ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه ایران خودرو تهران(EIA)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران*(مسئوول مکاتبات)

10.22034/jest.2019.24925.3397

چکیده

زمینه و هدف: اجرای پروژه های بهره برداری از سرزمین، از جمله احداث کارخانه ها و توسعه صنایع، مستلزم بررسی استعداد طبیعی سرزمین برای توسعه مورد نظر می باشد. در همین راستا انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی، از جمله روش­های مطلوب جهت دست­یابی به اهداف توسعه پایدار است. ارزیابی اثرات محیط زیستی می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی جهت سوق دادن اهداف اجرای یک پروژه در راستای قوانین و مقررات محیط زیستی به کار گرفته شود.
 روش بررسی: تحقیق انجام شده شامل ارزیابی اثرات محیط زیستی کارخانه خودروسازی ایران خودرو با تأکید بر کاربرد روش ماتریس لئوپلد ایرانی که توسط مجید مخدوم تهیه شده، می باشد. برای امتیاز دهی برای هر اثر در این روش، از نظرات کارشناسان کارخانه    ایران خودرو، سازمان محیط زیست و کارشناسان شهرداری منطقه 21 تهران استفاده شده است. نتیجه ماتریس ممکن است یکی از پنج حالت: پروژه مردود است، پروژه تایید است، پروژه با گزینه های اصلاحی قابل تایید است، پروژه با ارایه طرح های بهسازی تایید می شود و یا این­که پروژه با ارایه طرح های بهسازی و گزینه های اصلاحی قابل تایید است، باشد.
 یافته­ها:با تجزیه و تحلیل ماتریس لئوپلد مشخص گردید که تعداد اثرات میانگین جبری منفی درستون برابر با 8عدد و تعداد پیامدهای،  میانگین جبری منفی در ردیف برابربا 9 عدد است که در این بین تعداد پیامد های منفی کم­تر از 1/3- در ستون، فقط مربوط به اثرات آلاینده های هوا است. که برابر شده با میانگین جبری 3/3- .
بحث و نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان می دهد که پروژ مورد نظر درحالت پنجم قرار می­گیرد، یعنی این­که پروژه کارخانه ایران خودرو با ارائه طرح بهسازی و گزینه های اصلاحی مورد تایید است. در این حالت تعدادی از میانگین های رده بندی هم در ستون و هم در ردیف ها کم­تر از 1/3- است، اما تعداد آن ها به 50درصد حالات نمی رسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره هفت، مهر ماه 98

ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه ایران خودرو تهران(EIA)

 

رقیه یداللهی صابر [1]

محمد غفاریان بهرمان[2] *

bahramanm@ yahoo.Com

مریم علیزاده[3]

محمد رضا خطیبی زاده [4]

تاریخ دریافت: 29/11/95

تاریخ پذیرش:18/05/96

چکیده

زمینه و هدف: اجرای پروژه های بهره برداری از سرزمین، از جمله احداث کارخانه ها و توسعه صنایع، مستلزم بررسی استعداد طبیعی سرزمین برای توسعه مورد نظر می باشد. در همین راستا انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی، از جمله روش­های مطلوب جهت دست­یابی به اهداف توسعه پایدار است. ارزیابی اثرات محیط زیستی می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی جهت سوق دادن اهداف اجرای یک پروژه در راستای قوانین و مقررات محیط زیستی به کار گرفته شود.

 روش بررسی: تحقیق انجام شده شامل ارزیابی اثرات محیط زیستی کارخانه خودروسازی ایران خودرو با تأکید بر کاربرد روش ماتریس لئوپلد ایرانی که توسط مجید مخدوم تهیه شده، می باشد. برای امتیاز دهی برای هر اثر در این روش، از نظرات کارشناسان کارخانه    ایران خودرو، سازمان محیط زیست و کارشناسان شهرداری منطقه 21 تهران استفاده شده است. نتیجه ماتریس ممکن است یکی از پنج حالت: پروژه مردود است، پروژه تایید است، پروژه با گزینه های اصلاحی قابل تایید است، پروژه با ارایه طرح های بهسازی تایید می شود و یا این­که پروژه با ارایه طرح های بهسازی و گزینه های اصلاحی قابل تایید است، باشد.

 یافته­ها:با تجزیه و تحلیل ماتریس لئوپلد مشخص گردید که تعداد اثرات میانگین جبری منفی درستون برابر با 8عدد و تعداد پیامدهای،  میانگین جبری منفی در ردیف برابربا 9 عدد است که در این بین تعداد پیامد های منفی کم­تر از 1/3- در ستون، فقط مربوط به اثرات آلاینده های هوا است. که برابر شده با میانگین جبری 3/3- .

بحث و نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان می دهد که پروژ مورد نظر درحالت پنجم قرار می­گیرد، یعنی این­که پروژه کارخانه ایران خودرو با ارائه طرح بهسازی و گزینه های اصلاحی مورد تایید است. در این حالت تعدادی از میانگین های رده بندی هم در ستون و هم در ردیف ها کم­تر از 1/3- است، اما تعداد آن ها به 50درصد حالات نمی رسد.

واژه های کلیدی: ارزیابی زیست محیطی، کارخانه ایران خودرو، ماتریس لئوپلد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.7,September, 2019

 

 

 

 

 


Environmental Impact Assessment of Tehran Iran Khodro Factory (EIA)

 

 Roqiyeh Yadollahi[5]

 Mohammad ghafariyan[6]*

bahramanm@ yahoo.Com

Maryam Alizadeh[7]

Mohammad Reza Khatibizadeh[8]

Accepted: 2017/08.09

Received: 2017.02.17

 

Abstract

Background and Objective: The research includes an assessment of the environmental effects of the Iran Khodro Manufacturing Plant, with an emphasis on the application of the Iranian Leopold Matrix Method, prepared by Majid Makhdoom. Experts from Iran Khodro Factory, Environmental Organization and experts of the Municipality of Tehran region 21 have been used to rate each work in this method. The result of the matrix may be one of the following: the project is rejected, the project is approved, the project is verifiable with corrective options, the project is approved with the submission of improvement projects or that the project can be approved by presenting improvement plans and corrective options.

Findings: By analyzing the Leopold matrix, it was determined that the number of negative algebraic effects is equal to 8 and the number of consequences, the negative algebraic average in the row is equal to 9. Among them, the number of negative consequences less than -3/1 in the column is only related to the effects of air pollutants. Which is equal to -3/3.

Discussion and Conclusion: The results of the research show that the project is in the fifth position, which means the project of Iran Khodro Plant is approved by the presentation of the improvement plan and corrective options. In this case the number of ranking meanings in the column and in the rows is less than -3/1, but their number does not reach 50% of the states.

Keywords: environmental impact assessment, Iran Khodro factory, Leopold matrix. .  

 

 

مقدمه

 

گسترش صنایع و رشد صعودی بخش های مختلف اقتصادی درکشورهای پیشرفته بدون توجه ورعایت ملاحظات مربوط به حفاظت محیط زیست موجب تخریب اکوسیستم های طبیعی و بروز اثرات شدید بهداشتی در این کشور ها گردیده است. نگرشی گذرا بر وضعیت محیط زیست جهان در دو دهه گذشته نشان می دهد که نه فقط اثرات مخرب انسانی بر محیط زیست کاهش نیافته بلکه مسائل حاد و بغرنج جدید مانند آلودگی شدید جو، کاهش تنوع زیستی، پارگی لایه ازن، پدیده گلخانه ای و گرم شدن کره زمین، افزایش سطح آب اقیانوس ها، تغییرات شدید اقلیمی و اثرات مختلف و متعدد بروز نموده است(1). بروز مسایل بی­شمار در محیط زیست موجب شده است تا جامعه انسانی دریابد که گستره فعالیت های وی در محیط زیست، بدون حد و مرز است(2). و از سوی دیگر، محیط زیست نیز دارای محدودیت هایی است که حتی با بهترین فناوری های قابل تصور نیز به طور نامحدود قابل گسترش نیست(3) و عدم توجه به این محدودیت ها طی فرایند توسعه اقتصادی تخریب محیط زیست را به همراه خواهد داشت(4). واقعیت امر این است با توجه به مشکلات موجود اتخاذ فعالیت های مناسب برای دست­یابی و استفاده از ابزارهای مدیریت محیط زیست در برنامه های توسعه صنعتی به منظور به حداقل رساندن خسارت وارده برمنابع و محیط زیست و همچنین برقراری یک نظام گسترده و پویا برای مواجهه  صحیح با آلودگی و تخریب، به عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار ضروری به نظر می رسد. در این راستا به کارگیری روش های علمی ارزیابی زیست محیطی اثرات می تواند اطمینان کافی از رعایت سیاست ها و اهداف در برنامه ها، طرح ها و فعالیت های طرح ها را در جهت تامین ضوابط، معیارها و قوانین زیست محیطی فراهم آورد. از این رو هرگونه بهره برداری از طبیعت باید پس از ارزیابی منابع و در چارچوب توان ها و ظرفیت های محیط صورت گیرد هدف اولیه از ارزیابی اثرات زیست محیطی اطمینان یافتن از رعایت سیاست ها و اهداف تعیین شده در برنامه و فعالیت های یک پروژه در راستای ضوابط، معیارها، قوانین و مقررات زیست محیطی دولت است (5). امروزه ارزیابی اثرات زیست محیطی هم­چون یک ابزار مهم در زمینه مدیریت محیط زیست محسوب می شود که می توان از این ابزار در جهت حل مشکلات و معضلات زیست محیطی استفاده کرد. انجام ارزیابی زیست محیطی برای طرح ها یکی از راه های قابل قبول برای دست­یابی به اهداف توسعه پایدار می باشد و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی در دسترس مدیران، برنامه ریزان و تصمیم گیران قرار گیرد تا بر اساس آن آثار بالقوه زیست محیطی را که در اثر اجرای طرح های عمرانی و صنعتی پدیدار می شود را شناسایی کرده و با گزینه های مختلف اقدام به حل آن نموده. ارزیابی محیط زیستی به دنبال حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از ایجاد خسارات ناشی از طرح های توسعه درکناردست یابی به اهدافی نظیر رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی است. می توان انتظار  که داشت در صورت اجرای اصولی ارزیابی اثرات زیست محیطی، و همچنین اجرای راهکارهای پیشنهادی و با مدیریت داشته ها، محیط زیست از تخریب روزافزون در امان مانده و کشور در جهت توسعه پایدار نیل نماید .

بررسی سیر تحولات ارزیابی پیامدهای محیط زیستی در سطح جهان فراز و نشیب های زیادی را نمایان می سازد. پیشگام موضوع   ارزیابی محیط زیستی در جهان ایالات متحده آمریکا است. برای نخستین بار در خلال کنفرانس حفاظت از محیط زیست امریکا در سال 1908 میلادی، رئیس جمهور وقت آمریکا، خواهان آتیه نگری در مورد آلودگی ها شد. اما تا سال 1969 هیچ قانون موثر و مدونی در این زمینه به تصویب نرسید. اثر مک هارگدر در سال 1969 تحت عنوان " طراحی با طبیعت" بر ارزش ملاحظات پیش بینانه و منظم در مورد محدودیت های محیط زیستی و اثرات توسعه تاکید داشت. اثر مک هارگدر را می توان به عنوان طلایه دار ارزیابی اثرات زیست محیطی قلمداد کرد. در ایران هم علی رغم این­که اصل پنجاهم قانون اساسی به صورت واضح وظیفه همگان را حفاظت از محیط زیست در کشور جمهوری اسلامی در ایران اعلام نموده است با  این حال انجام مطالعاتEIA ، با وقفه ای در حدود 25 ساله­ و پس از صورت جلسه مورخ23/1/1373شورایعالی حفاظت محیط زیست کشور، الزامی گردید؛ و در این راستا پژوهشگران داخلی زیادی ارزیابی اثرات زیست -محیطی را موضوع پژوهش خود قرار داده اند از جمله: پناهنده و همکاران(1387) با بررسی ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه کمپوست شهر یزد به این نتیجه رسیده بودند که تنها عاملی که به طور مشخص می تواند شعاع اثر گذار طرح را افزایش دهد جهت بادهای غالب می باشد. و در مجموع گزینه انجام طرح با معدل17/2 در مقابل گزینه عدم اجرای آن با معدل13/8- دارای برتری کامل بوده است (6). ولی زاده و شکری(1394) در مطالعه ای با عنوان بررسی کاربرد ماتریس لئوپولد ایرانی در ارزیابی اثرات محیط EIA))گزینه های مدیریت پسماند جامد در شهر بیرجند، به این نتایج رسیده اند که گزینه احداث کارخانه کمپوست به عنوان اولویت اول و منطقی ترین گزینه برای مدیریت پسماند در این شهر معرفی گردیده است (7). سازمان حفاظت از محیط زیست در فصلنامه ارزیابی اثرات زیست - محیطی طرح های عمرانی، به تاریخچه اثرات زیست محیطی(EIA) در ایران و خارج و همچنین به روش های ارزیابی و اهداف و ضرورت های ارزیابی پرداخته است (8). در پژوهش دیگری، با عنوان ارزیابی اثرات توسعه بر محیط زیست استان چهار محال و بختیاری، نتایج تحقیق حاصل از این بود که ازکل مساحت استان 4/64درصدمستعد توسعة بیش­تر، و 37/3درصد دارای قابلیت محدود توسعه است (9) .گودرزی وغنیان(1391) درمقاله ای با عنوان اهمیت ارزیابی و آمایش سرزمین در حفاظت از محیط زیست،  به بررسی اهمیت مسئله آمایش سرزمین در برنامه ریزی های ارزیابی اثرات زیست محیطی به ویژه در بخش کشاورزی پرداخته اند(10). ریاحی خرم(1390) در پژوهشی با عنوان ارزیابی محیط زیست و آمایش سرزمین، به مبانی و مفاهیم ارزیابی، ارزیابی توان اکولوژیکی و آمایش سرزمین پرداخته  است(11). منوری (1388) در پژوهش دیگری با عنواناثرات زیست محیطی پروژه های توسعه به توضیح و تشریح اثرات زیست محیطی مختلف، و همچنین بیان ویژگی های پروژه از جنبه های مختلف ساختار پرداخته شده  است(12). جعفری و همکاران(1387) در تحقیقی با عنوان ارزیابی اثرات توسعه شهرهای جدید بر محیط زیست ،مطالعه موردی: شهر جدید پردیس تهران  به بررسی و مقایسه گزینه های مختلف توسعه شهری- بیان اثرات منفی شهر جدید پردیس تهران- بکارگیری روش ماتریس اثرات متقابل ایرانی شده لئوپلد پرداخته است (13).

توسعه روز افزون جامعه بشری و نیازهای آن به توسعه باعث ایجاد انواع اثرات و شکنندگی محیط زیست بشر شده است. از این رو نیاز به ارزیابی زیست محیطی کلیه طرح های توسعه ضروری است(14). کشور ایران به دلیل لحاظ نمودن حفظ محیط زیست و جلوگیری از تخریب آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی در زمره یکی از معدودترین کشورهای جهان می باشد که در بالاترین رده قوانین کشوری آن این مهم مورد توجه قرار گرفته اما در مقایسه با بسیاری از کشورها توسعه یافته و درحال توسعه اعمال ارزیابی اثرات زیست محیطی در ان با تاخیری بیش از20سال الزامی گردید. ارزیابی آثار آثار توسعه بر محیط زیست روشی است که برای اطمینان از رعایت ظوابط، پیش بینی، شناسایی و تجزیه و تحلیل دقیق کلیه نشان­ زدهای مثبت و منفی طرح بر محیط زیست طبیعی و انسانی است(15). ارزیابی اثرات زیست محیطی فرایند رسمی است که برای پیش بینی پیامدهای زیست محیطی (مثبت یا منفی) از یک طرح، سیاست، برنامه، و یا پروژه قبل از تصمیم به حرکت به جلو با اقدام پیشنهادی است. ارزیابی تأثیر رسمی ممکن است در قواعد روش اجرایی در مورد مشارکت عمومی و مستندات از تصمیم گیری کنترل شود، و ممکن است موضوع بررسی قضایی باشد. ارزیابی اثرات ممکن است اقداماتی برای تنظیم اثرات به سطح قابل قبول و یا بررسی راه حل‌های جدید فناوری پیشنهاد دهد با توجه به اهمیت فزاینده محیط زیست در سطح جهان و شتاب فزاینده تخریب محیط زیست, امروزه ادغام ملاحظات محیط زیستی در فرایند برنامه ریزی به عنوان یک ضرورت جهانی و ملی و تنها راه رسیدن به توسعه پایدار در سطح جهان مطرح شده است. به همین دلیل موضوع ارزیابی محیط زیستی فعالیت های اثرگذار بر محیط زیست به منظور کاهش آثار و پیامدهای فعالیت ها بر محیط زیست در کانون توجه بسیاری از کشورها قرار گرفت تا بر مبنای آن ها بتوان پایداری توسعه را تضمین کرد ارزیابی یکی از شیوهای مقبول برای دسترسی به اهداف توسعه پایدار می باشد و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی و مدیریت دراختیار بخش تصمیم گیری کشور قرارگیرد.

 توسعة پایدار، مفهوم جدیدی از توسعه است که در اواخر دهة 70 میلادی و در پی اوج گرفتن جنبش های طرف­دار محیط زیست مطرح شد. از سویی آلودگی های بسیار، پایه ترین حقوق بشر، حق حیات را، به سختی در معرض تهدید قرار داده بودند و از سویی جهان سراسر مسلح شده بود. توسعة پایدار، هم­زمان سیاست و فرهنگ را مورد توجه قرار می دهد و بر رونق اقتصاد و تجارت و صنعت تأکید می ورزد، از محیط زیست و هم زیستی با طبیعت حمایت می کند و به مسایل داخلی کشورها و مسایل بین المللی می پردازد. بر اساس تعریف ارایه شده از سوی کمیسیون توسعة پایدار سازمان ملل متحد، توسعة پایدار عبارت است از :توسعه ای که نیازهای نسل کنونی جهان را تأمین کند، بدون آن­که توانایی های نسل های آتی را در برآوردن نیازهای خود، به مخاطره افکند(16) اما آن­چه مسلم است، توسعه، بدون برنامه ریزی میسر نخواهد بود یا حداقل بدون بر جای گذاشتن آثار عمیق و اغلب غیرقابل جبران امکان پذیر نیست. از ابزارهای مهم و اساسی برای دست­یابی به اهداف توسعة پایدار درمحیط زیست، می توان به ارزیابی توان اکولوژیک وآمایش سرزمین (17) برآورد ظرفیت برد یا حداکثر میزان استفاده از منابع (18) و ارزیابی اثرات زیست محیطی طرح های توسعه (19)اشاره کرد. عملی نمودن بحث ارزیابی اثرات- زیست محیطی در دنیا، که ایران نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود، نیاز به وجود ساختار اداری و ظرفیت علمی، حمایت، تقویت و گسترش این دانش دارد. همچنین باید به این نکته توجه نمود که ارزیابی اثرات زیست محیطی، یک حرکت نمادین نبوده؛ بلکه ابزاری مدیریتی و لازم الاجرا جهت اصلاح روش های اجر ا و بهره برداری از طرح های توسعه ای می باشد (20 ). لذا اگر در زمینة روش­های مناسب  ارزیابی برحسب پروژه ها و طر حهای مختلف، شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی هر کشور و منطقه، مطالعات لازم توسط  مراکز علمی و پژوهشی صورت گرفت، می توان به نتیجه آن امیدوار بود. به موازات ابداع روش­های مناسب ارزیابی، ضمانت اجرایی برای به کار بستن نتایج ارزیابی در مراحل مختلف توسعه نیز، پیش شرط موفقیت کامل درزمینة توسعه پایدارخواهد بود.

 

روش بررسی

الف)منطقه مورد مطالعه

منطقه 21 به صورت مثلثی کشیده در منتهی‌الیه غرب تهران در امتداد جاده های ارتباطی تهران کرج تا بعد از دوراهی کاروان­سرا سنگی گسترده شده است. این منطقه از شمال به اتوبان تهران کرج، از جنوب به جاده قدیم تهران کرج، از شرق به مسیل کن و از غرب به امتداد شمالی جنوبی اتوبان و جاده قدیم کرج محدود است. همچنین، این محدوده از شمال با منطقه 22، از شرق با مناطق 5 و 9 و 18، از غرب با شهرستان کرج و از جنوب با کمربند سبز جنوب تهران و شهرستان شهریار همجوار است. جمعیت این منطقه براساس سرشماری سال ۱۳۹۰ ایران، ۱۶۲۶۸۱ نفر (۵۰۳۸۱ خانوار) شامل ۸۲۰۱۴ مرد و ۸۰۶۶۷ زن می‌باشد. کارگاه‌های صنعتی، کارخانه‌های داروسازی و چندین کارخانه خودروساز از جمله کارخانه ایران خودرو در غرب شهر تهران، در کیلومتر ۱۴ بزرگراه شهید لشگری (جاده مخصوص کرج سابق) و نیز تقریبا در مرکز منطقه 21 واقع شده‌ است. ایران خودرو، با نام پیشین ایران ناسیونال شرکت خودروسازی ایرانی است، که در سال ۱۳۴۱ توسط برادران خیامی با سرمایه مالی ۱۰۰ میلیون ریال بنیانگذاری شد و پس از انقلاب ۱۳۵۷ توسط انقلابیون مصادره گردید. گروه صنعتی ایران خودرو بزرگ‌ترین شرکت خودرو سازی ایران و خاورمیانه‌است که به طور متوسط ۵۰ تا ۵۵ درصد تولید خودرو ایران را به طور دایم به خود اختصاص داده‌است. مساحت کارخانه برابر با 420هکتار و تولید کارخانه 55الی60هزاردستگاه در ماه است. برق مصرفی کارخانه 25 الی 27 کیلو وات در ماه مب باشد. تعداد کارکنان 36هزار نفر، تعداد بخش های کارخانه 13 شرکت مادر تا 9شرکت خارج از کشور و 12 شرکت تابعه، متغیر می باشد.

 

 

 

شکل 1-محدوده مورد مطالعه

Figure1- Study area

 

 

ب)مواد و روش

برای تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی یک طرح یا پروژه، روش های مختلفی مانند چک لیست(21)ماتریس لئوپلد (22 ) روی هم گذاری نقشه ها(23) و روش های تجزیه و تحلیل سیستمی وجود دارند. تقریبا همه این روش ها در چهار مرحله اساسی مشترک هستند: شناخت پروژه و فعالیت های اصلی آن در مراحل اجرا و بهره برداری، شناخت محیط زیست، اجرای پروژه (محیط فیزیکی، بیولوژیکی و اقتصادی اجتماعی)، ارزیابی و پیش بینی اثرات پروژه بر حسب فعالیت های پروژه و

 

ویژگی های محیط زیست، ارایه اقدامات برای کاهش اثرات منفی قابل توجه پیش بینی شده و در نهایت ارایه برنامه پایش و مدیریت اقدامات ارایه شده برای کاهش اثرات منفی  طی شود. در مطالعه موردی حاضر از روش ماتریس لئوپلد تعدیل شده که به صورت ماتریس ایرانی در ارزیابی اثرات توسعه به کار برده  می شود، استفاده شده است. در این روش اثرات بر حسب مثبت یا منفی بودن به دو دسته عوامل تخریبی و سودمندی تقسیم گردیده و طبق جدول زیر امتیازدهی می­گردند (جدول1).

 

 

 

 

 

جدول 1-معیار امتیازدهی در ماتریس ایرانی

Table 1- Scoring criteria in Iranian matrix 

اثر مثبت

امتیاز

اثر منفی

امتیاز

سودمندی خیلی خوب

5

تخریب خیلی زیاد

5-

سودمندی خوب

4

تخریب زیاد

4-

سودمندی متوسط

3

تخریب متوسط

3-

سودمندی ضعیف

2

تخریب ضعیف

2-

سودمندی ناچیز

1

تخریب ناچیز

1-

مأخذ: (24)

Source: (24)

 

 

در روش ماتریس ابتدا به بررسی وجود و یا عدم وجود اثرات می پردازد، و در صورت وجود اثر، قطر هر مربع از ماتریس رسم می شود سپس به بررسی مثبت و منفی بودن و امتیاز دهی می پردازیم. امتیاز دهی پروژه فوق بر اساس نظر مستقیم ارزیاب، با مطالعه بخش شناخت محیط زیست و شناخت پروژه صورت گرفته و در صورت وجود ابهام، از نظرات کارشناسان محیط زیست و همچنین از کارشناسان بخش ایران خودرو، که به صورت چک لیست  تهیه شده، استفاده شده است.

 

یافته ها

فرایند تهیه و بررسی گزارش ارزیابی محیط زیستی طرح ها و پروژه ها در طول این چند سال همواره با چالش ها، مسایل و مشکلاتی، از جمله: عدم بازدارندگی و ضمانت اجرایی در قوانین ارزیابی محیط زیست، در قوانین موجود در فرایند بررسی طرح ها و پرژه ها از نظر محیط زیست EIAدرانتهای مراحل تصمیم قرار دارد، عدم  وجود دستوالعمل تخصصی ارزیابی برای هر یک
از پروژه های مشمول ارزیابی، مشخص نبودن آمایش سرزمین و جایگاه قانونی آن، عدم غربال­گری در ارزیابی اثرات محیط زیست، عدم رتبه بندی مشاورین و متناسب  با نوع طرح یا پروژه، عدم استقلال مشاورین یا وابستگی مشاورین به مجریان و کارفرمایان، حجیم بودن گزارش های ارزیابی و ...وجود دارد.که باید راهکارهای متناسب با هر کدام از آن­ها تعیین گردد.

در این پژوهش، فعالیت های مهم پروژه در مرحله پس از بهره برداری در ستون های ماتریس آورده شده است و درسطرح های ماتریس، فاکتورهای محیطی مهم اعم از محیط فیزیکی، بیولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی که از فعالیت های پروژه متأثر می گردند، نوشته می شوند و پس از امتیاز دهی به هر یک از فاکتورهای تاثیرگذار، میانگین جبری ارزش های موجود برای فعالیت های پروژه و فاکتورهای محیطی در ستون و ردیف های ماتریس محاسبه و به ترتیب در پایین و سمت چپ ماتریس آورده شده اند. میانگین ردیف ها نشان دهنده اثرات، و میانگین ستون ها،  مربوط به پیامدهای پروژه می باشد(جدول-2).

 

 

 

 

 

 


جدول2-ماتریس ارزیابی اثرات و پیامدهای زیست محیطی کارخانه ایران خودرو- مرحله پس از بهره برداری

Table 2-Estimation of the Impact and Environmental Impact of Iran Khodro Plant - Stage after Operation.

     

                             فعالیت          

                

  پارامترزیست

     محیطی

حمل و نقل

بوهای نامطبوع

آلاینده­های هوا

فروش محصولات

توسعه صنایع جانبی

پسماند

فاضلاب

استخدام

آموزش کارکنان

امکانات خدمات رفاهی

مصارف انرژی

مصرف آب

حوادث و سوانح

نگهداری زمین های کشاورزی

تعداد دفعات تحت تاثیر

جمع جبری

میانگین رده بندی

فیزیکی

سیمای زمین

 

 

 

 

5-

 

 

 

 

 

 

 

 

4-

2

9-

5/4-

آلودگی هوا­

3-

4-

 5-

 

 

 

 

 

 

 

2-

 

 

 

4

14-

5/3-

آلودگی صوتی

3-

 

 

 

4-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

7-

5/3-

کیفیت آب­های سطحی

 

 

 

 

 

 

 4-

 

 

 

 

 

 

 

1

4-

4-

کیفیت آبهای زیرزمینی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جنس خاک

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  بیو لوژیکی

اجتماعی- اقتصادی

 

 

گونه های گیاهی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اکوسیستم های آبی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اکوسیستم های خشکی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

افزایش جانوران موذی

 

2-

 

 

 

 

1-

 

 

 

 

 

 

 

2

3-

5/1-

اقتصادی- اجتماعی

 

جمعیت­

  3

 

 

3

 

 

 

 2

2

 

 

 

 

 

4

10

5/2

حمل و نقل­

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ترافیک

3-

 

 3- ­

1-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

7-

3/2-

اشتغال

 

 

 

 

 

 

 

 4

3

 

 

 

 

 

2

7

5/3

منابع آب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-

 

1

2

2-

1-

منابع انرژی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4-

 

 

 

1

4-

4-

دفع پساپ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ایمنی و امنیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-

 

1

2-

2-

 

میراث فرهنگی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص های آموزشی

 

 

 

 

 

 

 

 4

4

 

 

 

 

 

2

8

4

فرهنگی

 

 

 

 

 

ککپ

فرهنگی

 تسهیلات و خدمات

 

 

 

 

  2

 

 

 

 

 3

 

 

 

 

1

3

3

چشم اندازها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

رفاه

 

 

  2-

 

 

 

 

 4

 

 3

 

 

 

 

3

5

6/1

تعدات دفعات تحت تاثیر

4

2

3

2

3

0

2

4

3

2

2

1

1

2

 

 

 

جمع جبری

6-

6-

10

2

7-

0

5-

14

9

6

6-

3-

2-

3-

 

 

 

میانگین رده بندی

5/1-

3-

3/3-

1

3/2-

0

5/2-

5/3

3

3

3

3-

2-

5/1-

 

 

 

مأخذ:یافته های تحقیق،1395

Source: Research findings, 2017

بحث و نتیجه گیری

 

برای تفسیر نتایج حاصله از ماتریس لئوپلد ایرانی، لازم که اثرات و پیامدهای دارای ماهیت تخریبی زیاد و خیلی زیاد( جدول-1) را بدست آوریم. برای این منظور تعداد اثرات و پیامدهای که از لحاظ قدر مطلق بیش­تر از1/3- (از لحاظ عددی از آن کوچک­ترند)می شماریم. نتیجه ماتریس فوق ممکن است یکی از  پنج حالت زیر را به خود بگیرد(جدول-3) .

 

 

جدول3-نحوه نتیجه گیری از نتایج ماتریس لئوپلد ایرانی

Table 3- How to Conclude the Results of the Iranian Leopold Matrix

حالت اول: پروژه مردود است.

 

بیش از 50درصد میانگین رده بندی در ردیف ها و ستون ها کم­تر از1/3- است.

حالت دوم:پروژه تایید است

میانگین رده بندی در هیچ یک از موارد در ردیف ها و ستون ها کم­تر از 1/3-  نیست

حالت سوم: پروژه با گزینه های اصلاحی قابل تایید است

میانگین رده بندی در کم­تر از 50درصد موارد و فقط در ستون ها کم­تر از 1/3- است.

حالت چهارم: پروژه با ارائه طرح های بهسازی تایید می شود

میانگین رده بندی در کمتر از 50درصد موارد و فقط در ردیف ها کم­تر از 1/3- است.

حالت پنجم: پروژه با ارائه طرح های بهسازی و گزینه های اصلاحی قابل تایید است

میانگین رده بندی در کم­تر از 50درصد موارد هم در ردیف ها و هم در ستون ها کم­تر از 1/3- است.

مأخذ : (24)

Source: (24)

 

 

با توجه به جدول (2) تعداد اثرات میانگین جبری منفی در ستون برابر با 8 و تعداد پیامدهای،  میانگین جبری منفی در ردیف برابربا 9 عدد است که در این بین تعداد پیامد های منفی کم­تر از 1/3- در ستون، فقط مربوط به اثرات آلاینده های هوا است. که برابر شده با میانگین جبری 3/3- ، و تعداد پیامدهای منفی کم­تر از 1/3- در ردیف­ها 5 عدد است که مربوط به اثرات زیست محیطی سیمای سرزمین، آلودگی هوا و صوتی، آب های سطحی(فیزیکی)، منابع انرژی(اجتماعی - اقتصادی) است.که با توجه به جدول(3)،  که نحو نتیجه گیری را از ماتریس را نشان می دهد، پروژ مورد نظر در حالت پنجم قرار می گیرد، در این حالت تعدادی از میانگین های رده بندی هم در ستون و هم در ردیف ها کم­تر از 1/3- است. اما تعداد آن ها به 50درصد حالات نمی رسد. در این حالت پروژه با ارایه طرح های بهسازی و گزینه های اصلاحی مورد تایید است. بر اساس این روش طرح
های بهسازی و گزینه های اصلاحی از بخش های شیوه های کاهش اثرات محسوب می گردند. طرح های بهسازی مربوط به پیامدها بوده و گزینه های اصلاحی مربوط به اثرات می باشند. که دربخش مربوط به شیوه های کاهش اثرات مورد بررسی قرار می گیرد.

 تعداد و مهم­ترین انواع اثرات و پیامدهای زیست محیطی منفی کارخانه ایران خودرو در جدول(2)، آمده است. لازم به ذکر است که تمام اثرات پروژه کارخانه ایران خودرو منفی نیستند و این نوع توسعه دارای اثرات مثبت بر محیط اجتماعی - اقتصادی و فرهنگی نیز داشته است. اما اثرات و پیامدهای که دارای اثرات منفی مهم(شدیدتر از1/3-) بر محیط زیست داشته اند در جدول(4)و(5) خلاصه شده است.و در راستای طرح های بهسازی و گزینه های اصلاحی پیشنهاداتی مطرح شده است.

 

 جدول4-پیامدهای منفی مهم(شدیدتر از 3.1-) کارخانه ایران خودرو بر اجزای محیط زیست

Table4- Important Negative Consequences (more severe than 3.1) of Iran Khodro Plant on Environmental Components

 

فیزیکی

پارامتر های زیست محیطی(پیامد)

جمع جبری

میانگین رده بندی

سیمای زمین

9-

5/4-

آلودگی صوتی

14-

5/3-

آلودگی هوا

7-

5/3-

کیفیت آب­های سطحی

4-

4-

اجتماعی- اقتصادی

منابع انرژی

4-

4-

مأخذ:یافته های تحقیق، 1395

Source: Research findings, 2017   

 

جدول5- اثرات منفی مهم(شدیدتر از1/3-) کارخانه ایران خودرو بر اجزای محیط زیست

Table 5- Significant negative effects (more severe than 3.1) on the components of Iran Khodro

فعالیت های زیست محیطی(اثرات)

جمع جبری

میانگین رده بندی

آلاینده های هوا

10-

3.3-

مأخذ:یافته های تحقیق، 1395

Source: Research findings, 2017

 


ü      ایجاد قوانین و مقررات سخت زیست محیطی در خصوص انتشارات آلاینده ها در محیط

ü      نظارت دقیق تر دستگاه های مربوطه برای رعایت استاندارها، از نفوذ هر نوع آلاینده ها بر خاک وآب جلوگیری شود

ü      اصلاح تجهیزات و بازگردانی برخی از مواد با قابلیت استفاده مجدد بر خط تولید در واحد های رنگ صنایع خودرو سازی.

ü      اعمال تمهیداتی نظیر تنظیم موتورها و نصب فیاتر روی دودکش ها جهت کاهش انتشارات آلاینده ها

ü      نصب فیلتر و اکزاست مناسب جهت کابین پاشش pvc در سالن رنگ

ü      ایجاد کمربند سبز در محدوده اطراف کارخانه به منظور عایق مناسب صدا

ü      تمهیداتی جهت حفاظت مناطق مسکونی موجود در اطراف کارخانه(حریم فضای سبز، ایجاد موانع صوتی.....)

ü      تجهیز واحدهای صنعتی وابسته به کارخانه ایران خودرو به سیستم فاضلاب

ü      تصفیه فیزیکی و شیمیایی و سایر سیستم های موثر تصفیه فاضلاب های صنعتی، قبل از ورود پساپ بر محیط

ü      استفاده از انرژی های پاک و نوین در کارخانه و محصولات کارخانه(انرژی های خورشیدی، سوخت های گیاهی...)

ü      جلوگیری از تراکم فروشی در محدوده کارخانه ایران خودرو

ü     آموزس کارکنان در راستای حفاظت از محیط زیست.

Reference

  1.  Rahmati, Alireza, "Evaluation of the Environmental Impact Assessment Process in Iran, Challenges and Solutions”, Environmental & Development Quarterly, 2012, Year 3, NO 5 (persian)
  1. Mitchell, G .1996. Problems and fundamentals of sustainable development indicators. Sustainable Development, vol. 4,PP 1- 11.
    1. Behabzadeh, Abdolhossein, "Earth Care: A Strategic Plan for Sustainable Living, Mashhad University Press, 1997, No. 200(persian)
    2. Habitat, T. A. .1992. A Methodological Framework of EIA for Urban Development. UN Centre for Human Settlements, pp 11- 18.
    3. Amini, Azhdar, et al., A Multidimensional Model for Assessing the Environmental Effects of Asphalt Roads, Journal of Transportation Engineering, 2014, No. 4, pp. 4-48-435. (persian)
    4. Panahandeh, Mohammad, Abedinzadeh ,Niloufar, Ravanbakhsh, Mokaram, Environmental Impact Assessment of Yazd Composting Plant. Journal of Environmental Science and Technology, 2010, No. 3, pp. 88-99(persian)
    5. Valizadeh, Soheil, Shokri, Zaynab, A Study on the Application of Iranian Leopold Matrix in Environmental Impact Assessment (EIA) of Solid Waste Management Options in Birjand, The Iranian Society of Environmental Health, 1394, No. 3, pp249-262. (persian)
    6. Rajabzadeh, Mohammad Ali, Environmental Impact Assessment of Development Projects, Environmental Protection Agency, Deputy Director of Education and Research, Green House Designers, 2008, No. 9(persian)
    7. Jafari, Ali, Habibpour, Ali Asghar, Evaluation of the effects of development of new cities on the environment Case Study: New City of Pardis, Urban Management Quarterly, 2008, No. 21, pp. 45-58. (persian)
    8. Goodarzi, Zahra, Anian, Mansour, the Importance of Land Assessment and Conservation in Environmental Conservation, First National Conference on Environmental Conservation and Planning, 1391, Tehran, Iran. (persian)
    9. Riahi Khorram, Mahdi, Environmental Assessment and Land Reconciliation, Environmental Department, Islamic Azad University, Hamedan, 2011. (persian)
    10. Momouri, Masoud, Environmental Impact of Development Projects, Islamic Azad University Press, Research Branch, 2009, First Edition (persian)
    11. Jafari, Ali, Yarali, Nabiollah, Dehkordi, Saeed, Evaluation of Environmental Development in Chaharmahal Bakhtiari Province and Determination of Priority of Villages for Development using the Demolition Model, Journal of Geography and Urban Development, 2014, No. 13, pp. 107- 118(persian)
    12. Razavian, Mohammad Taghi, Kanoni, Reza, Yarmaradi, Kiomars, Urban Environment, Publishing House of Science, 1395, First Edition (persian)
    13. Yar Ali, Nabiollah, Soltani Ali, Jafari, Mafi Gholami, Ali, Environmental Impact Assessment (EIA) on the Oshtrankou Protected Area Using the Demolition Model, Environmental Research Journal, 2010, No. 1, pp. 13- 22 (persian)
    14. Nasiri, Hossein, Sustainable Development and Development, Green Circle Publishing, 2005, Second Edition. (persian)
    15. Makhdoum, Majid, The Basis of Land Planning, Tehran University Press, 2011, Thirteenth Edition. (persian)
    16. Tabibiyan, Manouchehr ,Sotoudeh, Ahad ,Shayesteh, Kamran, Chalabianloo, Reza ,A Survey on Concepts and Methods for Estimating the Quantitative Capacity of a Ward and Providing an Applied Case Based on the Experience of Strategic Planning for Tourism Development Abbas Abad-Ganjnameh Hamedan, Beautiful Arts , 2007, No.29 (persian)
    17. Htun, N .1990. EIA and sustainable, development, Impact Assessment Bulletin, pp23-16
    18. Dabiri , Farhad, Kiani, Mojdeh, Kiani, Investigation of Preventive Laws and Regulations, including Assessment of Environmental Impact in Iran and several Industrial Countries, Journal of Environmental Science and Technology, 2010, NO 4. (persian)
    19. ShariaT, Seyyed Mahmood, Monavari, Seyed Masoud, An Introduction to Environmental Impact Assessment Methods, Environmental Protection Agency Publications. 1998 (persian)
    20. . Leopold, A. 1949. A Sand County Almanac, London: Oxford University Press.
    21. Mc Harg Ian L. 1969. Design with Nature, American Museum of Natural History.
    22. Zabardast, Labbat, Pour Asghar, Farzam, Hoveidi, Hasan, Environmental Assessment of Concepts and Methods, Avaya Felam Publications. 2014(persian)

 

 



[1] -کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

[2] - کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران*(مسئوول مکاتبات)

[3] -کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

[4] -کارشناسی ارشد محیط زیست شهری،دانشکده علوم جغرافیایی،دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

 

1- Master of Environmental Economics, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran

2- Master of Environmental Economics, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran *(Corresponding Author)

3- Master of Environmental Economics, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran

4- Master of Environmental Economics, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran

  1. Rahmati, Alireza, "Evaluation of the Environmental Impact Assessment Process in Iran, Challenges and Solutions”, Environmental & Development Quarterly, 2012, Year 3, NO 5 (persian)
  1. Mitchell, G .1996. Problems and fundamentals of sustainable development indicators. Sustainable Development, vol. 4,PP 1- 11.
    1. Behabzadeh, Abdolhossein, "Earth Care: A Strategic Plan for Sustainable Living, Mashhad University Press, 1997, No. 200(persian)
    2. Habitat, T. A. .1992. A Methodological Framework of EIA for Urban Development. UN Centre for Human Settlements, pp 11- 18.
    3. Amini, Azhdar, et al., A Multidimensional Model for Assessing the Environmental Effects of Asphalt Roads, Journal of Transportation Engineering, 2014, No. 4, pp. 4-48-435. (persian)
    4. Panahandeh, Mohammad, Abedinzadeh ,Niloufar, Ravanbakhsh, Mokaram, Environmental Impact Assessment of Yazd Composting Plant. Journal of Environmental Science and Technology, 2010, No. 3, pp. 88-99(persian)
    5. Valizadeh, Soheil, Shokri, Zaynab, A Study on the Application of Iranian Leopold Matrix in Environmental Impact Assessment (EIA) of Solid Waste Management Options in Birjand, The Iranian Society of Environmental Health, 1394, No. 3, pp249-262. (persian)
    6. Rajabzadeh, Mohammad Ali, Environmental Impact Assessment of Development Projects, Environmental Protection Agency, Deputy Director of Education and Research, Green House Designers, 2008, No. 9(persian)
    7. Jafari, Ali, Habibpour, Ali Asghar, Evaluation of the effects of development of new cities on the environment Case Study: New City of Pardis, Urban Management Quarterly, 2008, No. 21, pp. 45-58. (persian)
    8. Goodarzi, Zahra, Anian, Mansour, the Importance of Land Assessment and Conservation in Environmental Conservation, First National Conference on Environmental Conservation and Planning, 1391, Tehran, Iran. (persian)
    9. Riahi Khorram, Mahdi, Environmental Assessment and Land Reconciliation, Environmental Department, Islamic Azad University, Hamedan, 2011. (persian)
    10. Momouri, Masoud, Environmental Impact of Development Projects, Islamic Azad University Press, Research Branch, 2009, First Edition (persian)
    11. Jafari, Ali, Yarali, Nabiollah, Dehkordi, Saeed, Evaluation of Environmental Development in Chaharmahal Bakhtiari Province and Determination of Priority of Villages for Development using the Demolition Model, Journal of Geography and Urban Development, 2014, No. 13, pp. 107- 118(persian)
    12. Razavian, Mohammad Taghi, Kanoni, Reza, Yarmaradi, Kiomars, Urban Environment, Publishing House of Science, 1395, First Edition (persian)
    13. Yar Ali, Nabiollah, Soltani Ali, Jafari, Mafi Gholami, Ali, Environmental Impact Assessment (EIA) on the Oshtrankou Protected Area Using the Demolition Model, Environmental Research Journal, 2010, No. 1, pp. 13- 22 (persian)
    14. Nasiri, Hossein, Sustainable Development and Development, Green Circle Publishing, 2005, Second Edition. (persian)
    15. Makhdoum, Majid, The Basis of Land Planning, Tehran University Press, 2011, Thirteenth Edition. (persian)
    16. Tabibiyan, Manouchehr ,Sotoudeh, Ahad ,Shayesteh, Kamran, Chalabianloo, Reza ,A Survey on Concepts and Methods for Estimating the Quantitative Capacity of a Ward and Providing an Applied Case Based on the Experience of Strategic Planning for Tourism Development Abbas Abad-Ganjnameh Hamedan, Beautiful Arts , 2007, No.29 (persian)
    17. Htun, N .1990. EIA and sustainable, development, Impact Assessment Bulletin, pp23-16
    18. Dabiri , Farhad, Kiani, Mojdeh, Kiani, Investigation of Preventive Laws and Regulations, including Assessment of Environmental Impact in Iran and several Industrial Countries, Journal of Environmental Science and Technology, 2010, NO 4. (persian)
    19. ShariaT, Seyyed Mahmood, Monavari, Seyed Masoud, An Introduction to Environmental Impact Assessment Methods, Environmental Protection Agency Publications. 1998 (persian)
    20. . Leopold, A. 1949. A Sand County Almanac, London: Oxford University Press.
    21. Mc Harg Ian L. 1969. Design with Nature, American Museum of Natural History.
    22. Zabardast, Labbat, Pour Asghar, Farzam, Hoveidi, Hasan, Environmental Assessment of Concepts and Methods, Avaya Felam Publications. 2014(persian)