ارزشیابی محل دفن مواد زاید جامد کرج به روش غربال منطقه‌ای و محلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد دانشکده بهداشت دانشگاه تهران

3 کارشناس ارشد آلودگی‌های محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات تهران*(مسئول مکاتبات).

چکیده

مناطق شهری امروزه با مشکلات فزاینده‌ای در رابطه با مدیریت مواد زاید جامد مواجه هستند. افزایش نرخ تولید مواد زاید منجر به بروز معضلات بهداشتی و زیست محیطی شده و نگرانی‌های عموم را در پی داشته است. با توجه به‌این که دفن بهداشتی در حال حاضر کاربردی ترین روش در مدیریت مواد زاید است قرارگیری محل دفن در موقعیتی مناسب اهمیت بسیاری دارد. همچنین ارزشیابی محل‌های دفن در حال استفاده رویکردی مناسب جهت شناسایی و به حداقل رساندن مشکلات آن‌ها می‌باشد. روش‌های متعددی که در‌این زمینه وجود دارد هر کدام جنبه‌ها و معیارهای متفاوتی را در نظر می‌گیرند. در‌این پژوهش از روش غربال منطقه‌ای و محلی در ارزشیابی محل دفن مواد زاید کرج به منظور بررسی مشکلات آن استفاده شده‌ است. در‌این روش سه عامل اصلی شرایط طبیعی، کاربری و عوامل اقتصادی در دو مقیاس منطقه‌ای و محلی ارزیابی می‌شوند. ابتدا نقشه‌های مورد نیاز در مرحله ارزشیابی منطقه‌ای در سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه و داده‌های مکانی تجزیه و تحلیل  گردید و نقشه تناسب نهایی به‌دست آمد که طبق آن مساحت مکان‌های با ارزش نامناسب 8/142915 هکتار، متوسط 3/5089 هکتار و مناسب 9/4046 هکتار و میزان تناسب محل نامناسب می‌باشد. در نهایت محل دفن در مقیاس محلی با استفاده از روش وزن و امتیازدهی مورد بررسی قرار گرفت و میزان تناسب آن متوسط ارزشیابی شد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره پانزدهم، شماره چهار، زمستان 92

 

 

ارزشیابی محل دفن مواد زاید جامد کرج به روش غربال منطقه‌ای و محلی

 

 

مسعود منوری [1]

قاسمعلی عمرانی [2]

فاطمه علیاوسطی [3]*

fatemehaliowsati@yahoo.com

تاریخ دریافت: 30/7/87

تاریخ پذیرش: 18/12/87

 

چکیده

مناطق شهری امروزه با مشکلات فزاینده‌ای در رابطه با مدیریت مواد زاید جامد مواجه هستند. افزایش نرخ تولید مواد زاید منجر به بروز معضلات بهداشتی و زیست محیطی شده و نگرانی‌های عموم را در پی داشته است. با توجه به‌این که دفن بهداشتی در حال حاضر کاربردی ترین روش در مدیریت مواد زاید است قرارگیری محل دفن در موقعیتی مناسب اهمیت بسیاری دارد. همچنین ارزشیابی محل‌های دفن در حال استفاده رویکردی مناسب جهت شناسایی و به حداقل رساندن مشکلات آن‌ها می‌باشد. روش‌های متعددی که در‌این زمینه وجود دارد هر کدام جنبه‌ها و معیارهای متفاوتی را در نظر می‌گیرند. در‌این پژوهش از روش غربال منطقه‌ای و محلی در ارزشیابی محل دفن مواد زاید کرج به منظور بررسی مشکلات آن استفاده شده‌ است. در‌این روش سه عامل اصلی شرایط طبیعی، کاربری و عوامل اقتصادی در دو مقیاس منطقه‌ای و محلی ارزیابی می‌شوند. ابتدا نقشه‌های مورد نیاز در مرحله ارزشیابی منطقه‌ای در سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه و داده‌های مکانی تجزیه و تحلیل  گردید و نقشه تناسب نهایی به‌دست آمد که طبق آن مساحت مکان‌های با ارزش نامناسب 8/142915 هکتار، متوسط 3/5089 هکتار و مناسب 9/4046 هکتار و میزان تناسب محل نامناسب می‌باشد. در نهایت محل دفن در مقیاس محلی با استفاده از روش وزن و امتیازدهی مورد بررسی قرار گرفت و میزان تناسب آن متوسط ارزشیابی شد.

 

واژه های کلیدی: ارزشیابی محل دفن مواد زاید جامد، روش غربال منطقه‌ای و محلی، سیستم اطلاعات جغرافیایی.


مقدمه


افزایش بی‌رویه جمعیت در کشور‌های در حال توسعه در چند دهه اخیر و در نتیجه افزایش تولید مواد زاید جامد، موجب بروز مشکلات و آلودگی‌های بسیاری در محیط زیست شده است. بنابراین توجه به توسعه سیستم های مدیریت مواد زاید جامد کارا و پایدار زیست‌محیطی نیاز حال حاضر جوامع در حال توسعه می‌باشد. مدیریت مواد زاید جامد شامل کنترل تولید، ذخیره سازی، جمع آوری،  انتقال، حمل و نقل و دفع می باشد (1).

روش های مدیریت مواد زاید جامد برای کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، برای شهر‌ها و مناطق روستایی و مناطق مسکونی و صنعتی متفاوت می‌باشد. در راستای برقراری مدیریت مواد زاید جامد موثر و مطلوب فرآیند‌های زیر باید صورت گیرد:

تعیین نوع مواد، تعیین منابع تولید‌، تعیین خطرات بهداشتی‌، تعیین حجم مواد تولید شده، تعیین روش‌های جمع‌آوری ایمن، تعیین روش‌های حمل و نقل ایمن و تعیین روش‌های دفن ایمن (2).

فن‌آوری‌های اخیر مدیریت مواد زاید جامد به طورکلی عبارتند از:

1. کاهش از مبدا  

2. بازیافت

3. کمپوست سازی

4. سوزاندن زباله

5. دفن زباله

دفن بهداشتی یکی از کاربردی‌ترین و عمده‌ترین روش‌های دفع مواد زاید می‌باشد که اکثرا جهت زباله‌های شهری مورد استفاده قرار می‌گیرد (3).

محل دفن زباله در صورت واقع شدن در مکان‌های نامناسب منجر به بروز اثرات زیست محیطی مخرب می‌شود که‌این اثرات عمدتا مربوط به موارد زیر می‌باشد:

  1. رها سازی کنترل نشده گازهای مکان دفن که ممکن است باعث ایجاد بو و شرایط خطرناک شود.
  2. اثر انتشار کنترل نشده گاز‌های مکان دفن بر روی اثر گلخانه‌ای.
  3. رهاسازی کنترل نشده شیرابه که ممکن است به لایه‌های پایینی آب زیر زمینی یا به نهر‌های سطحی سرایت کند.
  4. گسترش و شیوع بیماری های مسری(4).

آلاینده‌های بسیاری که در اثر تجزیه مواد زاید جامد وارد محیط می‌شود عبارتند از:

متان(CH4)، آمونیوم(NH3)، سولفید هیدروژن (H2s)، فلزات سنگین(cd, cr, pb)، نمک‌های محلول(کلراید، نیترات، سولفات)، ترکیبات آلی (5).

بنابراین با توجه به موارد ذکر شده، مکان‌یابی و ارزشیابی محل دفن به منظور به حداقل رساندن آثار سوء مواد زاید جامد بر سلامت انسان و محیط زیست ضرورت می‌یابد.

مکان‌یابی عبارت از تعیین مناسب ترین محل برای استقرار اجرای یک طرح یا پروژه یا کارخانه با توجه به شرایط مختلف اقتصادی، اجتماعی، فنی و محیط زیستی است(6). هدف اصلی فرآیند مکان‌یابی محل دفن اطمینان یافتن از این امر است که این مکان در بهترین موقعیت ممکن با حداقل آثار منفی برای محیط زیست و مردم واقع شده است(7).

هدف از‌این پژوهش ارزشیابی محل دفن مواد زاید جامد شهرستان کرج به روش غربال منطقه‌ای و محلی، به