ارزش طبیعت‌گردی حفاظت از منطقه تفریحی- گردشگری شیرکوه یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار بخش اقتصاد کشاورزی دانشگاه شهید باهنر*(مسئول مکاتبات).

2 دانشجوی دکتری اقتصاد منابع طبیعی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

زمینه و هدف: ایجاد جامعه ای سالم و سازنده برای تداوم پیشرفت و توسعه اقتصادی نیاز به ایجاد و توسعه و نگهداری تفرجگاه ها و مناطق گردشگری جهت جواب­گویی به تقاضای روز افزون انسان ها دارد. این مطالعه به تعیین ارزش حفاظتی منطقه شیرکوه و روستاهای تفریحی مجاور و اندازه­گیری میزان تمایل به پرداخت افراد برای منافع حفاظتی این منطقه پرداخته است.
روش بررسی: برای اندازه­گیری میزان تمایل به پرداخت  افراد از مدل رگرسیونی لاجیت استفاده شده و بر اساس روش حداکثر راستنمایی، پارامترهای این مدل برآورد شده است.
یافته­ها و نتایج: نتایج نشان می­دهد که 1/79 % افراد تحت بررسی در این مطالعه، حاضر به پرداخت مبلغی جهت حفاظت از این منطقه هستند و متوسط تمایل به پرداخت ماهیانه هر خانوار مورد بررسی در این مطالعه برای حفاظت از منطقه، 31250 ریال برآورد شده است.
نتایج نشان می­دهد که، منطقه مورد مطالعه ارزش حفاظتی قابل توجهی دارد و این نکته باید مورد توجه ، سیاست­گذاران و تصمیم­گیران قرار گید تا از این منطقه حفاظت مناسبی به عمل آید.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره شانزدهم، شماره یک، بهار 92

 

 

ارزش طبیعت­گردی حفاظت از منطقه تفریحی- گردشگری شیرکوه یزد

 

محمدرضا زارع مهرجردی[1] *

Zare@mail.uk.ac.ir

مریم ضیاءآبادی[2]

 

تاریخ دریافت:11/2/89

تاریخ پذیرش:28/7/89

 

چکیده

زمینه و هدف: ایجاد جامعه ای سالم و سازنده برای تداوم پیشرفت و توسعه اقتصادی نیاز به ایجاد و توسعه و نگهداری تفرجگاه ها و مناطق گردشگری جهت جواب­گویی به تقاضای روز افزون انسان ها دارد. این مطالعه به تعیین ارزش حفاظتی منطقه شیرکوه و روستاهای تفریحی مجاور و اندازه­گیری میزان تمایل به پرداخت افراد برای منافع حفاظتی این منطقه پرداخته است.

روش بررسی: برای اندازه­گیری میزان تمایل به پرداخت  افراد از مدل رگرسیونی لاجیت استفاده شده و بر اساس روش حداکثر راستنمایی، پارامترهای این مدل برآورد شده است.

یافته­ها و نتایج: نتایج نشان می­دهد که 1/79 % افراد تحت بررسی در این مطالعه، حاضر به پرداخت مبلغی جهت حفاظت از این منطقه هستند و متوسط تمایل به پرداخت ماهیانه هر خانوار مورد بررسی در این مطالعه برای حفاظت از منطقه، 31250 ریال برآورد شده است.

نتایج نشان می­دهد که، منطقه مورد مطالعه ارزش حفاظتی قابل توجهی دارد و این نکته باید مورد توجه ، سیاست­گذاران و تصمیم­گیران قرار گید تا از این منطقه حفاظت مناسبی به عمل آید.

 

واژه های کلیدی: ارزش طبیعت­گردی، محیط زیست، مدل لاجیت، ارزش حفاظتی، منطقه گردشگری شیرکوه یزد.

 

مقدمه


ارزش­گذاری کارکردها و خدمات غیربازاری محیط زیست به دلایل زیادی از جمله، شناخت و فهم منافع زیست محیطی و اکولوژیکی توسط انسان ها، ارایه مسایل محیطی کشور به تصمیم گیرندگان و برنامه ریزان، فراهم آوردن ارتباط میان سیاست های اقتصادی و درآمدهای طبیعی، سنجش نقش و اهمیت منابع زیست محیطی در حمایت از رفاه انسانی و توسعه پایدار، تعدیل و اصلاح مجموعه محاسبات ملی مانند تولید ناخالص ملی و جلوگیری از تخریب و بهره برداری بی رویه منابع طبیعی، مهم می باشد (3-1). به علاوه ایجاد جامعه ای سالم و سازنده برای تداوم پیشرفت و توسعه اقتصادی نیاز به ایجاد، توسعه و نگه­داری تفرجگاه ها و مناطق گردشگری جهت جواب­گویی به تقاضای روز افزون انسان ها دارد (4).

   طبیعت گردی (اکوتوریسم) اختصار واژه Ecological Tourism  است و پدیده­ای نسبتا تازه درصنعت جهانگردی است که فقط بخشی از کل این صنعت را  تشکیل می­دهد. این شکل از جهانگردی فعالیت­های فراغتی انسان را عمدتا در طبیعت امکان پذیر می­سازد و مبتنی بر مسافرت­های هدفمند توام با برداشت­های فرهنگی، معنوی، دیدار و مطالعه از جاذبه­های طبیعی و بهره­گیری و لذت­جویی از پدیده­های متنوع آن است. طبیعت­گردی از طیف گسترده­ای از گزینه­های ویژه تشکیل شده است و از بازدید علمی تا یک بازدید اتفاقی در یک منطقه طبیعی به عنوان فعالیت آخر یا بخش جنبی از یک مسافرت کلی و طولانی را شامل می­شود (5). کامل ترین تعریف به نقل از سازمان ایران گردی از طبیعت­گردی در سال 1380 این گونه است: طبیعت­گردی هر نوع گردشگری است که به طبیعت مرتبط باشد به طوری­که انگیزه اصلی در این نوع گردشگری بهره جستن از جذابیت­های طبیعی یک منطقه، شامل ویژگی­های فیزیکی و فرهنگ بومی است و توریست پس از مشاهده جذابیت­ها بدون اینکه خللی در آن وارد یا آن را تخریب کند، محل را ترک می­گوید. بدین ترتیب ضمن بهره­گیری از فرهنگ، سوابق تاریخی و نمونه­های طبیعی منطقه، حفظ و احترام به طبیعت­گردی فرصت­های اقتصادی و درآمدزایی نیز برای مردم محلی ایجاد می­شود و زمینه حفظ و حمایت جدی­تر از جذابیت ها، با منابع مالی تازه تر فــراهم می­آید. در واقع طبیعت­گردی آنتی تزی است برای گردشگری که به منافع کوتاه مدت می­اندیشد (6).  از آن جایی که طبیعت­گردی از اهمیت راهبردی و فوق­العاده­ای برخوردار است، زمینه نوعی چالش زیست محیطی را برای برنامه­ریزان ایجاد خواهد کرد، به طوری که آنان ناگزیرند راهی بیابند تا جهانگردان بتوانند از جاذبه­های طبیعی بازدید کنند بی آن­که موجب تخریب آن شوند(7). تاثیر طبیعت­گردی بر روی محیط زیست تنها منحصر به شرکت جستن طبیعت­گردهـا در فعالیت­های فراغتی و تفریحی نیست، بلکه آنان برای مدت زمانی که در منطقه ای سکونت می­گزینند و نقش فراغتی خود را ایفا می­کنند،  نیاز به تاسیسات و تجهیزاتی دارند که وجود این تاسیسات و تجهیزات بر محیط طبیعی اثر می­گذارد. عوامل زیربنایی و راه­های دسترسی، پارکینگ، وسایط نقلیه، تاسیسات اقامتی و پذیرایی، صنایع آب، تاسیسات بهداشتی، وسایل دفع زباله و امثال آن نمونه هایی از این قبیل­اند (8). از این رو برای جلوگیری و کاهش اثرات منفی فعالیت­های طبیعت­گردی در محیط زیست لازم است دست اندرکاران، برنامه ریزان و طراحان تاسیسات گردشگری به هنگام تهیه طرح­های جامع و تفصیلی از یک طرف بایستی نیازهای اساسی گردشگرها را پیش­بینی نمایند و از سوی دیگر نسبت به اثرات مثبت و منفی که به طور مستقیم و غیر مستقیم این­گونه تاسیسات گردشگری بر محیط زیست دارند، بیندیشند. بی توجهی و سهل انگاری در این خصوص خطرات بسیار جدی برای اجتماعات حیات وحش و گونه های گیاهی و دیگر عوارض طبیعی دارد و ممکن است موجب تغییرات اکولوژی در محیط زیست گردد(8).  افرادی چون، Yi-Yen و همکاران (2009)، David -Weaver (1999)، Sheng-Hshing و همکاران(2005) و Wenjun (2003) مطالعاتی در زمینه طبیعت­گردی و اثرات زیست محیطی آن و همچنین پایداری محیط زیست در کشورهای مختلف دنیا انجام داده اند. نتایج مطالعات آن­ها به ارزش اقتصادی و همچنین به بحث پایداری محیط زیست در جریان طبیعت­گردی می­پردازد. Gossling (1999)، در مطالعه خود بیان کرده که طبیعت­گرد می­تواند در حفاظت محیط زیست در کشورهای در حال توسعه نقش اساسی داشته باشد، اگر چه با وجود نیازمندی­های اکوتوریسم این پدیده مشکل است، بنابراین در بلند مدت گردشگری احتیاج به آموزش، مدیریت و ابزارهای کنترل داشته و می توان از طریق گرفتن هزینه، انگیزه تمایل به حفظ محیط زیست را افزایش داد.  Sayed و  Langawi (2003)، در مطالعه خود با عنوان حفاظت منابع زیستی       به­واسطه توسعه گردشگری بیان کردند که محیط زیست با جانوران و گیاهان (جانداران) مرتبط بوده که این جانداران دارای ظرفیت خاصی برای پذیرش تغییرات محیطی هستند.  بنابراین حفاظت محیط زیست دارای پیچیدگی­های زیادی بوده و نیازمند کاربرد تکنیک­های طبیعت­گردی جهت حفاظت می­باشد. Wunder  (2000)،  گردشگری و انگیزه های اقتصادی آن را  مورد بررسی قرار داده و چنین بیان می­کند که صنعت گردشگری با توجه به درآمد و سود اقتصادی حاصل از آن در اثر توسعه یافتگی دارای انگیزه­های نگه­داری و حفاظت از محیط زیست می­باشد. Shrestha  و همکاران (2007)، در مطالعه خود، به بررسی مطلوبیت زیست محیطی منطقه رودخانه آپالاچیکولا در فلوریدا به تحلیل تقاضای بازدیدکنندگان پرداختند و به این نتیجه رسیدند که بازدیدکنندگان برای هر روز به طور متوسط 18/74 دلار پرداخت می کنند. Lee  و  Han  (2002)، ارزش تفریحی پنج پارک ملی در کره جنوبی را به طور متوسط 54/10 دلار برای هر خانواده در سال به­دست آوردند. Sattout  و همکاران (2007)، ارزش تفریحی جنگل های سرو در لبنان را 43/42 دلار در سال برای هر خانواده محاسبه نمودند. Leinhoog  و MacMillan  (2007)، ارزش نواحی بیابانی در ایسلند را 16/243 یورو در سال برآورد کردند. امیرنژاد و رفیعی (1388)