بررسی دیدگاه شهروندان یزدی در مورد وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) پارک‌های این شهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد محیط‌زیست، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. * (مسوول مکاتبات)

10.22034/jest.2020.24291.3335

چکیده

زمینه و هدف: تلطیف فضای سبز شهری، فراهم نمودن آرامش برای افراد ساکن در شهر و گذران اوقات فراغت در پارک­ها از ویژگی ­پارک­های شهری می­باشد و از سویی با تمرکز جمعیت شهری، توجه به مسایل بهداشتی، ایمنی و محیط‌زیستی در پارک­های شهری از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. هدف از این پژوهش بررسی و تعیین دیدگاه مردم نسبت به مسایل بهداشت، ایمنی و محیط‌زیستی پارک شهر محل سکونت بوده تا نهایتاً نتایج برای مدیریت شهری مطلوب‌تر و ارتقا شاخص­های ایمنی، بهداشتی و محیط‌زیست پارک­های شهر یزد مورد استفاده قرار گیرد.
روش بررسی: پس از تعیین عوامل موثر بر ایمنی، بهداشت و محیط­زیست پارک­های شهری از طریق مطالعات کتابخانه­ای و فعالیت­های پیشین انجام شده، برای دریافت نظرهای شهروندان در مورد وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست تعدادی از پارک­های مهم شهر یزد (کوهستان، آزادگان، شهرداری، هفت‌تیر، غدیر، بزرگ شهر) از روش پرسش­نامه­ای استفاده شد و نتایج نظرات به کمک نرم­افزار آماری SPSS تجزیه‌وتحلیل گردید.
یافته­ها: نتایج نشان داد که میزان مطلوبیت شاخص­های محیط‌زیستی از دیدگاه مردم 2/69 %، میزان مطلوبیت شاخص­های بهداشتی 67 % و میزان مطلوبیت شاخص­های ایمنی 4/62 % می­باشد.
بحث و نتیجه­گیری: با توجه به اهمیت موضوع بهداشت، ایمنی و محیط­زیست در مکان­­ها و فضاهای شهری، تدوین سندی جامع و چارچوبی مشخص در زمینه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست و نظارت و پایش مستمر این عوامل گامی موثر برای حل مشکلات و مسایل پیش­روی مسئولان و برنامه­­ریزان شهری می­باشد و مسیر رسیدن به توسعه پایدار شهری را هموارتر می­­کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و دوم، شماره سه، خرداد ماه 99

                                        

 

بررسی دیدگاه شهروندان یزدی در مورد وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE)[1] پارک­های این شهر

 

مریم جعفری نجف آبادی[2]

حمید سودائی­زاده[3] *

hsodaie@yazd.ac.ir

 

تاریخ دریافت:9/11/95

تاریخ پذیرش:25/5/96

 

چکیده

زمینه و هدف: تلطیف فضای سبز شهری، فراهم نمودن آرامش برای افراد ساکن در شهر و گذران اوقات فراغت در پارک­ها از ویژگی ­پارک­های شهری می­باشد و از سویی با تمرکز جمعیت شهری، توجه به مسایل بهداشتی، ایمنی و محیط‌زیستی در پارک­های شهری از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. هدف از این پژوهش بررسی و تعیین دیدگاه مردم نسبت به مسایل بهداشت، ایمنی و محیط‌زیستی پارک شهر محل سکونت بوده تا نهایتاً نتایج برای مدیریت شهری مطلوب‌تر و ارتقا شاخص­های ایمنی، بهداشتی و محیط‌زیست پارک­های شهر یزد مورد استفاده قرار گیرد.

روش بررسی: پس از تعیین عوامل موثر بر ایمنی، بهداشت و محیط­زیست پارک­های شهری از طریق مطالعات کتابخانه­ای و فعالیت­های پیشین انجام شده، برای دریافت نظرهای شهروندان در مورد وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست تعدادی از پارک­های مهم شهر یزد (کوهستان، آزادگان، شهرداری، هفت‌تیر، غدیر، بزرگ شهر) از روش پرسش­نامه­ای استفاده شد و نتایج نظرات به کمک نرم­افزار آماری SPSS تجزیه‌وتحلیل گردید.

یافته­ها: نتایج نشان داد که میزان مطلوبیت شاخص­های محیط‌زیستی از دیدگاه مردم 2/69 %، میزان مطلوبیت شاخص­های بهداشتی 67 % و میزان مطلوبیت شاخص­های ایمنی 4/62 % می­باشد.

بحث و نتیجه­گیری: با توجه به اهمیت موضوع بهداشت، ایمنی و محیط­زیست در مکان­­ها و فضاهای شهری، تدوین سندی جامع و چارچوبی مشخص در زمینه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست و نظارت و پایش مستمر این عوامل گامی موثر برای حل مشکلات و مسایل پیش­روی مسئولان و برنامه­­ریزان شهری می­باشد و مسیر رسیدن به توسعه پایدار شهری را هموارتر می­­کند.

 

واژه­های کلیدی: پارک­های شهری یزد، شاخص­های بهداشتی، ایمنی و محیط­زیستی (HSE)، شهروندان.

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 22, No.3,May, 2020

 

 

 

 

 


Investigating Viewpoint of Citizens about the Status of Health, Safety and Environment (HSE) in the Urban Parks of Yazd

 

Maryam Jafari Najafabadi [4]

Hamid Sodaiezadeh [5]*

hsodaie@yazd.ac.ir

 

Admission Date:August 16, 2017

 

Date Received: January 28, 2017

 

Abstract

Background and Objective: Strengthening urban green space, providing tranquility for people living in the city and spending leisure time in parks is a feature of urban parks, and on the other hand with the focus of the urban population, attention to health, safety and environmental issues in the park, urban development is of particular importance. The purpose of this study was to investigate and determine people's views on health, safety and environmental issues of the city park in order to ultimately use the results for better urban management and promotion of safety, health and environmental indicators of Yazd city parks.

Method: Therefore, after determining the factors affecting the safety, health and environment of urban parks through library studies and activities previously carried out to receipt of the citizens’ opinion  about the health, safety and the environment of a number of important parks in Yazd, the questionnaire method was used and  the results were analyzed by SPSS 22.

Findings: Results show that people opinion about environmental, health and safety indices are obtained about 69.2%, 67% and 62.4%, recpectively.

Discussion and Conclusion: According to the importance of Health, Safety and Environment in urban places, editing documents and comprehensive framework in the field of Health, Safety and Environment (HSE) and the control and monitoring of these factors is an effective step to solve problems that urban planners have, consequently the pass to sustainable development will be easier.

 

Keywords: Yazd urban parks, indices of health, safety and environmental (HSE), citizens.

 

مقدمه


رشد شهرنشینی و صنعت بر مبنای فناوری جدید، امکانات تفریحی فراوانی را برای محیط شهری فراهم آورده است و شهروندان می­توانند ساعات زیادی از اوقات فراغت خود را در مکان­های مختلفی نظیر مراکز رایانه­ای، باشگاه­ها و نظایر آن بگذرانند. با این‌حال به دلیل ماهیت وجودی انسان و انس او با طبیعت، استفاده از محیط­­های طبیعی، فضای سبز و پارک­ها همواره جذاب و مورد دلخواه بوده است (1). درواقع مفهوم شهرها بدون وجود فضای سبز در اشکال گوناگون آن دیگر قابل‌تصور نیست. شهرها به­عنوان کانون­های تمرکز، فعالیت و زندگی انسان­ها برای این­که بتوانند پایداری خود را تضمین کنند چاره­ای جز پذیرش ساختار و کارکردی متأثر از سیستم­های طبیعی ندارند (2). در این بین پارک­ها و فضای سبز شهری به­دلیل حمایت از سیستم­های اجتماعی شهر و فراهم کردن خدمات اکوسیستمی راه­حل مناسبی جهت حل مسایل محیط­زیستی و تبدیل هرچه بیش­تر محیط شهری به محلی قابل زیست برای شهروندان هستند (3). فضای سبز شهری و پارک­های موجود در یک شهر نه تنها ارزش تفریحی داشته و محل شایسته­ای برای گذراندن اوقات فراغت مردم به­شمار می­آیند، بلکه در اغلب موارد این فضاها، از توسعه ناموزون و نسنجیده در شهرها نیز جلوگیری می­کند (1).

در عین حال توسعه شهرنشینی سبب کاهش سرانه فضای سبز موجود در شهرها شده ولی توجه مردم به این فضاهای شهری به­خاطر رشد اگاهی­آن­ها از این محیط­ها برای تفریح و کاهش استرس و سایر فواید آن افزایش یافته، بنابراین تقاضا برای گسترش پارک­ها و فضای سبز را در شهرها به­دنبال داشته است (4). فضای سبز و پارک­ها که بخشی از سیمای سرزمین را تشکیل می­دهد، به­عنوان یکی از شاخص­های توسعه یافتگی جوامع مطرح است (1). با این تفاسیر لزوم پارک­ها در هر زمان و مکان که فرصت آن وجود داشته باشد، در شهرها احساس می­شود. پارک­ها فرصتی برای بهسازی محیط شهرها و تامین زیرساخت­های اکولوژیک می­باشند (5). پارک­ها و فضای سبز شهری دارای نقش اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی هستند، و دارای مزایایی چون درمان بیماری­های روحی، محیطی مطلوب برای پرورش و رشد کودکان، یکپارچگی اجتماعی و حفظ آسایش می­باشد. پارک­ها و فضای سبز شهری از مهم­ترین عوامل موثر در شکل­دهی به پایداری اجتماعی هستند، اما عوامل متعددی مانند مشکلات زندگی شهری، ایمنی، امنیت و متناسب نبودن امکانات مورد نیاز، روند استفاده از این مکان­ها را کاهش داده است (4، 6). از لحاظ اکولوژیکی پارک­ها و فضای سبز شهری در کاهش پیامدهای منفی صنایع و تکنولوژی تاثیرگذار هستند. از اثرات مثبت می­توان به افزایش نسبی میزان رطوبت خاک، کاهش درجه حرارت، افزایش میزان اکسیژن، کاهش آلودگی صوتی، جلوگیری از انتشار گرد و غبار، کاهش اثرگذاری پدیده جزیره حرارتی و تلطیف آب و هوای محیط شهری نام برد (7، 8).  توجه به مسایل بهداشت، ایمنی و محیط­زیست در فضاهای عمومی بالاخص پارک­های شهری که علاوه بر ارزش اکولوژیکی طبیعی (9) برای شهروندان سرگرمی و منافع جسمی و روحی فراوانی مهیا می­کند (10، 11) لزوم بررسی دیدگاه مردم را در این زمینه ضروری نموده است.

ابزار مدیریتی HSE در سال­های اخیر برای کنترل و بهبود مسایل بهداشت، ایمنی و محیط­زیستی در کلیه طرح­های توسعه­ای و صنعتی به کاربرده می­شود (12). این ابزار با بررسی هم­زمان فاکتورهای بهداشت، ایمنی و محیط­زیست، زمینه­های مناسبی را برای استقرار و اجرای استاندارهای مدیریت محیط­زیستی (ISO 14001) و معیارهای ایمنی و بهداشت حرفه­ای ایجاد می­کند (13). می­توان از این ابزار مدیریتی بهداشت، ایمنی و محیط­زیست به منزله سیستم یکپارچه در مدیریت پایدار مکان­ها و فضاهای شهری هم­چون پارک­های شهری استفاده کرد (14) و میزان حوادث و شدت پیامدهای ناشی از آن­ها را به حداقل رساند (3). با سنجش وضعیت ایمنی، بهداشت و محیط­زیست (HSE) پارک­های شهری مهم و پر بازدید یزد می­توان به مدیران و برنامه­ریزان شهری در جهت بهبود وضعیت خدمت­رسانی به شهروندان و ارتقای شاخص­های پایداری اجتماعی راهکار ارایه نمود و جهت­گیری برنامه­ریزی­ها برای بهبود سلامت فضای سبز شهری با دقت بیش­تری انجام شود (15). هم­چنین با ارزیابی وضعیت ایمنی، بهداشت و محیط­زیست (HSE) پارک­های شهری یزد و بررسی مسایل مثبت و منفی آن می­توان به ارتقا کیفیت آن­ها و استفاده مثبت در تجارب بعدی پرداخت.

 

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

شهرستان یزد در قسمت مرکزی استان یزد و دارای اقلیمی خشک می­باشد که دارای جمعیتی حدود 526276 نفر و مساحتی معادل 2479 کیلومترمربع است. متوسط بارندگی دوره آماری در شهر یزد 65 میلی­متر، متوسط دمای هوا برابر 9/18 درجه سانتی‌گراد بوده و معدل ساعات آفتابی استان در طول سال 3369 ساعت برآورد شده است. با توجه به گرم و خشک بودن شهر یزد اهمیت وجود پارک­ها به عنوان مکانی برای تعدیل دما و تلطیف فضای سبز شهری و هم­چنین گذران اوقات فراغت شهروندان اهمیت چندانی می­یابد. مراحل انجام کار به شرح زیر انجام شد:

  • جمع­آوری اطلاعات: در این پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه­ای، جستجوهای اینترنتی، بررسی­ مطالعات و پژوهش­های تقریبا مشابه، معیارهای وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های منتخب مشخص و جمع­آوری گردید. شش پارک منتخب شامل پارک آزادگان با مساحت تقریبی 5/3 هکتار، پارک غدیر با مساحت تقریبی 7 هکتار، پارک هفتم تیر با مساحت تقریبی 5/5 هکتار، پارک کوهستان با مساحت تقریبی 300 هکتار و پارک بزرگ­شهر با مساحت تقریبی 30 هکتار که از مهم­ترین و پربازدیدترین پارک­ها در سطح شهر یزد بوده و براساس موقعیت مکانی مطلوب و داشتن امکانات قابل ملاحظه و باتوجه به این­که کاربران آن شامل اقشار مختلف شهروندان می­باشند، جهت انجام مطالعات انتخاب شدند.
  • تدوین و تکمیل پرسش­نامه: در این مرحله با توجه به اطلاعات مرحله قبل و شناخت در مورد پارک­های منتخب، پرسش­نامه­ای جهت بررسی وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های منتخب از دیدگاه مردم تهیه گردید. در این پرسش­نامه 4 شاخص در مورد بهداشت، 8 شاخص در مورد ایمنی و 6 شاخص در مورد محیط­زیست تالیف شد. لازم به ذکر است که از روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­بندی شده استفاده شده است که درواقع پارک­ها به عنوان طبقات ما در نظر گرفته شده­اند و افراد به­صورت تصادفی و بدون در نظرگرفتن موقعیت اجتماعی، از بین بازدیدکنندگان پارک انتخاب شدند که شامل گروه­های سنی و جنسی متفاوت و انواع کاربران پارک­ها بودند. پرسش­نامه­ها در ایام مختلف هفته و در ساعات مختلف روز و در مکان­های متنوع در پارک­ها توزیع شدند.
  •  جمع­بندی و تجزیه و تحلیل پرسش­نامه­ها: جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه افراد بازدیدکننده از پارک­های مورد نظر بوده است که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران محاسبه شده و در مجموع تعداد 200 پرسش­نامه توسط بازدیدکنندگان به­وسیله نمونه­گیری تصادفی از شش پارک منتخب جمع­آوری شد و مورد بررسی قرار گرفت. جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از آزمون­های کروسکال­والیس [6] و من­ویتنی[7] استفاده شده است. پس از تعیین شاخص­ها به ارزیابی آن­ها از دیدگاه بازیدکنندگان از پارک پرداخته و امتیازات لازم بر اساس طیف لیکرت، بسیار خوب (5)، خوب (4)، متوسط (3)، ضعیف (2)، بسیار ضعیف (1) به آن­ها تعلق گرفته است. برای اطمینان از روایی، اعتبار صوری سوالات پرسش­نامه تدوین شده به رویت صاحب­نظران و نظرات اساتید متخصص در حوزه تحقیق رسید و به­منظور سنجش پایایی پرسش­نامه، روش ضریب آلفای کرونباخ مورد استفاده قرار گرفت. اگر ضریب آلفای کرونباخ[8] 7/0 یا بیش­تر باشد، پرسش­نامه از پایایی مطلوبی برخوردار است (16،10). میزان آلفای کرونباخ در این پرسش­نامه با استفاده از نرم­افزار 22 SPSS، 88/0 محاسبه شد که نشان­دهنده این است که پرسش­نامه از روایی تقریبا بالایی برخوردار بوده است.

یافته­های تحقیق

تجزیه و تحلیل داده­ها در چارچوب گروه­بندی­های سن، جنس، وضعیت تاهل، تحصیلات و اشتغال بازدیدکنندگان انجام گرفته و نتایج حاصل تحلیل شد. در بررسی سن پاسخ­دهندگان به پارک­ها از گروه­بندی 25-15، 45-25 و 45 سال به بالا استفاده شد و در نهایت %5/44 از افراد بین سن 25-15 سال، %5/42 از افراد بین سن 45-25 سال و تنها 13% از پاسخ­دهندگان بالای 45 سال بودند. هم­چنین از این تعداد 46% را مردان و 54% را زنان تشکیل داده­اند. نظرات افراد متفاوت در مورد معیارهای محیط­زیستی از لحاظ آماری معنی­دار بودند (شکل 1). درواقع افراد بالای 45 سال نسبت به شاخص­های محیط­زیستی رضایت­مندی کم­تری را نشان دادند و می­توان گفت آنان از فضای سبز شهری و پارک­ها انتظارات بیش­تری داشتند که با فراهم نمودن محیطی آرامش­بخش به گذراندن اوقات فراغت خود بپردازند.

 

 

شکل 1- مقایسه نظر گروه­های سنی مختلف در مورد شاخص­های محیط­زیستی پارک­های مورد مطالعه

Figure 1. A comparison of different age group relating the environmental indicators of the studied parks

 

طبق نتایج، مراجعه زنان به پارک­ها اکثرا به­صورت خانوادگی بوده در حالی­که مردان به حضور در اجتماعات غیرخویشاوندی تمایل نشان می­دهند؛ پوراحمد و همکاران (1388) هم در طی تحقیق خود در پارک­های منطقه 9 تهران به نتیجه مشابه رسیدند. بیش­ترین درصد افراد پاسخ­دهنده به پرسش­نامه در رده سنی 25-15 سال بودند که این امر نشان­دهنده استفاده بیش­تر این رده سنی از پارک­ها می­باشد. با توجه به نتایج به­دست آمده جوانان تمایل بیش­تری برای استفاده از فضای پارک­ها داشتند چرا که آن­ها در پارک­ها و در جمع­های دوستانه به گذراندن اوقات فراغتشان و بازی و تفریح می­پرداختند. با توجه به امکانات هر پارک درصدی از بازدیدکنندگان هم از فضای تدارک دیده شده (کتابخانه) برای مطالعه و درس خواندن استفاده می­کردند. با توجه به میانگین رتبه­ای پاسخ­های بازدیدکنندگان از پارک­ها (مردان و زنان) معیارهای ایمنی، بهداشتی و محیط­زیستی از سطح مناسبی برخوردار بودند (جدول 1).

مطابق با شکل 2 از نظر پاسخ­دهندگان در این تحقیق شاخص­های محیط­زیستی  با میانگین 2/69% مطلوبیت بیش­تری نسبت به دو شاخص بهداشت با میانگین 67% و شاخص ایمنی با میانگین 4/62% داشته است. شاخص ایمنی کم­ترین میزان مطلوبیت را داشت. بنابراین وضعیت شاخص­های بهداشتی، ایمنی و محیطزیستی پارک­های مورد مطالعه خوب تلقی می­­شود و ­شهروندان رضایت­مندی تقریبا بالایی داشتند.

 

 

 

 


 

 

 

 

 


 

 

 

 

جدول 1- نظرات مردان و زنان نسبت به سه شاخص بهداشتی، ایمنی و محیط­زیستی

Table 1. Men and Women’s opinions in terms of health, safety and environmental indicators

شاخص

معیار

میانگین رتبه­ای پاسخ­ها

میانگین کل

مرد

زن

 

 

 

معیارهای ایمنی

مکان صحیح قرارگیری زمین‌بازی کودکان

13/3

31/3

22/3

وضعیت ایمن‌سازی وسایل بازی کودکان

09/3

21/3

15/3

وضعیت ایمنی تجهیزات عمومی پارک

02/3

35/3

18/3

وضعیت ورودی، مسیرها و راه­ها در محدوده پارک

50/3

80/3

65/3

وضعیت دسترسی معلولین به پارک

55/2

84/2

69/2

وضعیت سیستم روشنایی و نور در شب

97/2

01/3

99/2

وضعیت تابلوهای راهنما و هشداردهنده در سطح پارک

90/2

15/3

02/3

وضعیت کنترل مداوم نگهبانان و امنیت در پارک

91/2

35/3

13/3

میانگین رتبه‌ای معیارهای ایمنی

3

25/3

12/3

 

معیارهای بهداشتی

آب آشامیدنی سالم و وضعیت مناسب آبخوری­ها

97/2

19/3

08/3

تعداد کافی سرویس بهداشتی با تجهیزات مناسب

88/2

02/3

95/2

تعداد کافی سطل زباله و جمع‌آوری به‌موقع آن

58/3

71/3

64/3

وضعیت نظافت و بهداشت در پارک

74/3

74/3

74/3

میانگین رتبه­ای معیارهای بهداشتی

29/3

41/3

35/3

 

معیارهای محیط‌زیستی

زیبایی بصری پارک

62/3

86/3

74/3

وضعیت نگهداری و رسیدگی به فضای سبز پارک

42/3

66/3

54/3

وضعیت کشت گونه­های مناسب و مقاوم

35/3

48/3

41/3

وضعیت مصرف کود و سموم برای مبارزه با دفع آفات

20/3

51/3

35/3

وضعیت دفع صحیح فاضلاب انسانی

39/3

47/3

43/3

وضعیت اقدامات جهت کاهش آلودگی صوتی

09/3

38/3

23/3

میانگین رتبه­ای معیارهای محیط‌زیستی

34/3

56/3

45/3

 

 

 

شکل2- میزان رضایت شهروندان از شاخص­های بهداشتی، ایمنی و محیط­زیستی در پارک­های مورد مطالعه

Figure 2. Satisfaction of citizens regarding health, safety and environmental indicators in the studied parks

 

در بررسی صورت گرفته مشخص شده است که %5/37 از پاسخ­دهندگان مجرد و %5/62 از آنان متاهل بودند. نتایج آزمون من­ویتنی نشان داد که مجرد بودن یا متاهل بودن بر روی معیارهای مورد بررسی تاثیری ندارد و نظرات افراد مجرد و متاهل نسبت به مسایل بهداشتی، ایمنی و محیط زیستی پارک­های مورد مطالعه یکسان است.

در بین پاسخ­دهندگان 22% دارای مدرک تحصیلی زیردیپلم، %5/33 دارای مدرک تحصیلی دیپلم و کارشناسی و تنها 11% از آنان دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و بالاتر بودند. براساس نتایج آزمون کروسکال­والیس در جدول 2 افراد به تفکیک میزان تحصیلات نظرات یکسانی نسبت به سه معیار بهداشت، ایمنی و محیط­زیستی پارک­های شهری یزد نداشتند. در واقع افراد با میزان تحصیلات بالاتر میزان رضایت کم­تری نسبت به وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­ها داشتند و همان­طور که از رتبه­های به دست­آمده مشخص است، افراد دارای مدرک تحصیلی دیپلم و زیردیپلم تقریبا رضایت­مندی بیش­تری نسبت به وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های مورد مطالعه داشتند.

 

 

 

جدول 2- اثر میزان تحصیلات بر روی نظرات افراد در مورد معیارهای بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های مورد مطالعه

Table 2. The effect of educational levels on people's opinions about the health, safety and environmental standards of the studied parks

شاخص

گروه موردبررسی

تعداد

رتبه

خی دو

معنی­داری

معیارهای ایمنی

زیر دیپلم

44

51/127

652/17

*001/0

دیپلم

67

25/102

کارشناسی

67

07/91

کارشناسی ارشد و بالاتر

22

86/69

 

معیارهای بهداشتی

زیر دیپلم

44

44/121

805/12

*005/0

دیپلم

67

32/104

کارشناسی

67

20/92

کارشناسی ارشد و بالاتر

22

50/72

معیارهای محیط‌زیستی

زیر دیپلم

44

56/127

587/17

*001/0

دیپلم

67

21/103

کارشناسی

67

22/89

کارشناسی ارشد و بالاتر

22

48/72

 

 

همان­­طور که در جدول 3 آورده شده است از بین پاسخ­دهندگان 31% خانه­دار بودند، %5/23 دارای شغل آزاد، %5/16 را کارمندان، 14% را دانشجویان شامل می­شدند و حدود 15% دارای سایر شغل­ها بودند. براساس نتایج آزمون کروسکال­والیس، مشاغل مختلف بر روی وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های مورد مطالعه دارای نظرات یکسان نبودند. با توجه به رتبه­های کسب شده افراد خانه­دار میزان رضایت­مندی بیش­تری نسبت به این سه معیار داشتند و دانشجویان میزان رضایت­مندی کم­تری به نسبت افراد خانه­دار داشتند. پوراحمد و همکاران (1388) هم در طی تحقیق خود در پارک­های منطقه 9 تهران به نتیجه مشابه رسیدند. نتایج حاصل از شکل 3 حاکی از آن است که میزان رضایت­مندی شهروندان از وضعیت نظافت و بهداشت پارک­ها با میانگین درصد %8/74 و تعداد کافی سطل زباله و جمع­آوری به­موقع زباله­ها با میانگین درصد %8/72  بالاترین درصد مطلوبیت شاخص­های بهداشتی را دارا می­باشند، به این معنا که در اکثر پارک­های مورد مطالعه رسیدگی کارگران و کارمندان پارک به نظافت و بهداشت سطح پارک مطلوب بوده و تعداد کافی سطل زباله و جمع­آوری زباله­ها به­صورت منظم و مرتب انجام شده است. وجود سرویس­های بهداشتی در پارک­ها از ملزومات اولیه می­باشد اما کیفیت آن­ها از اهمیت بالاتری برخوردار است که متاسفانه در پارک­های مورد مطالعه در سطح پارک تعداد کافی سرویس بهداشتی وجود نداشته و هم­چنین از لحاظ بهداشتی و پاکیزگی سرویس­های بهداشتی دچار ضعف بوده و کم­ترین میزان رضایت شهروندان از شاخص بهداشتی در پارک مربوط به سرویس­های بهداشتی و تجهیزات آن­ها می­باشد.

 

 

جدول 3- اثر مشاغل مختلف بر روی نظرات افراد در مورد معیارهای بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های مورد مطالعه

Table 3. The effect of different occupations on people's opinions about the health, safety and environmental standards of the studied parks

شاخص

گروه موردبررسی

تعداد

رتبه

خی دو

معنی­داری

 

معیارهای ایمنی

آزاد

47

17/88

 

 

491/12

 

 

*014/0

کارمند

33

94/94

خانه­دار

62

33/116

دانشجو

28

93/78

سایر

30

35/113

 

معیارهای بهداشتی

آزاد

47

36/95

 

 

581/9

 

 

*048/0

کارمند

33

24/91

خانه­دار

62

06/119

دانشجو

28

89/90

سایر

30

33/89

 

 

معیارهای محیط‌زیستی

آزاد

47

63/90

 

 

569/12

 

 

*014/0

کارمند

33

82/98

خانه­دار

62

30/121

دانشجو

28

93/85

سایر

30

43/88

 

 

 

شکل 3- وضعیت شاخص­های بهداشتی مورد بررسی در پارک­های مورد مطالعه

Figure 3. The status of health indicators in the studied parks

 

شکل 4 وضعیت شاخص­های ایمنی و محیط زیستی را نشان می­دهد. وضعیت دسترسی معلولین به پارک­ها از دیدگاه مردم با 8/53% از  بین هشت شاخص مورد بررسی کم­ترین میزان رضایت­مندی را داشته است. معلولین قشری آسیب­پذیر جامعه می­باشند و نیازمند اختصاص امکانات ویژه­ای هستند که متاسفانه عدم اختصاص مسیر رفت و آمد ویژه برای معلولین و ویلچرسواران، وجود سطوح ناهموار و لبه­های خطرناک و نامسطح بودن مسیر دسترسی به پارک­ها و همین­طور نبود امکانات و لوازم داخل پارک برای رفاه حال معلولین از مواردی است که نیاز به توجه بیش­تری دارد؛ سبحانی و همکاران در سال 1391 به وضعیت نامطلوب سرویس­دهی به معلولان در پارک­های شهری منطقه 3 سنندج دست یافتند. سیستم روشنایی و وضعیت نور در شب در پارک­ها باعث تامین امنیت عمومی شده و همین­طور سبب رفاه و ایمنی شده و حس آرامش برای شهروندان را فراهم می­آورد. با این تفاسیر %8/59 از شهروندان از وضعیت نور و روشنایی پارک­ها رضایت داشتند. محمدی و حیدری­بخش نیز در سال 1388 به نتایجی مشابهی در ارتباط با اهمیت نور و روشنایی در پارک­های حاشیه زاینده رود دست یافتند.

 

 

       

 

 

شکل 4- وضعیت شاخص­های ایمنی و محیط­زیستی  مورد بررسی در پارک­های مورد مطالعه

Figure 4. The status of safety & of environmental indicators in the studied parks

 


در زمینه شاخص­های محیط زیستی باید عنوان کرد که بازدیدکنندگان رضایت­مندی کم­تری از اقدامات صورت گرفته در پارک­ها جهت کاهش آلودگی صوتی را با میانگین درصد %6/64 نسبت به سایر شاخص­های محیط­زیستی داشتند، چرا که در اکثر پارک­های مورد مطالعه اقداماتی از قبیل کاشت گونه­های گیاهی مناسب و مطلوب جهت کاهش میزان آلودگی صوتی انجام نشده است. هم­چنین برای کاهش آلودگی صوتی می­توان به احداث دیوار در اطراف پارک یا زمین­بازی و احداث آب­نما اقدام کرد. زیبایی بصری پارک با میانگین درصد %8/74 بالاترین میزان رضایت­مندی شاخص محیط­زیستی را دارا است چرا که فعالیت­های مربوط به نگهداری و رسیدگی به پوشش گیاهی سطح پارک­ها و کاشت گونه­های درختی و درختچه­ای و گل­های متنوع و مناسب با اقلیم یزد و همین­طور توجه کافی به مهندسی اجتماعی در طراحی پارک­ها و استفاده از تندیس­ها و نشانه­های تجسمی در پارک به زیبایی بصری آن­ها افزوده است.

 

بحث و نتیجه­گیری

با توجه به سهم بالایی که پارک­ها در حیات جمعی شهروندان دارند (17) بی­تردید پیاده سازی و لزوم رعایت سه شاخص بهداشتی، ایمنی و محیط­زیستی (HSE) در پارک­ها توسط کارفرمایان و پیمانکاران نقش بسیار موثری در ارتقا این شاخص­ها در پارک­های شهری یزد خواهد داشت و درنتیجه رضایت بالاتر اقشار مختلف مردم و جامعه­ای پویاتر و شادتر خواهیم داشت. هدف از تکمیل پرسش­نامه، فراهم آوردن فرصتی برای شهروندان و مراجعه­کنندگان به پارک بود تا بتوانند آزادانه نظرشان را در مورد وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های شهر یزد ابراز کنند. خوشبختانه نتایج حاصل از بررسی وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست پارک­های تحت مطالعه نشان می­دهد که میزان مطلوبیت معیارهای بهداشتی با میانگین درصد نمره 67، میزان مطلوبیت معیارهای ایمنی با میانگین درصد 4/62 و میزان مطلوبیت معیارهای محیط­زیستی با میانگین درصد نمره 2/69 وضعیت هر سه شاخص مطلوب و رضایت­بخش بوده است. بنابراین با توجه به اهمیت موضوع بهداشت، ایمنی و محیط­زیست در مکان­ها و فضاهای شهری و به منظور دست­یابی به عملکرد بهتر آن، شکل­گیری و تدوین سندی جامع در زمینه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط­زیست (HSE) در راستای بهبود بخشیدن به وضعیت موجود پارک­ها می­تواند گامی موثر برای حل مشکلات پیش­روی مسئولان و برنامه­ریزان شهری باشد (18).

 

 

منابع

  1. Mohammadi, J. and Heydari, M. The role and status of city parks and green spaces in the allocation of free time of Isfahan citizens. Journal of Geographical Research, 2009: Vol. 24, pp. 133-158. (In Persian)
  2. Majnonian, H. Issues around the park, green spaces and playgrounds. Publication of parks and green spaces in Tehran. 1993. (In Persian)
  3. Naghizade, M. Think green, the bedrock of green area. Journal of Sabzine, 2005: Vol.10, pp. 2-8. (In Persian)
  4. Azadinezhad, S., Jalal, Gh. and Ghodsipour, H. Prioritize safety design criteria in the planning and management of urban parks and green spaces using multi-criteria decision-making methods (MCDM). The second conference of safe community in Tehran. 2008. Tehran. Iran. (In Persian)
  5. Burgess،J.Harrison، C. Limb،M. 1988. “People، parks and the urban green space: a study of popular meaning and values for open spaces in the city”. Urban studies،Vol. 25 pp.455-473.
  6. Ashnani,Mohammadi M. Salehi, E. Hassani, E. F. ”Urban environmental assessment use of HSE- MS metrics case study: parks and green spaces of Ghom, Iran”. American-Eurasian J. Agric & Environ, 2011: Vol. 4, pp.702-710. (In Persian)
  7. Georgi،J.Dimitriou،D. 2010. “The contribution of urban green spaces.to the improvement of environment in cities: case study of Ghania”, Greece Building and Environment،Vol. 45، pp.1401-1414.
  8. Yin،S.Shen،Z.Zhou،P. 2011. “Quantifying air pollution attenuation within urban parks: an experimental approach in Shanghai،China". Environmental Pollution،Vol. 159،pp.2155-2163.
  9. Chace, J.F.Walsh, J.J. 2006. “Urban effects on native avifauna: a review”, Landscape and Urban Planning 74, 46–69.
  10. Izadi, F. Understanding the environmental assessment villagers (case study: village district 6, Isfahan). , Ms.C Thesis. Yazd University. 2012. (In Persian)
  11. Dinarvandi, M., Jafari, H., Salehi, E., Yavari, A. and Tasa, H. Healthy, Safety and Environment management in urban parks (case study: Tehran, region 6). Mohitshenasi Journal, 2013: Vol. 3, pp. 75-90. (In Persian)
  12. Taghdisi, M.. Healthy, Safety and Environment, creative approach to sustainable development. Iran Occupational Health, 2006: Vol. 3, pp. 1-5. (In Persian)
  13. Young, J. 2003.”Review of Efficiency and Effectiveness of HSEs Corporate support: The Project and Background Detail”, Health and Safety Executive Board Paper.
  14. Barbosa,O. et al. 2007. “Who benefits from access to green space? A case study from Sheffield, UK”. Landscape and Urban Planning. 83. Pages 187–195
  15. Berahmand, E. and Ghodoosi, J. Review research on Healthy, Safety and Environment of urban parks in Iran. Journal of Human and Environment, 2013: No 27, pp. 10-22. (In Persian)
  16. Moomeni, M. and Faal Ghayoomi, A. Statistical analysis using SPSS. Tehran: Mansour Moomeni. Seventh edition. 2011. (In Persian)
  17. Ebrahimzade, E., Maleki, S. and Hatami, D. Evaluate the safety situation of urban parks (case study: Ize city parks). Journal of Urban Planning, 2014: Vol. 19, pp. 57-72. (In Persian)
  18. Dinarvandi, M., Jafari, H., Salehi, E. and Shakerzade, M.. Health assessment of Saei Park by using healthy, safety and environmental system. The second conference of planning and environment management in Tehran. 2012. Tehran. Iran. (In Persian)

 

 

 

 


 


 

 



[1]- Healthy, Safety and Environment           

2- کارشناس ارشد محیط­زیست، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

3- دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. * (مسوول مکاتبات)

1- M.Sc., Environmental Engineering, Yazd University, Yazd, Iran

2- Associate Professor , Arid Lands Management, Yazd University, Yazd, Iran*(Corresponding Authours)

[6]- Kruskal- Wallis Test

[7]- Mann- Whitney Test

[8]- Coefficient Alpha Cronbach Method

 

  1. Mohammadi, J. and Heydari, M. The role and status of city parks and green spaces in the allocation of free time of Isfahan citizens. Journal of Geographical Research, 2009: Vol. 24, pp. 133-158. (In Persian)
  2. Majnonian, H. Issues around the park, green spaces and playgrounds. Publication of parks and green spaces in Tehran. 1993. (In Persian)
  3. Naghizade, M. Think green, the bedrock of green area. Journal of Sabzine, 2005: Vol.10, pp. 2-8. (In Persian)
  4. Azadinezhad, S., Jalal, Gh. and Ghodsipour, H. Prioritize safety design criteria in the planning and management of urban parks and green spaces using multi-criteria decision-making methods (MCDM). The second conference of safe community in Tehran. 2008. Tehran. Iran. (In Persian)
  5. Burgess،J.Harrison، C. Limb،M. 1988. “People، parks and the urban green space: a study of popular meaning and values for open spaces in the city”. Urban studies،Vol. 25 pp.455-473.
  6. Ashnani,Mohammadi M. Salehi, E. Hassani, E. F. ”Urban environmental assessment use of HSE- MS metrics case study: parks and green spaces of Ghom, Iran”. American-Eurasian J. Agric & Environ, 2011: Vol. 4, pp.702-710. (In Persian)
  7. Georgi،J.Dimitriou،D. 2010. “The contribution of urban green spaces.to the improvement of environment in cities: case study of Ghania”, Greece Building and Environment،Vol. 45، pp.1401-1414.
  8. Yin،S.Shen،Z.Zhou،P. 2011. “Quantifying air pollution attenuation within urban parks: an experimental approach in Shanghai،China". Environmental Pollution،Vol. 159،pp.2155-2163.
  9. Chace, J.F.Walsh, J.J. 2006. “Urban effects on native avifauna: a review”, Landscape and Urban Planning 74, 46–69.
  10. Izadi, F. Understanding the environmental assessment villagers (case study: village district 6, Isfahan). , Ms.C Thesis. Yazd University. 2012. (In Persian)
  11. Dinarvandi, M., Jafari, H., Salehi, E., Yavari, A. and Tasa, H. Healthy, Safety and Environment management in urban parks (case study: Tehran, region 6). Mohitshenasi Journal, 2013: Vol. 3, pp. 75-90. (In Persian)
  12. Taghdisi, M.. Healthy, Safety and Environment, creative approach to sustainable development. Iran Occupational Health, 2006: Vol. 3, pp. 1-5. (In Persian)
  13. Young, J. 2003.”Review of Efficiency and Effectiveness of HSEs Corporate support: The Project and Background Detail”, Health and Safety Executive Board Paper.
  14. Barbosa,O. et al. 2007. “Who benefits from access to green space? A case study from Sheffield, UK”. Landscape and Urban Planning. 83. Pages 187–195
  15. Berahmand, E. and Ghodoosi, J. Review research on Healthy, Safety and Environment of urban parks in Iran. Journal of Human and Environment, 2013: No 27, pp. 10-22. (In Persian)
  16. Moomeni, M. and Faal Ghayoomi, A. Statistical analysis using SPSS. Tehran: Mansour Moomeni. Seventh edition. 2011. (In Persian)
  17. Ebrahimzade, E., Maleki, S. and Hatami, D. Evaluate the safety situation of urban parks (case study: Ize city parks). Journal of Urban Planning, 2014: Vol. 19, pp. 57-72. (In Persian)
  18. Dinarvandi, M., Jafari, H., Salehi, E. and Shakerzade, M.. Health assessment of Saei Park by using healthy, safety and environmental system. The second conference of planning and environment management in Tehran. 2012. Tehran. Iran. (In Persian)