بررسی مدیریت پسماند شهرخمارلودر تابستان سال 1393

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه.

2 گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، اردبیل، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه(نویسنده مسئول).

10.22034/jest.2020.8695.1727

چکیده

مقدمه:افزایش میزان و تنوع پسماند تولیدی و عدم مدیریت صحیح آن،از مهم ترین معضلات جامعه بشری است.که نتیجه آن آلودگی محیط زیست و افزایش خطرات بهداشتی می باشد. لذا این مطالعه با هدف بررسی وضعیت مدیریت پسماند شهر خمارلو و ارائه راهکارهای مناسب در تابستان 1392 انجام گرفته است. 
مواد روش‌ها: این مطالعه بصورت توصیفی- مقطعی با بازدید میدانی از وضعیت مدیریت پسماند در سال 1393 در شهر خمالو انجام گرفت. به منظور تعیین مشخصات فیزیکی پسماند تولیدی در یک دوره 3 ماه (تیر، مرداد و شهریور) با بررسی در محل دفع پسماند شهر انجام گرفت. به دلیل کم بودن مقدار تولید روزانه پسماند شهری (یک کانتینر)، کل پسماند روزانه به عنوان نمونه در نظر گرفته شد. برای توزین از یک ترازوی 50 کیلوگرمی استفاده شد. برای تعیین دانسیته، زباله تولیدی را در ظرفی با حجم مشخص تخلیه، و از تقسیم وزن به حجم دانسیته پسماند ها بدست آمد. 
یافته‌ها:براساس نتایج تحقیق متوسط سرانه زباله تولیدی در این شهر در فصل تابستان02/2 می باشد. میانگین درصد وزنی مواد فساد پذیر 31/59، پلاستیک91/17، کاغذ 14/7، فلز 97/1، شیشه 58/3، منسوجات 09/3، چوب 87/3 و سایر 13/3 بدست آمد. میانگین وزن مخصوص3/358 شد. همچنین بیشترین درصد مواد آلی و کاغذ به ترتیب در مرداد و تیر ماه بودند.
بحث ونتیجه‌گیری:با توجه به یافته ها 59% پسماند ها را موادتر و 41% مابقی را مواد خشک تشکیل می دهد. که شرایط برای اثرات نامطلوب زیست محیطی و بهداشتی مهیا می باشد. لذا آموزش همگانی برای کاهش حجم پسماند تولیدی با تأکید بر تفکیک در مبدأو در پی آن مدیریت صحیح پسماند توصیه می شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره هفت، مهر ماه 98

بررسی مدیریت پسماند شهرخمارلودر تابستان سال 1392

 

سید علیرضا موسوی[1]

عبداله درگاهی[2]

فرناز عزیزی*[3]

farnazazizi2014@gmail.com

 

تاریخ دریافت: 12/10/93

تاریخ پذیرش: 19/02/94

چکیده

مقدمه:افزایش میزان و تنوع پسماند تولیدی و عدم مدیریت صحیح آن، از مهم ترین معضلات جامعه بشری است که نتیجه آن ایجاد آلودگی­های زیست محیطی و بهداشتی می باشد. لذا این مطالعه با هدف بررسی وضعیت مدیریت پسماند شهر خمارلو و ارایه راهکارهای مناسب در تابستان 1392 انجام گرفته است.

روش بررسی:این مطالعه به­صورت توصیفی- مقطعی با بازدید میدانی از وضعیت مدیریت پسماند شهر خمارلو در سال 1392 انجام گرفت. برای آنالیز فیزیکی مواد زاید جامد در طول سه ماه ( تیر، مرداد و شهریور) نمونه­برداری شد. در مجموع 9 نمونه در ابتدا، وسط و انتهای هفته برداشته و مورد تفکیک قرار گرفت. برای تعیین دانسیته زباله، از ظرف فلزی استوانه­ای شکل با حجم مشخص استفاده و از تقسیم وزن به حجم محاسبه گردید.

یافته­ها:براساس نتایج حاصله، متوسط سرانه زباله تولیدی در این شهر در فصل تابستان02/2 کیلوگرم می­باشد. میانگین درصد وزنی برای مواد فسادپذیر، پلاستیک، کاغذ، فلز، شیشه، منسوجات و چوب به ترتیب 31/59، 91/17، 14/7، 97/1، 58/3، 09/3، 87/3 و برای سایر 13/3 به­دست آمد. میانگین وزن مخصوص3/358 کیلوگرم در مترمکعب بود. هم­چنین پسماندهای تر و خشک به ترتیب 59% و 41% برآورد شد.

بحث ونتیجه­گیری: با توجه به نتایج به­دست آمده، سرانه زباله تولیدی در مطالعه حاضر در مقایسه با دیگر شهرها به­طور قابل ملاحظه  بیشتر بود که نیازمند آموزش همگانی به منظور کاهش و تفکیک از مبدأ می­باشد. از طرفیبه دلیل بالا بودن درصد مواد فسادپذیر، اجرای طرح کمپوست گزینه مناسبی برای مدیریت پسماندهای شهر خمارلو می­باشد.

واژه­های کلیدی: مدیریت پسماند، خمارلو، آنالیز فیزیکی

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.7,September, 2019

 

 

 

 

 


Study on the Effective Process Parameters Simultaneously for Survey of Solid Waste Management of Khomarlu

 City in Summer 2013

 

SeyedAlireza Mousavi[4]

Abdolah Darghahi[5]

Farnaz Azizi[6]*

farnazazizi2014@gmail.com

 

Accepted:2015.05.09

 

Received: 2015.01.02

 

Abstract

Introduction: Increasing the amount and variety of production waste and its inadequate management is one of the most important problems of human society which results in environmental and health pollution. The aim of this study was to evaluate the status of waste management in Khomarloo city and to present appropriate solutions in summer 2013.

Materials & Methods: Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted in Khamarloo city in 2013. Physical analysis of solid wastes was sampled during three months (July, August and September). A total of 9 samples were taken at the beginning, middle and end of the week and analyzed. To determine the density of the waste, a cylindrical metal container with a specified volume was used and weight-volume distribution was calculated.

Result: Based on the results, the average capita generated waste was 2.02kg in summer. Average weight percent were estimated for corruptible materials, plastics, paper, metal, glass, textiles, wood  and Others 59.31, 17.91, 7.14, 1.79, 3.85, 3.90, 3.78 and 3.31 respectively. The average specific weight was 358.3 kg per cubic meter. Also, wet and dry waste was 59% and41% respectively.

Discussion& Conclusion: According to the results, capita-waste generated in the present study was significant in comparison to other cities. That requires public education in order to reduce and source-separation. Also, due to the high percentage of corruptible materials, composting project is a good choice for waste management in Khomarlu.

Keywords: Solid Waste Management, Khomarlo, Physical Analyze

 

مقدمه

 

یکی از معضلات مهم جوامع بشری، افزایش میزان، تنوع پسماند وآلودگی زیست محیطی و مخاطرات بهداشتی ناشی از آن می باشد که طی دهه­های اخیر، مدیریت پسماندهای شهری درکشور به یکی از نگرانی های عمده تبدیل گردیده است.(1). برای پسماند تعاریف مختلفی ارایه شده است به­طوری که [7]سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، پسماند را موادی اجتناب­ناپذیر ناشی از فعالیت­های انسانی تعریف کرده که در حال حاضر و آینده نزدیک نیازی به آن نیست و پردازش و دفع آن ضروری است، می­باشد. هم­چنین [8] برنامه محیط­زیست سازمان ملل متحد پسماند را موادی تعریف کرده است که مالکان­شان آن­ها را نمی­خواهند، نیازی به آن­ها ندارد، از آن­ها استفاده نمی­کنند که به پردازش و یا دفع نیاز دارد. براساس دسته بندی­ها، پسماند شهری نیز به مجموع پسماندهای خانگی و تجاری گفته می­شود که ده درصد پسماند کل را تشکیل می­دهد (2).

افزایش تولید و تنوع پسماندهای شهری با رشد سریع جمعیت و گسترش شهر نشینی از نظر بهداشت محیط و عمومی، در ایجاد بیماری­های اپیدمی و مزمن نظیر وبا، هپاتیت، ایدز، اسهال، سردرد و مشکوک به بیماری سرطان در کشور و جهان روز به روز نگران کننده می­باشد (3, 4). برای کاهش آسیب و خطرات مستقیم و غیر مستقیم پسماند شهری بر سلامتی شهروندان و محیط زیست، به سیستم مدیریت در جمع آوری و دفع مواد زاید در هر شهر نیاز است (5). از طرفی جهت استقرار سیستم مدیریتی مواد زاید جامد شهری به شکل اصولی و فنی در یک منطقه و طراحی و اجرای برنامه­های مربوط به نگه­داری، جمع­آوری، حمل و نقل، دفع نهایی و نیز طرح­های احیاء منابع از قبیل تهیه کود کمپوست، کسب انرژی از زباله، بازیافت و استفاده مجدد، نیاز به تعیین دقیق ویژگی­ها و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و نیز مقادیر زباله تولیدی در آن منطقه می­باشد. به عبارت دیگر گام اول در مدیریت مواد زاید، آگاهی از کمیت و کیفیت زباله تولیدی می­باشد. میزان تولید زباله و ترکیبات فیزیکی زباله از قبیل مواد فسادپذیر، کاغذ و کارتن، پلاستیک، پارچه و منسوجات، فلزات، شیشه و چوب به عوامل متعددی بستگی دارد که این عوامل در مناطق مختلف متفاوت می‌باشد .عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، فصول سال، بسامد جمع آوری، وضعیت اقتصادی و آداب و رسوم درکمیت و کیفیت زباله مؤثرند. براین اساس پروژه­هایی را که در شهرهای دیگر انجام شده است نمی­توان شبیه­سازی و اجرا کرد (6, 7).

با توجه به این­که شناخت کیفیت پسماندهای تولیدی به تفکیک اجزا یکی از مهم­ترین عوامل در طراحی سیستم مدیریت پسماند در شهرها می­باشد، در اغلب کلان شهر­های ایران نیز، مطالعه در زمینه مدیریت پسماند شهری انجام گرفته است. قاسم­علی عمرانی و همکاران­شان در سال1381 خصوصیات کمی و کیفی زباله های شهر همدان را بررسی کردند که متوسط میزان تولید زباله بالغ بر 310 تن در روز و سرانه تولیدی با توجه به جمعیت 743 گرم در روز و اجزای تشکیل­دهنده زباله شهری دارای 59/79% موادآلی فسادپذیر،83/9% کاغذ و کارتن، 5/2% پلاستیک،5/2% چوب، 33/2% شیشه و43/1% منسوجات بوده است(8). علی الماسی و همکارانش پژوهشی در سال 1388 با هدف بررسی کمی و کیفی زباله های تولیدی شهر رزن انجام دادند که میانگین مقدار زباله تولیدی شهر رزن در روز 10176 کیلوگرم ودر سال 3711 تن، متوسط سرانه تولیدی زباله در طول سال 925 گرم و متوسط چگالی زباله 4/309 کیلوگرم بر مترمکعب محاسبه گردید. درصد وزنی مواد فسادپذیر 76%،کاغذ و کارتن 5%، شیشه 7/1%، پلاستیک 7/1%، پارچه و لباس 9/1%، چوب 4/.% و فلزات 9/.% به­دست آمد(9). در دیگر کشورها نیز، مطالعه زیادی در زمینه مدیریت و آنالیز پسماند انجام گرفته است،به طوری که در شهر کریت یونان درصد مقادیر مواد فسادپذیر، کاغذ، پلاستیک، فلزات
و شیشه به ترتیب 6/64، 9/19، 3/5، 9/4، 3/5 درصد محاسبه شده است(10). هم­چنین آنالیز مواد زاید شهر دارالسلام تانزانیا در سال 2003، 78 درصد مواد آلی و 21درصد مواد خشک را نشان داد(11).

منطقه مورد مطالعه

شهر خمارلو مرکز شهرستان خداآفرین با وسعت 1525کیلومتر
مربع (3/3 درصد مساحت استان) یکی از شهرستان­های تازه تأسیس (1390) استان آذربایجان شرقی می­باشد که در 275 کیلومتری شهر تبریز،(دورترین شهر به مرکز استان)واقع شده است. براساس شکل (1) این شهر از شمال به جمهوری آذربایجان و ارمنستان، از جنوب به شهرستان کلیبر و ورزقان، از شرق به استان اردبیل و از غرب به شهرستان جلفا محدود می­شود.

 

 

 

 

شکل 1- نقشه شهرستان خداآفرین

Fig 1- Map of the Khoda Afarin County 

 

 

در فصل تابستان شهرستان‌ دارای آب و هوای معتدل بوده و بیش از 86 درصد از وسعت اراضی شهرستان را جنگل‌ و مراتع تشکیل می‌دهند که بخش عظیمی از آن، منطقه حفاظت شده می­باشد. براین اساس شهرستان خداآفرین جز مناطق حساس زیست محیطی بوده و توجه به بهداشت محیط این منطقه امری ضروری می­باشد(12).

جمعیت این شهر در اواخر سال 1391 به 1510 نفر افزایش یافت (آمار شبکه بهداشت شهرستان) ولی به دلیل موقعیت جغرافیایی و دارا بودن شرایط آزاد تجاری، مهاجرت پذیری شهر بیشتر و افزایش جمعیت قابل پیش­بینی می­باشد. از نظر زیست محیطی
این شهر به دلیل نزدیکی به رودخانه دایمی ارس ( آراز ) و داشتن شرایط جلگه­ای و تفریحی از مناطق حساس و آسیب پذیر کشور می­باشد. لذا قبل از توسعه گسترده، نیازمند مدیریت صحیح پسماند شهری می­باشد، در غیراین صورت در چند سال آینده حل مشکلات زیست محیطی و بهداشتی آن مانند کلان شهرهای کشور سخت و غیر ممکن خواهد بود. بنابراین نتایج این تحقیق می­تواند در بهینه کردن سیستم مدیریت مواد زاید جامد شهر خمارلو و نیز در پایه گذاری سالم و بهداشتی این شهر نقش بسزایی داشته باشد.

 


روش بررسی

 

این مطالعه از نوع توصیفی-مقطعی بوده که به منظور مدیریت پسماند شهر خمارلو در تابستان سال 1392 انجام شده است. در ابتدا آمار و اطلاعات مربوط به تولید و نگه­داری در مبدأ، جمع آوری زباله، انتقال و دفع پسماند شهری به صورت مصاحبه و مستندات موجود در شهرداری و مردم، هم­چنین اطلاعات دقیق تعداد خانوار شهر از شبکه بهداشت شهرستان گرد­آوری شد. برای آنالیز فیزیکی زباله، از زباله­های جمع­آوری شده با یک دستگاه کانتینر باری به محل دفع زباله، نمونه برداری شد. به دلیل مقدار پایین زباله تولیدی، کل پسماند روزانه به عنوان نمونه انتخاب گردید. برای آنالیز فیزیکی زبالهدر محل دفع، با پهن کردن پلاستیک (که زباله­ها پخش و با زمین در تماس نباشند)، به صورت دستی جداسازی انجام شد و توسط باسکول دیجیتالی 500 کیلوگرمی (مدل MDS13000) با خطای کمتر از 1/0 گرم توزین گردید. اجزای فیزیکی جداسازی شده شامل پسماند فسادپذیر، کاغذ، پلاستیک، فلز، شیشه، چوب، منسوجات و سایر مواد بود. نمونه­برداری در 3 ماه از فصل تابستان (تیر، مرداد و شهریور)، انجام شد و هر ماه 3 نمونه در ابتدا، وسط و انتهای هفته که نمایانگر واقعیت باشد، برداشت گردید، به طوری که در مجموع 9 نمونه برداشته شد. برای اندازه­گیری چگالی زباله از مخزن فلزی استوانه­ای شکل با وزن و حجم مشخص(60 لیتر) استفاده گردید. برای جلوگیری از خطا در اندازه­گیری چگالی، مخزن پر شده با زباله چند بار تکان داده شد تا فضای خالی آن تکمیل گردد. در پایان نتایج حاصل از طریق نرم افزارExcel مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

یافته ها

تولید و تفکیک در مبدأ

در شهر خمارلو به طور میانگین روزانه 3060 کیلوگرم زباله تولید می­شود که سرانه تولید زباله 02/2 کیلوگرم بر نفر در روز می­باشد
که این مقدار با توجه به تغییر جزیی جمعیت و زباله تولیدی، در طول فصل تقریباً ثابت است. هم­چنین به طور میانگین چگالی زباله 3/358 کیلوگرم در متر مکعب می­باشد. در شهر خمارلو عمل تفکیک زباله در مبدأ،آن گونه که مد نظر متخصصان و کارشناسان می­باشد صورت نگرفته است، بلکه تعداد اندکی از خانوار­ها زباله­هایی را که ارزش بازیافت دارند، مانند فلزات و بطری­های پلاستیکی تفکیک می­کنند و مابقی در پلاستیک­های معمولی در منزل تولید و ذخیره می­شود.

آنالیز فیزیکی مواد زاید جامد

آنالیز فیزیکی زباله درتابستان 1392نشان داد که مواد فسادپذیر بیشترین مقدار اجزای زباله تولیدی را تشکیل می­دهد، به­طوری که مقدار میانگین آن 31/59 درصد و کمترین مقدار مربوط به فلزات با 97/1 درصد از کل زباله می­باشد (جدول 1). لازم به ذکر است که آمار موجود، زباله­های تفکیک شده توسط خانوارها را شامل نمی­شود. براساس نمودار (1) در میان سه ماه از فصل، مواد فسادپذیر در مرداد ماه بیشترین و در ماه شهریور کمترین مقدار بوده است. هم­چنین مقدار کاغذ تولیدی در تیر ماه نسبت به ماه­های دیگر بیشتر برآورد شده است. براساس نمودار (2) مواد فسادپذیر، پلاستیک و کاغذ بیشترین و فلزات کمترین درصد میانگین اجزای زباله راشامل می­شود. از نکته قابل توجه در این مطالعه، درصد نسبتا بالای چوب تولیدی در این شهر می­باشد.

به طور کلی 59 درصد زباله­های تولیدی را مواد تر و 41 درصد باقی­مانده را مواد خشک تشکیل می­دهد که شرایط پتانسیل بالای اجرای طرح ورمی­ کمپوست در شهر را ایجاب می­کندنمودار (3).برای موفقیت و پایداری طرح ورمی کمپوست در این شهر باید برنامه تفکیک از مبدا، برای شهروندان به­خصوص خانم­های خانه­دار آموزش داده شود تا چنین طرح­های دوستار محیط و اشتغال­زا با موفقیت اجرا و به یک صنعت در شهر تبدیل گردد. گرچه فناوری­های جدید برای برنامه تفکیک از مبدا، در کشورهای
توسعه یافته وجود دارد ولی استفاده از آخرین تکنولوژی اطلاع رسانی و استفاده از رسانه های همگانی و شیوه­های نو آموزشی از کارایی بالایی برخوردار بوده است(13).

جمع آوری و دفع پسماند

با توجه به کمبود امکانات و نیروهای انسانی، جمع آوری زباله بعد از ظهر­ها از ساعت 20-16 به صورت روزانه، به جز روزهای جمعه انجام می­شود. جمع آوری زباله توسط یک دستگاه کانتینر، با تخلیه سطل زباله­های  قرار داده شده در ورودی هر کوچه انجام می­گیرد. به دلیل تازه تاسیس بودن شهر و تعداد کم خانوار، سطل­های زباله موجود در سطح شهر به طور کامل شهر را پوشش می­دهد. در نهایت زباله­های جمع آوری شده بدون هیچ تفکیک و پردازشی به منطقه­ای در 3 کیلومتری شهر که جایگاه دفن تعیین شده است، انتقال داده می­شود. زباله­های انتقال یافته به محل دفن هفته­ای یک­بار در محل تلنبار به وسیله یک دستگاه لودر به صورت غیر بهداشتی دفن می­شود.

 

 

جدول 1- میانگین درصد وزنی اجزای فیزیکی پسماند

Table 1- Average weight percentages of Physical components of waste

ترکیبات

ماه

%مواد فساد پذیر

%پلاستیک

%کاغذ

%فلز

%شیشه

%منسوجات

%چوب

%*سایر

تیر

59

66/17

46/8

25/2

5/3

41/3

75/2

01/3

مرداد

1/62

58/16

81/5

08/2

1/3

8/2

7/4

86/2

شهریور

83/56

5/19

16/7

58/1

16/4

08/3

16/4

53/3

میانگین

31/59

91/17

14/7

97/1

58/3

09/3

87/3

13/3

*هر ترکیبی جدا از این ترکیبات که نمی­توان در این تقسیم بندی قرار داد شامل، مای بیبی و ..

 

 

 

 

نمودار شماره1- درصد میانگین ترکیبات پسماند تولیدی در سه ماه از فصل تابستان

Diagram 1- Average percentage of produced waste compounds in three months of summer

 

 

نمودار2- درصد میانگین کل ترکیبات پسماند در فصل تابستان

Diagram 2- Average percentage of waste total compounds in summer

 

 

نمودار3- درصد میانگین کل ترکیبات تر و خشک در فصل تابستان

Diagram 3- Average percentage of total wet and dry compounds in summer

 


بحث و نتیجه گیری


تولید و آنالیز فیزیکی مواد زاید شهری

در این مطالعه سرانه مواد زاید جامد تولیدی و آنالیز فیزیکی آن، طی سه ماه در تابستان سال 1392 مورد بررسی قرار گرفت. به­طور متوسط روزانه 3060 کیلوگرم زباله تولید و سرانه زباله تولیدی در این شهر 02/2 کیلوگرم در روز می­باشد. در حالی که متوسط سرانه زباله تولیدی هر نفر در استان 79/0 کیلوگرم در روز، هم­چنین در کشور 64/0 کیلوگرم در روز است(14). افزایش سرانه زباله تولیدی در مطالعه حاضر نسبت به سرانه استان و کشور می­تواند بنابه دلایلی مانند داشتن زیر ساخت روستایی با درصد بالای تولید چوبهم­چنین رفت و آمد اغلبکارمندان، دانشجویان، مشاغل آزاد و غیر بومی شهر،به­طور روزانه از روستاهای اطراف به شهر باشد. بنابراین گرچه این تعداد افراد روزانه زباله تولید می­کنند ولی جز خانوار شهر حساب نمی­شوند. به­طوری که این افراد درصد بالای جمعیت تولید کننده پسماند در شهر را شامل می­شوند.

بیشترین درصد پسماندهای شهر را مواد آلی (حدود 59 درصد) تشکیل می­دهد ولی این مقدار در مقایسه با درصد مواد آلی اغلب شهرهای کشور کمتر است. دلیل پایین بودن درصد مواد آلی در مطالعه حاضر، داشتن زیرساخت روستایی و پرورش دام و طیور در این شهر می­باشد که به عنوان مواد غذایی آن­ها مورد استفاده قرار می­گیرد. سرانه تولید زباله فصل تابستان در شهر تبریز، 926 گرم/نفر ، روز و چگالی در این فصل 326 کیلوگرم بر مترمکعب است. میانگین درصد اجزای فیزیکی مواد زاید در شهر تبریز به ترتیب برای مواد فساپذیر 34/64 ، کاغذ 09/6، مقوا 1/6، منسوجات 1/5، پلاستیک 4/7، لاستیک 7/2، فلزات 4/1و شیشه 2/6می-باشد. درصد مواد بازیافتی درشهر تبریز نسبت به شهر خمارلو، به دلیل وجود شرکت های بازیافتی و فروش مواد بازیافتی توسط خانوارها کمتر برآورد می­شود.(15).در سال 1386در شهر ملایر مطالعه­ای در زمینه مدیریت پسماند شهری انجام شد که در فصل تابستان، چگالی زباله 56/231، سرانه 88/0 کیلو گرم به ازای هر نفر در روز به­دست آمد. بالا بودن درصد مواد فسادپذیرو چوب در شهر ملایر، باعث افزایش چگالی این شهر نسبت به شهر خمارلو بوده است (16). هم­چنین مطالعه مدیریت مواد زاید شهر بوکان در سال 1388 نشان داد که روزانه 150 تن زباله تولید می شود که مواد فسادپذیر با 9/77 درصد و فلزات با 3/1 درصد به ترتیب بیشترین و کمترین درصد زباله را تشکیل می­دهند.کاغذ و مقوا 9/4%، شیشه 3%، پلاستیک 3%، منسوجات 6/2% و سایر موارد 1/5% بوده است. این شهردر کمترین و بیشترین درصد اجزا پسماند، مشابه شهر خمارلو می­باشد(17)که دلیل آن موقعیت­های جغرافیایی مشابه شهرها نسبت به هم است. براساس جدول (1) افزایش مواد فسادپذیر در مرداد ماه مربوط به اوج برداشت میوه و سبزی در این شهرستان می­باشد. هم­چنین پایان تحصیلات در مدارس و دانشگاه در درصد بالای کاغذ تولیدی در مرداد ماه بی­تأثیر نبوده است.

 درکشورهای مختلف جهان نیز مطالعات زیادی در زمینه مدیریت پسماند شهری انجام شده است، به­طوری که در سال 2002 در کشور پرتغال تحقیقی در زمینه آنالیز فیزیکی مواد زاید شهری انجام شد که درصد مواد آلی 5/41-33 بوده و این مقدار نسبت به درصد مواد آلی کلان شهرهای ایران کمتر، ولی با درصد مواد آلی مطالعه حاضر اختلاف کمتری دارد. درصد پایین مواد آلی در کشور پرتقال به دلیل کاهش تولید در مبدأ بوده است در حالی که در شهر خمارلو برای استفاده از مواد فسادپذیر به عنوان مواد غذایی دام و طیور می­باشد. سایر ترکیبات مانند کاغذ و مقوا 17 تا 27 درصد، پارچه 3 تا 5/5 درصد، پلاستیک 10 تا 14 درصد، فلزات 2 درصد، شیشه 5/3 تا 5/6 درصد و چوب 7/0 درصد از مواد زاید شهری را تشکیل می دهند(18). آنالیز فیزیکی مواد زاید در کشور هند نشان داد که مواد آلی 38 درصد، کاغذ 6 درصد، مواد مقاوم مثل پارچه و استخوان 14 درصد، پلاستیک 6 درصد، فلزات حدود 25/0 درصد، شیشه 1 درصد و نخاله های ساختمانی و خاکستر 75/34 درصد از مواد زاید را تشکیل داده­اند. به طور کلی تفاوت درصد آنالیز فیزیکی مواد زاید مطالعه حاضر با اغلب کشورها علاوه بر تفاوت در موقعیت جغرافیایی، آداب و رسوم و فرهنگ، به دلیل متفاوت بودن برنامه مدیریت پسماند در این کشور نیز می­باشد(19).

جمع آوری و دفع

جمع آوری پسماند در این شهر، به دلیل کمبود نیروی انسانی و تجهیزات، برخلاف اغلب شهرهای کشور بعد از ظهرها انجام می­گیرد. تجمع زباله به مدت طولانی در سطح شهر و افزایش دما در طول روز، علاوه بر خطرات بهداشتی و تجمع حیوانات موذی و حشرات، باعث بوی ناخوشایند مواد فسادپذیر در سطح شهر و تهدید سلامتی شهروندان به­خصوص کارگران شهرداری می­گردد. به­طوری که براساس آمار جهانی 90% لارو مگس­های خانگی تنها در جایگاه­های روباز شهری و سطل­های زباله بدون درب رشد و تکثیر یافته و عواقب وخیمی را در انتشار بیماری­های عفونی در فصول مختلف به­خصوص فصل گرما به­وجود می­آورند(20). بنابراین با تامین نیروی انسانی و تجهیزات، با جمع آوری زباله­ها در وعده­های صبح، نه تنها از بروز مشکلات بهداشتی جلوگیری می­شود بلکه از جنبه زیبا­شناختی شهر به دلیل موقعیت آزاد تجاری وحضور گردشگران، نقش به­سزایی خواهد داشت.

با توجه به این­که آخرین گزینه برای دفع مواد زاید، دفن می­باشد، ولی در شهر خمارلو نیز مانند اغلب شهرها، دفن پسماند اولین گزینه دفع پسماند انتخاب شده است، درحالی که درصد بالای مواد آلی، انتخاب طرح کمپوست برای دفع نهایی زباله را ایجاب می­کند. با انتخاب روش کمپوست برای دفع و موفقیت در این زمینه نیز نیاز به افزایش آگاهی و تفکیک در مبدا می­باشد که در غیر این صورت نتیجه موفقیت آمیزی در پی نخواهد داشت. در شهر خمارلو مکان دفن زباله در 3 کیلومتری شهر قرار دارد. مکان منتخب برای دفن بهداشتی، هیچ­کدام از استانداردهای مکان دفن بهداشتی را ندارد. که شامل: عدم رعایت فاصله قانونی تا شهر، روستای کناری، زمین های کشاورزی، عدم حصارکشی محوطه محل دفن برای جلوگیری از چرای حیوانات روستای اطراف از زباله­های تلنبار شده، همچنین تخلیه شیرابه حاصل از مکان دفن فعلی به سیلاب­رو منتهی به رودخانه ارس می­باشد. از طرفی با بارش باران و جاری شدن سیل، دبی شیرابه افزایش و مستقیم به رودخانه تخیله می­گردد. لازم به ذکر است که در اغلب روستاهای شهرستان، ماهی­گیران از ماهی این رودخانه به صورت عمده صید و در سطح شهر و استان به فروش می­رسد که بدون شک سلامتی مردم را تحت تاثیر خواهد گذاشت. سایر پارامترها مانند فاصله دقیق رودخانه از محل دفن، سطح آب­های زیر زمینی، جنس خاک... به دلیل تازه تاسیس بودن شهرستان و عدم دسترسی به اطلاعات دقیق در این زمینه ذکر نشده است. بنابراین با توجه به موارد ذکر شده تاکنون مکان مناسبی برای دفن بهداشتی در نظر گرفته نشده است که نیاز به تحقیق در این زمینه می­باشد.

 

راهکارها و پیشنهادها

- برای موفقیت در مدیریت صحیح پسماند شهری، ارتقای آگاهی
و تغییر نگرش شهروندان نسبت به نحوه صحیح مدیریت مواد زاید جامد شهری با تاکید بر تفکیک در مبدا ضروری است.

- آموزش مداوم نسل­های جدید ( ارایه واحد درسی به دانش­آموزان ) و فرهنگ سازی بنیادی برای کاهش تولید پسماند و تفکیک در مبدا.

- ارتقای آگاهی مسئولان شهر از طریق برگزاری دوره های آموزشی تخصصی مدیریت صحیح پسماند با تاکید بر اثرات بهداشتی عدم جمع آوری و حمل و نقل به موقع زباله از سطح شهر.

- پیگیری جدی سازمان­های مافوق (فرمانداری) در اجرایی کردن قوانین تصویب شده در رابطه با مدیریت پسماند شهری و همکاری ارگان­های مربوط .

- حمایت از اشخاص حقیقی و حقوقی برای طراحی و توسعه برنامه های بازیافت و کاهش از مبدا.

- استفاده از نیروهای متخصص و دارای دیدگاه های بهداشتی و زیست محیطی در مدیریت مواد زاید جامد در شهرداری.

- انتخاب مکان دفن بهداشتی مناسب و رعایت استانداردهای مربوط.

 

سپاسگزاری             

نویسندگان این مقاله لازم می دانند از جعفر بخشی­زاده مسئول شهرسازی خمارلو که در انجام این طرح همکاری کردند صمیمانه تشکر نمایند.

 

منایع

      1.            Dargahi A, Azizi A, Mohammadi M, Shamsi K, Motlagh Z, Mohammadi S, Amirian T, Beidaghi S. Assessment of solid waste management in hospitals and healthcare centers: A case study in Sari, Iran. Journal of Engineering and Applied Sciences. 2016;11(5):1078-84 (In persian).

      2.            UNEP GMA. 2002, United Nations Environment Programme. Chemicals, Geneva, Switzerland.

      3.            Ray, MR., Roychoudhury, S., Mukherjee, G., Roy, S., Lahiri, T. Respiratory and general health impairments of workers employed in a municipal solid waste disposal at an open landfill site in Delhi. International Journal of Hygiene and Environmental Health. 2005;20;208(4):255-62.

      4.            Porta, D., Milani, S., Lazzarino, AI., Perucci, CA., Forastiere, F. Systematic review of epidemiological studies on health effects associated with management of solid waste. Environmental health. 2009;8(1):60.

      5.            Abedinzadeh, N., Abedinzadeh, F., Abedi, T. Study of Strategic Factors of Rasht City Solid Waste Management by SWOT Method and QSPM Matrix Formation. Journal of environmental studies. 2011; 37(57): 93-104. (In Persian)

      6.            Diaz, LF., Savage, GM., Eggerth, LL., Golueke, CG. Composting and recycling municipal solid waste. Lewis Publishers; 1993.

      7.            Alavi, S., Shamshiri, S., Pariz, Z., Dargahi, A., Mohamadi, M., Fathi, S., Amirian, T. Evaluating the palm leaves efficiency as a natural adsorbent for removing cadmium from aqueous solutions: Isotherm adsorption study. International Journal of Pharmacy and Technology. 2016;8(2):13919-29.

      8.            Park, S. Factors influencing the citizen cost burden in managing the volume-based waste fee system in South Korea. Waste management. 2018;1;82:285-91.

      9.            Almasi, A., Dargahi, A. Study of quantitative and qualitative of produced waste in Razan. 13th National Conference on Environmental Health. Kerman. 2009. (In Persian)

  10.            Tseng, M-L.,2011, Importance–performance analysis of municipal solid waste management in         uncertainty. Environmental monitoring and assessment.172(1-4), pp 171-87.

  11.            Kaseva, M., Mbuligwe, S., Kassenga, G., 2002. Recycling inorganic domestic solid wastes: results    from a pilot study in Dar es Salaam City, Tanzania. Resources, Conservation and Recycling, 35(4),         pp 243-57.

  12.            wikipedia.org wKAC-wtfe. 2013.

  13.            Abdoli, MA. Jalili Ghazizadeh, M. Evaluation of Adaptation of Waste Management New Technologies in country. Journal of environmental studies. 2007; 33(42): 51-62. (In Persian)

  14.            Hassanvand, M., Nabizadeh, R., Heidari, M. Municipal solid waste analysis in Iran. ijhe. 2008; 1 (1) :9-18. (In Persian)

  15.            Zazouli, M A,, Belarak, D., Mahdavi, Y., Barafrashtehpour, M. A Quantitative and Qualitative Investigation of Tabriz Solid Waste. J Mazandaran Univ Med Sci. 2013; 22 (2) :86-90. (In Persian)

  16.            Sayyahzadeh, A., Samadi, M. Quantity and Quality Analysis of Malayer Municipal Solid Wastes from Autumn 2006 until Summer 2007. ijhe. 2009; 2 (2) :94-103. (In Persian)

  17.            Zarrabi, A., Mohammadi, J., Ahangari, Sh. An analysis of municipal solid waste management emphasizing on the recovering of waste (Case study: Boukan). Geography and Environmental planning. 2012;23(4):91-108. (In Persian)

  18.            Magrinho, A., Didelet, F., Semiao, V.,2006. Municipal solid waste disposal in Portugal. Waste Management, 26(12), pp 77-89.

  19.            Agarwal, A., Singhmar, A., 2005.Kulshrestha M, Mittal AK. Municipal solid waste recycling and      associated markets in Delhi, India. Resources, Conservation and Recycling.;44(1):73-90.

  20.            Shuval, HI., Gunnerson, CG., 1981. Julius DS. Appropriate Technology forWater Supply and Sanitation: Night-soil Composting: Transportation, Water and Telecommunications Department, the World Bank

 

 



[1]- استادیار گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه.

-[2]گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، اردبیل، ایران

-[3]دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه(نویسنده مسئول).

[4]- Department of Environment Health Engineering, School of  public health, Kermanshah  University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran

 

[5]- Department of Environmental Health Engineering , School of Public Health, Ardabil University of  Medical Sciences, Ardabil, Iran

 

[6]- MScStudent Environment Health Engineering, School of public health, Hamadan University of Medical Sciences. (Corresponding Author)

 

[7]-Organization for Economic Co-operation and Development (OECD)

[8]-United Nations Environment Programmed(UNEP)

      1.          A, Azizi A, Mohammadi M, Shamsi K, Motlagh Z, Mohammadi S, Amirian T, Beidaghi S. Assessment of solid waste management in hospitals and healthcare centers: A case study in Sari, Iran. Journal of Engineering and Applied Sciences. 2016;11(5):1078-84 (In persian).

      2.          UNEP GMA. 2002, United Nations Environment Programme. Chemicals, Geneva, Switzerland.

      3.          Ray, MR., Roychoudhury, S., Mukherjee, G., Roy, S., Lahiri, T. Respiratory and general health impairments of workers employed in a municipal solid waste disposal at an open landfill site in Delhi. International Journal of Hygiene and Environmental Health. 2005;20;208(4):255-62.

      4.          Porta, D., Milani, S., Lazzarino, AI., Perucci, CA., Forastiere, F. Systematic review of epidemiological studies on health effects associated with management of solid waste. Environmental health. 2009;8(1):60.

      5.          Abedinzadeh, N., Abedinzadeh, F., Abedi, T. Study of Strategic Factors of Rasht City Solid Waste Management by SWOT Method and QSPM Matrix Formation. Journal of environmental studies. 2011; 37(57): 93-104. (In Persian)

      6.          Diaz, LF., Savage, GM., Eggerth, LL., Golueke, CG. Composting and recycling municipal solid waste. Lewis Publishers; 1993.

      7.          Alavi, S., Shamshiri, S., Pariz, Z., Dargahi, A., Mohamadi, M., Fathi, S., Amirian, T. Evaluating the palm leaves efficiency as a natural adsorbent for removing cadmium from aqueous solutions: Isotherm adsorption study. International Journal of Pharmacy and Technology. 2016;8(2):13919-29.

      8.          Park, S. Factors influencing the citizen cost burden in managing the volume-based waste fee system in South Korea. Waste management. 2018;1;82:285-91.

      9.          Almasi, A., Dargahi, A. Study of quantitative and qualitative of produced waste in Razan. 13th National Conference on Environmental Health. Kerman. 2009. (In Persian)

   10.          Tseng, M-L.,2011, Importance–performance analysis of municipal solid waste management in         uncertainty. Environmental monitoring and assessment.172(1-4), pp 171-87.

   11.          Kaseva, M., Mbuligwe, S., Kassenga, G., 2002. Recycling inorganic domestic solid wastes: results from a pilot study in Dar es Salaam City, Tanzania. Resources, Conservation and Recycling, 35(4),          pp 243-57.

   12.          wikipedia.org wKAC-wtfe. 2013.

   13.          Abdoli, MA. Jalili Ghazizadeh, M. Evaluation of Adaptation of Waste Management New Technologies in country. Journal of environmental studies. 2007; 33(42): 51-62. (In Persian)

   14.          Hassanvand, M., Nabizadeh, R., Heidari, M. Municipal solid waste analysis in Iran. ijhe. 2008; 1 (1) :9-18. (In Persian)

   15.          Zazouli, M A,, Belarak, D., Mahdavi, Y., Barafrashtehpour, M. A Quantitative and Qualitative Investigation of Tabriz Solid Waste. J Mazandaran Univ Med Sci. 2013; 22 (2) :86-90. (In Persian)

   16.          Sayyahzadeh, A., Samadi, M. Quantity and Quality Analysis of Malayer Municipal Solid Wastes from Autumn 2006 until Summer 2007. ijhe. 2009; 2 (2) :94-103. (In Persian)

   17.          Zarrabi, A., Mohammadi, J., Ahangari, Sh. An analysis of municipal solid waste management emphasizing on the recovering of waste (Case study: Boukan). Geography and Environmental planning. 2012;23(4):91-108. (In Persian)

   18.          Magrinho, A., Didelet, F., Semiao, V.,2006. Municipal solid waste disposal in Portugal. Waste Management, 26(12), pp 77-89.

   19.          Agarwal, A., Singhmar, A., 2005.Kulshrestha M, Mittal AK. Municipal solid waste recycling and    associated markets in Delhi, India. Resources, Conservation and Recycling.;44(1):73-90.

   20.          Shuval, HI., Gunnerson, CG., 1981. Julius DS. Appropriate Technology forWater Supply and Sanitation: Night-soil Composting: Transportation, Water and Telecommunications Department, the World Bank