تعیین روزشمار یخ بندان بر اساس احتمال وقوع مطالعه موردی استان اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. (مسئوول مکاتبات)

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد آب وهواشناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.22034/jest.2020.26525.3554

چکیده

زمینه و هدف: از آنجا که مخاطره­ی یخ بندان زندگی انسان­ها، فعالیت­های عمرانی، رشد محصولات زراعی و مصرف انرژی به خصوص توزیع آن را را متاثر می­کند؛ لذا آگاهی از رخداد یخ بندان و پیش بینی تاریخ وقوع یخ بندان­ها به تفکیک انواع آن کمک شایانی به مدیریت این پدیده می­کند. در این پژوهش برای اولین بار، پارامترهای موثر بر یخ بندان و به تفکیک نوع یخ بندان­ها محاسبه شده و همچنین دوره بازگشت یخ بندان با سطوح احتمالات مختلف، برای هر دو نوع یخ بندان تابشی و فرارفتی صورت گرفته است.
روش بررسی: در این پژوهش پس از بررسی دماهای حداقل در ایستگاه­های سینوپتیک استان اردبیل، تاریخ­های عبور دمای صفر درجه و کم تر برای اولین بار در پاییز و آخرین بار در بهار استخراج و بر اساس نوع یخ بندان تفکیک شدند. در ادامه سری­های زمانی آغاز و خاتمه یخ بندان­های فرارفتی و تابشی با توزیع­های آماری برازش شده و مناسب­ترین توزیع انتخاب و تاریخ­های آغاز و خاتمه­ی یخ بندان در سطوح احتمالاتی 50 ، 70، 80، 90 و 99 درصد با استفاده از توزیع نرمال در پایگاه آماری smada  محاسبه شد.
یافته­ها: براساس نتایج تحقیق، بیشتر ین و کم­ترین فراوانی روزهای یخ بندان به ترتیب مربوط به ایستگاه­های خلخال و پارس آباد و در رژیم ماهانه یخ بندان، بیشترین و کم­ترین فراوانی روزهای یخ بندان به ترتیب در ژانویه و اکتبر است. واکاوی رخداد یخ بندان­های تاریخی نشان داد زودترین تاریخ آغاز یخ بندان­های تابشی و فرارفتی (خلخال) به ترتیب در 19 سپتامبر و 10 اکتبر و دیرترین آغاز (پارس آباد)  به ترتیب در 12 نوامبر و 12 دسامبر رخ داده است.
بحث و نتیجه­گیری: به طور کلی در استان اردبیل 47 درصد یخ بندان­ها با یخ بندان تابشی و 53 درصد با یخ بندان فرارفتی آغاز می­شوند که این مساله خطر سرمازدگی محصولات کشاورزی در اواخر فصل تابستان را در این استان افزایش می­دهد و بایستی در پاییز قبل از فرارفت هوای سرد (25 مهر، بر اساس نتایج این پژوهش)، محصولات کشت تابستانه برداشت شوند. 73 درصد یخ بندان ها با یخ بندان تابشی و 27 درصد با یخ بندان فرارفتی  خاتمه یافته­اند و در فصل بهار، امکان مبارزه با یخ بندان­های تابشی و کاهش چشمگیر خسارات وجود دارد. بر اساس تحلیل احتمالات وقوع یخ بندان، اولین یخ بندان­های تابشی و فرارفتی در ایستگاه سینوپتیک اردبیل با احتمال 90% به ترتیب در 18 و 23 آبان رخ می­دهد. تاریخ شروع یخ بندان فرارفتی در ایستگاه اردبیل با احتمال 50%، 9 آبان، در پارس آباد 22 آذر، در خلخال 26 مهر و در مشگین شهر 18 آبان است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره هفت، مهر ماه 98

 

تعیین روزشمار یخ بندان بر اساس احتمال وقوع

مطالعه موردی استان اردبیل

 

مهری اکبری[1]*

mehryakbary@khu.ac.ir

سهیلا مظفری[2]

تاریخ دریافت: 07/02/96

تاریخ پذیرش: 25/05/96

 

چکیده

زمینه و هدف: از آنجا که مخاطره­ی یخ بندان زندگی انسان­ها، فعالیت­های عمرانی، رشد محصولات زراعی و مصرف انرژی به خصوص توزیع آن را را متاثر می­کند؛ لذا آگاهی از رخداد یخ بندان و پیش بینی تاریخ وقوع یخ بندان­ها به تفکیک انواع آن کمک شایانی به مدیریت این پدیده می­کند. در این پژوهش برای اولین بار، پارامترهای موثر بر یخ بندان و به تفکیک نوع یخ بندان­ها محاسبه شده و همچنین دوره بازگشت یخ بندان با سطوح احتمالات مختلف، برای هر دو نوع یخ بندان تابشی و فرارفتی صورت گرفته است.

روش بررسی: در این پژوهش پس از بررسی دماهای حداقل در ایستگاه­های سینوپتیک استان اردبیل، تاریخ­های عبور دمای صفر درجه و کم تر برای اولین بار در پاییز و آخرین بار در بهار استخراج و بر اساس نوع یخ بندان تفکیک شدند. در ادامه سری­های زمانی آغاز و خاتمه یخ بندان­های فرارفتی و تابشی با توزیع­های آماری برازش شده و مناسب­ترین توزیع انتخاب و تاریخ­های آغاز و خاتمه­ی یخ بندان در سطوح احتمالاتی 50 ، 70، 80، 90 و 99 درصد با استفاده از توزیع نرمال در پایگاه آماری smada  محاسبه شد.

یافته­ها: براساس نتایج تحقیق، بیشتر ین و کم­ترین فراوانی روزهای یخ بندان به ترتیب مربوط به ایستگاه­های خلخال و پارس آباد و در رژیم ماهانه یخ بندان، بیشترین و کم­ترین فراوانی روزهای یخ بندان به ترتیب در ژانویه و اکتبر است. واکاوی رخداد یخ بندان­های تاریخی نشان داد زودترین تاریخ آغاز یخ بندان­های تابشی و فرارفتی (خلخال) به ترتیب در 19 سپتامبر و 10 اکتبر و دیرترین آغاز (پارس آباد)  به ترتیب در 12 نوامبر و 12 دسامبر رخ داده است.

بحث و نتیجه­گیری: به طور کلی در استان اردبیل 47 درصد یخ بندان­ها با یخ بندان تابشی و 53 درصد با یخ بندان فرارفتی آغاز می­شوند که این مساله خطر سرمازدگی محصولات کشاورزی در اواخر فصل تابستان را در این استان افزایش می­دهد و بایستی در پاییز قبل از فرارفت هوای سرد (25 مهر، بر اساس نتایج این پژوهش)، محصولات کشت تابستانه برداشت شوند. 73 درصد یخ بندان ها با یخ بندان تابشی و 27 درصد با یخ بندان فرارفتی  خاتمه یافته­اند و در فصل بهار، امکان مبارزه با یخ بندان­های تابشی و کاهش چشمگیر خسارات وجود دارد. بر اساس تحلیل احتمالات وقوع یخ بندان، اولین یخ بندان­های تابشی و فرارفتی در ایستگاه سینوپتیک اردبیل با احتمال 90% به ترتیب در 18 و 23 آبان رخ می­دهد. تاریخ شروع یخ بندان فرارفتی در ایستگاه اردبیل با احتمال 50%، 9 آبان، در پارس آباد 22 آذر، در خلخال 26 مهر و در مشگین شهر 18 آبان است.

واژه­های کلیدی: یخ بندان تابشی، یخ بندان فرارفتی، روزشمار یخ بندان، اردبیل.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.7,September, 2019

 

 

 

 

 


Determining the Calendar of Frost on the basis of Probability of Occurrence

(Case Study: Ardabil Province)

 

Mehry Akbary[3]

mehryakbary@khu.ac.ir

Soheila Mozaffari[4]

Accepted:2017.08.16

Received:2017.04.27

 

Abstract

Background and Purpose: Since frost hazard can affect the human life, construction activities, agriculture and energy consumption and its distribution, being aware of the time of occurrence of frost can help in managing this hazard. In the present research, for the first time, effective parameters on frost separating advection or radiation types and return periods with probability of occurrence are calculated.

Data and Methodology: In this research, using synoptic stations minimum temperatures in Ardabil province, dates of frost for the first time in the fall and last time in spring extracted and frosts were separated by their types (Radiation or Advection). Principal Component Analysis (PCA) was implemented on all meteorological variables in frosty days for each station. Time series of beginning and end of radiation and advection frosts using statistical distributions were analyzed and best fit distribution were selected and calculated in SMADA website.

Findings: The highest and lowest frequency of frost days, respectively have happened in Khalkhal and Parsabad stations. Monthly frost analysis showed that the highest and lowest frequency of frost days respectively happened in January and October. The earliest date for the beginning of radiation frosts and advection frost (Khalkhal), respectively, have happened on September 19 and October 10 and latest date for the beginning (ParsAbad) respectively, happened on November 12 and December 12.

Discussion and Conclusion: Generally, in Ardabil province 47% of frosts started with radiation frost and 53% started with advection frost which can increase the danger of frost in late summer crops. Products must be harvested before the cold air advection (5 October, based on the results of this study). 73% of frosts were terminated with radiation frosts and 27% were terminated with advection frosts which can be concluded in the spring time. It is possible to combat the radiation frosts and there is a significant reduction in losses. Based on the analysis of probability of frost occurrence, first radiation and advection frost in Ardabil with 90% probability, respectively, will occur at 18th and 23th of October. Advection frost date average of Ardabil station with a probability of 50% is 9th of November, in Pars-Abad, 1st of December, in Khalkhal, 26th of October and on 18th of November in Meshkin Shahr station.

Key words: Radiation Frost- Advection Frost- Calendar of Frost- Ardabil.

 

مقدمه

 

یکی از عناصر مهم که در تکوین اقلیم موثر می باشد دما است. دما به لحاظ ارتباطی که با سایر متغیرهای اقلیمی دارد در بیش­تر مطالعات اقلیم شناسی مورد توجه قرار می­گیرد. پدیده­ی یخ بندان با پایین آمدن دما و نزول آن به آستانه­ی بحرانی مشخصی شروع می­شود و زندگی انسان­ها و همچنین فعالیت­های عمرانی و رشد محصولات زراعی را متاثر می­کند؛ همپنین این پدیده بخش انرژی به خصوص توزیع آن را تحت تاثیر قرار می­دهد، به طوری که در زمان وقوع یخ بندان­های شدید و فراگیر در کشور، با کاهش فشار گاز شهری، گرمایش منازل و مراکز اداری و آموزشی با مشکل مواجه می­گردد. پدیده­ی یخ بندان علاوه بر خسارات مالی، خسارات جانی نیز به همراه دارد. مهم­ترین بخشی که بیشینه­ی آسیب جدی و خسارت را از یخ بندان می­بیند بخش کشاورزی است. گیاهان در محدوده­ی حرارتی معینی رشد می­کنند و تحمل پذیری آنان در مقابل دماهای بالا و پایین­تر از آستانه محدود است. معمولاً بیش­ترین تعداد روزهای یخ بندان مربوط به ماه­های پایانی پاییز و فصل زمستان است. در این ایام وقوع یخ بندان امری عادی است ولی تداوم و شدت آن در فصل بهار و پاییز به شکل فراگیر بحران محسوب شده و خسارات جبران ناپذیری به بخش­های مختلف وارد می­کند. روزنبرگ و مایرز (1962) با پذیرش نظریه­ی تام و شاو در سال 1958 مبنی بر نرمال بودن توزیع تاریخ­های یخ بندان(1)، نوع وقوع یخ بندان را برای مقاصد کشاورزی مناسب­تر از تاریخ متوسط وقوع یک دمای حداقل مشخص عنوان نمودند و نشان دادند که 7 تا 30 درصد یخ بندان­های دیررس بهاره و 7 تا 42 درصد یخ بندان­های زودرس پاییزه از نوع فرارفتی است (2). وستال (1971) هم برای تعیین احتمالات وقوع اولین و آخرین یخ بندان­های زودرس پاییزه و دیررس بهاره در ایالات ساحلی اقیانوس اطلس از توزیع نرمال استفاده کرد(3). همیلتون و تاریفا (1978) به بررسی همدید یخ بندان­ها در برزیل حاره­ای پرداخته و بر اساس نتایج آن­ها تکوین واچرخند در زیر تراز 700 هکتوپاسکال، موجب تغذیه جریان­های سرد و خشک قطبی شده و جبهه سرد سطحی تا عرض جغرافیایی 10 درجه­ی جنوبی کشیده شده و دما 10 تا 15 درجه افت داشته است(4). دینگ و کریشامورتی (1987) به مطالعه موسمی­های زمستانه و ریزش هوای سرد در چین پرداخته و  نقش الگوهای بزرگ مقیاس در نفوذ زبانه­های سرد به سوی استوا را بررسی نموده­اند(5). وایلن (1988) به تحلیل یخ بندان­های ایالت فلوریدا ایالات متحده پرداخته و با آزمون­های آماری نتیجه گرفته که با افزایش واریانس، احتمال رخداد یخ بندان افزایش یافته است (6). واتکینز (1991) با بررسی یخ بندان در انگلستان در دو دهه به این نتیجه رسیده که به تدریج یخ بندان­های بهاره زودتر خاتمه یافته و یخ بندان­های پاییزه دیرتر شروع شده­اند و در هر دهه، دو روز از طول فصل یخ بندان کاسته شده است (7). استرلینگ و همکاران (2000) تغییرات تعداد روزهای یخ بندان براساس مطالعات تغییر اقلیم برای 9 ایالت آمریکا برای پنجاه سال مطالعه کرده و کاهش تعداد روزهای یخ بندان به دلیل گرمایش جهانی تایید نموده­اند(8). اریکسون و لیندکویست (2002) در بررسی لغزندگی سطح جاده­های سوئد هنگام بارندگی و ریزش برف، نشان دادند که ماه­های اکتبر و آوریل به ترتیب به دلیل حفظ گرمای سطح جاده از ماه­های قبل و افزایش نسبی تابش خورشیدی، از لغزندگی کم­تری برخوردارند (9). مولر و بری (2007) در بررسی الگوهای گردش جوی یخ بندان­های بادوام و گسترده آمریکای مرکزی به ناهنجاری واچرخندی بر روی آمریکای جنوبی اشاره کردند که منجر به وزش هوای سرد قطبی به سمت آمریکای مرکزی و رخداد یخ بندان­های طولانی و گسترده شده است (10). در ایران هم مطالعات متعددی، به ویژه در خصوص پیامدهای یخ بندان در صنعت کشاورزی انجام شده است که اغلب به دو نوع مطالعات آماری و سینوپتیکی تقسیم می­شوند. پژوهش حاضر به مرور پژوهش­های آماری یخ بندان متمرکز شده تا به هدف اصلی پژوهش که تعیین تقویم یخ بندان به تفکیک نوع آن است؛ نزدیکتر شود. سمیعی و همکاران (1367) برای تعیین طول دوره رویش در ایران، با استفاده از داده­های روزانه دمای حداقل ایستگاه­های سینوپتیک، تاریخ­های شروع و خاتمه یخ بندان­های پاییزه و بهاره را در تخمین زدند (11). مجردقره­باغ (1376) به مطالعه­ی یخ بندان­های آذربایجان پرداخت و با استفاده از روش­های آماری مدل­هایی برای پیش بینی یخ بندان ارائه داد (12). کمالی (1380) در پژوهشی برای سازمان هواشناسی کشور، به تولید اطلس و نقشه­های هم احتمال یخ بندان در ایران پرداخت (13). قطره­سامانی (1383) به تحلیل سینوپتیکی تاریخ شروع و خاتمه یخ بندان در استان چهارمحال بختیاری در ارتباط با سامانه­های موج­های باد غربی پرداخت (14). موتمن (1385) با بررسی یخ بندان­های شمال غرب آذربایجان نتیجه گرفته است که یخ بندان­های دیررس اغلب از نوع فرارفتی بوده که به یخ بندان­های تابشی ختم شده و فراگیر بوده­اند، اما یخ بندان­های زودرس پاییزه اغلب تابشی و غیرفراگیر بوده­اند(15). حاج پنجعلی زاده (1385) در تحلیل آماری یخ بندان­های فراگیر ایستگاه سینوپتیک شهر اردبیل، به روند کاهشی تعداد روزهای یخ بندان  در اردبیل رسیده است(16). توکلی و حسینی (1385) به ارزیابی شاخص­های یخ بندان در همدان پرداخته و همبستگی خطی بین یخ بندان­های بهاره و پاییزه را نشان دادند (17). نوحی و همکاران (1386) طول دوره بدون یخ بندان در زنجان، قزوین و تهران را بررسی کرده و نشان دادند که سری­های زمانی تاریخ آغاز و پایان یخ بندان­های فرارفتی تصادفی بوده و از تابع توزیع نرمال تبعیت می­کند (18). هژبرپور و علیجانی (1386) به این نتیجه رسیدند که یخ بندان­های شدید و فراگیر استان اردبیل در دوره سرد سال از آبان تا فروردین اتفاق می­افتند (19). نوحی و همکاران (1387) با بررسی و تحلیل آغاز و خاتمه یخ بندان­های تابشی و فرارفتی در استان­های آذربایجان شرقی و غربی نشان دادند که به طور میانگین یخ بندان­های فرارفتی در منطقه از 6 تا 40 روز دیرتر از یخ بندان­های تابشی در پاییز آغاز شده و از 1 تا 25 روز زودتر در بهار خاتمه می­یابد (20). رحیمی (1387) در البرز مرکزی با بررسی یخ بندان­های زودرس پاییزه و دیررس بهاره، نتیجه گرفت که میان شروع یخ بندان و ارتفاع ایستگاه همبستگی معنادار در سطح 95% وجود دارد (21). اسماعیلی و همکاران (1389) اثر تغییر اقلیم برطول دوره رشد و یخ بندان در خراسان رضوی را برای دوره اقلیمی آینده مورد ارزیابی قرار داده و کاهش یخ بندان را پیش بینی کردند (22). علیجانی و همکاران (1389) با بررسی تداوم روزهای یخ بندان ایران، دریافتند رخداد یخ بندان در ایران تصادفی نبوده و بیشترین تداوم یخ بندان­های زودرس و دیررس، دو روزه بوده و ماه­های نوامبر، دسامبر، ژانویه، مارس و آوریل دارای حداکثر تداوم یخ بندان­های 2 تا 4 روزه هستند (23). عساکره (1389) با بررسی تداوم و تواتر یخ بندان­های زودرس و دیررس در شهر زنجان، نتیجه گرفت که تداوم و تواتر یخ بندان در فروردین ماه بیشتر از مهرماه بوده و محصولات انتهای تابستان، کم­تر در معرض هجوم یخ بندان و سرما بوده­اند (24). ساری­صراف و همکاران (1389) با بررسی زمان وقوع یخ بندان سالانه در اردبیل نشان دادند که تاریخ وقوع یخ بندان­ها، بیشتر  به یخ بندان­های زودرس پاییزه و دیررس بهاره گرایش داشته است (25). میرموسوی و بابایی (1390) با بررسی توزیع زمانی مکانی یخ بندان­های استان زنجان، نشان دادند که به طور متوسط اولین یخ بندان­های منطقه در فصل پاییز بین 7 مهر تا 24 آبان رخ می­دهد و میانگین تاریخ خاتمه یخ بندان­ها از 20 فروردین تا 30 اردیبهشت است (26). ذوالفقاری و همکاران (1391) به پیش­بینی آخرین روز یخ بندان بهاری در شمال غرب و غرب ایران با استفاده از شبکه­ی مصنوعی پرداخته و  با نقشه­های هم ارزش طول فصل یخ بندان، نشان دادند که در منطقه مورد مطالعه شان فصل یخ بندان بیشتر تابع ارتفاع است تا عرض جغرافیایی (27).

 

روش انجام پژوهش

پس از دریافت آمار و اطلاعات دمای حداقل در ایستگاه­های سینوپتیک استان اردبیل از سازمان هواشناسی کشور، با توجه به سال­های آماری مشترک (دوره­ی 20 ساله از 1995 تا 2015) 4 ایستگاه سینوپتیک (اردبیل، پارس­آباد، خلخال،

مشگین شهر) که پراکنش مناسبی در سطح استان داشتند به عنوان ایستگاه­ها معرف منطقه، انتخاب شدند. در ابتدا تاریخ­های عبور دمای صفر درجه و یا کم­تر از آن برای اولین بار در پاییز و آخرین بار در بهار استخراج شدند. برای اجرای فرایند­های آماری بر روی تاریخ­های مستخرج، تمامی تاریخ­ها با انتخاب مبدا اول سپتامبر دارای ارزش عددی شده و در هر سال ابتدا تاریخ شروع یخ بندان استخراج و تاریخ خاتمه آن در سال میلادی بعدی مشخص شد. در بخش بعد به واکاوی آماری تاریخ آغاز و خاتمه یخ بندان­های زودرس پاییزه و

دیررس بهاره براساس تقویم ژولیوسی به صورت جدول ویژگی­های آماری و بررسی طول فصل رشد و طول فصل یخ بندان در طول دوره آماری پرداخته شد. به منظور تفکیک یخ بندان تابشی از یخ بندان فرارفتی کلیه­ی پارامترهای جوی از روزهای قبل و بعد از روزی که یخ بندان برای اولین و آخرین بار در پاییز و بهار رخ داده بود مورد بررسی قرار گرفت و تاریخ­ها بر اساس نوع یخ بندان تفکیک شدند. بعد از تفکیک یخ بندان تابشی از یخ بندان فرارفتی جهت تحلیل عاملی و تحلیل مولفه­ی مبنا کلیه­ی متغیرهای هواشناسی از قبیل دما، فشار، رطوبت، سرعت باد، فشار بخار، نقطه­ی شبنم، میزان ابرناکی، دید افقی و... در روزهای وقوع یخ بندان برای هر دو نوع یخ بندان تابشی و فرارفتی و برای هر ایستگاه به طور جداگانه به صورت ستونی مرتب شده و قبل از شروع انجام تحلیل عاملی اعتبار سنجی آن از طریق محاسبه­ی دترمینان ضرایب همبستگی بین متغیرها و محاسبه معیار کایزر- مبیر- آلکاین(kmo) آزمون گردید. پس از مرتب کردن داده­ها و اعتبار سنجی آ­ن­ها توسط نرم افزارspss به چهار عامل اصلی که 85 درصد کل واریانس بین متغیرها را به خود اختصاص می­دهد تقلیل داده شده و متغیرهای اصلی موثر بر رخداد یخ بندان استخراج شدند. در ادامه سری­های زمانی آغاز و خاتمه یخ بندان­های فرارفتی و تابشی با توزیع­های آماری (توزیع احتمال نرمال، توزیع احتمال لوگ نرمال، توزیع احتمال پیرسون تیپ 3، توزیع احتمال لوگ پیرسون) برازش شده و مناسب­ترین توزیع انتخاب شد. تاریخ­های آغاز و خاتمه یخ بندان­های تابشی و فرارفتی در سطوح احتمالاتی 50، 70، 80، 90 و 99 درصد برای دوره آماری مشترک با استفاده از توزیع نرمال توسط نرم افزار smada  محاسبه شد.

 

یافته­های پژوهش

تعداد روزهای یخ بندان سالانه، فصلی و ماهانه

بطور کلی در طول دوره آماری منتخب، ایستگاه­های خلخال و پارس­آباد با متوسط 158 و  28 روز، به ترتیب بیش­ترین و کم­ترین تعداد روزهای یخ بندان را در استان اردبیل دارند. در مقیاس ماهانه هم ژانویه با میانگین 26 روز بیش­ترین و اکتبر با میانگین 4 روز کم­ترین تعداد روزهای یخ بندان را در بین فصول سرد سال دارا می باشد.

کم­ترین تعداد روزهای یخ بندان ماه ژانویه 15 روز می باشد که در سال 2010 ثبت شده و بیش­ترین تعداد روزهای یخ بندان ماه ژانویه 31 روز می باشد که در سالهای 1998 و 2008 ثبت شده است. میانگین روزهای یخ بندان ماه فوریه 22 روز می باشد که بیشینه­ی آن 28 روز است که در سال­های 95، 96 و 2008 ثبت شده است. کم ترین تعداد روزهای یخ بندان 15 روز است که در سال 2006 ثبت شده است.

 

                                                                                             

جدول 1- ویژگی­های آماری تعداد روزهای یخ بندان سالانه

Table 1- Statistical Characteristrics of Number of Annual Frosty Days

میانگین

کمینه

بیشینه

نام ایستگاه

117

95

158

اردبیل

46

28

63

پارس آباد

143

116

169

خلخال

90

39

114

مشگین شهر

جدول 2- ویژگی آماری تعداد روزهای یخ بندان ماهانه ایستگاه اردبیل

Table 2- Statistical Characteristrics of Number of Monthly Frosty Days in Ardebil Station

آوریل

مارس

فوریه

ژانویه

دسامبر

نوامبر

اکتبر

ویژگی آماری

9

20

22

26

22

9

4

میانگین

2

7

15

15

3

7

1

کمینه

16

30

28

31

31

20

10

بیشینه

 

 

همچنین در طی دوره آماری در فصل پاییز ایستگاه خلخال با داشتن میانگین 45 روز  بیش­ترین و ایستگاه پارس­آباد با داشتن میانگین 7 روز، کم ترین تعداد روزهای یخ بندان را دارد.

واکاوی آماری آغاز و پایان یخ بندان­های تابشی و فرارفتی بر اساس تقویم ژولیوسی

معمولا یخ بندان تابشی با آسمان صاف، بدون وزش باد، نقطه­­ی شبنم پایین و وارونگی همراه است و عموماً در طول شب دمای هوا به صفر درجه یا پایین­تر نزول می­کند. ولی یخ بندان فرارفتی با وزش باد متوسط تا شدید و رطوبت پایین همراه است و در طول روز نیز دمای هوا به زیر صفر درجه نزول می­کند و اغلب بیش از دو روز تداوم دارد. زودترین یخ بندان تابشی پاییزه در ایستگاه خلخال، در 19 سپتامبر سال 2006 

 

شروع شده است. متوسط آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه خلخال در 22 سپتامبر است و دیرترین آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه خلخال در 2 اکتبر 1996 قرار دارد. میانگین آغاز یخ بندان تابشی پاییزه برای ایستگاه اردبیل 15 اکتبر است. زودترین تاریخ آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه اردبیل در 21 سپتامبر سال 2004 رخ داده است. همچنین دیرترین تاریخ آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه اردبیل در 30 اکتبر سال 2000 رخ داده است. میانگین آغار یخ بندان تابشی برای ایستگاه پارس آباد 15 نوامبر است. زودترین تاریخ آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه پارس آباد در 12 نوامبر سال 1999 است و دیرترین آغاز یخ بندان تابشی در ایستگاه پارس آباد در 20 دسامبر سال 2001 رخ داده است که دیرترین تاریخ آغاز یخ بندان تابشی پاییزه متعلق به ایستگاه پارس آباد می باشد.

 

 

 

جدول 3- ویژگی­های آماری آغاز یخ بندان تابشی

Table 3- Statistical Characteristrics of the Beginning of the Radiational Frost

مشگین شهر

خلخال

پارس آباد

اردبیل

خصوصیات آماری

19 اکتبر

22 سپتامبر

15 نوامبر

15 اکتبر

متوسط آغاز یخ بندان

15 اکتبر

19 سپتامبر

12 نوامبر

21 سپتامبر

زودترین یخ بندان

19 نوامبر

2 اکتبر

20 دسامبر

30 اکتبر

دیرترین یخ بندان

 

 

بطور کلی در ایستگاه خلخال 60 در صد با یخ بندان فرارفتی و 40 در صد با یخ بندان تابشی آغاز شده ولی در ایستگاه پارس

آباد، کاملاً برعکس یعنی 60 در صد با یخ بندان تابشی و 40 در صد با یخ بندان فرارفتی آغاز شده است. که این امر به دلیل موقعیت جغرافیایی شهرستان خلخال می باشد به طوری که این شهرستان در جنوبی­ترین قسمت استان اردبیل قرار گرفته و منطقه­ای کوهستانی است که کوههای طالش مانند سدی از شمال تا جنوب بین این شهرستان و دریای خزر قرار گرفته است. در فصل سرد توده هوای مدیترانه­ای و اقیانوس اطلس پس از عبور از دریای خزر گرم شده و عمده رطوبت و بارش را در دامنه کوه­های طالش فرو ریخته و هوای خشک و سرد را وارد منطقه خلخال می­کند. همچنین به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا سبب شده است که شهرستان خلخال در بسیاری از ایام سال (170 روز) با پدیده سرما و یخ بندان مواجه باشد. اما در ایستگاه پارس­آباد به دلیل این­که در شمالی­ترین قسمت استان اردبیل قرار دارد، ارتفاع بسیار کمی داشته و به شکل جلگه بوده  و دارای آب و هوایی گرم تا معتدل است. میانگین آغاز و پایان یخ بندان در این ایستگاه نسبت به سایر ایستگاه­ها دیرتر شروع شده و زودتر خاتمه یابد. در ایستگاه اردبیل 53 درصد یخ بندان هابا یخ بندان فرارفتی و 47 درصد با یخ بندان تابشی آغاز می­شوند که این امر به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتفاع زیاد شهرستان اردبیل است که باعث شده است تا سهم یخ بندان فرارفتی بیشتر  از یخ بندان تابشی باشد. خاتمه یخ بندان تابشی و فرارفتی در دو ایستگاه خلخال و اردبیل با درصد مساوی پایان می­پذیرد که این امر به دلیل شباهت زیاد توپوگرافیکی این دو ایستگاه است. ایستگاه مشگین شهر تنها ایستگاهی است که هم آغاز و هم پایان یخ بندان ها اکثراً با یخ بندان فرارفتی بوده است که این امر به دلیل عرض جغرافیایی بالا و وجود توده سترگ سبلان در بخش جنوب غربی و جنوب این شهرستان است که سبب شده آغاز و پایان یخ بندان ها اکثراً از نوع فرارفتی باشد. بررسی طول فصل رشد

فصل رشد عبارت است از فاصله­ی بین آخرین یخ بندان بهاره تا اولین یخ بندان پاییزه که دما به صفر یا زیر صفر می­رسد. طبق جدول زیر طولانی­ترین طول فصل رشد برای ایستگاه پارس آباد و کوتاه­ترین فصل رشد مربوط به ایستگاه خلخال است. اختلاف بین متوسط طول فصل رشد بین طولانی­ترین فصل رشد و کوتاه­ترین فصل رشد  103 روز است. کوتاه­ترین طول فصل رشد در دوره آماری مورد مطالعه، با 120 روز متعلق به ایستگاه خلخال و طولانی­ترین طول فصل رشد با 279 روز به ایستگاه پارس­آباد تعلق دارد. بررسی ارتباط بین مقادیر متوسط طول فصل رشد و ارتفاع ایستگاه­ها نشان می­دهد که با افزایش ارتفاع به دلیل سردتر شدن هوا طول فصل رشد کاهش می­یابد. در جدول زیر، به تفکیک نوع یخ بندان (تابشی یا فرافتی)، طول دوره­ی رویشی مشخص شده و همانطور که پیداست، در دوره آماری مورد مطالعه، تفاوت بین یخ بندان تابشی و فرارفتی برای ایستگاه خلخال 47 روز بوده که بیش­ترین تفاوت در بین ایستگاه­هاست. میانگین طول دوره رویش یخ بندان تابشی برای ایستگاه پارس آباد 252 روز و برای یخ بندان فرارفتی 266 روز می باشد. تفاوت بین یخ بندان تابشی و فرارفتی در ایستگاه پارس آباد، حداقل و 14 روز است.


                                                                                             

جدول 4- میانگین طول دوره رشد یخ بندان تابشی و فرارفتی

Table 4- Average of Growth Period of Radiational and Advectional Frost

تفاوت (روز)

طول دوره رویش (روز)

نام ایستگاه

فرارفتی

تابشی

21

166

145

اردبیل

14

266

252

پارس آباد

47

177

130

خلخال

11

213

202

مشگین شهر

 


برآورد احتمالات و دوره بازگشت اولین و آخرین


یخ­بندان

در این بخش با استفاده از داده­های موجود به توزیع تاریخ آغاز

و خاتمه انواع یخ بندان را در دوره­های بازگشت 2، 3، 5، 10 و 100 سال (احتمالات 50، 70، 80، 90 و 99 درصد) پرداخته شد که به دلیل مضیقه­ی حجم این مقاله تنها نتایج تاریخ آغاز
و خاتمه انواع یخ بندان در جدول شماره 5 با احتمال 90 درصد (دوره بازگشت 10 ساله) نشان داده شده است. به طور کلی ایستگاه­های مرتفع­تر بخش وسیعی از مناطق مرکزی و جنوبی استان اردبیل را شامل شده و در این ایستگاه­ها روزهای یخ بندان زودتر شروع می­شوند.                                        

 


جدول 5- برآورد احتمالات شروع و خاتمه یخ بندان به تفکیک انواع یخ بندان در سطح احتمال 90%

Table 5- Probability of the beginning and end of Frosts in level of 90%

ایستگاه­ها

شروع یخ بندان تابشی

شروع یخ بندان فرافتی

خاتمه یخ بندان فرارفتی

خاتمه یخ بندان تابشی

اردبیل

18 آبان

23 آبان

11 اردیبهشت

29 اردیبهشت

پارس آباد

23 آذر

8 دی

10 فروردین

19 فروردین

خلخال

19 مهر

12 آبان

11 اردیبهشت

31 اردیبهشت

مشگین شهر

15 آبان

28 آبان

13 اردیبهشت

14 اردیبهشت

 

 

در ایستگاه خلخال به دلیل کوهستانی بودن و ارتفاع زیاد تاریخ شروع یخ بندان فرارفتی با دوره­های بازگشت مختلف زودتر از سایر ایستگاه­ها شروع شده و ایستگاه پارس­آباد به دلیل جلگه­ای بودن و ارتفاع کم تاریخ شروع یخ بندان فرارفتی دیرتر از سایر ایستگاه­ها شروع شده است. میانگین تاریخ شروع یخ بندان فرارفتی در ایستگاه اردبیل با دوره برگشت 2 ساله (9 آبان)، ایستگاه پارس آباد (22 آذر)، ایستگاه خلخال (26 مهر) و ایستگاه مشگین شهر (18 آبان) می باشد.

بررسی توزیع تاریخ پایان یخ بندان تابشی نشان داد که زودترین تاریخ خاتمه یخ بندان تابشی مربوط به ایستگاه پارس­آباد و دیرترین تاریخ خاتمه یخ بندان تابشی مربوط به ایستگاه خلخال است. به طور کلی اولین یخ بندان تابشی پاییزه اردبیل با دوره برگشت 2 ساله  و احتمال 50% در 5 مهر، با احتمال 80 % در 14 مهر و با احتمال 99 % در 30 مهر می باشد که این امر به دلیل ارتفاع زیاد این شهرستان و

نزدیکی به خط الراس کوه­های طالش است که سبب می­شود هوای سرد سیبری به راحتی از طریق دالان­ها به آن نفوذ کند. اما در شهرستان پارس آباد اولین یخ بندان تابشی با احتمال 50 % در 4 آذر، با احتمال 80 % در 16 آذر و با احتمال 99 % در 8 دی رخ می دهد که این امر به دلیل ارتفاع کم این شهرستان و جلگه­ای بودن این شهرستان است.

 

بحث و نتیجه گیری

مهم­ترین تفاوت و رجحان این پژوهش بر سایر پژوهش­های یخنبدان این است که در تحقیقات یخ بندان­های زودرس و دیررس بر تنها مبنای تقویم ژولیوسی مشخص شده­اند اما در این پژوهش برای اولین بار، پارامترهای موثر بر یخ بندان و به تفکیک نوع یخ بندان هامحاسبه شده و همچنین دوره بازگشت یخ بندان با سطوح احتمالات مختلف، برای هر دو نوع یخ بندان تابشی و فرارفتی صورت گرفته است.

برای برنامه­ریزی­های کشاورزی در راستای کاستن از خسارت­های واپسین یخ بندان بهاره و اولین یخ بندان پاییزه و افزایش عملکرد تولیدات کشاورزی؛ لازم است میزان نوسان یخ بندان­های پاییزه و بهاره بررسی شده و احتمال وقوع و عدم وقوع اولین و آخرین یخ بندان و دوره بازگشت آن­ها با استفاده از توزیع نرمال برای یخ بندان تابشی و فرارفتی محاسبه شود. براساس نتایج پژوهش حاضر، زودترین یخ بندان تابشی پاییزه با احتمال 50 درصد در پنج مهر و زودترین یخ بندان فرارفتی در 25 مهر اتفاق خواهد افتاد. دیرترین خاتمه یخ بندان تابشی با احتمال 50 درصد 5 اردیبهشت و دیرترین خاتمه یخ بندان فرارفتی در 27 فروردین اتفاق خواهد افتاد. بر اساس نتایج این پژوهش آغاز یخ بندان تابشی پاییزه در فاصله بین 19 سپتامبر تا 12 نوامبر قرار دارد و آغاز یخ بندان فرارفتی در فاصله بین 1 اکتبر تا 20 نوامبر قرار دارد. تاریخ وقوع آخرین یخ بندان تابشی بهاره در فاصله بین 20 مارس تا 16 می قرار دارد و تاریخ وقوع آخرین یخ بندان فرارفتی بهاره در فاصله بین 25 نوامبر تا 26 آوریل قرار دارد. احتمال آغاز یخ بندان فرارفتی در فصل پاییز، بیشتر  از یخ بندان تابشی است اما در فصل بهار خاتمه یخ بندان­ها بیشتر  از نوع تابشی است و این مساله خطر سرمازدگی محصولات در اواخر فصل تابستان را به دنبال دارد و در بهار استان اردبیل امکان مبارزه با این یخ بندان­های تابشی وجود دارد. در حالیکه در مناطقی هم­چون زنجان، که پایان یخ بندان­ها با فرارفت هوای سرد است (عساکره، 1389)، بایستی از ارقامی استفاده شود که دیرگل بوده و دوره رویشی کوتاهی دارند. برای استان اردبیل بدلیل شروع یخ بندان با انواع فرارفتی آن بر خلاف زنجان به عنوان مثال، پیشنهاد می­شود در پاییز قبل از فرارفت هوای سرد (25 مهر)، محصولات کشت تابستانه جمع آوری شوند. در تحلیل مولفه­های اصلی برای یخ بندان فرارفتی بیشتر ین تاثیر را ابرناکی و سرعت باد و در یخ بندان تابشی را تابش و رطوبت دارند.

 

References

  1.  Thom, H. Show, C,S., 1958. Climatological Analysis of Freeze Data for Loma, Monthly Weather Review, 86: 251-257.
  2. Rosenberg, N.J. Myers, R. E., 1962, The nature of growing season frosts in and along the platte valley of Nebraska, Monthly Weather Review. 90: 471-476.
  3. Vestal, C. K, 1971 First and last occurrences of low temperatures during the cold season, Monthly weather review, 99(8): 650-652.
  4. Hamilton, M.G. Tarifa, J.R. 1978. Synoptic aspect of a polar outbreak leading to frost in tropical Brazil, Juhy 1972. Monthly weather and Weather Explained, Routledge, London.
  5. Ding, Y. Krishnamurti, T.N. 1987. Heat Budget of the Siberian High and winter Monsoon, Monthly weather Review ; vol. 115.
  6. Waylon, P.r., 1988. Statistical Analysis of Freezing Temperatures in Central and Southern Florida, Journal of Climatology, 8(6).
  7. Watkins, S. C. 1991, The annual period of freezing temperatures in Central England 1850-1959, Inter. J. Climatology, (8). 889-896.
  8. Easterling, D. R., Evans, J.L., Groisman, P. YA., Karl, T.R., Kunkel K., E., and Ambenje, P., 2000, Observed Variability and Trend in Extreme Climate Events: A Brief Review, Bulletin of the American Meteorological Society, 81(3), pp. 417-425.
  9. Eriksson, M. and Lindqvist , S., 2002, Regional Influence on Road Slipperiness During Winter Precipitation Events , II th International Road Weather Conference, Sapporo,Japan.
  10. Muller GV & Berri, B, 2007, Climates and Weather Explained, Routledge, London.
  11. Samie, M. Asgari, Kh. Bastani, 1988. Start and End of Frost in Iran. I.R. of Iran Meteorology Organization (IRIMO). (In Persian)
  12. Mojarad Gharabagh, F. 1997, Analysis and Forecating Frost in Azerbayejan, PhD Dissertation, Tarbiat Modarres University. (In Persian)
  13. Kamali, Gh,. 2001, Investigating Harmful Cold Weather in Agriculture and Production of its Climate Atlas, I.R. of Iran Meteorology Organization (IRIMO) (In Persian)
  14. Ghatreh Samani, S,. 2004. Synoptic Analysis of Start and End of Frost in Cahahrmahal Province, Msc Thesis, Kharazmi (Former Tarbiat Moallem) University. (In Persian)
  15. Motmen, Gh,. 2006. Analysis of Frost in North-West Azerbayejan and its Impacts on Just-Ripe Crops in Khoy Region, Msc Thesis, Tabriz University. (In Persian)
  16. HajPanjalizadeh, M,. 2005. Synoptic and Statistical Analysis of Widespread Frosts in Ardabil City. Msc Thesis, I.A.University of Ardabil (In Persian)
  17. Tavakoli, M. Hosseini, M. 2006. Evaluation of Frost Indicators and the Start of Autumn Frost in Iran, Case study of Ekbatan Station in Hamedan, Nivar Journal, No. 60 & 61, Spring and Summer 2006, I.R of Iran Meteorological Organization, pp. 31-42. (In Persian)
  18. Noohi, K. Sahraeian, F. Pedram, M. Kamali, Gh. 2007. Investigation and Analysis of the of the Start and the End of Radiation, Advectional Frost in the East and West Azarbaijan Provinces, Journal of the Ministry of Agriculture, Vol. 20, No. 2, Summer 2007, pp. 197-211. (In Persian)
  19. Hjhbarpour, Gh. Alijani, B. 2007. Synoptic Analysis of Frosts of Ardabil Province, Geography and Development Quarterly, Autumn and Winter, No. 10. (In Persian)
  20. Noohi, K. Sahraeian, F. Pedram, M. Kamali, Gh. 2008. Determining Frost Free Period Using Start/End Time of Radiative- Advectional Frost in Zanjan, Qazvin and Tehran Provinces. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources, Year 12, Issue 46, pp. 449-460. (In Persian)
  21. Rahimi, M. 2008. Investigation the probability of occurrence of late spring and early fall frost in central Alborz, Master's thesis, University of Tehran. (In Persian)
  22. Esmaili, R. HabibiNokhandan, M. Fallah Ghalhari, Gh.A,. 2010. Estimation the changes of the growth and Frost Periods Regarding Climate Fluctuations, Case study of Khorasan Razavi, Journal of Physical Geography Research, No. 73, Autumn 2010, pp. 69-82. (In Persian)
  23. Alijani, B. Mahmoodi, P. Rigi, A. Khosravi, P. 2010. Investigating the Continuity of Frost Days in Iran Using Markov Chain Model, Journal of Physical Geography Research, No. 73, pp. 1-20.
  24. Asakereh, H. 2010. The probability and Continuity of early and late frosts in Zanjan City, Journal of Geography and Environmental Planning, Year 21, Issue 37, No 1, Spring 2010. (In Persian)
  25. Sari-Sarraf, B. Hajimirzaei, B. Malekian, A. 2010. Investigating the relationship between annual Frost Time in Reduction of Growth Period in Ardebil, Journal of Geography and Planning, Year 15, No. 31, Spring 2010, pp. 187-208. (In Persian)
  26. Mirmoosavi, M.H,. HosseinBabaei, M. 2011. Study of Spatial Distribution of Probability of Frost Occurrence in Zanjan Province, Journal of Geography and Environmental Planning, Year 22, Serial No. 43, No 3, Autumn 2011. (In Persian)
  27. Zolfaghari, H. Zahedi, Gh. Sajjadifar, T. 2012. Estimation of the Last Frost in the West and Northwest of Iran, Journal of Geography and Environmental Sustainability, No. 4, Autumn 2012. Pp. 59-74. (In Persian)

 



-[1]عضو هیات علمی دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. (مسئوول مکاتبات)

-[2]دانش آموخته کارشناسی ارشد آب وهواشناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

[3]- Assistant Prof. of Climatology, Kharazmi University, Tehran, Iran.

[4]- Msc of Climatology, Kharazmi University, Tehran, Iran.

  1.  Thom, H. Show, C,S., 1958. Climatological Analysis of Freeze Data for Loma, Monthly Weather Review, 86: 251-257.
  2. Rosenberg, N.J. Myers, R. E., 1962, The nature of growing season frosts in and along the platte valley of Nebraska, Monthly Weather Review. 90: 471-476.
  3. Vestal, C. K, 1971 First and last occurrences of low temperatures during the cold season, Monthly weather review, 99(8): 650-652.
  4. Hamilton, M.G. Tarifa, J.R. 1978. Synoptic aspect of a polar outbreak leading to frost in tropical Brazil, Juhy 1972. Monthly weather and Weather Explained, Routledge, London.
  5. Ding, Y. Krishnamurti, T.N. 1987. Heat Budget of the Siberian High and winter Monsoon, Monthly weather Review ; vol. 115.
  6. Waylon, P.r., 1988. Statistical Analysis of Freezing Temperatures in Central and Southern Florida, Journal of Climatology, 8(6).
  7. Watkins, S. C. 1991, The annual period of freezing temperatures in Central England 1850-1959, Inter. J. Climatology, (8). 889-896.
  8. Easterling, D. R., Evans, J.L., Groisman, P. YA., Karl, T.R., Kunkel K., E., and Ambenje, P., 2000, Observed Variability and Trend in Extreme Climate Events: A Brief Review, Bulletin of the American Meteorological Society, 81(3), pp. 417-425.
  9. Eriksson, M. and Lindqvist , S., 2002, Regional Influence on Road Slipperiness During Winter Precipitation Events , II th International Road Weather Conference, Sapporo,Japan.
  10. Muller GV & Berri, B, 2007, Climates and Weather Explained, Routledge, London.
  11. Samie, M. Asgari, Kh. Bastani, 1988. Start and End of Frost in Iran. I.R. of Iran Meteorology Organization (IRIMO). (In Persian)
  12. Mojarad Gharabagh, F. 1997, Analysis and Forecating Frost in Azerbayejan, PhD Dissertation, Tarbiat Modarres University. (In Persian)
  13. Kamali, Gh,. 2001, Investigating Harmful Cold Weather in Agriculture and Production of its Climate Atlas, I.R. of Iran Meteorology Organization (IRIMO) (In Persian)
  14. Ghatreh Samani, S,. 2004. Synoptic Analysis of Start and End of Frost in Cahahrmahal Province, Msc Thesis, Kharazmi (Former Tarbiat Moallem) University. (In Persian)
  15. Motmen, Gh,. 2006. Analysis of Frost in North-West Azerbayejan and its Impacts on Just-Ripe Crops in Khoy Region, Msc Thesis, Tabriz University. (In Persian)
  16. HajPanjalizadeh, M,. 2005. Synoptic and Statistical Analysis of Widespread Frosts in Ardabil City. Msc Thesis, I.A.University of Ardabil (In Persian)
  17. Tavakoli, M. Hosseini, M. 2006. Evaluation of Frost Indicators and the Start of Autumn Frost in Iran, Case study of Ekbatan Station in Hamedan, Nivar Journal, No. 60 & 61, Spring and Summer 2006, I.R of Iran Meteorological Organization, pp. 31-42. (In Persian)
  18. Noohi, K. Sahraeian, F. Pedram, M. Kamali, Gh. 2007. Investigation and Analysis of the of the Start and the End of Radiation, Advectional Frost in the East and West Azarbaijan Provinces, Journal of the Ministry of Agriculture, Vol. 20, No. 2, Summer 2007, pp. 197-211. (In Persian)
  19. Hjhbarpour, Gh. Alijani, B. 2007. Synoptic Analysis of Frosts of Ardabil Province, Geography and Development Quarterly, Autumn and Winter, No. 10. (In Persian)
  20. Noohi, K. Sahraeian, F. Pedram, M. Kamali, Gh. 2008. Determining Frost Free Period Using Start/End Time of Radiative- Advectional Frost in Zanjan, Qazvin and Tehran Provinces. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources, Year 12, Issue 46, pp. 449-460. (In Persian)
  21. Rahimi, M. 2008. Investigation the probability of occurrence of late spring and early fall frost in central Alborz, Master's thesis, University of Tehran. (In Persian)
  22. Esmaili, R. HabibiNokhandan, M. Fallah Ghalhari, Gh.A,. 2010. Estimation the changes of the growth and Frost Periods Regarding Climate Fluctuations, Case study of Khorasan Razavi, Journal of Physical Geography Research, No. 73, Autumn 2010, pp. 69-82. (In Persian)
  23. Alijani, B. Mahmoodi, P. Rigi, A. Khosravi, P. 2010. Investigating the Continuity of Frost Days in Iran Using Markov Chain Model, Journal of Physical Geography Research, No. 73, pp. 1-20.
  24. Asakereh, H. 2010. The probability and Continuity of early and late frosts in Zanjan City, Journal of Geography and Environmental Planning, Year 21, Issue 37, No 1, Spring 2010. (In Persian)
  25. Sari-Sarraf, B. Hajimirzaei, B. Malekian, A. 2010. Investigating the relationship between annual Frost Time in Reduction of Growth Period in Ardebil, Journal of Geography and Planning, Year 15, No. 31, Spring 2010, pp. 187-208. (In Persian)
  26. Mirmoosavi, M.H,. HosseinBabaei, M. 2011. Study of Spatial Distribution of Probability of Frost Occurrence in Zanjan Province, Journal of Geography and Environmental Planning, Year 22, Serial No. 43, No 3, Autumn 2011. (In Persian)
  27. Zolfaghari, H. Zahedi, Gh. Sajjadifar, T. 2012. Estimation of the Last Frost in the West and Northwest of Iran, Journal of Geography and Environmental Sustainability, No. 4, Autumn 2012. Pp. 59-74. (In Persian)