شناخت و تحلیل تفاوت زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری ایذه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار و عضو هیت علمی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز

10.22034/jest.2020.24757.3382

چکیده

زمینه و هدف: روستاهای پیرامون شهری در زمره سکونتگاه­هایی قرار دارند که صحنه شکل­گیری، رشد و تدام فرصت ها و تهدیدهایی هستند که کیفیت زیست و نحوه تأمین نیازهای ساکنان را تحت تأثیر قرار می­دهد. از یک سو دسترسی به خدمات موجود در شهرها و از سوی دیگر تهدیدهای بوم شناختی شهری و جذب جمعیت مهاجر و عوارض ناشی از آن، شرایط پیچیده­ای را در این روستاها به وجود آورده که باعث  اهمیت بالای بررسی زیست­پذیری این روستاها می باشد. هدف این پژوهش شناخت تفاوت زیست پذیری در روستاهای پیرامونی شهر ایذه می­باشد.
روش بررسی: نوع پژوهش کاربردی و روش آن، توصیفی–  تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات علاوه بر مطالعات انجام کتابخانه ای شامل روش پیمایشی می­باشد.  الگوی انتخابی در این پژوهش روستاهایی بوده­اند که در فاصله 3 تا 12 کیلومتری شهر ایذه قرار دارند. برای ارزیابی وضعیت زیست­پذیری این روستاها از سه شاخص کلی و 64 زیرشاخص استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آزمون های t  تست و همبستگی پیرسون در نرم افزارSPSS و تکنیک تاپسیس فازی بهره گرفته شده‌است.
یافته­ها: طبق نتایج بدست آمده از مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی، روستاهای پیرامون شهر ایذه از لحاظ زیست­پذیری به سه طیف متوسط، نامطلوب و غیرقابل قبول تقسیم بندی شده­اند. همچنین نتایج بدست آمده از آزمون T تست حکایت از آن دارد که دهستان حومه غربی نسبت به دو دهستان حومه شرقی و هلایجان از وضعیت زیست­پذیری بهتری برخوردار است. در نهایت نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می­دهد که بین وضعیت مؤلفه­های زیست­پذیری و جمعیت روستاها ارتباط مستقیم و معناداری وجود دارد.  به طوری که در میان مؤلفه­های دوازده­گانه، مؤلفه­ی آلودگی، مسکن، امکانات و خدمات زیرساختی، چشم انداز و مشارکت به ترتیب قوی ترین ارتباط را با نحوی پراکنش جمعیت در روستاهای پیرامون شهر ایذه داشته اند.
بحث و نتیجه­گیری: با توجه به یافته­ها آنچه مشهود است عدم نوسان نمره زیست پذیری در بین روستاها است. چرا که هیچ کدام از روستاها در سطح زیست پذیری قابل قبول و قابل تحمل قرار ندارند و همه آنها با فاصله اندک در وضعیت متوسط تا غیرقابل قبول قرار گرفته اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


یادداشت پژوهشی

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و یکم، شماره هشت، آبان ماه 98

                                        

 

شناخت و تحلیل تفاوت زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری ایذه

 

 

سعید امانپور [1]*

saeidamanpour20@gmail.com   

تاریخ دریافت:22/11/95

تاریخ پذیرش:22/6/96

 

چکیده

زمینه و هدف: روستاهای پیرامون شهری در زمره سکونتگاه­هایی قرار دارند که صحنه شکل­گیری، رشد و تدام فرصت ها و تهدیدهایی هستند که کیفیت زیست و نحوه تأمین نیازهای ساکنان را تحت تأثیر قرار می­دهد. از یک سو دسترسی به خدمات موجود در شهرها و از سوی دیگر تهدیدهای بوم شناختی شهری و جذب جمعیت مهاجر و عوارض ناشی از آن، شرایط پیچیده­ای را در این روستاها به وجود آورده که باعث  اهمیت بالای بررسی زیست­پذیری این روستاها می باشد. هدف این پژوهش شناخت تفاوت زیست پذیری در روستاهای پیرامونی شهر ایذه می­باشد.

روش بررسی: نوع پژوهش کاربردی و روش آن، توصیفی–  تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات علاوه بر مطالعات انجام کتابخانه ای شامل روش پیمایشی می­باشد.  الگوی انتخابی در این پژوهش روستاهایی بوده­اند که در فاصله 3 تا 12 کیلومتری شهر ایذه قرار دارند. برای ارزیابی وضعیت زیست­پذیری این روستاها از سه شاخص کلی و 64 زیرشاخص استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آزمون های t  تست و همبستگی پیرسون در نرم افزارSPSS و تکنیک تاپسیس فازی بهره گرفته شده‌است.

یافته­ها: طبق نتایج بدست آمده از مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی، روستاهای پیرامون شهر ایذه از لحاظ زیست­پذیری به سه طیف متوسط، نامطلوب و غیرقابل قبول تقسیم بندی شده­اند. همچنین نتایج بدست آمده از آزمون T تست حکایت از آن دارد که دهستان حومه غربی نسبت به دو دهستان حومه شرقی و هلایجان از وضعیت زیست­پذیری بهتری برخوردار است. در نهایت نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می­دهد که بین وضعیت مؤلفه­های زیست­پذیری و جمعیت روستاها ارتباط مستقیم و معناداری وجود دارد.  به طوری که در میان مؤلفه­های دوازده­گانه، مؤلفه­ی آلودگی، مسکن، امکانات و خدمات زیرساختی، چشم انداز و مشارکت به ترتیب قوی ترین ارتباط را با نحوی پراکنش جمعیت در روستاهای پیرامون شهر ایذه داشته اند.

بحث و نتیجه­گیری: با توجه به یافته­ها آنچه مشهود است عدم نوسان نمره زیست پذیری در بین روستاها است. چرا که هیچ کدام از روستاها در سطح زیست پذیری قابل قبول و قابل تحمل قرار ندارند و همه آنها با فاصله اندک در وضعیت متوسط تا غیرقابل قبول قرار گرفته اند.

واژه‌های کلیدی: زیست پذیری، روستاهای پیرامون شهری، تاپسیس فازی، شهرایذه.

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 21, No.8,October, 2019

 

 

 

 

 


The Identification and the Analysis of Livability Discrepancies Regarding Adjacent Villages of Izeh

 

Saeid amanpour1*

saeidamanpour20@gmail.com

 

Admission Date:September 11, 2016

 

Date Received: November 4, 2014

 

Abstract

Background and Objective: The countryside is among the settlements that are the scene of the formation, growth and adaptation of opportunities and threats that affect the quality of life and the way the needs of the inhabitants are met. On the one hand, access to services in cities and, on the other hand, urban ecological threats and the attraction of immigrant populations and their associated complications have created complex conditions in these villages that are of great importance to the biodiversity of these villages. The purpose of this study was to identify the biodiversity differences in the surrounding villages of Izeh.

Method: The focus of the current study was the rural area located in 3 to 12 km of Izeh. The livability of these villages was investigated using 3 indices and 64 subindices. In this study which used a descriptive-analytic methodology to analyze data, t-test and Pearson correlation test in SPSS and Fuzzy TOPSIS technique was used.

Findings: According to the results of the fuzzy TOPSIS decision making model, the villages around Izeh city are biodegradable in three categories: moderate, undesirable and unacceptable. Also, the results of T-test indicate that the western suburbs have better viability than the two eastern suburbs and the Netherlands. Finally, the results of Pearson correlation test show that there is a direct and significant relationship between the status of livelihoods and the population of the villages. Among the twelve components, pollution, housing, facilities and services, outlook and participation had the strongest relationship with the distribution of population in the villages around the city, respectively.

Discussion and Conclusions:According to the findings, it has been shown that there is no improvement in the habitability score among the villages. Because none of the villages are acceptable and tolerable at the level of viability, and all of them are at moderate to unacceptable levels.

 

Keywords: livability; villages surrounding the city of Izeh; Fuzzy TOPSIS; Izeh.

 

مقدمه


امروزه مسائل کیفیت زندگی و حفظ شرایط زیستی به مهم ترین مسائل مؤثر بر ابعاد کمی و کیفی زندگی انسان تبدیل شده است. این مسئله در دوران معاصر از جهت گستره‌ی مفهومی و موضوعی طیف وسیع‌تری از مردم و متخصصان را درگیر کرده‌ است (1). از این­رو پرداختن به تئوری های جدید با هدف حل مشکلات سکونت گاهی، بهبود وضعیت کیفی و کمی زندگی مردم در ارتقاء کیفیت محیط روستا، مدیریت روستا، پیشبرد روستا به سوی مطلوب تر شدن و .... مطرح شده اند، بیش از پیش مهم است.

در همین راستا، زیست­پذیری یکی از مباحث و تئوری­های اخیر در برنامه­ریزی روستایی می­باشد که مانند دیگر تئوری­های نوین همانند سکونت­گاه­های توانا، پایدار، تاب آور1، ما را به سوی داشتن محیطی مطلوب­تر برای زندگی و توسعه رهنمون می­کند. مطالعات نشان می­دهد که از یک سو ضرورت و اهمیت پرداختن به زیست­پذیری در ارتباط با وظایف جدید برنامه­ریزی در پاسخ دهی به نیازهای جامعه پس از صنعتی شدن که شدیداً در جستجوی امکانات تسهیلات و کیفیت زندگی است به شدت افزایش یافته است و از سوی دیگر زیست­پذیری به­جهت تهدیدهای پیش روی زندگی امروز نیز اهمیتی دو چندان یافته است. نظریه زیست­پذیری اولین بار بر مبنای بررسی آبراهام مازلو[2] (1945) درباره نیازهای انسانی شکل گرفت (2). روانشناس نامی آمریکایی، آبراهام مازلو نیازهای بشری را معرفی کرد. براساس هرم مذکور، انسان­ها در درجه اول برای رفع احتیاجات پایه­ای خود و سپس برای رفع نیازهای لایه­های بالاتر تلاش می­کنند. وینهوون3 به بسط نظریه فوق در حوره مباحث کیفیت زندگی پرداخته است. به اعتقاد وی" احساس عمومی" مردم، موجب پیدایش زندگی بهتر برای آن­ها می­شود، البته زمانی که در اجتماعات بهتر و زیست پذیری زندگی کنند. وی معتقد است کاملاً روشن نیست که دقیقاً چه اجتماعی، زیست پذیرتراست، اما مردم در اجتماعاتی که نیازهایشان بهتر برآورده گردد، شادتر و راضی تر هستند (2). زیست پذیری در معنای اصلی و کلی خود به مفهوم دستیابی به قابلیت زندگی است و در واقع همان دستیابی به کیفیت مکان پایدار است. پیرامون مفهوم زیست پذیری بحث های گسترده ای در مورد پایداری، حمل و نقل، سرزندگی، ابعاد مختلف جامعه و ... می شود که نشان می دهد دستیابی به زیست پذیری مطلوب، از طریق سرزندگی (محیطی)، پایداری اکولوژیکی، حل معضلات اجتماعی (فقر، اختلاف طبقاتی و...)، اقتصادی (بیکاری، اعتیادو...)، زیست محیطی (کاهش آلودگی هوا و...) و فرهنگی (بی سوادی و ...) حاصل می شود. به طور کلی زیست پذیری و اجتماع زیست پذیر شامل مجموع متنوعی از موضوعات مختلف است که به وسیله یه سری اصول راهنما بیان می شوند (3).  

مردم و مکان دو سوی مفهوم زیست پذیری هستند، اما شاخص­های زیست پذیری عمدتاً به بررسی مکان می پردازند نه اشخاص. هیچ معیاری نمی تواند تصویر کاملی  از زیست پذیری ارائه دهد. مضاف بر اینکه اتکای صرف به داده های به دست آمده از مردم و یا مکان می تواند به گمراهی و دور شدن از هدف منجر شود. به عنوان مثال افزایش درآمد در یک مکان مشخص در طی زمان ممکن است نشان دهندۀ افزایش بهزیستی اقتصادی باشد، اما ممکن است علت آن فرآیند اصالت بخشی باشد که در جریان این فرآیند، مردم کم درآمد از مکان مورد نظر خارج شده و جای خود را به طبقه متمول داده اند (1).

زیست پذیری به سه بعد وابسته تقسیم می شود: اقتصاد، اجتماع و محیط زیست. اقتصاد تأمین کننده مشاغل و درآمد بوده و برای تأمین خوراک، پوشاک و مسکن و همین طور برای تأمین نیازهای سطوح بالاتر مانند آموزشی، بهداشت و تفریح، حیاتی است. همزمان باید استفاده اقتصاد از منابع موجود در محیط زیست به بحوی باشد که اطمینان از وجود منابع برای نسل های حال و آینده وجود داشته باشد. اما بهزیستی اجتماعی وابسته به عدالت است: توزیع اجتماعی و فضایی منابع اقتصادی و زیست محیطی به نفع عادلانه، همچنین سیستم های حکومتی که همه ساکنان را محسوب می نماید. آزادی فردی و فرصت های برابر از اجرای مهم تشکیل دهنده بهزیستی اجتماعی هستند. محیط زیست، زیرساختی است که تأمین کننده منابع طبیعی، ظرفیت دفع زباله و ارتباط بین انسان و محیط طبیعی است. اگر کارکرد هر یک از این سه با اختلال مواجه گردد، سکونتگاه های انسانی می توانند به سرعت دچار اضمحلال شده و در نتیجه کاهش جمعیت، فقر، تضاد اجتماعی و بالا رفتن میزان مسائل بهداشتی، زیست محیطی از عواقب آن خواهد بود (4).

امروزه روستاهای پیرامون شهرها، به دلیل نزدیکی مکانی با شهر و وابستگی فضایی-  کالبدی به آن، از امکانات، محدودیت ها، فرصت ها و چالش­های متعددی برخوردار است که شدت آن، در مقایسه با سایر روستاها بیشتر است. استقرار در پیرامون شهر و بهره­مندی از شبکه ارتباطی مناسب، استفاده از زیرساخت ها و خدمات شهری، به ویژه در حوزه های اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی را برای این گونه از روستاها میسر می­کند. فرصت­های شغلی، عمدتاً در بخش خدمات، زمینه تأمین کار و درآمد را برای ساکنان روستاهای واقع در پیرامون شهرها فراهم کرده، به گونه ای که گروهی از روستاهای فوق، کارکردی "خوابگاهی" یافته است. گسترش تدریجی کالبد شهر به پیرامون و دست اندازی شهر به اراضی روستاهای اطراف، محدودیت­ها و زیان­های کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و محیطی خاص خود را تحمیل می­کند. به طوری که ساختار معیشت روستا، تحت تأثیر مجاورت با شهر، به تدریج تغییر ماهیت داده است و در نتیجه، ساخت اقتصادی روستا، تابع فرایندهای اقتصادی شهر می شود(5). علاوه بر این، جنبه های اجتماعی - فرهنگی ساکنان روستاها نیز با فاصله گرفتن از تحولات و پویایی اندام وار درونی، تحت تأثیر جریان ها و تحولات اجتماعی -فرهنگی بیرونی و برآمده از شهر می شود که به دلیل سرعت و شدت اثرگذاری، نتیجه ای جز تضاد با ساخت اجتماعی موجود در روستا ندارد. به لحاظ کالبدی نیز در روستاهای پیرامون شهری، به عنوان مهمترین مقصد مهاجران و تحت تأثیر گسترش فیزیکی شهر، زمین های زراعی روستا ارزش تجاری می­یابد و بازار خرید و فروش زمین­های زراعی و تبدیل آن ها به زمین های مسکونی، خدماتی و کارگاهی رونق می­گیرد. بدیهی است که سکونتگاههای روستایی در سرتاسر جهان با مشکلات و مسائل عدیدهای و متفاوتی دست به گریبان هستند اما شناسایی و درک نیازهای ساکنین روستاها (تقاضای ذهنی) و زیست پذیرسازی (شرایط مناسب عینی) این سکونتگاه ها می تواند کیفیت زندگی (رضایت ذهنی) در نواحی روستایی را ارتقاء بخشد و به تبع آن امکان دستیابی به اهداف کلی توسعه پایدار روستایی فراهم سازد.

مرور مطالعات صورت گرفته نشان می­دهد که بررسی زیست پذیری در کشور ما موضوع بسیار جدیدی است، بطوری که زیست پذیری شهری در سال 1389 و زیست پذیری روستایی در سال1391 مورد توجه قرار گرفت. لاریس[3] (6) در پژوهشی با عنوان محلات خوب: زیست پذیری و ریخت شناسی محلات پرتراکم درآمریکای شمالی به این نتیجه رسیدند که محلات متراکم از نظر جمعیت و مسکن در دستیابی به شرایط زیست پذیری موفق ترند و تفاوت معناداری میان محلات از نظر دستیابی به ابعاد زیست پذیری وجود دارد. فیض[4] (7) در پژوهشی به نقش جاده های روستایی پایدار بر زیست پذیری روستاها در مالزی پرداخته اند. نتایج این پژوهش نشان داده است که کیفیت و میزان پایداری جاده های یک سکونتگاه تأثیر مستقیمی بر فراهم آوردن شرایط زیست پذیری و ارتقای آن سگونتگاه دارد. بندرآیاد (8) در پژوهشی با عنوان تدوین اصول الگوی توسعۀ فضایی و شکل شهر زیست پذیری ایرانی مطالعه موردی: مناطق1، 15 و 22 تهران به این نتیجه رسید که مدیریت شهری، الگوی تاریخی و چشم انداز طبیعی مهمترین عوامل مؤثر بر زیست پذیری شهر هستند و در شهر ایرانی، فشردگی رابطۀ عکس با زیست پذیری دارد. خراسانی و همکاران (5) در پژوهشی دیگر به تحلیل ارتباط زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری ورامین با برخورداری خدماتی پرداخته اند. نتایج نشان می دهد که بین نمره زیست پذیری هر روستا با ضریب توسعه یافتگی خدماتی آنها در روش موریس رابطه معناداری مشاهده نمی شود. همین همبستگی بین هر یک از ابعاد با برخورداری خدماتی سنجیده شده است. بین هیچکدام از ابعاد با برخورداری خدماتی ارتباط معنادار مشاهده نمی شود. ساسان پور و همکاران (9) قابلیت زیست پذیری شهر تهران در راستای توسعه پایدار شهری را مورد بررسی قرار داده­اند. در ­این بررسی شهر تهران براساس سه شاخص اقتصادی، اجتماعی و زیست پذیری مورد ارزابی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داده که زیست پذیری شهر تهران در هر سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در حد متوسط به پایین بوده که با این روند کنونی به سمت توسعه پایدار پیش نخواهد رفت.

لذا با توجه به اینکه روستاهای پیرامونی شهر ایذه دارای شرایط

خاصی از جمله؛ وجود پاره ای مشاغل کم درآمد ولی درون زا،

حفظ و جذب جمعیت (سکونت 4525هزار خانوار و جمعیتی بیش از 26 هزار نفر)، پویایی فراوان در حوزه مسائل مختلف زیست­پذیری و همچنین با توجه به قانون استاندارد فاصله در زمینۀ عرضه و تقاضای نهاده­های دامی و کشاورزی و خدمات رسانی هستند. ولی علیرغم وجود شرایط مناسب فوق الذکر در روستاهای پیرامونی مورد مطالعه؛ ضعف شبکه­های ارتباطی، عدم امکان دسترسی مناسب بعضی از روستاهای مورد مطالعه، کمبود تاسیسات و تجهیزات، ضعف خدمات زیرساختی و... به چشم می­خورد. بنابراین در این پژوهش هدف بررسی وضعیت زیست­پذیری روستاهای پیرامونی شهر ایذه و سطح­بندی این روستاها به لحاظ زیست­پذیری و به دنبال آن ارائه راهکارهایی جهت ارتقاء کیفیت زندگی می باشد. تا شاید با روشن شدن وضعیت روستاها مورد مطالعه از لحاظ شاخص­ها و مؤلفه­های زیست پذیری؛ نهادهای مسئول بتوانند اقدامات لازم را صورت دهند و در جهت توسعه هر چه بیشتر این روستاها قدمی برداشته شود.

مواد و روش ها

روش پژوهش حاضر با توجه به ماهیت و اهداف موضوع" تحلیل و ارزیابی شاخص های زیست‌پذیری در روستاهای پیرامون شهری"توصیفی – تحلیلی با هدف کاربردی است. جهت جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه به روستاییان ساکن در نواحی روستایی پیرامون شهر ایذه که جامعه آماری را تشکیل می دادند مراجعه شد. در این میان تعداد کل جمعیت روستاهای پیرامون شهری 26521 نفر برآورد گردید. حجم نمونه مورد مطالعه با استفاده از فرمول کوکران 318نفر تعیین شد. برای بالا بردن میزان اعتبار و دقت یافته ها، حجم اعضا به 460 نفر افزایش یافت. ضرایب آلفای کرونباخ1(α) 88/0 بوده که نشان می دهد ضریب پایایی در سطح قابل قبولی است. همچنین از طریق ابزار پرسشنامه، مؤلفه های زیست‌پذیری به کمک 64 شاخص مورد سنجش قرار گرفت (جدول2) و برای امتیاز دهی آن از طیف پنج قسمتی لیکرت2(1= غیرقابل قبول، 2= نامطلوب3، 3= متوسط، 4= قابل تحمل4، 5= قابل قبول) استفاده گردید. برای تجزیه‌ و تحلیل داده‌های پرسشنامه از روش‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون و آزمون T تست در محیط SPSS استفاده شده و سرانجام پس از تعیین میانگین استاندارد شده برای تمامی شاخص ها و زیر شاخص ها مورد مطالعه با هدف رتبه بندی روستاهای مورد مطالعه به لحاظ سنجش زیست پذیری، از روش تاپسیس فازی بهره گرفته شد.

تکنیک تاپسیس فازی5: در حال حاضر در کشورمان برای سنجش زیست‌پذیری مناطق روستایی از روش های تصمیم گیری چند شاخصه استفاده نشده است. در این پژوهش برای اولین بار روش تصمیم گیری چندشاخصه تاپسیس فازی جهت سنجش زیست‌پذیری مناطق روستایی به کار گرفته شد. روش‌های حل تصمیم گیری چندمعیاره، به طور گسترده، برای انتخاب شمار محدودی از گزینه ها استفاده می شود. یکی از تکنیک های شناخته شده برای حل مسائل چندمعیاره، تاپسیس فازی است.  این روشنخستین بار توسط چن (2000) بکار گرفته شد. برای انجام محاسبات تکنیک تاپسیس به صورت فازی نخست باید از یک طیف زبانی مناسب برای گردآوری داده‌ها استفاده کرد. چن یک مقیاس زبانی هفت درجه را برای امتیازدهی به هر گزینه براساس هر معیار و یک مقیاس زبانی هفت درجه ای برای اهمیت معیارها پیشنهاد می‌دهد. طیف هفت درجه پیشنهادی چن در ارزیابی گزینه و اهمیت معیارها برای تکنیک تاپسیس فازی در جدول (1) ارائه شده ‌است.

 

جدول1- متغیرهای کلامی در منطق فازی(10)

Table 1. Verbal variables in fuzzy logic (10)

متغیرهای زبانی برای رتبه بندی گزینه ها

متغیرهای زبانی برای ارزیابی اهمیت معیارها

متغیرزبانی

عددفازی متناظر

متغیرزبانی

عددفازی متناظر

(W) بدترین

(1,0,0)

(VL) خیلی پایین

(1/0,0,0)

(VP) خیلی ضعیف

(3,1,0)

(L) پایین

(3/0,1/0,0)

(P) ضعیف

(5,3,1)

(FL) تااندازه ای پایین

(5/0,3/0,1/0)

(F) متوسط

(7,5,3)

(M) متوسط

(7/0,5/0,3/0)

(G) خوب

(9,7,5)

(FM) تا اندازه ای بالا

(9/0,7/0,5/0)

(VG) خیلی خوب

(10,9,7)

(H) بالا

(1,9/0,7/0)

(E) عالی

(10,10,9)

(VH) خیلی بالا

(1,1,9/0)

 

جدول2- ابعاد، شاخص ها و گویه های زیست پذیری در روستاهای پیرامون شهر

Table 2. Dimensions, Indicators and Epidemiological Indicators in villages around the city

بعد

شاخص

گویه

اقتصادی

اشتغال و درآمد

داشتن شغل مناسب و امکان دسترسی به آن در روستا یا شهر مجاور، تعدد فرصت شغلی در روستا، درآمد مناسب، فرصت های شغلی موجود در روستا، تعدد فرصت های شغلی در شهر مجاور، درآمد مناسب فرصت های شغلی موجود در شهر مجاور

مسکن

استحکام بنای مسکن، دارابودن حمام و سرویس بهداشتی مناسب، وجود سیستم سرمایش و گرمایش مناسب در مسکن، وجود روشنایی کافی در مسکن، وجود سیستم دفع بهداشتی فاضلاب در مسکن، مساحت مناسب و کافی مسکن و تعداد اتاق های کافی در آن

حمل و نقل عمومی

ساعات کار وسایل نقلیه عمومی، تعداد وسایل نقلیه عمومی، تعداد وسایل ویژه حمل بار، دسترسی مناسب به وسایل حمل و نقل عمومی

امکانات و خدمات زیرساختی

کیفیت راه، دسترسی به شهر، کیفیت راه های دسترسی به روستاهای اطراف، کیفیت معابر و میادین، کیفیت آب آشامیدنی روستا، کیفیت تأمین نیازهای روزمره در فروشگاه های خوار بار روستا، کیفیت خدمات تعاونی روستایی یا تعاونی روستای محل مراجعه، کیفیت شبکه گاز لوله کشی

اجتماعی

آموزش عمومی

فضای آموزشی مناسب و کافی مدارس، کیفیت دسترسی دانش آموزان به مدارس شهر مجاور، کیفیت تجهیزات آموزشی مدارس، کیفیت ساختمان های مدارس، کیفیت معلمان مدارس

بهداشت

کیفیت خدمات شبکه(خانه بهداشت) روستا

مشارکت و همبستگی

دلسوزی اهالی برای آبادانی، ارتباط مردم با اعضای شورای اسلامی و دهیار روستا، همکاری مردم در انجام پروژه های عمرانی، حضور و همفکری زنان روستا در امور روستا همانند مردان، روحیه کار گروهی در بین مردم روستا، میزان احترام روستاییان به یکدیگر، قابل اعتماد بودن دهیار روستا و اعضای شورای اسلامی روستا، استقبال دهیار و شورای اسلامی روستا از مشارکت مردمف قابل اعتماد بودن مردم روستا

پیوستگی و تعلق مکانی

تمایل به زندگی در روستا، حس دلتنگی در صورت دوری از روستا، رابطه خوب یا بستگان و همسایگان در روستا، امیدواری به بهبود شرایط زندگی در روستا،  تمایل به اشتغال در روستا،  تمایل به سرمایه گذاری در روستا، تمایل به گذراندن اوقات فراغت در روستا، اعتقاد به روستا به عنوان مناسبترین مکان برای زندگی در سطح منطقه، زندگی در روستا در صورت وجود شرایط کار و زندگی در شهر

امنیت فردی و اجتماعی

پایین بودن میزان بزهکاری ها و جرایم، پایین بودن احتمال نزاع های قومی و طایفه ای یا نزاع بین افراد بومی و تازه واردان، امنیت تردد زنان در شبانه روز، امنیت تردد پیاده و سوراه در شب، امنیت عبور از جاده و خیابان از نظر سرعت اتومبیل درشبانه روز، کیفیت عملکرد پاسگاه انتظام

تفریحات و اوقات فراغت

کیفیت خدمات و تجهیزات سالن ورزشی روستا یا محل مراجعه، کیفیت خدمات و وسعت کتابخانه روستا یا محل مراجعه، کیفیت خدمات مکان های فرهنگی و مذهبی مانند مسجد و حسینیه، کیفیت خدمات مکان های فرهنگی و تاریخی روستا

محیطی

آلودگی

کیفیت جمع آوری زباله از سطح روستا، کیفیت جمع آوری آب های سطحی، کیفیت جمع آوری فاضلاب، آرامش و فقدان آلودگی صوتی و آلودکی ناشی از رفت و آمد وسایل نقلیه

چشم انداز

چشم انداز زیبای طبیعی، چشم انداز مناسب ساختمان ها و معماری بناها و همچنین معابر، خیابان ها و فضای سبز روستا


 


نتایج

 

 طبق نتایج بدست آمده از مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی، روستاهای پیرامون شهری ایذه به سه گویه متوسط، نامطلوب و غیرقابل قبول تقسیم بندی شده اند. در ادامه نتایج بدست آمده از آزمون t نشان می دهد که دهستان حومه غربی (شامل 5 روستا پیرامون شهری) وضعیت مناسبتری نسبت به دیگر دهستان ها دارد. همچنین زیست پذیری اقتصادی از دو شاخص اجتماعی و زیست محیطی از وضعیت مناسبتری برخوردار است.

در نهایت آزمون پیرسون ارتباط بین وضعیت زیست پذیری روستاها به لحاظ برخورداری از مؤلفه های 12 گانه با جمعیت ساکن در روستاها مورد سنجش قرار گرفت.  نتایج این آزمون گویای آن است که که بین وضعیت زیست پذیری و جمعیت روستاها ارتباط مستقیم و معناداری وجود دارد. 

بررسی و تحلیل

برای سنجش و رتبه بندی روستاهای پیرامون شهری ایذه از مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی بهره گرفته شده است. در این پژوهش کمیته تصمیم گیرنده مسأله دارای460 عضو است. بنابراین­ با توجه به معیارها رتبه بندی فازی ترکیبی گزین ها را می توان بر اساس روابط زیز به دست آورد (عطایی،60:1389).

 

در این حالت، ماتریس تصمیم گیری فازی نظرات ساکنان روستاهای پیرامون شهری از نظر وضعیت شاخص های زیست پذیری به شرح جدول3، می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

جدول3- ماتریس تصمیم گیری فازی رتبه بندی گزینه ها و  اهمیت معیارها

Table 3 . Fuzzy decision matrix of ranking of options and importance of criteria

معیار

 

گزینه

اشتغال

مسکن

حمل و نقل

امکانات

آموزش

بهداشت

مشارکت

تعلق

امنیت

فراغت

آلودگی

چشم انداز

کلدوزخ1

F

G

G

G

F

G

G

G

G

F

F

F

کلدوزخ 2

G

G

G

G

F

G

G

G

G

F

G

G

کهباد

F

F

G

G

P

P

G

F

P

VP

VP

VP

کولفرح

F

G

G

G

F

G

G

G

G

F

F

G

بردگپی

G

G

G

G

F

G

G

G

G

F

G

G

راسفند

F

P

F

P

P

P

F

F

F

VP

VP

P

میانگران

F

G

F

G

F

G

F

G

F

VP

P

F

سراک

F

F

F

P

P

P

F

G

F

VP

VP

P

پرچستان

F

G

G

G

F

G

F

F

F

G

F

F

سرقله

F

P

F

P

P

P

F

F

F

VP

VP

P

ناشلیل

F

G

G

G

F

G

G

G

G

G

F

F

شیخان

G

G

G

G

F

G

G

G

G

F

F

F

چهارتنگ

F

G

G

G

F

G

G

G

G

F

F

F

اشکفت

F

P

F

F

F

F

F

G

F

VP

VP

P

بردبران

F

F

G

F

P

F

F

F

F

F

P

F

نوترگی

F

F

F

F

F

P

G

F

G

VP

VP

P

بیدزرد

F

F

F

F

P

P

F

G

P

VP

VP

P

کهشور

G

G

F

G

F

F

G

G

G

P

G

G

اژگیل

F

G

F

G

F

G

G

G

G

F

F

F

لوایی

F

F

F

G

P

P

G

G

P

VP

VP

P

چولکی

F

P

G

F

F

P

F

F

F

VP

VP

P

الهک

G

G

G

G

F

G

G

G

G

F

F

G

اهمیت­معیارها

VH

VH

VH

VH

VH

VH

FM

FM

H

FM

FM

H


منبع: (محاسبات نگارندگان،1395)

 


کمیته تصمیم گیری تعیین وزن معیارها شامل 7 نفر از خبرگان علوم جغرافیایی (برنامه ریزی شهری و روستایی) هستند. بعد از کمی کردن، ماتریس وزن معیارها که بصورت  است را می توان از روابط زیر محاسبه کرد (10).

رابطه (4)

 

رابطه (5)

 

رابطه (6)

 

تمام معیارهای بکار گرفته شده در این تحقیق مثبت هستند؛ یعنی افزایش در هریک معیارها، افزایش در میزان رضایت بخش بودن زیست پذیری مناطق روستایی را در بردارد. بنابراین با استفاده از رابطه زیر، ماتریس تصمیم فازی بی مقایس شده و ماتریس وزن دار محاسبه گردیده است:

رابطه (7)

 

رابطه (8)

 

رابطه (9)

 

برای محاسبه ماتریس وزن دار، باید ماتریس بی مقیاس شده را با استفاده از رابطه فوق در وزن 12 معیار مورد بررسی در این تحقیق ضرب کنیم.      
همچنین با توجه به آنکه روش تاپسیس، به دنبال یافتن گزینه ای است که کمترین فاصله را با ایده آل مثبت و بیشترین فاصله را با ایده آل منفی داشته باشد، بنابراین ایده آل را به صورت زیر مشخص می گردند:

رابطه (10)

 

رابطه (11)

 

و در آن V بصورت زیر تعریف می گردد:

رابطه (12)

     

رابطه (13)

     

گزینه هایی که در A+ و A-  می گیرند، به ترتیب نشان دهنده گزینه های کاملاً بهتر و کلاملاً بدتر هستند (جداول 4و5).


 

جدول4- حل ایده آل مثبت

Table 4. Ideal positive solution

ایده آل مثبتA+

اشتغال

مسکن

حمل و نقل

امکانات

آموزش

بهداشت

مشارکت

تعلق

امنیت

تفریحات

آلودگی

چشم انداز

کلدوزخ1

183/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

200/0

کلدوزخ­2

116/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

152/0

144/0

کهباد

182/0

182/0

116/0

116/0

229/0

256/0

152/0

164/0

263/0

288/0

288/0

319/0

کولفرح

182/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

144/0

بردگپی

116/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

152/0

144/0

راسفند

182/0

256/0

182/0

256/0

256/0

256/0

194/0

194/0

200/0

288/0

288/0

263/0

میانگران

182/0

116/0

182/0

116/0

144/0

116/0

194/0

152/0

200/0

288/0

243/0

200/0

سراک

182/0

182/0

182/0

256/0

292/0

256/0

194/0

152/0

200/0

288/0

288/0

263/0

پرچستان

182/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

194/0

194/0

200/0

152/0

194/0

20/0

سرقله

182/0

256/0

182/0

256/0

229/0

256/0

194/0

194/0

200/0

288/0

288/0

263/0

ناشلیل

182/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

152/0

194/0

200/0

شیخان

116/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

200/0

چهارتنگ

182/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

200/0

اشکفت

182/0

256/0

182/0

182/0

144/0

182/0

194/0

152/0

200/0

288/0

288/0

263/0

بردبران

182/0

182/0

116/0

182/0

229/0

182/0

194/0

194/0

200/0

194/0

243/0

200/0

نوترگی

182/0

182/0

182/0

182/0

144/0

256/0

152/0

194/0

144/0

288/0

288/0

263/0

بیدزرد

182/0

182/0

182/0

182/0

229/0

256/0

194/0

152/0

263/0

288/0

288/0

263/0

کهشور

116/0

116/0

182/0

116/0

144/0

182/0

152/0

152/0

144/0

243/0

152/0

144/0

اژگیل

182/0

116/0

182/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

200/0

لوایی

182/0

182/0

182/0

116/0

229/0

256/0

152/0

152/0

263/0

288/0

288/0

263/0

چولکی

182/0

256/0

116/0

182/0

144/0

256/0

194/0

194/0

200/0

288/0

288/0

263/0

الهک

116/0

116/0

116/0

116/0

144/0

116/0

152/0

152/0

144/0

194/0

194/0

144/0

منبع: محاسبات نگارندگان،1395

 

جدول5- حل ایده آل منفی

Table 5. Ideal negative solution

ایده آل منفیA-

اشتغال

مسکن

حمل و نقل

امکانات

آموزش

بهداشت

مشارکت

تعلق

امنیت

تفریحات

آلودگی

چشم انداز

کلدوزخ1

115/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

174/0

202/0

کلدوزخ­2

185/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

231/0

272/0

کهباد

115/0

178/0

185/0

254/0

142/0

109/0

179/0

124/0

112/0

066/0

066/0

074/0

کولفرح

115/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

174/0

272/0

بردگپی

185/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

231/0

272/0

راسفند

115/0

109/0

115/0

109/0

142/0

109/0

124/0

124/0

177/0

066/0

066/0

135/0

میانگران

115/0

254/0

115/0

254/0

232/0

172/0

124/0

179/0

177/0

066/0

118/0

202/0

سراک

115/0

178/0

115/0

109/0

142/0

109/0

124/0

179/0

177/0

066/0

066/0

135/0

پرچستان

115/0

254/0

0.185

254/0

232/0

172/0

124/0

124/0

177/0

231/0

174/0

202/0

سرقله

115/0

109/0

115/0

109/0

142/0

109/0

124/0

124/0

177/0

066/0

066/0

135/0

ناشلیل

115/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

231/0

174/0

202/0

شیخان

185/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

174/0

202/0

چهارتنگ

115/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

174/0

202/0

اشکفت

115/0

109/0

115/0

178/0

232/0

0.132

124/0

179/0

177/0

066/0

066/0

135/0

بردبران

115/0

178/0

185/0

178/0

142/0

132/0

124/0

124/0

177/0

174/0

118/0

202/0

نوترگی

115/0

178/0

115/0

178/0

232/0

109/0

179/0

124/0

145/0

066/0

066/0

135/0

بیدزرد

115/0

178/0

115/0

178/0

142/0

109/0

124/0

179/0

112/0

066/0

066/0

135/0

کهشور

185/0

254/0

115/0

254/0

232/0

132/0

179/0

179/0

145/0

118/0

231/0

282/0

اژگیل

115/0

254/0

115/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

145/0

174/0

174/0

202/0

لوایی

115/0

178/0

115/0

178/0

142/0

109/0

179/0

179/0

112/0

066/0

066/0

135/0

چولکی

115/0

109/0

185/0

178/0

232/0

109/0

124/0

124/0

177/0

066/0

066/0

135/0

الهک

185/0

254/0

185/0

254/0

232/0

172/0

179/0

179/0

245/0

174/0

174/0

272/0

منبع: محاسبات نگارندگان،1395


در این مرحله، فاصله هر گزینه را از ایده آل های مثبت و منفی با استفاده از رابطه های (14) و (15) محاسبه می کنیم.

رابطه (14)

   

رابطه (15)

   

شاخص شباهت نیز از طریق رابطه (16) محاسبه می گردد. همچنین با استفاده از شاخص شباهت می توان گزینه ها را رتبه بندی نمود؛ به عبارت دیگر هر چه شاخص شباهت بزرگتر باشد، گزینه مورد نظر از رتبه بالاتری برخوردار است.

رابطه (16)

   

در نهایت براساس جدول 6، وضعیت زیست پذیری روستاها مشخص گردید (جدول7).

 



 

 

 

جدول6- امتیاز بندی گویه ها براساس ادبیات جهانی زیست پذیری

Table 6. Grading of grades based on the World Literature of Epidemiology

وضعیت

امتیاز

توضیح

قابل قبول

80/0 تا1

مشکلاتی که استاندارهای زندگی را به چالش بکشد بسیار کم است.

قابل تحمل

70/0 تا80/0

روز به روز زندگی بهتر می شود اما برخی از جنبه های زندگی با مشکلات مواجه است.

متوسط

55/0 تا70/0

عوامل منفی تأثیرگذار در زندگی روزبه روز کم می شود هر چند که کیفیت زندگی پایین است.

نامطلوب

40/0 تا55/0

کیفیت زندگی به صورت قابل ملاحضه ای در زندگی روزمره دیده نمی شود.

غیرقابل قبول

40/0 به پایین

بسیاری از جنبه های زندگی به شدت محدود شده است.

منبع: (1)

جدول7- فاصله از ایده آل ها، شاخص شباهت، رتبه بندی و وضعیت برخورداری روستاها
Table 7. Distance from Ideas, Similarity Index, Ranking, and Rural Status

وضعیت زیست پذیری

رتبه

شاخص شباهت

فاصله از ایده آل منفی

فاصله از ایده آل مثبت

روستاهای پیرامون شهری

متوسط

8

555/0

363/2

189/1

کلدوزخ1

1

596/0

559/2

173/1

کلدوزخ 2

غیرقابل قبول

15

377/0

603/1

654/2

کهباد

متوسط

5

569/0

432/2

841/1

کولفرح

1

596/0

559/2

732/1

بردگپی

غیرقابل قبول

18

338/0

390/1

721/2

راسفند

نامطلوب

10

493/0

007/2

067/2

میانگران

غیرقابل قبول

17

368/0

514/1

605/2

سراک

نامطلوب

9

529/0

243/2

993/1

پرچستان

غیرقابل قبول

18

338/0

390/1

721/2

سرقله

متوسط

6

566/0

420/2

853/1

ناشلیل

4

571/0

433/2

830/1

شیخان

8

555/0

363/2

896/1

چهارتنگ

غیرقابل قبول

13

399/0

627/1

446/2

اشکفت

نامطلوب

11

438/0

849/1

368/2

بردبران

12

422/0

743/1

391/2

نوترگی

غیرقابل قبول

16

369/0

519/1

595/2

بیدزرد

متوسط

3

574/0

393/2

777/1

کهشور

7

557/0

293/2

826/1

اژگیل

غیرقابل قبول

13

399/0

649/1

487/2

لوایی

14

381/0

620/1

632/2

چولکی

متوسط

2

585/1

505/2

774/1

الهک

                منبع: (محاسبات نگارندگان،1395)

 

 

جهت سنجش تفاوت زیست پذیری در سطح دهستان ها از آزمون tتست بهره گرفته شد (جدول8). نتایج بدست آمده از این آزمون نشان می دهد که دهستان‌ حومه غربی وضعیت مناسبتری نسبت به دیگر دهستان‌ها دارد. از لحاظ وضعیت زیست پذیری اقتصادی دهستان‌های حومه غربی با میانگین (205/3)، دهستان‌ها حومه شرقی با (129/3) و دهستان‌های هلایجان با (001/3) به ترتیب در جایگاه اول تا سوم قرار گرفته­اند. از لحاظ شاخص زیست‌پذیری اجتماعی نیز دهستان حومه غربی میانگین (970/2)، دهستان حومه  شرقی (964/2) و دهستان هلایجان میانگین (815/2) را به خود اختصاص داده اند. همچنین وضعیت شاخص زیست محیطی برای سه دهستان حومه شرقی، حومه غربی و هلایجان به صورت (755/2، 678/2، 344/2)می باشد.  در مجموع نتایج گویای آن است که در سطح سه دهستان، زیست‌پذیری اقتصادی از دو شاخص اجتماعی و زیست محیطی از وضعیت مناسبتری برخوردار است. سطح معناداری بدست آمده نیز این مسئله را تأیید می کند.


 

جدول8- وضعیت زیست پذیری دهستان‌ها

Table 8. Condition livability Villages

One-Sample Testa

 

دهستان

Test Value = 3

 

Mean

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

 
 

دهستان حومه شرقی

زیست پذیری اقتصادی

12/3

826/4

301

001/0

12886/0

 

زیست پذیری اجتماعی

96/2

440/1-

301

161/0

03467/0

 

زیست محیطی

75/2

345/5-

301

001/0

24117/0

 

دهستان حومه غربی

زیست پذیری اقتصادی

20/3

222/4

98

001/0

20539/0

 

زیست پذیری اجتماعی

97/2

670/-0

98

504/0

02911/0-

 

زیست محیطی

67/2

100/5-

98

001/0

32155/0-

 

دهستان هلایجان

زیست پذیری اقتصادی

001/3

024/0

58

990/0

00071/0

 

زیست پذیری اجتماعی

81/2

356/3-

58

001/0

19392/-0

 

زیست محیطی

34/2

448/7-

58

001/0

68644/0-

 

a. No statistics are computed for one or more split files

 


جهت سنجش رابطه بین جمعیت و مؤلفه های زیست پذیری از آزمون همبستگی پیرسون بهره گرفته شده است. همان‌طور که در جدول9، ذکر گردید ارتباطی زیادی بین وضعیت زیست پذیری و پراکنش جمعیت وجود دارد. ضریب همبستگی برای مؤلفه های اشتغال و درآمد (630/0)، مسکن (793/0)، حمل و نقل (484/0)، امکانات و خدمات زیر ساختی (792/0)، ­آموزشی (473/0)، بهداشت (699/0)، مشارکت و همبستگی (731/0)، پیوستگی و تعلق مکانی (532/0)، امنیت (532/0)،  تفریحات و اوقات فراغت (662/0)، آلودگی (847/0) و چشم انداز (774/0) بدست آمده است. این ضرایب، رابطه قوی و مستقیم بین مؤلفه های زیست پذیری و تراکم جمعیت با سطح معنی داری کمتر از (Sig:0/05) را تأیید می کند. لذا در میان مؤلفه های12 گانه، مؤلفه ی آلودگی، مسکن، امکانات و خدمات زیرساختی، چشم انداز و مشارکت به ترتیب قوی ترین ارتباط را با پراکنش جمعیت در روستاهای پیرامون شهر ایذه داشته اند. بدین ترتیب هر چه روستاها جمعیت بیشتری داشته باشند از لحاظ مؤلفه­های زیست پذیری از وضعیت بهتری برخوردار خواهند بود.


 

 

 

جدول9- رابطه بین جمعیت و مؤلفه های زیست پذیری روستاها
Table 9. Relationship between population and rural livability indices

متغیرها

ضریب همبستگی

سطح معناداری

نتایج

اشتغال و درآمد

جمعیت

**630/0

002/0

همبستگی مثبت و معنادار

مسکن

**793/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

حمل و نقل

*484/0

022/0

همبستگی مثبت و معنادار

امکانات

*792/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

آموزش

**473/0

026/0

همبستگی مثبت و معنادار

بهداشت

**699/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

مشارکت

**731/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

تعلق مکانی

*532/0

011/0

همبستگی مثبت و معنادار

امنیت

*532/0

011/0

همبستگی مثبت و معنادار

اوقات فراغت

**662/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

آلودگی

**847/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار

چشم انداز

**774/0

001/0

همبستگی مثبت و معنادار


بحث

 

در این پژوهش هر یک از شاخص های زیست پذیری که خود مشتمل بر گویه های مختلفی است؛ اندازگیری شد و سپس وضعیت زیست پذیری آن­ها تعیین گردید. بر اساس نتایج پژوهش؛ از لحاظ وضعیت زیست پذیری اقتصادی دهستان‌های حومه غربی با میانگین (205/3)، دهستان‌ها حومه شرقی با(129/3) و دهستان‌های هلایجان با (001/3) به ترتیب در جایگاه اول تا سوم قرار گرفته اند. از لحاظ شاخص زیست‌پذیری اجتماعی نیز دهستان حومه غربی میانگین (970/2)، دهستان حومه  شرقی (964/2) و دهستان هلایجان میانگین (815/2) را به خود اختصاص داده اند. همچنین وضعیت شاخص زیست محیطی برای سه دهستان حومه شرقی، حومه غربی و هلایجان بصورت (755/2، 678/2، 344/2) می باشد. همان طور که مشاهده می شود، ارزش زیست پذیری در هر کدام از ابعاد متفاوت است که این موضوع با نتایج پژوهش خراسانی و همکاران (5)، خراسانی و رضوانی (4) و ساسان پور و همکاران (9) همسویی دارد. همچنین براساس نتایج به دست آمده از پژوهش های؛ خراسانی و رضوانی (4) و ساسان پور و همکاران (1) که نشان داده­اند بین محدوده­های مطالعاتی آن­­ها تفاوت وجود دارد در این پژوهش نیز طبق مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی بین روستاهای پیرامون شهری ایذه از لحاظ زیست پذیری تفاوت وجود دارد. در نهایت نتایج آزمون پیرسون گویای آن است که رابطه معنادار و قوی بین زیست پذیری و پراکنش جمعیت در روستاها وجود دارد. یعنی اینکه روستاهایی که جمعیت بیشتری دارند، به تبع از لحاظ شاخص هایی چون استحکام بنای مسکن، سرویس های بهداشتی، سیستم سرمایشی و گرمایشی، روشنایی کافی در مسکن، سیسم دفع فاضلاب بهداشتی، کیفیت راه و دسترسی به شهر، کیفیت معابر، کیفیت آب آشامیدنی، تعداد وسایل نقلیه عمومی، دسترسی مناسب به وسایل حمل و نقل عمومی، فضای آموزشی مناسب، کیفیت معلمان مدارس، بهداشت، مشارکت بین اهالی روستاها و دهیاری ها و اعضای شورای اسلامی روستاها، امنیت، دفع فاضلاب و آب های سطحی و ... در سطح قابل قبول تری قرار دارند. نتایج حاصل از این امر با پژوهش لاریس (6) که معتقد بود محلاتی که از نظر جمعیت پرتراکم هستند در دستیابی به شرایط زیست پذیری موفق ترند، مطابقت دارد. 

نتیجه گیری

طبق نتایج بدست آمده از مدل تصمیم گیری تاپسیس فازی، روستاهای پیرامون شهری ایذه به سه گویه متوسط، نامطلوب و غیرقابل قبول تقسیم بندی شده اند. بطوری که روستاهای کلدوزخ1و 2، کولفرح، بردگپی، ناشلیل، شیخان، چهارتنگ، کوهشور، اژگیل و الهک در طیف متوسط، روستاهای میانگران، پرچستان، بردبران و نوترگی در طیف نامطلوب و روستاهای کهباد، راسفند، سراک، سرقله، اشکفت، بیدزرد، لوایی و چولکی در طیف غیرقابل قبول قرار گرفته اند. آنچه مشهود است عدم نوسان بالای نمره زیست پذیری در بین روستاها است. چنان که ذکر گردید، هیچ کدام از روستاها در سطح زیست پذیری قابل قبول و قابل تحمل قرار ندارند و همه آنها با فاصله اندک در وضعیت متوسط تا غیرقابل قبول قرار گرفته اند.

در ادامه برای سنجش تفاوت زیست پذیری در سطح سه دهستان مورد مطالعه از آزمون tتست با استفاده از داده های پرسشنامه ای استفاده شده است. نتایج بدست آمده از این آزمون نشان می دهد که دهستان حومه غربی با 5 روستای پیرامون شهری وضعیت مناسبتری نسبت به دیگر دهستان ها دارد. همچنین زیست پذیری اقتصادی از دو شاخص اجتماعی و زیست محیطی از وضعیت مناسبتری برخوردار است.

لذا با توجه به اینکه روستاهای پیرامونی شهر ایذه دارای شرایط خاصی از جمله؛ وجود پاره ای مشاغل کم درآمد ولی درون زا، حفظ و جذب جمعیت، پویایی فراوان در حوزه مسائل مختلف زیست­پذیری و همچنین با توجه به قانون استاندارد فاصله در زمینۀ عرضه و تقاضای نهاده­های دامی و کشاورزی و خدمات رسانی هستند. ولی علیرغم وجود شرایط مناسب فوق الذکر در روستاهای پیرامونی مورد مطالعه؛ ضعف شبکه­های ارتباطی، عدم امکان دسترسی مناسب بعضی از روستاهای مورد مطالعه، کمبود تاسیسات و تجهیزات، ضعف خدمات زیرساختی و... به چشم می­خورد.  در نهایت می توان گفت سیاستگذارن و برنامه ریزان شهرستان ایذه باید هر چه بیشتر بر روستاهایی که از لحاظ زیست پذیری در وضعیت نامناسبی قرار دارند تمرکز کنند؛ و در صدد تقویت شاخص های زیست پذیری هر چه بیشتر روستاهای کمتر برخوردار از طریق کشف و شناخت پتانسیل های ناشناخته در بخش کشاورزی و ارتباط با بخش­های صنعت و خدمات به منظور افزایش بهره وری و اشتغال و کاهش بیکاری، تقویت امکانات بهداشتی و درمانی، تقویت امکانات آموزشی و فرهنگی، تقویت امکانات زیرساختی از جمله آب، برق، گاز و راهای ارتباطی، ارتقای مهارت های شغلی در بخش های مختلف به ویژه کشاورزی از طریق سازمان هایی مانند جهاد کشاورزی و ... باشند.

 

Reference

  1. Sasanpour, F, Tavalaiy, S, and Jafari Asasabadi, H (2015), Study of Urban Livability in Twenty-two Districts of Tehran Metropolitan, Journal of Regional Planning /Vol. 5/ No. 18, PP: 27-42. (In Persian).
  2. Attai, M, (2010), Fuzzy Multi-Criteria Enterprise Collection, Shahroud University of Technology Publications. (In Persian).
  1. Radcliff, Benjamin (2001). Politics, markets and life satisfaction: The Political economy of human happiness. American Political Science Review, 95(4), 939-955.
  2. Timmer Vanessa and nola- Kate S. (2005). “THE WORLD URBAN FORUM 2006 Vancouver” working group discussion paper internation center for sustainable cities.
  3. Khorasani, M.A, and Rezvani, M.R. (2013), Analysis of relationship between livability of peri urban villages and their services enjoyment (case study: Township of Varamin), Journal of Spatial Planning, Third Year, No. 3, pp. 90-110. (In Persian)
  4. Khorasani, M.A, Rezvani, M. R, Motiee Langroodi, S. H, and Rafieian, M, (2012), Assessing and Assessing the Viability of Urban Surrounding Villages (Case Study: Varmin County), Journal of Rural Research, Third Year, 2012, No. 4, pp. 104-80. (In Persian).
  5. Larice, Michael. (2005) Great Neiborhoods: The Livability and morphology of High density neighborhoods in Urban North America, Doctor of Philosophy in City and Regional Planning, UNIVERSITY OF CALIFORNIA, BERKELEY, Professor Michael.
  6. Faiz, Asif.Faiz, Aysha. Wang, Wei. Bennet, Christopher. (2012) Sustainable rural roads for livelihoods and livability, Journal Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 53, pp 1-8
  7. Bandar Abad, A. R, 2010, Developing the Principles of Spatial Development Pattern and Shape of Iranian Urbanism (Case Study: Tehran Districts 2, 15 and 22), PhD Thesis, Supervisor: Hamid Majedi. (In Persian).
  8. Sasanpour, Fa, Tolai, S, and Assad Abadi, H, (2013), Assessing the Viability of the 22 Districts of Tehran, Journal of the Iranian Geographical Association, Vol. 12, No. 42. (In Persian).


 


 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دانشیار در گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران*(مسوول مکاتبات).

1- Associate Professor, Geography & Urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

1- Abiding

2- Abraham Maslow

3- Veenhoven

1- Larice

2- Faiz

1- Cronbach's Alpha

2- Likert

3- Unfavorable

4- Tolerable

5- Fuzzy TOPSIS

  1. Sasanpour, F, Tavalaiy, S, and Jafari Asasabadi, H (2015), Study of Urban Livability in Twenty-two Districts of Tehran Metropolitan, Journal of Regional Planning /Vol. 5/ No. 18, PP: 27-42. (In Persian).
  2. Attai, M, (2010), Fuzzy Multi-Criteria Enterprise Collection, Shahroud University of Technology Publications. (In Persian).
  1. Radcliff, Benjamin (2001). Politics, markets and life satisfaction: The Political economy of human happiness. American Political Science Review, 95(4), 939-955.
  2. Timmer Vanessa and nola- Kate S. (2005). “THE WORLD URBAN FORUM 2006 Vancouver” working group discussion paper internation center for sustainable cities.
  3. Khorasani, M.A, and Rezvani, M.R. (2013), Analysis of relationship between livability of peri urban villages and their services enjoyment (case study: Township of Varamin), Journal of Spatial Planning, Third Year, No. 3, pp. 90-110. (In Persian)
  4. Khorasani, M.A, Rezvani, M. R, Motiee Langroodi, S. H, and Rafieian, M, (2012), Assessing and Assessing the Viability of Urban Surrounding Villages (Case Study: Varmin County), Journal of Rural Research, Third Year, 2012, No. 4, pp. 104-80. (In Persian).
  5. Larice, Michael. (2005) Great Neiborhoods: The Livability and morphology of High density neighborhoods in Urban North America, Doctor of Philosophy in City and Regional Planning, UNIVERSITY OF CALIFORNIA, BERKELEY, Professor Michael.
  6. Faiz, Asif.Faiz, Aysha. Wang, Wei. Bennet, Christopher. (2012) Sustainable rural roads for livelihoods and livability, Journal Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 53, pp 1-8
  7. Bandar Abad, A. R, 2010, Developing the Principles of Spatial Development Pattern and Shape of Iranian Urbanism (Case Study: Tehran Districts 2, 15 and 22), PhD Thesis, Supervisor: Hamid Majedi. (In Persian).
  8. Sasanpour, Fa, Tolai, S, and Assad Abadi, H, (2013), Assessing the Viability of the 22 Districts of Tehran, Journal of the Iranian Geographical Association, Vol. 12, No. 42. (In Persian).