ارزشگذاری اقتصادی تفرجگاه‌ها با استفاده از روش هزینه سفر منطقه ای (Z.T.C.M) (مطالعه موردی آبشار کوهرنگ استان چهارمحال و بختیاری)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جنگلداری، گروه علوم جنگل، دانشگاه شهرکرد*(مسئول مکاتبات)

2 استادیار گروه علوم جنگل دانشگاه شهرکرد

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد محیط زیست دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده

زمینه و هدف: با توجه به تقاضای روز افزون مردم به تفرجگاهها و مراکز تفریحی، تحلیل‌های اقتصادی و اجتماعی و بررسی کامل خواسته‌های مردم جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم، امری ضروری است.
روش بررسی: در این تحقیق از روش هزینه سفر منطقه‌ای(Z.T.C.M)، جهت ارزشگذاری تفرجی آبشار کوهرنگ، استفاده گردید. این روش بر مبنای استفاده از نقشه، دیدگاه و خصوصیات اقتصادی-اجتماعی بازدیدکنندگان ار تفرجگاه و نیز افزایش هزینه و مسافت دسترسی به منطقه می‌باشد.
نتایج: اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه‌های پر شده توسط بازدیدکنندگان، محاسبات آماری براساس پراکنش خواستگاه بازدیدکنندگان و تخمین هزینه‌های سفر نشان داد که ارزش تفرجگاهی آبشار کوهرنگ برابر با 156377600 است. ارزش های پولی به دست آمده برای این تفرجگاه، به موقعیت برتر طبیعی و چشم‌اندازهای زیبای پیرامون آن، نسبت داده شد. نتایج نشان داد که متغیرهایی مانند سن، سطح سواد و مقدار درآمد ماهانة بازدیدکنندگان دارای تأثیر چشمگیری بر استفاده از تفرجگاهها داشتند. بررسی سطح درآمد ماهانة بازدیدکنندگان نشان داد که میان این متغیر و تعداد روزهای بازدید از تفرجگاه و نیز تمایل به پرداخت ورودیه، همبستگی بالایی وجود داشت. نتایج همچنین نشان داد که سطح تحصیلات نیز نقش مهمی در جذب گردشگران آبشار کوهرنگ داشت؛ چنانکه بیشترین تعداد بازدیدکنندگان دارای تحصیلات دانشگاهی بودند. سطح سواد رابطة مستقیم با میزان درآمد دارد؛ چنانکه با افزایش سطح تحصیلات، فرصت‌های فراغتی افراد نیز افزایش می‌یابد. بررسی مطالعات انجام شده در برخی از تفرجگاه‌های کشور نشان می‌دهد که این مناطق برای نوجوانان تا میانسالان از جاذبة بیشتری برخوردارند اما نتایج ما نشان داد که بیشترین تعداد بازدیدکنندگان 25 درصد) در محدودة سنی 34-30 سال قرار داشتند. نتایج حاصل از این تحقیق، اطلاعات ارزشمندی را جهت دستیابی ارتقاء سطح تفرجگاهی این آبشار فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره شانزدهم، شماره سه ، پاییز93

 

ارزشگذاری اقتصادی تفرجگاه‌ها با استفاده از روش هزینه سفر منطقه ای (Z.T.C.M) (مطالعه موردی آبشار کوهرنگ استان چهارمحال و بختیاری)

 

داوود مافی غلامی*[1]

                                                         davoody3817@yahoo.com

نبی الله یارعلی[2]

کرم نوری کمری[3]

 

تاریخ دریافت:30/3/88

تاریخ پذیرش:28/10/88

 

چکیده

زمینه و هدف: با توجه به تقاضای روز افزون مردم به تفرجگاهها و مراکز تفریحی، تحلیل‌های اقتصادی و اجتماعی و بررسی کامل خواسته‌های مردم جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم، امری ضروری است.

روش بررسی: در این تحقیق از روش هزینه سفر منطقه‌ای(Z.T.C.M)، جهت ارزشگذاری تفرجی آبشار کوهرنگ، استفاده گردید. این روش بر مبنای استفاده از نقشه، دیدگاه و خصوصیات اقتصادی-اجتماعی بازدیدکنندگان ار تفرجگاه و نیز افزایش هزینه و مسافت دسترسی به منطقه می‌باشد.

نتایج: اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه‌های پر شده توسط بازدیدکنندگان، محاسبات آماری براساس پراکنش خواستگاه بازدیدکنندگان و تخمین هزینه‌های سفر نشان داد که ارزش تفرجگاهی آبشار کوهرنگ برابر با 156377600 است. ارزش های پولی به دست آمده برای این تفرجگاه، به موقعیت برتر طبیعی و چشم‌اندازهای زیبای پیرامون آن، نسبت داده شد. نتایج نشان داد که متغیرهایی مانند سن، سطح سواد و مقدار درآمد ماهانة بازدیدکنندگان دارای تأثیر چشمگیری بر استفاده از تفرجگاهها داشتند. بررسی سطح درآمد ماهانة بازدیدکنندگان نشان داد که میان این متغیر و تعداد روزهای بازدید از تفرجگاه و نیز تمایل به پرداخت ورودیه، همبستگی بالایی وجود داشت. نتایج همچنین نشان داد که سطح تحصیلات نیز نقش مهمی در جذب گردشگران آبشار کوهرنگ داشت؛ چنانکه بیشترین تعداد بازدیدکنندگان دارای تحصیلات دانشگاهی بودند. سطح سواد رابطة مستقیم با میزان درآمد دارد؛ چنانکه با افزایش سطح تحصیلات، فرصت‌های فراغتی افراد نیز افزایش می‌یابد. بررسی مطالعات انجام شده در برخی از تفرجگاه‌های کشور نشان می‌دهد که این مناطق برای نوجوانان تا میانسالان از جاذبة بیشتری برخوردارند اما نتایج ما نشان داد که بیشترین تعداد بازدیدکنندگان 25 درصد) در محدودة سنی 34-30 سال قرار داشتند. نتایج حاصل از این تحقیق، اطلاعات ارزشمندی را جهت دستیابی ارتقاء سطح تفرجگاهی این آبشار فراهم می‌آورد.

 

واژه های کلیدی: آبشار کوهرنگ، تفرج، ارزشگذاری اقتصادی-تفرجی، روش هزینه سفر منطقه ای (Z.T.C.M)

 

 

مقدمه


با توجه به تقاضای روز افزون مردم به انجام فعالیت‌های تفرجی، تجزیه و تحلیل‌های اقتصادی و اجتماعی و بررسی کامل خواسته‌های مردم و همچنین پیش بینی نیازهای تفرجی و اوقات فراغت افراد، جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلات مورد نیاز تفرجگاه‌ها، امری ضروری است (‏1). همچنین آگاهی از ارزش های اقتصادی تفرجگاه‌ها، جهت انجام مدیریت صحیح در اجرای طرح‌های توسعه‌ای و بهره‌برداری پایدار از آنها، ضرورتی انکار ناپذیر خواهد بود (‏2). از این رو، جهت ارزیابی اقتصادی تفرجگاه‌ها، از شیوه‌های ارزشگذاری مختلفی استفاده می‌شود. از میان این روش‌ها، روش هزینه‌ی سفر(T.C.M)[4] ، بعنوان ابزاری مناسب جهت ارزشگذاری مکان‌های تفرجی محسوب می‌گردد(3و4). این روش که نمونه‌ای از روش‌های بازار جانشین محسوب می‌شود، از قیمت های واقعی بازار برای قیمت‌گذاری ویژگی‌های غیربازاری محیط زیست، استفاده می‌کند (‏5و‏6) و اغلب به عنوان روشی غیر مستقیم برای برآورد منافع تفرجی حاصل از گردشگاه‌هایی مانند سواحل، مکان‌های تاریخی و طبیعی و دیگر مکان‌های تفرجی بکار می‌رود (7). به طور کلی دلایل استفاده از روش هزینه سفر جهت ارزشگذاری تفرجی مکان­های گردشگری عبارتند از:

- بدون بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی موثر بر تقاضای تفریحات، امکان ارزشیابی آن مشکل به نظر می‌رسد و روش هزینه سفر تنها روشی است که عکس العمل واقعی مردم را در مورد امکانات تفرجگاهی تشریح می‌کند.

- از این روش، می‌توان از طریق محاسبه حساسیت تقاضا نسبت به درآمد و هزینه برای سرمایه گذاریهای آینده، برای محاسبه سایر طرح های تفریحی استفاده کرد.

- ارزش اقتصادی تفرجگاه ها و مقایسه منحنی های تقاضای آن نشان دهنده عکس‌العمل واقعی تقاضا کننده در مقــابل تفرجگاه های گوناگون است.

- طریقه محاسبه ای که در این روش به کار گرفته می شود،‌ نه تنها عکس العمل مردم را در برابر عرضه موجود با توجه به عوامل اقتصادی و اجتماعی اندازه می گیرد، بلکه با مطالعه بیشتر پیشنهادات داده شده از طرف استفاده کننده‌گان، می توان نیارهای آتی جامعه را از نظر امکانات تفرجگاهی پیش بینی کرده و به این ترتیب اطلاعات حقیقی برای طرح ریزی آینده امکانپذیر می‌گردد (‏88).

تحقیقات مختلفی با استفاده از روش هزینه سفر جهت برآورد ارزش تفرجی مناطق مختلف صورت گرفته است. مایل و مندلسون[5] (1991) ارزش تفریحی جنگل های ماداگاسکار را بین 360 تا 486 دلار در هکتار برآورد نموند و لومیس و ریچاردسون[6] (2000) نیز این ارزش را برای جنگل های ملی آمریکا برابر با 600 میلیون دلار در سال برآورد کردند(9و10). ارزش تفرجی منطقه جنگلی کایاباسی[7] ترکیه، توسط پک و همکاران[8] (2006) نیز برابر با 640/27 میلیون لیره ترکیه بوده است(11). طی مطالعه صورت گرفته توسط کستانزا و همکاران[9] (1997)، ارزش خدمات زیست محیطی 171 اکوسیستم مختلف جهان مورد بررسی قرار گرفت و مجموع ارزش سالانه خدمات اکولوژیکی حاصل از جنگل ها برابر با 969 دلار در هکتار برآورد گردید که این مقدار، 12 درصد کل ارزش اکوسیستم­های جهان را تشکیل می‌داد(12). در ایران نیز بررسی­های متعددی برای برآورد ارزش تفرجی پارک‌های جنگلی با استفاده از روش هزینه سفر صورت گرفته است که از آن جمله می‌توان به ارزشگذاری تفرجی پارک­های جنگلی چیتگر (‏13)، شوراب و مخملکوه خرم آباد (‏14)، عباس آباد بهشهر (‏15)، پردیسان و لویزان (‏16)، سراوان رشت (‏17) و طالقانی تهران (‏18) اشاره نمود. از مطالعات صورت گرفته جهت برآورد ارزش تفرجی تالاب­ها می توان به ارزشگذاری تالاب انزلی (‏19) و چغاخور (‏20) اشاره کرد.

 در این مطالعه فرض اصلی بر این مبنا گذاشته شد که آیا روش هزینه سفر جهت ارزشگذاری اقتصادی- تفرجگاهی مناسب است یا خیر لذا هدف این تحقیق، ارزشگذاری اقتصادی-تفرجگاهی آبشار کوهرنگ، یکی از کانون‌های گردشگری استان چهارمحال و بختیاری با استفاده از روش هزینه‌ سفر(کلاوسون)[10] است. همچنین، عوامل اقتصادی و اجتماعی موثر بر بهره‌برداری و افزایش امکانات و تجهیزات مورد نیاز کنونی و آتی این منطقه نیز با استفاده از نظرات و دیدگاه‌های بازدیدکنندگان بیان می‌گردد.

روش بررسی

منطقه مورد مطالعه

آبشار کوهرنگ در شمال غربی استان چهارمحال و بختیاری، در منطقه‌ای قرار دارد که رشته کوه های متعددی از جمله زردکوه بختیاری آن را احاطه کرده است. این آبشار در شهرستان کوهرنگ، در ارتفااع 2480 متری از سطح دریا قرار گرقته است و تا مرکز استان 85 کیلومتر فاصله دارد. دسترسی به این آبشار از طریق جاده آسفالته شهرکرد- کوهرنگ و کوهرنگ- اردل امکان پذیر است. منطقه در بر گیرنده آبشار تحت تأثیر اقلیم کوهرنگ قرار دارد و دارای آب و هوای مرطوب معتدل و با زمستان های بسیار سرد است. میانگین دما از 30 درجه سانتی گراد در گرمترین ماه سال(مرداد ماه) تا 25- درجه سانتی گراد در سردترین ماه سال(دی ماه) متغیر است. خصوصیات اقلیمی و جغرافیایی منطقه همراه با کوهستانی بودن، تنوع بالای گیاهی و جانوری را به وجود آورده است بطوریکه گونه‌های متعددی از پستانداران و پرندگان در منطقه شناسایی شده است (‏21). عواملی از جمله قرارگیری در محور گردشگری چلگرد، مجاورت با کانون‌های گردشگری استان مانند چشمه دیمه، غار یخی چما و اثر طبیعی ملی لاله‌ای واژگون و نیز داشتن پتانسیل انجام فعالیت‌های تغرجی مانند کوهنوردی، شنا و ‌مشاهده حیات وحش، اهمیت این آبشار را به لحاظ گردشگری دو چندان ساخته و مجموعه این شرایط، آبشار کوهرنگ را در زمره ی یکی از کانون‌های گردشگری استان قرار داده است؛ به طوریکه هر ساله طی فصول مطلوب سال، جمعیت چشمگیری از گردشگران برای بازدید از این جاذبه طبیعی به منطقه مسافرت می‌کنند( شکل 1)

 

 

 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی آبشار کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری

 


روش هزینه سفر منطقه ای

جمع آوری اطلاعات و داده‌های کمی و کیفی ، بازدید از منطقه، تنظیم پرسشنامه‌ها و تجزیه و تحلیل یافته‌ها با استفاده از نرم افزارهای رایانه‌ای مانند Excell و Datafit، مبانی اصلی روش بررسی این تحقیق بوده است. برای تهیه‌ی داده‌های خام مورد نیاز، پرسشنامه‌هایی حاوی 37 سئوال در دو بخش اقتصادی و اجتماعی تهیه گردید. با توجه به عدم دسترسی به اطلاعات قابل قبول در خصوص تعداد بازدیدکنندگان از آبشار کوهرنگ، براساس روش انجام شده توسط چن و همکاران[11] (2004) به طور تصادفی 130 پرسشنامه در ایام مختلف هفته، طی تابستان 1387 در بین بازدیدکنندگان واقع در نقاط مختلف گردشگاه توزیع گردید. تعدادی از پرسشنامه­ها پس از مطالعه و بررسی دقیق به دلیل وجود اشتباه و نقص در تکمیل حذف گردیدند و در نهایت تعداد 100 پرسشنامه جهت انجام تجزیه و تحلیل، مورد استفاده قرار گرفت.

  به دو روش می‌توان هزینه سفر را برای ارزشگذاری تفرجی در نظر گرفت: روش هزینه‌ سفر انفرادی(I.T.C.M)[12] و

 

 

 

روش هزینه‌ سفر منطقه‌ای(Z.T.C.M)[13] (22). در روش هزینه‌ سفر انفرادی، متغیر وابسته تعداد مسافرت‌های صورت گرفته

توسط بازدیدکنندگان به یک مکان در طی یکسال ( یا  فصل) است. در روش هزینه‌ سفر منطقه‌ای، متغیر وابسته تعداد مسافرت‌های صورت گرفته بوسیله جمعیت هر منطقه یا ناحیه‌ی مشخص به یک مکان است. روش نخست، مناسب مکان‌هایی است که مکرراً توسط افراد محلی مورد بازدید قرار می‌گیرند و در مورد بازدیدکنند‌گانی که از نواحی دور به یک مکان مراجعت می‌کنند روش دوم مناسب تر است(23).

در این تحقیق با توجه به اینکه غالب بازدیدکنندگان آبشار از استان‌های مجاور بودند، از روش هزینه‌ سفر منطقه‌ای استفاده شد. به طور کلی روش هزینه سفر منطقه‌ای هفت مرحله دارد:

  • مرحله اول: تهیه نقشه به منظور تعیین موقعیت منطقه‌ی مورد نظر؛
  • مرحله دوم: تعیین مجموعه دوایر متحدالمرکز در اطراف منطقه به شعاع‌های مختلف ولی به فواصل ثابت؛
  • مرحله سوم: محاسبه‌ی نسبت بازدید به ده هزار نفر جمعیت محصور در هر یک از دوایر فوق [14](VR)
  • مرحله چهارم: محاسبه‌ی میانگین مسافت، هزینه و زمان سفر رفت و برگشت برای هر یک از نواحی محصور در دوایر فوق. با توجه به اینکه در تخمین رابطه میان شمار بازدیدکنندگان به یک تفرجگاه، بعد مسافت محل زندگی افراد از تفرجگاه و میانگین هزینه‌ی دسترسی، اساس روش هزینه سفر است؛ از این رو اولین مرحله، یافتن رابطه‌ی میان فاصله‌ی محل سکونت بازدیدکنندگان نسبت به محل تفرجگاه می‌باشد. بدین منظور، ابتدا نقشه تقسیمات کشوری سال 1386 ایران تهیه گردید؛ سپس با در نظر گرفتن تفرجگاه به عنوان مرکز، 9 دایره هم مرکز به فواصل ثابت 150 کیلومتر رسم شد که کل کشور را پوشش دهد. در مرحله بعد با در نظر گرفتن وسعت هر بخش، جمعیت ساکن در هر ناحیه با استفاده از نتایج سرشماری سال 1385 ایران محاسبه گردید(‏24). در واقع با ناحیه بندی کشور، برآوردی از جمعیت، تعداد بازدیدکنندگان و میانگین مسافت هر ناحیه تا تفرجگاه به دست آمد.کل هزینه‌ سفر برای هر بازدیدکننده از مجموع هزینه‌ی سوخت و استهلاک اتومبیل بعلاوه هزینه‌ی فرصت زمان صرف شده محاسبه گردید.هر چند که استفاده از این روش کم هزینه و تفسیر و توجیه آن نسبتاً ساده است (25)،اما در استفاده از آن مشکلاتی مانند تعیین هزینه‌ی فرصت زمان صرف شده، تعیین طول مدت بازدید و چیدمان مؤلفه‌های مدل وجود دارد(26). افراد با سفر به مکان‌های تفرجی بخشی از زمان کاری یا درآمد خود را از دست می‌دهند(27). در برآورد ارزش تفرجی یک مکان، نادیده گرفتن هزینه‌ها فرصت زمان صرف شده باعث کاهش تخمین ارزش تفرجی یک مکان می‌گردد (28و29). هزینه‌ی فرصت زمان صرف شده معمولاً مساوی یک‌دوم یا یک‌چهارم دستمزد روزانه‌ی افراد در نظر گرفته می‌شود (30). لذا در این تحقیق مانند روش انجام شده توسط توسط سزاریو و نسچ[15] (1970) و سزاریو[16] (1976) ، برای برآورد هزینه‌ی فرصت زمان صرف شده توسط بازدیدکنندگان از نرخ یک‌سوم دستمزد روزانه استفاده. مدت زمان اقامت در محل نیز یکی از موارد مشکل زا است(31و32). معمولاً بازدیدکنند‌گانی که در فاصله‌ی دورتری نسبت به تفرجگاه زندگی می‌کنند در مقایسه با آن ها که در فاصله‌ی نزدیکتری هستند، مدت زمان طولانی‌تری در تفرجگاه اقامت می‌کنند و این امر بر تابع تقاضای تفرجگاه اثرگذار است. برای رفع این مشکل مطابق با تحقیق صورت گرفته توسط بتمن و همکاران[17] (1996)، تنها هزینه‌های سفر از محل سکونت بازدیدکننده تا تفرجگاه مورد محاسبه قرار گرفت(33). بخشی از محاسبه‌‌ی هزینه سفر مربوط به نوع سوخت و نوع وسیله نقلیه‌ی مورد استفاده بود که در پرسشنامه ملحوظ گردید.

     متغیرهای اقتصادی- اجتماعی در نظر گرفته شده     برای این مدل شامل سن، میزان تحصیلات و مقدار درآمد ماهانه بود. برای تعیین سن، با استفاده از سرشماری سال 1385 ایران، طبقات سنی کمتر از 20 سال، 24-20، 29-25، 34-30، 39-35، 44-40، 49-45 و بیشتر از 50 سال تعیین گردید و میانگین این طبقات سنی به عنوان نزدیکترین مقدار به سن پرسش شونده در نظر گرفته شد. برای تعیین سطح تحصیلات بازدیدکنندگان، تعداد 6 سطح تحصیلی، شامل زیر دیپلم ( 10 سال و کمتر)، دیپلم (11 سال)، فوق دیپلم (13 سال)، کارشناسی (15 سال)، کارشناسی ارشد (17 سال) و دکتری (22 سال) در نظر گرفته شد. برای تعیین مقدار درآمد ماهانه، مقدار درآمد از کمتر از 100 هزار تومان تا بیشتر از 800 هزار تومان در 9 طبقه درآمدی تقسیم بندی شد. همانند روش تعیین سن، برای تعیین میزان درآمد ماهانه نیز درآمد هر فرد برابر مقدار میانی هر طبقه‌ی100 هزار تومانی در نظر گرفته شد؛

  • مرحله پنجم: مدلسازی یا تعیین رابطه‌ی بین بعد مسافت، هزینه سفر و شمار افراد مراجعه‌کننده به تفرجگاه که بر این اساس محقق می‌تواند تابع تقاضا را برای بازدیدکننده‌ی متوسط برآورد کند. همانطور که قید گردید در این تحقیق از روش هزینه سفرکلاوسون استفاده گردید. بطور کلی می‌توان این روش را در مدل تابعی زیر خلاصه کرد:

( Vij/Ni=F (TCij, Sij, Ajk)                                                 Vij/Ni=F (TCij, Sij, Ajk)

که در آن:Vij شمار مراجعه کنندگان از ناحیه‌ی iبه تفرجگاه j؛ iN تعداد کل جمعیت ناحیه‌یi  ؛TCij هزینه‌ی دسترسی از ناحیه‌ی i به تفرجگاه j ؛Sijویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی افراد ساکن در ناحیه‌ی i که از تفرجگاه j استفاده می‌کنند؛ Ajk : جذابیت و ویژگی‌های زیبایی شناختی تفرجگاه j در مقایسه با سایر مناطق تفرجگاهی k (34). علاوه بر متغیرهای مستقل فوق، در تفرجگاه‌های دارای هزینه‌ی ورودیه، مونس[18] (2003) پیشنهاد در نظر‌گیری این هزینه را هم داده است(35).

  • مرحله ششم: محاسبه تابع تقاضا برای بازدید با استفاده از رابطه‌ی به دست آمده برای تفرجگاه؛ مرحله هفتم: محاسبه‌ی سطح زیر منحنی تقاضا جهت تعیین ارزش اقتصادی تفرجگاه. برای برآورد تابع تقاضا و محاسبه‌ی سطح زیر منحنی این تابع از روش رگرسیون حداقل مربعات استفاده گردید. در این مدل نسبت تعداد مراجعین در هر 10000 نفر بازدیدکننده بر جمعیت ناحیه‌ی مبدأ مربوط به بازدیدکننده (VR) به عنوان متغیر وابسته و متوسط هزینه‌ی سفر و سه متغیر اقتصادی- اجتماعی (سن، تحصیلات و سطح درآمد) بعنوان متغیرهای مستقل در نظر گرفته شدند. با قرار دادن مقدار متوسط سه متغیر اقتصادی- اجتماعی، مدل به دست آمده به صورت یک مدل ساده شده ارائه گردید.

       با توجه به این که در تحلیل اقتصادی تفرجگاه، رابطه‌ی بین هزینه‌ی متوسط و شمار بازدیدکنندگان نشان دهنده‌ی رفتار بازدیدکننده نسبت به تغییرات هزینه است، لذا در پرسشنامه‌ها برای آگاهی از رفتار بازدیدکنندگان در قبال پرداخت هزینه‌ی ورود، به پرسش شونده فرصت انتخاب ورودیه‌های فرضی 200 ، 400، 600، 800، 1000و 1200 تومان داده شد و با افزودن مقادیر این ورودیه‌ها به متوسط هزینه‌ی دسترسی به تفرجگاه و قرار دادن این مقادیر جدید در مدل ساده شده‌ی به دست آمده، نسبت جدید تعداد بازدیدکننده‌ها برای هزینه‌های جدید بر حسب ده هزار نفر محاسبه گردید. در نهایت با محاسبه‌ی سطح زیر منحنی تقاضای به دست آمده از نسبت جدید بازدیدکنندگان و با استفاده از مدل شماره‌ی(2)،  ارزش تفرجی روزانه تفرجگاه به دست آمد (36).

 

            (2)                             

که در این مدل: V ارزش اقتصادی تفرجگاه، N تعداد بازدیدکنندگان و AP قیمت ورودیه‌ی فرضی است.

  • و در نهایت مرحله هفتم: بررسی موردی برخی از ویژگی‌های افراد بازدیدکننده از قبیل سطح سواد، سن، جنسیت، میزان تحصیلات، میزان درآمد و غیره می‌باشد(37).

نتایج

ارزیابی خصوصیات اقتصادی- اجتماعی بازدیدکنندگان

اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه‌ها نشان داد که بین تعداد بازدیدها و سایر متغیرهای اندازه‌گیری شده، روابط مختلفی برقرار است(جدول 1)

 



جدول 1- فراوانی متغیرهای به دست آمده از پرسشنامه ها برای هر یک از نواحی مبدأ بازدیدکنندگان

ناحیه

 

جمعیت ناحیه(نفر) (1)

تعداد بازدیدکنندگان (نفر)

تعداد بازدید نسبت به 10000 نفر(2)

 

متوسط تعداد بازدید (1/2)=(3)

متوسط هزینه سفر(TC) (تومان)

 

متوسط درآمد ماهانه(I) (تومان)

 

متوسط سطح سواد(E)

 

متوسط سن(A) (سال)

1

4442274

40

4000

0009/0

6961

361250

7/12

65/34

2

4835498

19

1900

000393/0

12447

386842

52/13

57/33

3

10289381

14

1400

000136/0

13747

407043

92/13

5/34

4

15845692

12

1200

0000757/0

13890

408333

83/11

91/34

5

9207067

4

400

0000434/0

20525

400000

5/12

5/39

6

6153344

2

200

0000325/0

20394

650000

13

5/34

7

8892452

4

400

000045/0

29580

600000

13

5/48

8

7597956

3

300

0000395/0

36992

583333

66/15

48

9

3309212

2

200

0000604/0

39778

650000

17

5/44

 

 

   بررسی جنسیت پاسخ دهندگان نشان داد که 10 درصد افراد زن و 90 درصد مرد بودند. به لحاظ وضعیت تأهل، 85 درصد افراد متاهل و باقی مجرد بودند. بیشترین تعداد افراد (25 درصد) در محدوده‌ی سنی 34-30 سال و کمترین تعداد (5 درصد) در گروه بیشتر از 50 سال قرار داشتند. فراوانی افراد با سن‌های بین 30 تا 40 سال سبب گردید تا متوسط سن بازدیدکنندگان 18/39 سال محاسبه گردد. بررسی سطح سواد بازدیدکنندگان نشان داد که بیشترین تعداد افراد (23 درصد)، دارای مدرک دیپلم و 3 درصد (کمترین تعداد) دارای سطح سواد دکتری بودند و بطور متوسط هر بازدیدکننده دارای 68/13 سال سابقه‌ی تحصیلات بود. از آنجایی که میزان درآمد

ماهانه‌ی افراد، نشان دهنده وضعیت شغلی آنها است، تنها 1 درصد افراد به دلیل نداشتن شغل دارای سطح درآمدی کمتر از صد هزار تومان بودند و 24 درصد ( بیشترین تعداد)، دارای سطح درآمدی بین 300 تا 400 هزار تومان در ماه بودند. 1 درصد از افراد نیز دارای درآمد ماهانه بیشتر از 800 هزار تومان بودند. درآمد ماهانه‌ی متوسط افراد 494089تومان تعیین گردید (جدول 1).

  بررسی رابطه‌ی میان سطح درآمد ماهانه‌ی افراد با تعداد روزهای گردش در طبیعت نشان داد که ضریب همبستگی میان این دو متغیر برابر با 85/0 بود که وابستگی بالای تعداد روزهای گردش افراد با درآمد ماهانه‌ی آنها را نشان می‌دهد(نمودار 1).

 

 

 

 

 

   

نمودار 1- رابطه‌ی میان میزان درآمد و تعداد روزهای گردش در طبیعت

نمودار 2- رابطه‌ی میان میزان درآمد و تمایل به پرداخت ورودیه

 

 

محاسبه ضریب همبستگی میان سطح درآمد و تمایل به پرداخت ورودیه (75/0) نیز همبستگی بالای میان این دو متغیر را آشکار ساخت، که نشان دهنده‌ی افزایش تمایل به پرداخت ورودیه با افزایش سطح درآمد است( نمودار 2). نتایج نشان داد که 10 درصد بازدیدکنندگان برای اولین بار از تفرجگاه دیدن می‌کردند و 90 درصد دیگر برای چندمین بار آمده بودند. 89 درصد افرادی که برای اولین بار به دیدن تفرجگاه می‌آمدند، تمایل به مراجعه‌ی مجدد طی سال های آینده را داشتند.

رابطه‌ی تعداد بازدیدکنندگان و هزینه سفر

بیشترین تعداد بازدیدکنندگان، افرادی هستند که کمترین هزینه را برای رسیدن تا تفرجگاه پرداخت می‌کنند. بررسی رابطه‌ی بین دو متغیر هزینه‌ی سفر و تعداد بازدیدکنندگان

 

 

نشان می‌دهد که ضریب همبستگی میان این دو متغیر برابر با 82/0 – است، که نشان دهنده‌ی کاهش تعداد بازدیدکنندگان با افزایش هزینه‌های سفر است(نمودار 3).

رابطه‌ی تعداد بازدیدکنندگان و بعد مسافت سفر

از مجموع 110 نفر پاسخ دهنده، به ترتیب 40، 19، 14، 12، 4، 2، 4، 3 و 2 درصد، از نواحی 1 تا 9 به تفرجگاه مراجعه کرده‌اند. این نتایج نشان می‌دهد که با افزایش فاصله از تفرجگاه، تعداد بازدیدکنندگان کاهش می‌یابد. بررسی رابطه‌ی میان این دو متغیر نشان می‌دهد که میزان همبستگی بین این دو متغیر برابر با 88/0– است(نمودار 4).

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

نمودار 3-  رابطه‌ی میان تعداد بازدیدکنندگان

 و هزینه‌ی سفر

نمودار 4- رابطه‌ی میان تعداد بازدیدکنندگان

 و بعد مسافت

 


محاسبه‌ی ارزش تفرجی آبشار

همانطور که قید گردید، ارزش تفرجی آبشار بر اساس تابع تقاضا محاسبه می‌گردد. معادله‌ی رگرسیونی این تابع به صورت زیر محاسبه گردید:

(3)

 VR=exp(-0.000244TC+0.777E+0.175A+0.000000767I-21.9)

که در آن VR نسبت تعداد مراجعین در هر 10000 نفر بر جمعیت ناحیه‌ی مبدأ؛ TC هزینه‌ی سفر، Eسطح تحصیلات؛ A سن و I مقدار درآمد ماهانه است. خطای معیار در برآورد هیچ یک از ضرائب این معادله رگرسیونی، بیشتر از 001/0 نشد و ضریب همبستگی آن نیز 82/0 برآورد گردید. با قرار دادن

 

مقادیر متوسط سه متغیر مستقل سن، تحصیلات و سطح درآمد ماهانه، شکل ساده شده‌ی معادله فوق به صورت معادله‌ی شماره (4) به دست آمد.

  (4)        exp (-0.000224TC-4.0036) VR=

با در نظر‌گیری معادله‌ی شماره (2)، سطح زیر منحنی تقاضای تفرجگاه(نمودار 5) که همان ارزش تفرجی روزانه می‌باشد، مقدار 156377600 تومان محاسبه گردید.

 

 

 

نمودار 5- منحنی تقاضای تفرجگاهی آبشار کوهرنگ- سال1387


 

 

تفسیر نتایج

با توجه به ضرورتی که در اجرای طرح‌های توسعه گردشگری در مناطق تفرجگاهی مختلف وجود دارد، برآورد منافع حاصل از آن ها ضروری است، در این تحقیق برای ارزشگذاری تفرجی آبشار کوهرنگ، از روش هزینه سفر منطقه‌ای استفاده گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که متغیرهایی مانند سن، سطح تحصیلات و میزان درآمد بازدیدکنندگان، در استفاده افراد از تفرجگاه‌ها اثر قابل توجهی داشتند.

 بررسی سطح درآمد بازدیدکنندگان نشان داد که میان این متغیر و تعداد روزهای بازدید از تفرجگاه و نیز تمایل به پرداخت ورودیه، همبستگی بالایی وجود دارد. این نتایج چندان دور از انتظار نبود. چنانچه دانلی و همکاران[19] (1998) و امرت[20] (1999) نیر نتایج مشابهی را برای پارک‌های ایالتی آمریکا به دست آوردند(38و39). این تحقیق نشان داد که سطح تحصیلات نیز نقش مهمی در جذب گردشگران تفرجگاه دارد؛ چنانکه بیشترین تعداد (63 درصد) بازدیدکنندگان را افراد دارای تحصیلات دانشگاهی تشکیل می‌داد. سطح سواد رابطه مستقیم با میزان درآمد دارد؛ چنانکه با افزایش سطح تحصیلات، فرصت‌های فراغتی افراد افزایش می‌یابد (40)، که خود می‌تواند تائیدی بر نتیجه‌ی بالا باشد، ضمن این که افراد تحصیلکرده مایل به پر کردن اوقات فراغت خود با

 

سرگرمی‌هایی هستند که آنها را به دیدار از جاذبه‌های طبیعی، تشویق و ترغیب کند و موجب افزایش سطح آگاهی آنها نسبت به طبیعت گشته و در نهایت حس حفاظت و حراست از محیط‌های طبیعی را در آنان برانگیخته و تقویت کند (41). شناسایی گروه‌های سنی بازدیدکنندگان، از مهمترین بخش‌ها در بررسی‌های اجتماعی مناطق تفرجگاهی است. این اطلاعات لازمه‌ی تهیه‌ی برنامه‌های تفرجی و پیش بینی تأمین امکانات لازم برای گذران اوقات فراغت بازدیدکنندگان است. بررسی مطالعات انجام شده در برخی از تفرجگاه‌های کشور نشان می‌دهد که این مناطق برای نوجوانان تا میانسالان از جاذبه‌ی بیشتری برخوردارند (‏42). لذا باید به نیازهای تفرجی این گروه‌های سنی توجه بیشتری صورت گیرد. اما نتایج ما نشان داد که بیشترین تعداد بازدیدکنندگان (25 درصد) در محدوده‌ی سنی 34-30 سال قرار داشتند که این خود می‌تواند به دلیل کمبود امکانات رفاهی موجود در تفرجگاه، بخصوص برای گروه‌های سنی پایین تر از 20 سال و بالاتر از 50 سال باشد.

اطلاع از تعداد دفعات مراجعه افراد به مناطق تفرجگاهی، در برآورد تعداد نفر روز یا ساعت مراجعه در برنامه‌ریزی و تخصیص امکانات تفرجی موجود در گردشگاه حائز اهمیت است (43). دفعات مراجعه‌ی بیشتری در تفرجگاه‌های دارای جاذبه‌های بیشتر، دیده می‌شود(33و44و45). در این بررسی مشخص گردید که 90 درصد بازدیدکنندگان برای چندمین بار بود که از تفرجگاه دیدن می‌کردند که این به نوبه‌ی خود، پتانسیل بالای منطقه در جذب گردشگر و نیاز به ایجاد امکانات بیشتر را نشان می‌دهد.

ارزش تفرجی روزانه‌ی بالای آبشار کوهرنگ که در تابستان 1387 محاسبه گردید، با تحقیقات مشابه انجام گرفته در سایر مناطق تفرجگاهی کشور قابل مقایسه می‌باشد. بعنوان مثال، در مقایسه با ارزش تفرجگاهی تالاب انزلی(33) و پارک جنگلی طالقانی(‏18)، این ارزش برای سه منطقه فوق به ترتیب حدود 156، 12 و42 میلیون تومان برآورد گردید. حتی با احتساب نرخ تورم در فاصله‌ی زمانی این تحقیقات، نتایج نشان دهنده‌ی ارزش تفرجگاهی بسیار بالای آبشار کوهرنگ و لزوم توجه بیشتر و تدوین طرح توسعه گردشگری آن می‌باشد. این مطالعه همچنین نشان داد که روش هزینه سفر منطقه‌ای (Z.T.C.M) ابزاری مناسب جهت برآورد ارزش اقتصادی تفرجگاه­ها است. 

برای اداره‌ی این مرکز تفرجگاهی نیاز به ایجاد مدیریتی کارآمد در زمینه‌ی توسعه و حفاظت از ارزش های تفرجی آن می‌باشد. لذا جهت دستیابی به هدف فوق، بکارگیری سایر روش‌ها جهت ارزشگذاری خدمات و منافع کیفی این تفرجگاه، بویژه در زمینه‌ی ارزش های زیست محیطی آن، ضروری است. مطالعات آینده می‌تواند پتانسیل بالقوه منطقه را آشکار سازد. به هر حال، به نظر می‌رسد که رسیدن به اهداف حفاظتی و ارتقاء سطح تفرجگاهی منطقه بدون صدمه زنی به چهره‌ی منظرگاهی آن از اهداف قائی این مطالعات خواهد بود. در نهایت این که، جهت دستیابی به اهداف فوق می‌توان با در نظـر گرفتن خواسته ها و تمایلات استفاده‌کنندگان از این تفرجگاه، راهکارهایی را به صورت زیر پیشنهاد نمود:

-     از آنجا که در طراحی و برنامه ریزی فضاهای تفرجی باید الگوها و معیارهای اجتماعی مراجعه کنندگان در نظر گرفته شود، توصیه می‌شود که با انجام مطالعات بیشتر، الگوی اجتماعی مراجعه کنندگان مشخص گردد.

-     با توجه به این که بخش عمده‌ی مراجعه کنندگان این تفرجگاه درمحدوده‌ی سنی 30 تا 34 سال قرار دارند، پیشنهاد می‌شود که در برنامه‌های تفرجی و تأمین امکانات لازم برای گذران اوقات فراغت، به علایق و تمایلات این گروه از بازدیدکنندگان توجه بیشتری شود. 

-         با توجه به این که اکثریت مراجعه کنندگان دارای سطح سواد دیپلم و دانشگاهی هستند، احداث یک مرکز فرهنگی در این منطقه تفرجی توصیه می‌شود.

-     با توجه به این که مدت اقامت مراجعه کنندگان در تفرجگاه متفاوت است، این امر باید در برنامه ریزی زمانی ارائه خدمات تفرجی، مورد توجه برنامه ریزان قرار گیرد. 

-         ایجاد مراکز اطلاع رسانی و معرفی جاذبــه‌ها و ارزش های زیست محیطی منطقه برای مراجعه کنندگان.

منابع

  1. آسافو آجایی، جان، 1381، اقتصاد محیط زیست برای غیر اقتصاددانان، ترجمه‌ی سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ص 254.
  2. ترنر،‌ آر. ک، 1374، اقتصاد محیط زیست. ترجمه‌ی سیاوش دهقانیان و همکاران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ص 437.
  3. خورشید دوست، علی، 1376، نقش روش‌های قیمت‌گذاری و تحلیل اقتصادی در ارزیابی محیط زیست، مجله‌ی محیط شناسی، 20: 102-93.
  4. کمف، هروه، 1379، اقتصاد در تنگنای اکولوژی. ترجمه‌ی شاهرخ وزیری دفتری، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، ص 135.
  5. پیشکاری، کتایون و اسماعیلی ساری، 1386،  ارزشگذاری اقتصادی-تفرجگاهی پارک جنگلی طالقانی. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره نهم، 3: 83-92.
  6. عابدین زاده، نیلوفر، 1384، مقایسه ارزشگذاری پارک جنگای سراوان و پارک شهر رشت و ارائه راهکارهای مدیریتی. پایان نامه کارشناسی ارشد اقتصاد محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ص 116.
  7. پیشکاری، کتایون و عباس اسماعیلی ساری، 1386، ارزشگذاری اقتصادی- تفرجگاهی پارک جنگلی طالقانی. علوم و تکنولوژی محیط زیست، 9: 92-83.
  8. سعودی شهابی، سمیه و عباس اسماعیلی ساری، 1385، تعیین ارزش تفرجگاهی تالاب انزلی با استفاده از روش هزینه سفر(TCM). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 8: 69-61.
  9. مافی غلامی، داوود و نبی الله یارعلی، 1388، ارزشگذاری تفرجگاهی تالاب بین المللی چغاخور با استفاده از روش هزینه سفر منطقه­ای. مجله محیط شناسی،50: 54-45.
  10. وارثی، حمید رضا، 1376، توامندیهای گردشگری استان چهارمحال و بختیاری. مجموعه مقالات نخستین همایش راهبرد ملی توسعه سیر و سیاحت استان چهارمحال و بختیاری. شهرکرد،‌ 107-98.
  11. محمودی، بیت الله و افشین دانه کار، 1386، ارزیابی تقاضای تفرجی در تفرجگاه‌های طبیعی ایران، دو ماهنامه مسافران، 40:  48-38.
  1. Hanely, N. & Spash, C., 1993, Cost-benefit analysis and the environment. Aldershor, Hants: Edward Elgar Publishing, 264pp.
  2. Smith, v. k., 1989, Taking stock of progress with travel cost recreation demand methods: Theory and implementation. Marine Resource Economics, 6: 279-310.
  1. Chen, W Hong, H., Liu Y., Zhang, L., Hou, X. & Raymond, M., 2004, Recreation demands and economic value: An application of travel cost method for Xiamen Island. China Economic review, 15: 398-406.
  1. Mille, P. & R. Mendelson, 1991. Valuing ecotourism in Madagascar. CABI publishing, Mimeo, USA, 185pp.
  2. Loomis, J. & R. Richardson, 2000. Economic values of protecting roadless area in the United States. The Wilderness Society, Washington, DC, 164pp.
  3. Pak, M. & M. Fehmi Turker, 2006. Estimation of recreational use value of forest resources by using individual Travel Cost and Contingent Valuation methods (Kayabasi forest recreation site sample). Journal of Applied Science, 6: 1-5.
  4. Costanza R.,R. d'Arge, R. Groot, S. Farber, M. Grasso, B. Hannon, K. Limburg, S. Naeem, R. V. O'Neill, J. Paruelo, R. J. Raskin, P. Sutton & M. van den Belt, 1997. The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Ecological Economics, 25: 3-15.
  5. فضلی، مینا، 1383. ارزشگذاری اقتصادی پارک چیتگر بر اساس روش کلاوسون، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ص 112.
  6. محمودی، بیت الله، 1384، ارزیابی تقاضای تفرجی پارک‌های جنگلی شوراب و مخملکوه در شهرستان خرم‌آباد، (طرح پژوهشی) معاونت پژوهشی دانشگاه لرستان، ص ‌57.
  7. سهرابی، بهاره، 1384، ارزشگذاری اقتصادی پارک جنگلی عباس آباد بهشهر. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گرگان، ص 128.
  8. مجابی، سید محمد و مسعود منوری،1384، ارزشگذاری اقتصادی پارکهای پردیسان و لویزان، فصلنامه علوم محیطی، 7: 71-63.
  1. Randal, A. A., 1994, Difficulty with the Travel Cost Method. Land Economics, 70: 88-96.
  2. Fleming, C. M. & Cook, A., 2008, The recreational value of Lake McKenzie, Fraser Island: An application of the travel cost method. Tourism Management, 29: 1197–1205.
  3. سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1385، سایت رسمی مرکز آمار ایران (www.sci.org.ir).
  4. Haspel, A. & Johnson, F. R., 1982, Multiple destination trip bias in recreation benefits estimation. Land Economics, 58: 364–372.
  5. Clawson, M. & Knetsch, J.L., 1966, Economics of outdoor recreation. John Hopkins Press, Baltimore, MD, 348pp.
  6. Ward F.A. & Loomis, J.B., 1986, The travel cost demand model as an environmental policy assessment tool: a review of literature. Journal of Agricultural Economics, 11: 164–178.
  7. Holden, A., 2000, Environment and Tourism. Routledge, New Fetter Lan, London, UK, 256pp.
  8. Smith, V.K., Desvousges W. H. & McGivney M. P., 1983, The opportunity cost of travel time in recreation demand models. Land Economics, 59: 259–278.
  9. McConnell, K.E. & Strand, I., 1981, Measuring the cost of time in recreation demand analysis, an application to sport fishing.  Agricultural Economics, 63: 153–166.
  10. Cesario, F & Knetsch, J., 1970, Time bias in recreation benefits studies. Water Resources Research, 6: 700–704.
  11. Cesario, F., 1976, Value of time in recreation benefits studies. Land Economics, 52: 32–41.
  12. Bateman, I.J., Garrod, G., Brainard, J. S. & Lovett, A., 1996, Measurement issues in the travel cost method: a geographical information systems approach.  Agricultural Economics, 47: 191–205.
  13. Willis, K. G. & Garrod, G., 1991, An individual travel cost method of evaluating forest recreation. Journal of Agricultural Economics, 41: 33– 42.
  14. Moonse, E., 2003, The development and Application of economic valuation techniques and their use in environment policy-a survey. K. U. Leuven- CES- ETE, 35pp.
  15. Willis, K.G., 1991. The recreational values of forestry commission estate in Great Britain, Clawson and Knetsch travel cost analysis. Leonard Hill Limited.
  16. Travel cost method, www.Ecosystemvaluation.org/travel-costs.htm.
  17. Dannelly, M. P., Vaske, j. j., DeRuiter, D. S. & Loomis, J. B., 1998, Economic Impacts of State Parks: Effect of Park Visitation, Park Facilities, and County Economic Diversification. Journal of Park and Recreation Administration, 16: 57-72.
  18. Emmert, J. J., 1999, Award-Winning Undergraduate Paper: Income and Substitution Effects in the Travel Cost Model: An Application to Indiana State Parks.  Agricultural Economics, 81: 1330-1337.
  19. Shrestha, R. K., Seidl, A. F. & Moraes, A. S., 2002, Analysis Value of recreational fishing in the Brazilian Pantanal: a travel cost analysis using count data models. Ecological Economics, 42: 289–299.
  20. Hashimoto, A., 2002, Tourism and Sociocultural development issues. In Tourism and development: concepts and issues, Harpley, R and Telfer, D. J. (edts.). Channel view publications, Clevadon, UK, 397 pp.
  1. Buyinza, M., Nabanoga, G., Kabogoza, J. R. S. & Ntimanyire, A., 2007, Economic Valuation of Bujagali Falls Recreational Park, Uganda. Journal of Park and Recreation Administration, 25: 12-28.
  2. Joan poor, P. & Smith, J. M., 2004, Travel Cost Analysis of a Cultural Heritage Site: The Case of Historic St. Mary’s City of Maryland. Cultural Economics, 28:217–229.
  3. Scarpa, R., Chilton, S. M., Hutchinson, W. G. & Buongiorno, J., 2000, Valuing the recreational benefits from the creation of nature reserves in Irish forests. Ecological Economics, 33: 237–250.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دانشجوی کارشناسی ارشد جنگلداری، گروه علوم جنگل، دانشگاه شهرکرد*(مسئول مکاتبات)

2- استادیار گروه علوم جنگل دانشگاه شهرکرد

3- دانش آموخته کارشناسی ارشد محیط زیست دانشگاه صنعتی اصفهان

1-Travel Cost Method

2- Mille and Mendelson

3- Loomis and Richardson

4- Kayabasi

5- Pak et al.

1- Costanza et al.

2- Clawson

1- Chen et al.

2- Individual Travel Cost Method (I.T.C.M)

3- Zonal Travel Cost Method (Z.T.C.M)

1- Visitation Rate (VR)

2-  Cesario and Knetsch

3- Cesario

4- Bateman et al.

1- Moonse

1- Dannelly et al.  

2- Emmert  

  1. آسافو آجایی، جان، 1381، اقتصاد محیط زیست برای غیر اقتصاددانان، ترجمه‌ی سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ص 254.
  2. ترنر،‌ آر. ک، 1374، اقتصاد محیط زیست. ترجمه‌ی سیاوش دهقانیان و همکاران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ص 437.
  3. خورشید دوست، علی، 1376، نقش روش‌های قیمت‌گذاری و تحلیل اقتصادی در ارزیابی محیط زیست، مجله‌ی محیط شناسی، 20: 102-93.
  4. کمف، هروه، 1379، اقتصاد در تنگنای اکولوژی. ترجمه‌ی شاهرخ وزیری دفتری، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، ص 135.
  5. پیشکاری، کتایون و اسماعیلی ساری، 1386،  ارزشگذاری اقتصادی-تفرجگاهی پارک جنگلی طالقانی. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره نهم، 3: 83-92.
  6. عابدین زاده، نیلوفر، 1384، مقایسه ارزشگذاری پارک جنگای سراوان و پارک شهر رشت و ارائه راهکارهای مدیریتی. پایان نامه کارشناسی ارشد اقتصاد محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ص 116.
  7. پیشکاری، کتایون و عباس اسماعیلی ساری، 1386، ارزشگذاری اقتصادی- تفرجگاهی پارک جنگلی طالقانی. علوم و تکنولوژی محیط زیست، 9: 92-83.
  8. سعودی شهابی، سمیه و عباس اسماعیلی ساری، 1385، تعیین ارزش تفرجگاهی تالاب انزلی با استفاده از روش هزینه سفر(TCM). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 8: 69-61.
  9. مافی غلامی، داوود و نبی الله یارعلی، 1388، ارزشگذاری تفرجگاهی تالاب بین المللی چغاخور با استفاده از روش هزینه سفر منطقه­ای. مجله محیط شناسی،50: 54-45.
  10. وارثی، حمید رضا، 1376، توامندیهای گردشگری استان چهارمحال و بختیاری. مجموعه مقالات نخستین همایش راهبرد ملی توسعه سیر و سیاحت استان چهارمحال و بختیاری. شهرکرد،‌ 107-98.
  11. محمودی، بیت الله و افشین دانه کار، 1386، ارزیابی تقاضای تفرجی در تفرجگاه‌های طبیعی ایران، دو ماهنامه مسافران، 40:  48-38.
  1. Hanely, N. & Spash, C., 1993, Cost-benefit analysis and the environment. Aldershor, Hants: Edward Elgar Publishing, 264pp.
  2. Smith, v. k., 1989, Taking stock of progress with travel cost recreation demand methods: Theory and implementation. Marine Resource Economics, 6: 279-310.
  1. Chen, W Hong, H., Liu Y., Zhang, L., Hou, X. & Raymond, M., 2004, Recreation demands and economic value: An application of travel cost method for Xiamen Island. China Economic review, 15: 398-406.
  1. Mille, P. & R. Mendelson, 1991. Valuing ecotourism in Madagascar. CABI publishing, Mimeo, USA, 185pp.
  2. Loomis, J. & R. Richardson, 2000. Economic values of protecting roadless area in the United States. The Wilderness Society, Washington, DC, 164pp.
  3. Pak, M. & M. Fehmi Turker, 2006. Estimation of recreational use value of forest resources by using individual Travel Cost and Contingent Valuation methods (Kayabasi forest recreation site sample). Journal of Applied Science, 6: 1-5.
  4. Costanza R.,R. d'Arge, R. Groot, S. Farber, M. Grasso, B. Hannon, K. Limburg, S. Naeem, R. V. O'Neill, J. Paruelo, R. J. Raskin, P. Sutton & M. van den Belt, 1997. The value of the world’s ecosystem services and natural capital. Ecological Economics, 25: 3-15.
  5. فضلی، مینا، 1383. ارزشگذاری اقتصادی پارک چیتگر بر اساس روش کلاوسون، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ص 112.
  6. محمودی، بیت الله، 1384، ارزیابی تقاضای تفرجی پارک‌های جنگلی شوراب و مخملکوه در شهرستان خرم‌آباد، (طرح پژوهشی) معاونت پژوهشی دانشگاه لرستان، ص ‌57.
  7. سهرابی، بهاره، 1384، ارزشگذاری اقتصادی پارک جنگلی عباس آباد بهشهر. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گرگان، ص 128.
  8. مجابی، سید محمد و مسعود منوری،1384، ارزشگذاری اقتصادی پارکهای پردیسان و لویزان، فصلنامه علوم محیطی، 7: 71-63.
  1. Randal, A. A., 1994, Difficulty with the Travel Cost Method. Land Economics, 70: 88-96.
  2. Fleming, C. M. & Cook, A., 2008, The recreational value of Lake McKenzie, Fraser Island: An application of the travel cost method. Tourism Management, 29: 1197–1205.
  3. سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1385، سایت رسمی مرکز آمار ایران (www.sci.org.ir).
  4. Haspel, A. & Johnson, F. R., 1982, Multiple destination trip bias in recreation benefits estimation. Land Economics, 58: 364–372.
  5. Clawson, M. & Knetsch, J.L., 1966, Economics of outdoor recreation. John Hopkins Press, Baltimore, MD, 348pp.
  6. Ward F.A. & Loomis, J.B., 1986, The travel cost demand model as an environmental policy assessment tool: a review of literature. Journal of Agricultural Economics, 11: 164–178.
  7. Holden, A., 2000, Environment and Tourism. Routledge, New Fetter Lan, London, UK, 256pp.
  8. Smith, V.K., Desvousges W. H. & McGivney M. P., 1983, The opportunity cost of travel time in recreation demand models. Land Economics, 59: 259–278.
  9. McConnell, K.E. & Strand, I., 1981, Measuring the cost of time in recreation demand analysis, an application to sport fishing.  Agricultural Economics, 63: 153–166.
  10. Cesario, F & Knetsch, J., 1970, Time bias in recreation benefits studies. Water Resources Research, 6: 700–704.
  11. Cesario, F., 1976, Value of time in recreation benefits studies. Land Economics, 52: 32–41.
  12. Bateman, I.J., Garrod, G., Brainard, J. S. & Lovett, A., 1996, Measurement issues in the travel cost method: a geographical information systems approach.  Agricultural Economics, 47: 191–205.
  13. Willis, K. G. & Garrod, G., 1991, An individual travel cost method of evaluating forest recreation. Journal of Agricultural Economics, 41: 33– 42.
  14. Moonse, E., 2003, The development and Application of economic valuation techniques and their use in environment policy-a survey. K. U. Leuven- CES- ETE, 35pp.
  15. Willis, K.G., 1991. The recreational values of forestry commission estate in Great Britain, Clawson and Knetsch travel cost analysis. Leonard Hill Limited.
  16. Travel cost method, www.Ecosystemvaluation.org/travel-costs.htm.
  17. Dannelly, M. P., Vaske, j. j., DeRuiter, D. S. & Loomis, J. B., 1998, Economic Impacts of State Parks: Effect of Park Visitation, Park Facilities, and County Economic Diversification. Journal of Park and Recreation Administration, 16: 57-72.
  18. Emmert, J. J., 1999, Award-Winning Undergraduate Paper: Income and Substitution Effects in the Travel Cost Model: An Application to Indiana State Parks.  Agricultural Economics, 81: 1330-1337.
  19. Shrestha, R. K., Seidl, A. F. & Moraes, A. S., 2002, Analysis Value of recreational fishing in the Brazilian Pantanal: a travel cost analysis using count data models. Ecological Economics, 42: 289–299.
  20. Hashimoto, A., 2002, Tourism and Sociocultural development issues. In Tourism and development: concepts and issues, Harpley, R and Telfer, D. J. (edts.). Channel view publications, Clevadon, UK, 397 pp.
  1. Buyinza, M., Nabanoga, G., Kabogoza, J. R. S. & Ntimanyire, A., 2007, Economic Valuation of Bujagali Falls Recreational Park, Uganda. Journal of Park and Recreation Administration, 25: 12-28.
  2. Joan poor, P. & Smith, J. M., 2004, Travel Cost Analysis of a Cultural Heritage Site: The Case of Historic St. Mary’s City of Maryland. Cultural Economics, 28:217–229.
  3. Scarpa, R., Chilton, S. M., Hutchinson, W. G. & Buongiorno, J., 2000, Valuing the recreational benefits from the creation of nature reserves in Irish forests. Ecological Economics, 33: 237–250.