پیش بینی وضعیت آلودگی صوتی در زیرگذرهای حیات وحش در حال احداث در پارک ملی خجیر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تخصصی محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران *(مسئول مکاتبات).

2 هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، پردیس کرج دانشگاه تهران.

3 کارشناس ارشد آلودگی هوا و صوت، سازمان محیط زیست، تهران، ایران

چکیده

با افزایش سیستم­های حمل و نقل لزوم فعالیت­های مرتبط با جاده سازی در مناطق مختلف با توسعه روزافزونی مواجه است. بدنبال فعالیت­های مرتبط با راه سازی مشکلاتی چون آلودگی صوتی در مناطق مختلف از موارد قابل بررسی است. تاثیر منفی آلودگی صوتی هنگامی آشکار می­گردد که گونه­های تهدید شده در منطقه وجود داشته باشد و این آلودگی سبب کاهش جمعیت  این گونه­ها گردد. با احداث جاده اصلاحی پارچین- پاسداران در پارک ملی خجیر تعبیه زیرگذرهایی حیات وحش به منظور کاهش تلفات جاده­ای، امری ضروری است. لذا هدف از این تحقیق برآورد تراز معادل صوت در زیرگذرهای حیات وحش درحال احداث در پارک ملی خجیر  بمنظور کاهش اثرات سوء این آلودگی بر گونه­های حیات وحش است.
با مشاهده مستقیم و تکمیل پرسشنامه، 3 روز پرتردد هفته در پارک ملی خجیر انتخاب و اندازه گیری تراز معادل صوتی توسط دستگاه تراز سنج صوتیCastle 440 در 8 آبراهه انجام شد. در هر آبراهه 2 ایستگاه برای سنجش تراز معادل صوت درنظرگرفته شد. طول بازه زمانی اندازه­گیری برای هر 8 آبراهه 4 ساعت بوده است. متغیرهای اندازه­گیری شده در این پژوهش شامل تراز معادل صوت 30 دقیقه­ای، مقدار بیشینه و کمینه تراز صوت و در نهایت اندازه ارتفاع و عرض دهانه و میانه هر آبراهه می­باشد.
نتایج به دست آمده نشان داده است که با استفاده از معادلات خطی رگرسیون ساده بین اندازه سطح مقطع (ارتفاع×عرض) آبراهه­های فعلی و تراز معادل صوت در آن ها نتایج حاصل رگرسیون خطی منفی نوع اول برازش شده است. با توجه به اندازه فعلی آبراهه­ها (2/4مترمربع) و اندازه استاندارد در نظر گرفته شده برای زیرگذرهای آتی حیات وحش(35 مترمربع) که در جاده پارچین- پاسداران احداث خواهد شد ، زیرگذرهای آتی دچار مشکل آلودگی صوتی نخواهد بود و نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد که نیاز به تعبیه عایق­های صوتی چندان حایز اهمیت نمی­باشد.

کلیدواژه‌ها


علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره پانزدهم، شماره سه، پاییز 92
پیش بینی وضعیت آلودگی صوتی در زیرگذرهای حیات وحش
در حال احداث در پارک ملی خجیر
* مینو مشتاقی 1
m_moshtaghie@yahoo.com
محمد کابلی 2
محمود کرمی 2
زهره کسمایی 3
زهرا سماعی 3
89/8/ 89 تاریخ پذیرش: 19 /4/ تاریخ دریافت: 8
چکیده
با افزایش سیستمهای حمل و نقل لزوم فعالیتهای مرتبط با جاده سازی در مناطق مختلف با توسعه روزافزونی مواجه است. بدنبال
فعالیتهای مرتبط با راه سازی مشکلاتی چون آلودگی صوتی در مناطق مختلف از موارد قابل بررسی است. تاثیر منفی آلودگی صوتی
هنگامی آشکار میگردد که گونههای تهدید شده در منطقه وجود داشته باشد و این آلودگی سبب کاهش جمعیت این گونهها گردد. با
احداث جاده اصلاحی پارچین- پاسداران در پارک ملی خجیر تعبیه زیرگذرهایی حیات وحش به منظور کاهش تلفات جادهای، امری
ضروری است. لذا هدف از این تحقیق برآورد تراز معادل صوت در زیرگذرهای حیات وحش درحال احداث در پارک ملی خجیر بمنظور
کاهش اثرات سوء این آلودگی بر گونههای حیات وحش است.
با مشاهده مستقیم و تکمیل پرسشنامه، 3 روز پرتردد هفته در پارک ملی خجیر انتخاب و اندازه گیری تراز معادل صوتی توسط دستگاه
در 8 آبراهه انجام شد. در هر آبراهه 2 ایستگاه برای سنجش تراز معادل صوت درنظرگرفته شد. طول بازه Castle تراز سنج صوتی 440
-1 دانشجوی دکترای تخصصی محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران *(مسئول مکاتبات).
-2 هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، پردیس کرج دانشگاه تهران.
-3 کارشناس ارشد آلودگی هوا و صوت، سازمان محیط زیست، تهران، ایران
زمانی اندازهگیری برای هر 8 آبراهه 4 ساعت بوده است. متغیرهای اندازهگیری شده در این پژوهش شامل تراز معادل صوت 30 دقیقهای،
مقدار بیشینه و کمینه تراز صوت و در نهایت اندازه ارتفاع و عرض دهانه و میانه هر آبراهه میباشد.
عرض) آبراهههای × نتایج به دست آمده نشان داده است که با استفاده از معادلات خطی رگرسیون ساده بین اندازه سطح مقطع (ارتفاع
فعلی و تراز معادل صوت در آن ها نتایج حاصل رگرسیون خطی منفی نوع اول برازش شده است. با توجه به اندازه فعلی آبراههها
4/2 مترمربع) و اندازه استاندارد در نظر گرفته شده برای زیرگذرهای آتی حیات وحش( 35 مترمربع) که در جاده پارچین- پاسداران )
احداث خواهد شد ، زیرگذرهای آتی دچار مشکل آلودگی صوتی نخواهد بود و نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که نیاز به تعبیه
عایقهای صوتی چندان حایز اهمیت نمیباشد.
واژه های کلیدی: آلودگی صوتی، تراز معادل صوت، زیرگذرهای حیات وحش، پارک ملی خجیر.
مقدمه
از آن جا که فرایند جاده سازی با توسعه روزافزون در
کشور توام است، راهکارهایی جهت کاهش تاثیرات این فرایند بر
انسان و سایر موجودات زنده در نظرگرفته میشود. تعبیه
زیرگذرهایی جهت عبور و مرور گونههای مختلف در جادهها و
نیز امکاناتی برای سهولت دسترسی پذیری بیشتر از جمله این
موارد محسوب میگردد. یکی از مشکلاتی که منجر به گریز
گونهها از زیرگذرها میشود، آلودگی صوتی بیش از اندازهایست
که در فضای درون این زیرگذرها ایجاد شده و منجر به تمایل
گونهها برای عبور از جاده میگردد که این مسئله منجربه
افزایش تلفات جادهای گونهها با وسایل نقلیه میشود. صدا
شکلی از انرژی است و به صورت یک موج مکانیکی طولی در
محیط مادی منتشر می شود ( 1) و ممکن است به صورت
اغتشاشات ناخوشایند به انسا نها و سایر موجودات زنده صدمات
جدی وارد سازد ( 2). آلودگی صوتی برتمام موجودات زنده اثر
سوء دارد( 3). بررسی تاثیرات آلودگی صوتی بر حیات وحش از
سال 1970 به طور جدی مورد پیگیری قرار گرفته است ( 4). به
عنوان مثال تحقیقات نشان داده که در بعضی از گاوداریها
افزایش سرو صدا موجب کاهش شیر در گاوهای شیرده شده
است ( 5). آلودگی صوتی بر گونههای دریازی نیز تا حدی اثر
گذار است که سیستمهای تولید مثلی گونهها دچار اختلالات
جدی شدند( 6). از آثار زیانبار آلودگی صوتی بر حیات وحش
می توان به ایجاد استرس ( 7)، تاثیرات فیزیولوژیکی ( 8)، افزایش
تحریکات اعصاب سمپاتیک ( 9)، افزایش ترشح آدرنالین، تاثیر
بر میدان دید، افزایش ضربان قلب، تاثیر بر سیستم گوارشی
حیوان، افزایش خون رسانی به ماهیچ هها اشاره نمود( 10 ). لازم
به ذکر است که تاثیر آلودگی صوتی بر یک گونه به مجموع های
از عوامل مانند سن، جنس، تاریخچه زندگی گونه، نوع زیستگاه،
فصول مختلف سال و زمان فعالی  ت گونه در شبانه روز بستگی
دارد( 11 ). احداث زیرگذرهای حیات وحش از جمله اهدافی
است که در بسیاری از کشورها برای کاهش تاثیرات جاده بر
حیات وحش صورت گرفت. اما در این میان امکانات و شرایط
موجود در زیرگذرها بسیار حایز اهمیت بود. زیرا برخی گونهها
تمایل به عبور از زیرگذرها را نشان ندادند و به دنبال گریز از
زیرگذرها و عبور از جاده هستند. تحقیقات صورت گرفته نشان
داد که افزایش صوت موجود در زیرگذرها در بسیاری از موارد
منجر به ترس گونههای حیات وحش شده و بی میلی آن ها را
در عبور از زیرگذرها به دنبال دارد ( 12 ). از آن جایی که احداث
جاده اصلاحی پارچین- پاسداران در پارک ملی خجیر به دلیل
آب گرفتگی سد ضروری تلقی میگردد، ارایه راهکارهایی به
منظور کاهش اثرات جاده سازی بر گونههای حیات وحش
منطقه از اهداف این پژوهش است. آلودگی صوتی حاصل از
تردد خودروها در این منطقه با گذر زمان سبب تغییرات رفتاری
گونههای حیات وحش میشود که این مسئله با مشاهده
مستقیم قابل درک میباشد. هدف کلی از این تحقیق مطالعه و
پیش بینی وضعیت آلودگی صوتی در زیرگذرهای درحال
احداث در پارک ملی خجیر است. لذا متغیرهایی که در این
پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند عبارتند از: شناسایی منابع
آلاینده صوتی، تعیین نرخ تردد خودروها برای یافتن
مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرها .... 15
پرترددترین روز هفته، بازه زمانی اندازه گیری تراز صوت،
مختصات ایستگاه اندازهگیری و در نهایت نوع دستگاه مورد
استفاده میباشد.
مواد و روش ها
ساخت Castel در این پژوهش از دستگاههای 440
و (Leq کشور انگلستان برای سنجش تراز معادل صوت( 30
برای تعیین مختصات جغرافیایی نقاط اندازه- GPS همچنین
گیری استفاده شده است. این پژوهش در پارک ملی خجیر،
بخشی از مجموعه حفاظت شده جاجرود واقع در شرق تهران
انجام شد. این پارک با وسعت 11570 هکتار تحت کنترل و
حفاظت سازمان محیط زیست قرار دارد. محدوده مورد مطالعه
جاده اصلاحی پارچین- پاسداران است که این جاده به طول
7800 متر از کیلومتر 11 جاده فعلی پاسداران-پارچین منشعب
شده و در کیلومتر 20 دوباره به این جاده متصل م یشود (نقشه
.(1
نقشه 1- محدوده مورد مطالعه در پارک ملی خجیر.
نرخ تردد نشان دهنده تعداد خودروهای عبوری در
یک بازه زمانی معین میباشد( 13 ) دو روش را میتوان برای
تعیین نرخ تردد خودروها در نظر گرفت: روش اول مشاهده
مستقیم است که شامل شمارش خودروها در یک بازه زمانی
معین میباشد که ابتدا در بازه زمانی 12 ساعته (از ساعت 6
88 خودروهای عبوری /8/ 88 لغایت 30 /8/ لغایت 18 ) از تاریخ 16
به تفکیک ( خودروهای سنگین، ماشین های سواری و موتور
.( سیکلت ها) به مدت یک هفته با 2 تکرار شمارش شدند ( 14
روش دوم روش پرسشنامه است که در این روش، پرس شنامه
ای تدوین و توسط 50 نفر از افراد محلی، نگهبانان درب ورودی
پارک و کارکنان را هسازی تکمیل شده است. بسیاری از
تحقیقات نشان داده است که گونههای مختلف در بسیاری از
مناطق از آبراههها برای عبور و مروز از زیر جاده استفاده
مینمایند ( 15 ). در نتیجه به منظور تعیین ایستگاههای سنجش
صوت، به دلیل شباهت بین آبراهههای موجود در پارک ملی
خجیر و زیرگذرهای آتی حیات وحش، 8 آبراهه در منطقه
16 علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 58 ، پاییز 92 مشتاقی و همکاران
انتخاب شد تا با شبیه سازی با زیرگذرهای در دست احداث،
شدت تراز معادل صوتی در زیرگذرهای آتی تعیین شود. ویژگی
فیزیکی این 8 آبراهه مورد اندازهگیری واقع و در جدول 1 آورده
شده است.
جدول 1 - ویژگی های فیزیکی زیرگذرهای موجود برای آبراه ههای جاده کنونی.
عرضدهانه
(m.) زیرگذر
ارتفاعدهانه -
(m) زیرگذر
عرضمیانه -
(m) زیرگذر
ارتفاعمیانه-
(m) زیرگذر
مساحتدهانهومیانه
m زیرگذر ( 2
(
دهانه میانه
3/6100 3/4200 1/90 1/90 1/80 1/ ایستگاه اول 90
2/8000 2/7300 1/40 2 1/40 1/ ایستگاه دوم 95
3/3250 3/2375 1/75 1/90 1/75 1/ ایستگاه سوم 85
3/7050 3/5150 1/90 1/95 1/85 1/ ایستگاه چهارم 90
3/8025 3/6465 1/95 1/95 1/87 1/ ایستگاه پنجم 95
3/5100 2/2800 1/80 1/95 1/20 ایستگاه ششم 1.90
4/2025 4/2435 2/05 2/05 2/07 2/ ایستگاه هفتم 05
3/7925 1/7425 1/85 2/05 1/85 2/ ایستگاه هشتم 05
2 ایستگاه سنجش تراز معادل صوت برای هر آبراهه
در نظر گرفته شده است که ایستگاه 1 در مدخل آبراهه و
ایستگاه دوم در وسط آبراهه میباشد. در این پژوهش تمامی
ایستگاه های تحت مطالعه در یک روز مورد اندازه گیری قرار
گرفت تا نوسان شرایط اقلیمی در هنگام مقایسه بین ایستگا هها
سبب بروز خطا نشود. معمولا اندازه گیری سنجش تراز معادل
در یک بازه زمانی 4 ساعته (یعنی (Leq صوت 30 دقیقهای ( 30
همه دادهها یا در صبح جمع آوری شوند یا در عصر)بیشترین
کاربرد را دارد چراکه شرایط پایدار اقلیمی را در برههای از روز
نشان میدهد( 16 ). در این پژوهش از 3 بازه زمانی 4 ساعته
- 6 صبح، 12 - برای سنجش شدت تراز صوت که عبارتند از: 10
14 بعداز ظهر استفاده شده است. تراز معادل - 8 صبح، 16
صوت در 2 ایستگاه برای 8 آبراهه در بازههای زمانی ذکر شده
مورد بررسی قرار گرفت. از آن جا که سنجش تراز معادل
در زیرگذرهای آتی پیش از احداث آن ها غیر (Leq صوت( 30
ممکن بوده است، لذا تلاش شد تا این مقادیر به کمک معادله
عرض) و × رگرسیون بین دو متغیر اندازه سطح آبراهه ها (ارتفاع
تراز معادل صوت در آبراهه های مربوطه در جاده کنونی برآورد
عرض) در × گردد. بر این اساس سطح مقطع زیرگذرها (ارتفاع
دهانه ورودی و در مرکز آبراهه جداگانه اندازه گیری و با تراز
در هر کدام از این نقاط به طور (Leq سنج، ترازمعادل صوت ( 30
جداگانه اندازه گیری گردید (بر اساس استاندارد یادشده در بالا).
معادله رگرسیون حاصل خطی نوع اول برازش شد. با قراردادن
مقدار سطح زیرگذرهای آتی در جاده اصلاحی در معادله
رگرسیون مربوطه، تراز معادل صوت در آن ها برآورد شد.
نتایج
پرترددترین روزهای هفته با هر دو روش مشاهده
مستقیم و پرسشنامه به ترتیب روزهای دوشنبه، چهارشنبه و
.( شنبه است (نمودار 1
مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرها .... 17
نمودار 1- نرخ تردد خودروها در روزهای هفته در جاده کنونی در پارک ملی خجیر.
نتایج حاصل از تحلیل پرسش نامه ها نشان می دهد
که 82 % پرسش شوندگان ( 41 نفر) معتقدند که صدای مربوط
به فعالی تهای راه سازی، صدای غالب در منطقه بوده و نه تنها
سبب آزار اهالی محلی ساکن آن منطقه می شود، بلکه سبب
دوری جستن حیات وحش منطقه از زیستگاه های اطراف
فعالیت های را هسازی شده است. همچنین نتایج حاصل از
پرسشنامه نشان می دهد که خودروهای سنگین بیشترین سهم
و خودروهای سواری کمترین سهم را در در تولید صدا دارند
.( (نمودار 2
نمودار 2- سهم وسایل نقلیه در صدای تولید شده در جاده کنونی در پارک ملی خجیر
رابطه رگرسیون خطی بین میانگین تراز معادل صوت
در سه بازه زمانی با مساحت های دهانه و میانه در درون
زیرگذرها برقرار (نمودارهای 3 و 4) شد. معادلات رگرسیونی
مربوطه نشان میدهد که احتمال وجود آلودگی صوتی در
زیرگذرهای حیات وحش بسیار پایین است: رابطة بین اندازه
سطح مقطع دهانه آبراهه با تراز معادل صوت عبارتست از:
0.868
4.445 64.92
2 
  
R
Y X
1) :
18 علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 58 ، پاییز 92 مشتاقی و همکاران
نمودار 3- رابطة بین متغیر اندازه سطح مقطع دهانه زیرگذر با تراز معادل صوت.
همچنین رابطة بین اندازه سطح مقطع درون زیرگذر
در میانه آن با تراز معادل صوت عبارتست از: 0.9321
12.995 88.849
2 
  
R
Y X
2) :
نمودار 4- رابطة بین اندازه سطح مقطع میانه درون زیرگذر با تراز معادل صوت.
برای تعیین تراز معادل صوت در دهانه و میانه درون هر زیر
گذر در دست احداث در جاده اصلاحی، از معادلات به دست
آمده میتوان استفاده نمود. با قرار دادن مساحت دهانه و میانه
در معادلات مربوطه، تراز x درون هر زیر گذر به عنوان متغیر
محاسبه شد. سایر آمارههای توصیفی (Leq معادل صوت( 30
محاسبه شده در رابطه با تراز معادل صوت در جدول 2 آورده
شده است.
مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرها .... 19
جدول 2- آمارههای توصیفی مربوط به آلودگی صوتی در مدخل و میانه آبراهه.
بحث و نتیجهگیری
تحقیقات نشان داده است که اختلالات ناشی از
آلودگی صوتی در برخی از گونهها حتی سبب مرگ و میر آن ها
میشود، در بسیاری از موارد زیرگذرهای حیات وحش نقش پناه
و استراحتگاه موقتی را برای گونهها ایفا میکند، افزایش میزان
صوت در آنها موجب ترس گونهها و فرار آن ها از زیرگذر شده
است( 17 ). در محاسبه نرخ تردد خودرو در پارک ملی خجیر
نتایج هر دو روش مشاهده مستقیم و پرسشنامه با هم
همپوشانی داشته و میزان تراز معادل صوت در 3 روز پرترافیک
میانگین تعداد
dB(A)
بیشینه انحراف معیار
dB(A)
کمینه
dB(A)
شماره ایستگاه
ایستگاه اول
3 45/533 4/140 50/2 42/ مدخل آبراهه 3
3 40/967 3/493 45 38/ میانه آبراهه 9
ایستگاه دوم
3 54/500 4/471 59/2 50/ مدخل آبراهه 3
3 53/267 4/077 57/8 49/ میانه آبراهه 9
ایستگاه سوم
3 52/367 2/112 54/6 50/ مدخل آبراهه 4
3 49/467 8/188 58/9 44/ میانه آبراهه 2
ایستگاه چهارم
3 47/767 1/154 50/1 48/ مدخل آبراهه 1
3 39/300 1/081 40/2 38/ میانه آبراهه 1
ایستگاه پنجم
3 47/300 2/457 49/1 44/ مدخل آبراهه 5
3 37/933 2/502 40/5 35/ میانه آبراهه 5
ایستگاه ششم
3 55/467 3/980 59/7 51/ مدخل آبراهه 8
3 44/133 1/101 54/4 43/ میانه آبراهه 4
ایستگاه هفتم
3 46/867 2/358 49/1 44/ مدخل آبراهه 4
3 38/967 0/458 38/3 37/ میانه آبراهه 5
ایستگاه هشتم
3 55/967 0/577 56/3 55/ مدخل آبراهه 3
3 38/833 4/219 42/2 34/ میانه آبراهه 1
20 علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 58 ، پاییز 92 مشتاقی و همکاران
است و مشاهدات dB(A) هفته در درون آبراههها حداکثر 58
عینی گویای این مطلب است که بیشترین تراز صوتی حاصل
مربوط به تریلرها با سرعت غیرمجاز است. از این رو نصب
سرعتگیرها در محدودههایی از جاده که در زیر آن ها
زیرگذرهای حیات وحش تعبیه شدهاند، میتواند سبب کاهش
سرعت خودروها و در نهایت کاهش بازتاب صدا به درون
زیرگذرها گردد. استفاده از تابلوهای هشداردهنده عبور حیات
وحش و تابلوهای تعیین محدوده سرعت مجاز در این منطقه
نیز میتواند به کاهش سرعت خودروها و در نهایت کاهش صوت
تولید شده بیانجامد. از آن جا که حد بحرانی تراز معادل صوت
برای گونههای موجود در حیات وحش مقداری بین 45 تا 65
دسی بل است ( 18 ) و با توجه به اندازه آبراهههای موجود در
4 مترمربع است و / پارک ملی خجیر که بزرگ ترین آن ها 2
همچنین اندازه استاندارد زیرگذرهای در دست احداث حیات
وحش که 35 متر مربع میباشد، میزان تراز معادل صوت در
درون زیرگذرهای آتی در حد استاندارد قابل قبولی قرار
میگیرد و مشکل جدی از جهت آلودگی صوتی در زیرگذرها
وجود ندارد. اما پیش بینی میشود در برخی از روزهای سال به
علت تردد بیش از اندازه خودروهای نظامی و یا گردشگران در
ایام تعطیل، منطقه با مشکل موقتی افزایش آلودگی صوتی رو به
رو گردد. از راه حلهایی که برای کاهش تراز معادل صوت می-
توان پیشنهاد نمود زمان بندی عبور و مرور وسایل نقلیه در
مناطق تحت حفاظت، کاهش نرخ تردد خودروها (به ویژه
خودروهای سنگین) ( 19 ) نیز تقسیم بندی زمانی فعالیتهای
عمرانی در منطقه به عنوان مثال یک فعالیت 8 ساعته به 4
قسمت 2 ساعته در یک روز تقسیم شود ( 20 ). پیشنهاد
زمان بندی تردد خودروها در ایامی از سال که افزایش نرخ تردد
خودروها مشاهده شده است در پارک ملی خجیر صورت گرفته
است. از آن جایی که مناطق تحت حفاظت بهتر است به صورت
بکر و دست نخورده باقی بمانند تا تغییر در زیستگاه ها منجر به
تغییرات رفتاری گونهها نشود تاکنون راهکارهای زیست محیطی
متعددی برای کاهش آلودگی صوتی بهکار گرفته شده است.
برخی از مهم ترین این اقدامات عبارتند از:
-1 استفاده ازخاکریز پل های شکل به صورت مورب در دو طرف
ورودی آبراهه: استفاده از خاکریزهای پلکانی (یعنی به
تدریج شیب زمین کم شود) سبب کاهش بیشتر آلودگی
صوتی شده و نسبت به خاکریزهای معمولی(تپهای) تاثیر
بیشتری دارد ( 21 ). که در صورت افزایش صوت در
زیرگذرها استفاده از خاکریزهها در منطقه میتواند مفید
باشد.
-2 کاشت درختان پهن برگ: پوشش گیاهی پهن برگ شرایط
بهتری را از نظر جذب آلودگی صوتی نسبت به درختان
سوزنی برگ دارد. البته این ویژگی مربوط به شرایطی
است که درختان پهن برگ خزان نکرده باشند ( 13 ). این
تکنیک برای حاشیه جاده پارچین توصیه نم یشود زیرا
افزایش تراکم پوشش گیاهی در این منطقه سبب دوری
حیات وحش از منطقه و تغییر در الگوی جا به جایی و
رفتاری آن ها خواهد شد( 3). بهبود بخشیدن طراحی
مهندسی سطح جاده مانند نوع مصالح به کار رفته در
سطح جاده، نوع آسفالت و زیر سازی جاده( 14 ). ولف و
همکاران در سال 1989 پیشنهاد نمود به منظور کاهش
میزان صوت در زیرگذرهای حیات وحش بهتر است اندازه
دهانه زیرگذرها عریض تر شود ( 22 ). البته این امر در
طراحی زیرگذرهای حیات وحش در پارک ملی خجیر
مشهود است زیرا این زیرگذرها با ارتفاع 5 متر و عرض 7
متر طراحی شده اند( 4). استفاده از دیوارهای عایق
پلاستیکی و یا پلیمرهای ترکیبی برای اضافه نمودن
جدار های عایق صوتی در زیرگذرهای موجود در منطقه،
عایقهای پلیمر به دلیل کارایی در مناطق پرباران کاربری
زیادی دارد ( 23 ) حفاظ های صوتی دارای دو قسمت مانع
صوتی و لایة جاذب صوت (در درون حفاظ صوتی)
می باشد. البته بهتر است در مناطق حفاظت شده
حتی الامکان از عای قهای طبیعی استفاده شود تا گونهها
در شرایط طبیعی بهسر ببرند، زیرا هر گونه تغییر جدید
امکان دارد موجبات گریز گونه را از زیرگذرها فراهم نماید.
این راهکارها بیشتر در مناطقی که شدت آلودگی صوت
مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرها .... 21
بالاتر از 65 دسی بل است، به کار گرفته م یشود. به نظر
می رسد که در حال حاضر نیازی به این تمهیدات در جاده
اصلاحی در دست احداث نیست. در صورتی که در آینده
مشخص شود که شدت تراز صوت ناشی از تردد خودروها
در این جاده سبب ایجاد استرس و اختلالاتی در چرخه
طبیعی حیات وحش و زیستگاه های منطقه ایجاد شود،
میتوان از این راهکارها بر حسب مورد بهره جست.
قدردانی
از استاد ارجمند جناب آقای دکتر محمدکابلی برای
راهنماییهای مفید ایشان و نیز جناب آقای دکتر مجید سیرتی
و همکاران محترم بخش آلودگی صوتی در سازمان حفاظت
محیط زیست تهران به دلیل در اختیار قرار دادن امکانات و
راهنماییهای لازم در این پروژه تشکر و قدردانی میگردد.
منابع
1. نصیری، پ. و عباسپور، م . 1377 . مجموعه مقالات
دومین سمینارکشوری، انجمن متخصصان محیط
زیست ایران، مرکز تحقیقات نیرو
2. Berry, K. H. 1980. A review of the
effects of off-road vehicles on birds
and other vertebrates, Workshop
Proceedings: Management of western
forests and grasslands for nongame
birds, (pp. 451-467). Salt Lake City,
Utah: USDA Forest Service General
Technical Report INT-86.
3. Krause, Bernard. The Niche
Hypothesis. The Soundscape
Newsletter. June 6, 1993.
4. Calef, G. W., DeBock E. A., Lortie G.
M. 1976. The Reaction of Barren
Ground Caribou to Aircraft. Arctic.
29(4):210- 212.
5. Stadelman, W.J. 1958. Observations
with growing chickens on the effects
of sounds of varying intensities.
Poultry Science 37:776-779.
6. Richardson, W. J., Greene, C. R.,
Malme, C. I., and Thomson, D. H.
1991. Effects of noise on marine
mammals LGL Ecological Research
Associates, Inc., Bryan, TX.
7. Lee, David. "Increasing Air Tours
Pollute Our National Parks." National
Parks July 1994: p.25.
8. Giansante, Louis. "The Soundscape."
Media and Methods. November
1979:pp.43-48.
9. Borg, E. and A.R. Møller. 1973. Our
omedvtena reactions to noise.
Research and Advances 7:5-9.10.
10. Bowles, A.E. 1995. Responses of
wildlife to noise. pp. 109-156. In:
Knight, R.L. and K.J. Gutzwiller.
(eds.) Wildlife and Recreationists:
Coexistence through Management and
Research. Island Press: Washington,
D.C.
11. Busnel, R.G. and John Fletcher (eds).
1978. Effects of Noise on Wildlife.
New York:academic press .234-249
12. Forman, R.T.T. and R.D. Deblinger.
2000. The ecological road-effect zone
of a Massachusetts (U.S.A.) suburban
highway. Conservation Biology 14:36-
46.
13. Benson, R. 1995. The effect of
roadway traffic noise on territory
selectionby golden-cheeked warblers.
Bulletin of the Texas Ornithological
Society28:42–51.
14 . فتحی نجف آبادی، ل. 1386 . نقش موانع فیزیکی و
بیولوژیک در کاهش آلودگی صوتی حدفاصل پارک
جنگلی نور تا پارک جنگلی سیسنگان، علوم و
تکنولوژی محیط زیست، دوره نهم، شماره 1، صفحه
86-84
22 علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 58 ، پاییز 92 مشتاقی و همکاران
15. Zannin, J.u., B.K. Dinis, H.G. Shaw et
al. 2002. Environmental noise
pollution and human activity. Journal
of Wildlife Management 50
16. Liddle, M. 1997. Recreation ecology:
The ecological impact of outdoor
recreation and ecotourism. 639 pp.
Chapman and Hall: New York.
17. Grubb, T. G. and King, R. M. 1991.
Assessing human disturbance of
breeding bald eagles with
classification tree models. Journal of
Wildlife Management, 55:500-511.
18. Kreithen, M. and Quine, D. 1979.
Infrasound detection by the homing
pigeon: a behavioral audiogram.
Journal of Comparative Physiology,
129:1-4.
19. Hamernik, R. P., Ahroon, W. A.,
Hsueh, K. D., Lei, S. F., and Davis, R.
I. 1993. Audiometric and histological
differences between the effects of
continuous and impulsive noise
exposures.Journal of the Acoustical
Scociety of America, 93:2088-2095.
20. Voigt, P., Godenhielm, B., and
Östlund, E. 1980. Impulse noisemeasurement
and assessment of the
risk of noise induced hearing loss, 32-
67.
21. Gasempoori.M.1992. Insertion Loss of
Vegetation. Pajoohesh & Sazandegi.
No.40.
22. Woolf, N. K., Koehrn, F. J., Harris, J.
P., and Richman, D. D. 1989.
Congenital cytomegalovirus
labyrinthitis and sensorineural hearing
loss in guinea pigs. Journal of
Infectious Diseases, 160:929-937.
23 . اسماعیلی ساری، ع. 1382 . آلودگی محیط زیست و
سلامت. انتشارات نقش مهر. 776 صفحه

1. نصیری، پ. و عباسپور، م . 1377 . مجموعه مقالات
دومین سمینارکشوری، انجمن متخصصان محیط
زیست ایران، مرکز تحقیقات نیرو
2. Berry, K. H. 1980. A review of the
effects of off-road vehicles on birds
and other vertebrates, Workshop
Proceedings: Management of western
forests and grasslands for nongame
birds, (pp. 451-467). Salt Lake City,
Utah: USDA Forest Service General
Technical Report INT-86.
3. Krause, Bernard. The Niche
Hypothesis. The Soundscape
Newsletter. June 6, 1993.
4. Calef, G. W., DeBock E. A., Lortie G.
M. 1976. The Reaction of Barren
Ground Caribou to Aircraft. Arctic.
29(4):210- 212.
5. Stadelman, W.J. 1958. Observations
with growing chickens on the effects
of sounds of varying intensities.
Poultry Science 37:776-779.
6. Richardson, W. J., Greene, C. R.,
Malme, C. I., and Thomson, D. H.
1991. Effects of noise on marine
mammals LGL Ecological Research
Associates, Inc., Bryan, TX.
7. Lee, David. "Increasing Air Tours
Pollute Our National Parks." National
Parks July 1994: p.25.
8. Giansante, Louis. "The Soundscape."
Media and Methods. November
1979:pp.43-48.
9. Borg, E. and A.R. Møller. 1973. Our
omedvtena reactions to noise.
Research and Advances 7:5-9.10.
10. Bowles, A.E. 1995. Responses of
wildlife to noise. pp. 109-156. In:
Knight, R.L. and K.J. Gutzwiller.
(eds.) Wildlife and Recreationists:
Coexistence through Management and
Research. Island Press: Washington,
D.C.
11. Busnel, R.G. and John Fletcher (eds).
1978. Effects of Noise on Wildlife.
New York:academic press .234-249
12. Forman, R.T.T. and R.D. Deblinger.
2000. The ecological road-effect zone
of a Massachusetts (U.S.A.) suburban
highway. Conservation Biology 14:36-
46.
13. Benson, R. 1995. The effect of
roadway traffic noise on territory
selectionby golden-cheeked warblers.
Bulletin of the Texas Ornithological
Society28:42–51.
14 . فتحی نجف آبادی، ل. 1386 . نقش موانع فیزیکی و
بیولوژیک در کاهش آلودگی صوتی حدفاصل پارک
جنگلی نور تا پارک جنگلی سیسنگان، علوم و
تکنولوژی محیط زیست، دوره نهم، شماره 1، صفحه
86-84
22 علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 58 ، پاییز 92 مشتاقی و همکاران
15. Zannin, J.u., B.K. Dinis, H.G. Shaw et
al. 2002. Environmental noise
pollution and human activity. Journal
of Wildlife Management 50
16. Liddle, M. 1997. Recreation ecology:
The ecological impact of outdoor
recreation and ecotourism. 639 pp.
Chapman and Hall: New York.
17. Grubb, T. G. and King, R. M. 1991.
Assessing human disturbance of
breeding bald eagles with
classification tree models. Journal of
Wildlife Management, 55:500-511.
18. Kreithen, M. and Quine, D. 1979.
Infrasound detection by the homing
pigeon: a behavioral audiogram.
Journal of Comparative Physiology,
129:1-4.
19. Hamernik, R. P., Ahroon, W. A.,
Hsueh, K. D., Lei, S. F., and Davis, R.
I. 1993. Audiometric and histological
differences between the effects of
continuous and impulsive noise
exposures.Journal of the Acoustical
Scociety of America, 93:2088-2095.
20. Voigt, P., Godenhielm, B., and
Östlund, E. 1980. Impulse noisemeasurement
and assessment of the
risk of noise induced hearing loss, 32-
67.
21. Gasempoori.M.1992. Insertion Loss of
Vegetation. Pajoohesh & Sazandegi.
No.40.
22. Woolf, N. K., Koehrn, F. J., Harris, J.
P., and Richman, D. D. 1989.
Congenital cytomegalovirus
labyrinthitis and sensorineural hearing
loss in guinea pigs. Journal of
Infectious Diseases, 160:929-937.
23 . اسماعیلی ساری، ع. 1382 . آلودگی محیط زیست و
سلامت. انتشارات نقش مهر. 776 صفحه