 2005; 41. (In Persian)
  22. Karimi D, Study of Environmental Educational Needs of Students, Teachers and Housewives in the Soil Sefid Region of Tehran, Journal of the Environment, 2003; 40. (In Persian)
  23. Razmfar H, Studying the Educational Needs of Teachers of Tehran's Knowledge Teaching Units through Measurement of Their Knowledge about Organizational Management Process, Master's Thesis, Psychology Student, and Teaching Science, Tehran University, 1995; 216. (In Persian)
  24. Alizadeh A, Educational Needs Assessment of Primary School Administrators of Qom Province, Master's Degree in Educational Management, Teaching Science Counselor, Tehran University, 1999. (In Persian)
  25. Norton RE. DACUM handbook. 2nd Ed. Ohio: College of Education, Center on Education and Training for Employment; 1997.
  26. Krejcie, R. V., & D. W. Morgan (1970), Determining sample size for research activities, Educational and Psychological Measurement, 30: 607-610.
  27. Sarmad Z, Bazargan A, Hejazi E, Research Methods in Behavioral Science, Tehran: Knowledge Publishing, 2009. (In Persian)
  28. Bazrafkan L. (dissertation). Impact review of medical ethics education program to teach students studying medicine at Shiraz Medical School. MS Thesis. Tehran: Shahid Beheshti University; 2006.
  1. Heydari E, Developing a Management Model for Sustainable Environmental Education for the Younger Generation of the Country. Graduate School of Environmental Management, Islamic Azad University, Tehran Science and Research Branch, 2004; 245. [Persian]
  1.  Cesar chelala (2001).What women can do for the environment, The Japan Times, www: japantimes.com.

 

 

 



1- کارشناسی ارشد آموزش محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2- استادیار دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، شاهرود، ایران. *(مسوول مکاتبات)

3- استادیار دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

4- استادیار دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

1- MSc., Environmental Management, Faculty of Environment and Energy, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.

2- Assistant Prof, Department of Environment, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran.

* (Corresponding Authors)

3- Assistant Professor School of Marine Science and Technology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran.

4- Assistant Prof, Faculty of Environment and Energy, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran, Tehran, Iran.

  1. Saeidi Rezvani M, Ahanchian N. Theoretical and experimental (practical) comparison of the holistic approaches and the need for educational measurement, (Case study: Khorasan regional power company), 2003; 123. (In Persian)
  2. Karimi S, Javadi M, Yaghoobi M, Fathalizade S, Molayi M. Need Assessment of Continuing Professional Education of Health Care Management Graduates, Working in the Medical University of Isfahan & Related Health Centers. Health Information Management 2011; 8(1): 61‐ 70. (In Persian)
  3. Nekui Moghadam M, Mirrezaei N. The effects of in‐service trainings on productivity of main office personnel of Kerman University of Medical Sciences 2002; Health Information Management 2005; 2(1): 40‐46. (In Persian)
  4. Shahidi S, Changiz T, Salmanzadeh H, Yousefy AR. Factors Affecting the Needs Assessment in Continuing Medical Education: Presenting a Practical Guideline for Selecting Models and Techniques Iranian Journal of Medical Education 2010; 9 (4): 321‐330. (In Persian)
  5. Pakdel R, Needs assessment in the systematic training process, Tadbir, 2001; Vol 102. (In Persian)
  6. Adhami E, Akbarzadeh A, Investigating the Cultural Factors Affecting Environmental Protection in Tehran (Case Study of Tehran's 5th and 18th Regions), Journal of Sociology, 2009; First Year, No. 1. (In Persian)
  7. Volaei E, Patterns of Behavior with Nature (Environment) from the Perspective of the Qur'an and Sunnah, Ph.D. in the Sciences of the Quran and Hadiths, Islamic Azad University, Science and Research Branch, 2006; 267. (In Persian)
  8. Akhoondi E, Barakpoor N, Saeidi H, Imani H, Beihaghi T, Educational needs assessment of municipalities in order to improve informal settlements in Iran: (Case study: Bandar Abbas, Tabriz, Zahedan, Sanandaj and Kermanshah). Urban Management Quarterly, 2012; No. 27. (In Persian)
  9. Ebadi A, Vanaki Z, Nahrir B, Hekmatpou D. Pathology of Continuing Educational Programs in Iran Medical Society.Strides in Development of Medical Education 2007; 4(2): 140‐145. (In Persian)
  10. Eidi A, Environmental education needs, Graduate School of Management, Tehran University, 2009; 177. (In Persian)
  11. Rafipoor F, Rural community and its needs, Tehran: Publication of Agricultural Products, Scientific Journal of Agricultural Sciences, 1988; 12 (3); 64. (In Persian)
  12. Hejazi Y, Four Fundamentals of Agricultural and Natural Resources Education, Tehran: Puneh Publications, 2007; 502-511. (In Persian)
  13. Salehi E, Aghamohammadi E, Study of Knowledge, Attitude and Environmental Skills of Primary Teachers in Mazandaran Province, Journal of Education, 2009; 95. (In Persian)
  14. Hall, Matthew N., Amodeo, Maryann, Shaffer, Howard J., Bilt, Joni Vander (2000). Social Workers Employed in Substance Abuse Treatment Agencies: A Training Needs Assessment, Social Work, Vol. 45, Issue 2, PP.141 – 154.
  15. Poorbakhtiar H, Need assessment of in-service training courses (short-term) and prioritization of these courses from the viewpoint of high school principals in Khuzestan province, Tehran: Educational research, 2006; 156. (In Persian)
  16. Shahid Hasheminejad Scientific and Applied Higher Education Center, Personnel Training Needs Assessment Plan, 2005; 54. (In Persian)
  17. Research and Development Center of Medical Sciences Necessity Assessment Plan for Education Committees, Tehran: Medical Sciences, 2007; 80. (In Persian)
  18. Morgan S. (2005). Need Assessments of Nursing Manager by Expert PanelMethod.Nursing Education, 2005.
  19. Yarmohammdian M, Yousefi A, (1383).  Ansari M. Educational need assessment of hospitals manager by job analysis: A quality research. Management and information in health and treatment Journal. 1383; 1(1). (In Persian)
  20. Pirera, F., & singh, D. (1990). Training needs assessment (and application) in an accounting firm. Australian journal of educational technology. 6 (2), 136- 152.
  21. Hadipoor M, Shakoori R, Study of environmental awareness and optimal methods of environmental education in domestic women and female elementary school teachers in Arak. Environmental Protection Agency quarterly, 2005; 41. (In Persian)
  22. Karimi D, Study of Environmental Educational Needs of Students, Teachers and Housewives in the Soil Sefid Region of Tehran, Journal of the Environment, 2003; 40. (In Persian)
  23. Razmfar H, Studying the Educational Needs of Teachers of Tehran's Knowledge Teaching Units through Measurement of Their Knowledge about Organizational Management Process, Master's Thesis, Psychology Student, and Teaching Science, Tehran University, 1995; 216. (In Persian)
  24. Alizadeh A, Educational Needs Assessment of Primary School Administrators of Qom Province, Master's Degree in Educational Management, Teaching Science Counselor, Tehran University, 1999. (In Persian)
  25. Norton RE. DACUM handbook. 2nd Ed. Ohio: College of Education, Center on Education and Training for Employment; 1997.
  26. Krejcie, R. V., & D. W. Morgan (1970), Determining sample size for research activities, Educational and Psychological Measurement, 30: 607-610.
  27. Sarmad Z, Bazargan A, Hejazi E, Research Methods in Behavioral Science, Tehran: Knowledge Publishing, 2009. (In Persian)
  28. Bazrafkan L. (dissertation). Impact review of medical ethics education program to teach students studying medicine at Shiraz Medical School. MS Thesis. Tehran: Shahid Beheshti University; 2006.
  1. Heydari E, Developing a Management Model for Sustainable Environmental Education for the Younger Generation of the Country. Graduate School of Environmental Management, Islamic Azad University, Tehran Science and Research Branch, 2004; 245. [Persian]
  1.  Cesar chelala (2001).What women can do for the environment, The Japan Times, www: japantimes.com.