تنوع گونه های گیاهی درغرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران*( مسئول مکاتبات)

2 استادیار گروه جنگلداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان .

3 استاد گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

زمینه و هدف : مطالعه پوشش گیاهی عامل موثری در بررسی ظرفیت بوم شناختی و سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش بینی وضعیت آینده یک منطقه به شمار می رود . در مطالعه حاضر، تنوع زیستی گیاهی در قسمت هایی از غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان بررسی شده است.
روش بررسی : سه ایستگاه در غرب منطقه در طبقه ارتفاعی 1800-1600 انتخاب شد. ایستگاه 1 تحت قرق حفاظتی ، ایستگاه 2 در این ناحیه فعالیت های انسانی تحت مدیریت حفاظتی منطقه انجام می گیرد و ایستگاه 3 در مناطق مجاور در خارج مرزهای حفاظتی منطقه انتخاب شد. 8 قطعه نمونه مربع شکل در هر ایستگاه به صورت تصادفی و درهر ماکروپلات 3 میکروپلات در عرصه پیاده شد. در پلات ها فهرست و تعداد گونه های گیاهی ثبت شد .  نرم افزار PAST برای محاسبه ی شاخص های تنوع زیستی و رسم نمودارهای تنوع استفاده شد.
بحث و نتیجه گیری : 62 گونه گیاهی از24 تیره شناسایی شد که10 گونه انحصاری ایران بود . مقایسه میانگین شاخص های تنوع زیستی نشان داد که وضعیت شاخص ها در ایستگاه1 و2 نسبت به ایستگاه 3 بهتر و غالبیت گونه ای در ایستگاه1 با ایستگاه های 2 و 3 اختلاف معنی داری دارد و شاخص های غنا و تنوع در ایستگاه های 1و2 وضعیت مناسب تری نسبت به ایستگاه 3 دارند . با مقایسه شاخص های تنوع می توان اذعان نمود که گونه ها با فراوانی بیشتر و نیز گونه های نادر در ایستگاه 2 بیشتر بوده و شاخص های منهینیک و مارگالف هم بر غنی تر بودن گونه های این ایستگاه تاکید دارند. با توجه به این که حفاظت سبب می شود تا جنگل سیر تحول تدریجی خود را طی نماید و تنوع زیستی آن نیز حفظ گردد، بیشتر بودن شاخص های تنوع در ایستگاه 1 و 2 امری بدیهی است. مقایسه نمودارهای تنوع درسه ایستگاه نشان دهنده بیشتر بودن سطح تنوع در ایستگاه 2 می باشد و در ایستگاه 1 تولید در وضعیت بهتری بوده  و تنوع و تولید در ایستگاه3 پایین و انقراض در آن شدید بود. درجه بندی تنوع در ایستگاه 1 به وضوح پایین تر از دو ایستگاه و دو ایستگاه 2 و 3 غیر قابل مقایسه بود . از اینرو  با توجه به محدودیت شاخص های تنوع زیستی و جهت دستیابی به شاخص ها و معیارهای دقیق تر پیشنهاد می شود که سازگار کردن این فرمول ها با شرایط ایران و بخصوص زاگرس و کاربرد روش های نوین جهت رتبه بندی تنوع در این منطقه مد نظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دورهشانزدهم، شماره سه، پاییز 93

 

تنوع گونه های گیاهی درغرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان

 

سارا عباسی[1]*

Sara_abasi2005@yahoo.com

   بابک پیله ور[2]

سید محسن حسینی[3]

 

تاریخ دریافت: 15/2/88

تاریخ پذیرش:2/9/88

 

چکیده

زمینه و هدف : مطالعه پوشش گیاهی عامل موثری در بررسی ظرفیت بوم شناختی و سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش بینی وضعیت آینده یک منطقه به شمار می رود . در مطالعه حاضر، تنوع زیستی گیاهی در قسمت هایی از غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان بررسی شده است.

روش بررسی : سه ایستگاه در غرب منطقه در طبقه ارتفاعی 1800-1600 انتخاب شد. ایستگاه 1 تحت قرق حفاظتی ، ایستگاه 2 در این ناحیه فعالیت های انسانی تحت مدیریت حفاظتی منطقه انجام می گیرد و ایستگاه 3 در مناطق مجاور در خارج مرزهای حفاظتی منطقه انتخاب شد. 8 قطعه نمونه مربع شکل در هر ایستگاه به صورت تصادفی و درهر ماکروپلات 3 میکروپلات در عرصه پیاده شد. در پلات ها فهرست و تعداد گونه های گیاهی ثبت شد .  نرم افزار PAST برای محاسبه ی شاخص های تنوع زیستی و رسم نمودارهای تنوع استفاده شد.

بحث و نتیجه گیری : 62 گونه گیاهی از24 تیره شناسایی شد که10 گونه انحصاری ایران بود . مقایسه میانگین شاخص های تنوع زیستی نشان داد که وضعیت شاخص ها در ایستگاه1 و2 نسبت به ایستگاه 3 بهتر و غالبیت گونه ای در ایستگاه1 با ایستگاه های 2 و 3 اختلاف معنی داری دارد و شاخص های غنا و تنوع در ایستگاه های 1و2 وضعیت مناسب تری نسبت به ایستگاه 3 دارند . با مقایسه شاخص های تنوع می توان اذعان نمود که گونه ها با فراوانی بیشتر و نیز گونه های نادر در ایستگاه 2 بیشتر بوده و شاخص های منهینیک و مارگالف هم بر غنی تر بودن گونه های این ایستگاه تاکید دارند. با توجه به این که حفاظت سبب می شود تا جنگل سیر تحول تدریجی خود را طی نماید و تنوع زیستی آن نیز حفظ گردد، بیشتر بودن شاخص های تنوع در ایستگاه 1 و 2 امری بدیهی است. مقایسه نمودارهای تنوع درسه ایستگاه نشان دهنده بیشتر بودن سطح تنوع در ایستگاه 2 می باشد و در ایستگاه 1 تولید در وضعیت بهتری بوده  و تنوع و تولید در ایستگاه3 پایین و انقراض در آن شدید بود. درجه بندی تنوع در ایستگاه 1 به وضوح پایین تر از دو ایستگاه و دو ایستگاه 2 و 3 غیر قابل مقایسه بود . از اینرو  با توجه به محدودیت شاخص های تنوع زیستی و جهت دستیابی به شاخص ها و معیارهای دقیق تر پیشنهاد می شود که سازگار کردن این فرمول ها با شرایط ایران و بخصوص زاگرس و کاربرد روش های نوین جهت رتبه بندی تنوع در این منطقه مد نظر قرار گیرد.

 

واژه های کلیدی: تنوع گیاهی، شاخص های تنوع زیستی، منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان.

 

 

مقدمه


بررسی تنوع زیستی گونه ای گیاهی در مطالعات اکولوژیک از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اهمیت تنوع زیستی و مدیریت آن که به صورت ویژه بر حفاظت و بهره برداری از منابع بیولوژیکی استوار است (1)؛ جایگاه منابع حفاظت شده را در حفظ و حـراست از تنوع زیستگاه هــا و گونه های گیاهی و جانوری تبیین می کند (2). جوامع زیستی موجود در این مناطق تحت تاثیر فعالیت های انسانی قرار دارند و برنامه های مدیریت در این مناطق زمینه را برای تغییر جوامع گونه ها و تغییر تنوع زیستی در این مناطق فراهم می آورد. ارزیابی تنوع زیستی به دلیل درک ساختار اکوسیستم و کارکرد و سیر تحول آن، حفظ و حراست ذخایر ژنی، بررسی و کنترل تغییرات محیطی و شناسایی مناطق مناسب برای حفظ تنوع زیستی مورد توجه قرار می گیرد(3) . پوشش گیاهی هر رویشگاه به عنوان برآیندی از شرایط اکولوژیک و عوامــل زیست محیطی حاکم بر آن است. لذا مطالعه پوشش گیاهی یک منطقه، ضمن این که اساس بررسی ها و تحقیقات ظرفیت بوم شناختی منطقه از جنبه های مختلف است، در عین حال عامل موثری در سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش بینی وضعیت آینده منطقه به شمار می رود که برای اعمال مدیریت صحیح نقش به سزایی دارد. اطلاعات تنوع زیستی گیاهی در منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان بسیار اندک است. لذا بررسی تنوع زیستی گونه های گیاهی در این منطقه با هدف حفظ، حراست و توسعه ذخایر ژنی و همچنین آگاهی از تنوع گونه ای آن به منظور شناسایی گونه های بخشی از زاگرس مرکزی از جایگاه مهمی برخوردار است.

مواد و روش ها

منطقه مورد مطالعه

مناطق حفاظت شده ای که در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفته است، در ایران تحت عنوان «مناطق حفاظت شده» طبقه بندی می شود ؛ که بنابر تعریف، مناطق حفاظت شده ای هستند که عمدتاً از طریق دخالت های مسئولانه انسانی برای اهداف حفاظتی، تحت مدیریت قرار می گیرند. براساس طبقه بندی های انجام شده، این مناطق با طبقه چهارمIUCN(IV) با عنوان: مناطق تحت مدیریت برای حفاظت زیستگاه هـا و گونه ها تطابقدارند[4] (4) . منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان N3328 تا N3312 عرض شمالی و E4925 تا E4858 طول شرقی واقع شده است . این منطقه با وسعت ۹۸۴۰۷ هکتار در جنوب و جنوب شرقی شهرستان دورود و در بخش غربی شهرستان ازنا و الیگودرز در استان لرستان قرار دارد. تغییرات ارتفاعی اراضی منطقه 4050-1300 متر از سطح دریا است. متوسط باران سالانه 6/744 میلی متر است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه دارای دو بخش کاملاً مجزای گرمسیری (زیر سیطره جنگل های بلوط) و ناحیه سردسیری اطراف دریاچه گهر و قله سن بران می باشد (2) ( شکل1)

 

شکل 1 - منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان

روش بررسی

تنوع ساختار زمین شناختی و نیز تنوع رویشی ظاهری مشاهده شده در بخش هایی از غرب منطقه اشترانکوه لرستان که بیان کننده شرایط اکولوژیکی خاص این پهنه رویشی است، زمینه مطالعه حاضر را فراهم ساخت. از این رو، جهت بررسی تنوع گونه ای گیاهی، سه ایستگاه در غرب منطقه حفاظت شده  اشترانکوه لرستان در نظر گرفته شد: ایستگاه 1 از ابتدای ورودی دورود به طرف دره نی گاه درمنطقه تی (پس از آخرین پاسگاه محیط بانی)، این بخش از منطقه اشترانکوه تحت قرق حفاظتی بوده وعبور عشایر و بهره برداری انسانی در این منطقه ممنوع است. ایستگاه 2 از ابتدای ورودی دورود به طرف پاسگاه محیط بانی درب آستانه. در این ناحیه بهره برداری ها و فعالیت های انسانی تحت مدیریت حفاظتی منطقه انجام می گیرد. ایستگاه 3 در مناطق مجاور منطقه حفاظت شده اشترانکوه در خارج مرزهای حفاظتی منطقه انتخاب شد (شکل 2) . با وجود سختی دسترسی به منطقه و صعب العبور بودن و فرسودگی شدید دامنه ها از یک سو و نیز پراکنش ارتفاعی در مناطق مجاور مرز منطقه حفاظت شده، با استفاده از نقشه های واحدهای اکولوژیک زمین و در نظر گرفتن نقشه های فرسایش و با بازدید میدانی در منطقه، نواحی انتخاب شده از نظر فاکتورهای فیزیوگرافی موثر در تنوع ، نظیر جهت، شیب و ارتفاع و نیز عامل خاک تقریباً همگن بوده و محدوده های نمونه برداری در طبقه ارتفاعی 1800-1600 متر و با در نظر گرفتن امر حفاظت انتخاب شد .

 

شکل 2- محدوده های نمونه برداری در غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان

براساس روش تعیین حداقل سطح چنین بر می آید که انتخاب قطعات نمونه با مساحت 400 متر مربع جهت مطالعه پوشش گیاهی در این ناحیه کفایت می کند و علی رغم کفایت حداقل 3تا 5 تکراربرای اخذ قطعات نمونه در مقایسه میانگین ها، 8 قطعه نمونه مربع شکل 400 متر مربعی (20 ×20 متر) در هر یک از سه ایستگاه در طبقه ارتفاعی 1800-1600 متر از سطح دریا برای بررسی تنوع گونه ای گیاهان به صورت تصادفی درعرصه پیاده شد (24 = N). در هر ماکروپلات 3 میکروپلات به ابعاد 2 × 1 متر در قسمت های شمال غرب، جنوب شرق و مرکز هر ماکروپلات برای بررسی تنوع گونه ای گونه های علفی که به لحاظ تعـداد و تراکم از گونه هــای چــوبی متفــاوت می باشند، در عرصه پیاده شد (72 = N). در هر ماکروپلات، فهرست و تعداد گونه های چوبی و در هر میکروپلات، فهرست و تعداد گونه های علفی یادداشت شد. از نرم افزار PAST برای محاسبه شاخص های تنوع زیستی[5] و رسم منحنی تنوع[6] و نیمرخ تنوع [7]مورد استفاده قرار گرفت. نیمرخ تنوع (منحنی درجه بندی تنوع ) بر اساس شاخص Renyi رسم شد (جدول 1).  با توجه به نرمال بودن داده ها تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) برای مقایسه میانگین شاخص های سه ایستگاه، انجام گرفت و برای مقایسه چندگانه میانگین ها از آزمون آماری دانکن استفاده شد.

جدول 1- شاخص های تنوع زیستی مورد استفاده در مطالعه

 

نتایج

در این مطالعه تعداد 62 گونه از 24 تیره شناسایی شد، که 6 گونه درختی و 4 گونه درختچه ای و 52 گونه علفی بود. تیره های Asteraceae، Papilonaceae، Poaceae، Rosaceae، Lamiaceae  از مهم ترین تیره های موجود در منطقه می باشند (جدول 2). تعداد 10 گونه از گونه های بومی[8] سرزمین ایران و مناطق رویشی آن، در منطقه مورد مطالعه شناسایی شد . گونه درختی Quercus brantii var persica  که گونه شاخص دامنه های زاگرس مرکزی است، بیشترین فراوانی را در هر سه ایستگاه داشت.

 نتایج مقایسه شاخص های تنوع زیستی شامل شاخص های غالبیت گونه ای، یکنواختی، غنای گونه ای، شاخص های تنوع گونه ای در سه ایستگاه در جدول 3 آمده است.

در نمودار 1 منحنی درجه بندی تنوع گونه ای مکان های مورد بررسی بر مبنای شاخص Renyi ارایه شده است.

شاخص Renyi از بهترین روش ها برای درجه بندی جوامع بر حسب تنوع آنها می باشد . این شاخص بدون توجه به تعداد گونه های جامعه درجه بندی جوامع را انجام می دهد.

نمودار 2 وضعیت تنوع را با توجه به حضور داده ها و فراوانی Taxa در نمونه های جمع آوری شده نشان می دهد. مقایسه روند تنوع در سه ایستگاه نشان می دهد که سطح تنوع در ایستگاه 2 بالاتر و در ایستگاه 3 سطح تنوع پایین می باشد و تولید و گونه زایی در دو ایستگاه 1 و 2 بالا است و در ایستگاه 3 به شدت کم است. بررسی روند انقراض گونه ای در سه ایستگاه نشان می دهد که کمترین وقوع انقراض در ایستگاه 1 روی می دهد و در ایستگاه 3 شدید است ( نمودار 1) .

 

جدول 2-  عناصر گیاهی شناسایی شده در سه ایستگاه مورد مطالعه در غرب منطقه حفاظت شده

 اشترانکوه لرستان - 1387

ردیف

گونه

تیره

ردیف

گونه

تیره

1

Acer monspessulanum spp. cinerascens

Aceraceae 

33

Allium monophyllum

Liliaceae

2

Pistacia atlantica

Anacardiaceae 

34

Allium  helicophyllum

Liliaceae

3

Eryngium billardieri

Apiaceae

35

Colchicum persicum

Liliaceae

4

Turgenia latifolia

Apiaceae

36

Alcea rosea

Malvaceae 

5

Bunium luristanicum

Apiaceae

37

Fraxinus angustifolia Vahl.

Oleaceae 

6

Scariola orientalis.

Asteraceae

38

Astragalus ecbatanus

Papilionaceae

7

Serratula cerinthifolia

Asteraceae

39

Lathyrus sativus

Papilionaceae

8

Cardinia orientalis

Asteraceae

40

Astragalus baba-alliar

Papilionaceae

9

Gundellia turnefortii

Asteraceae

41

Cicer arietinum

Papilionaceae

10

Scorzonera caliculata

Asteraceae

42

Astragalus anacardium

Papilionaceae

11

Anthemis pseudocotula

Asteraceae

43

Glycirhiza glabra var glanduilefera

Papilionaceae

12

Crepis kotschyana

Asteraceae

44

Vicia narbonensis

Papilionaceae

13

Cardus arabicus

Asteraceae

45

Vicia villosa

Papilionaceae

14

Picnomon acarna

Asteraceae

46

Bromus sericeus Drobov

Poaceae

15

Zoegea leptaurea

Asteraceae

47

Hordeum bulbosum

Poaceae

16

Nonnea caspica (Willd.) G.Don.

Boraginaceae 

48

Bromus tomentellus

Poaceae

17

Hesperis kurdica

Brasicaceae

49

Boissiera squarrosa

Poaceae

18

Hesperis persica Boiss.

Brasicaceae

50

Heteranthelium  pilliferum

Poaceae

19

Lonicera nummulanfolic

Caprifoliaceae 

51

Poa timoleontis

Poaceae

20

Silene lineata Boiss. & Buhse

Caryphyllaceae 

52

Aegilops kotschyi

Poaceae

21

Pterocephallus plumosus

Dipsacaceae

53

Leontice leontopetalum

Podophyllaceae

22

Euphorbia sororia

Euphorbiaceae 

54

Cerasus microcarpa

Rosaceae

23

Quercus brantii  var persica

Fagaceae 

55

Crataegus meyeri

Rosaceae

24

Gentiana olivieri

Gentianaceae

56

Sanguisorba minor

Rosaceae

25

Geranium molle

Gentianaceae

57

Amygdalus scoparia

Rosaceae

26

Iris hymenospatha

Iridaceae 

58

Cerasus brachypetala Boiss.

Rosaceae

27

Ziziphora capitata

Lamiaceae

59

Callipeltis cucalaria

Rubiaceae

28

Ajuga chamaecistus ssp. Scoparic

Lamiaceae

60

Galium kurdicum

Rubiaceae

29

Teucrium polium

Lamiaceae

61

Scrophularia umbrosa

Scrophulariaceae

30

Phlomis olivierii

Lamiaceae

62

Daphne mucronata

Thymeliaceae 

31

Stachys lavandulifolia

Lamiaceae

 

 

 

32

Bellevalia glauca

Liliaceae

 

 

 

 


 

جدول 3- مقایسه میانگین شاخص های تنوع در سه ایستگاه مورد مطالعه

در غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان - 1387

شاخص

ناحیه

میانگین

نتایج

آزمون دانکن

سطح

معنی دار بودن اختلاف

 

شاخص تنوع سیمپسون Simpson))

ایستگاه 1

8838/0

a

 

99%

ایستگاه 2

9318/0

b

ایستگاه 3

9181/0

b

 

شاخص تنوع شانون

Shannon))

ایستگاه 1

5284/2

a

 

99%

ایستگاه 2

9334/2

b

ایستگاه 3

6775/2

a

 

شاخص غنای مارگالف

Margalef))

ایستگاه 1

2772/4

a

 

99%

ایستگاه 2

6774/5

b

ایستگاه 3

343/4

a

 

شاخص غنای نهینیک Menhinic))

ایستگاه 1

487/2

a

 

99%

ایستگاه 2

2401/3

b

ایستگاه 3

7611/2

a

 

یکنواختی

 Evenness))

ایستگاه 1

71/0

a

 

99%

ایستگاه 2

8081/0

b

ایستگاه 3

8569/0

b

 

غالبیت گونه ای (Berger-parker)

ایستگاه 1

2631/0

b

 

99%

ایستگاه 2

1633/0

a

ایستگاه 3

1517/0

a

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 1- منحنی درجه بندی تنوع گونه ای (Diversity profiles)

در سه ایستگاه مورد مطالعه در غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان - 1387


 

 

نمودار 2 - منحنی تنوع (Diversity Curve ) در سه ایستگاه مورد مطالعه

در غرب منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان - 1387

 

 

 

 

 

 


جدول1-  مختصات جغرافیایی ایستگاه های نمونه برداری رسوبات سواحل بوشهر، مرداد ماه 1387

 

منابع آلاینده

مختصات جغرافیایی

ایستگاه

شماره

اسکله باربری و صیادی،فاضلاب شهری و رستوران

"9/ 45  '57  º 28 شمالی

 "2/43  '48  º50  شرقی

رافائل

1

 

احداث اسکله ، فاضلاب مجتمع های مسکونی و تعمیرات هواپیما

 

"7/37  '55  º28  شمالی

  "7/26 '48  º50   شرقی

اسکله شغاب

2

زباله های شهری

 

"7/12 '54  º28  شمالی

     "9  '49  º50  شرقی

آب شیرین کن

3

اسکله صیادی، فعالیت های صنعتی شخصی

"20  '52  º28   شمالی

"3/33 '50  º50   شرقی        

لیان

4

اسکله صیادی، زباله های خانگی

 "3/3  '50  º28  شمالی

"9/31  '52  º50   شرقی                      

هلیله

5

 

 


بحث و نتیجه گیری

 

شناسایی 62 گونه گیاهی از 24 خانواده تنها در بخشی از کل منطقه حفاظت شده اشترانکوه و تنوع بالای فیزیوگرافی در منطقه نشان دهنده ی غنای گونه ای نسبتاً بالای منطقه می باشد. از آن جایی که تعداد کل گونه های اندمیک ایران 1727 گونه است (5)  بنابراین 10 گونه انحصاری شناسایی شده در منطقه مورد مطالعه 6/0% از کل گونه های بومی فلور ایران را در بر می گیرند که این تعداد خود تاکیدی بر غنا و اهمیت منطقه رویشی مورد مطالعه است. مطالعات نشان می دهد که شاخص سیمپسون حساسیت بیشتری به فراوانی گونه های عمومی (فراوان) دارد و تابع شانون وینر به فراوانی گونه های نادر در سطح جامعه یا نمونه مورد نظر حساستر می باشد  (6) و همچنین غلبه گونه ای بیشتر در یک ناحیه باعث کاهش تنوع گونه ها می شود (7). از این رو با بررسی و مقایسه شاخص های تنوع در ایستگاه های مورد مطالعه (جدول 3) می توان اذعان نمود که گونه های با فراوانی بیشتر و نیز گونه های نادر در ایستگاه 2 بیشتر هستند و شاخص های منهینیک و مارگالف هم بر غنی تر بودن گونه های این ایستگاه تاکید دارند. با توجه به این که حفاظت سبب می شود تا جنگل سیر تحول تدریجی خود را طی نموده و به سوی کلیماکس خود حرکت نماید و در نتیجه تنوع زیستی آن نیز حفظ گــردد، بیشتر بــودن شاخص های تنوع در ایستگاه 1 و 2 امری بدیهی است. علی رغم این که مناطــق قرق حفــاظتی در یک منطقه حفاظت شــده غنی تــرین ذخایر ژنتیکی منطقه را در خــود دارنــد و به تبعا غنی ترین سیمای اکولوژیکی منطقه را به نمایش می گذارند، حفاظت کامل در این ناحیه سبب می گردد که در مسیر توالی روند جامعه به سمت غالبیت گونه ای پیش می رود در این شرایط گونه های عالی تر غالبیت بیشتری پیدا می کنند (8). از این رو بر اساس داده های فراوانی[9] تنوع گونه ای در ایستگاه 1 کمتر از ایستگاه 2 است. با این حال از آن جایی که شاخص های تنوع زیستی بر فراوانی گونه ها تاکید دارند، بهتر بودن مقدار میانگین شاخص های تنوع در ایستگاه 2 الزاماً نشان دهنده بهتر بودن شرایط تنوع زیستی در این محدوده نیست . با استفاده از نتایج حاصل از نمودار 1 تنوع در ایستگاه 1 به وضح پایین تر از دو ایستگاه دیگر است و به دلیل اینکه منحنی های مربوط به دو ایستگاه 2 و 3 همـدیگر را قطع می نمایند، دو سایت غیر قابل مقایسه می شوند .

نمودار 3 بهتر بودن شرایط تنوع ایستگاه 2 را نشان می دهد. با توجه به حضور فعالانه انسان در محدوده ایستگاه 2 در مناطق حفاظت شده و انجام فعالیت هایی همچون چرای دام، گردشگری و ... تحت مدیریت، شرایط مطلوب برای گونه هایی که به تخریب و تنش محیطی بردباری دارند، به وجود می آید (9). شرایط رویشگاهی در این محدوده به صورت یک زیستگاه اکوتونی در آمده و تعداد گونه ها بیشتر و فراوانی آنها کمتر خواهد بود.  از این رو احتمال انقراض گونه ای در این محدوده نیز بالا می رود. در مقابل شرایط تولید در ایستگاه 1 می تواند نشان دهنده مطلوب تر بودن شرایط زیست گونه های گیاهی در این محدوده باشد. مقایسه روند احتمال انقراض گونه ای  نیز موید بهتر بودن شرایط زیست گونه ها در ایستگاه 1 است. امنیت منطقه و حفاظت کامل زمینه را برای عدم کاهش غنا و انقراض گونه ای در این منطقه فراهم آورده است. از نمودار3چنین بر می آید که سطح تنوع در ایستگاه 3 که تحت تاثیر تنش های بیولوژیکی (بهره برداری انسان و دام ) قرار دارد، کم بوده و شرایط تولید و گونــه زایی در این محدوده کنــد است. یافته های پژوهش حاضر با مطالعات دیگری که معتقدند در مناطقی که عوامل تخریب بیشتر است، کاهش غنای گونه ای در مقیاس منطقه ای و ناحیه ای رخ می دهد (12-10-11) سازگار است. علی رغم تاکید بر اهمیت تاثیر عامل خاک (13) و عوامل فیزوگرافی (ارتفاع، شیب و جهت  جغرافیایی) (14) بر تنوع زیستی گونه های گیاهی، نگاهی کلی به یافته های مطالعه حاضر نشان می دهد که حفاظت به عنوان یک عامل مهم نقش تعیین کننده ای در غنا و تنوع زیستی گیاهی دارد. به لحاظ نظری اندازه گیری تنوع زیستی با استفاده از شاخص های معروف تنوع زیستی ابزار مناسبی برای مقایسه تنوع بین تیپ های مختلف زیستگاهی و جوامع گیاهی و جانوری می باشد، اما از آن جایی که در مورد تنوع زیستی و روابط حاکم بر اکوسیستم ها ناشناخته ها فراوان است نمی توان یک روش جامع و یکسان بر مبنای فرمول های از پیش تعیین شده را برای کلیه اکوسیستم ها و مناطق پیشنهاد نمود و با استناد بر توصیه های محققین (17-15 و 13) مبنی بر این که این شاخص ها در ارایه تصویری روش از وضعیت تنوع زیستی به منظور حفاظت، ناتوان هستند، پیشنهاد می شود که طی مطالعات پژوهشی و علمی سازگار کردن این فرمول ها با شرایط ایران و بخصوص زاگرس مد نظر قرار گیرد.

 

منابع

  1. Reid W.V, A.J. McNeely, B.D. Tunstall, A.D. Bryant and M. Winograd, 1993. Biodiversity indicators for policy makers. Washington, D.C: World resources institute، pp1-33.
  2. عباسی، سارا . سید محسن حسینی، بابک پیله ور، حبیب زارع. 1387. اثر حفاظت بر تنوع زیستی گونه های چوبی در منطقه اشترانکوه لرستان. مجله جنگل ایران . شماره اول .
  3. Burely, J. 2002. Forest biological diversity: An overview. Unasylva journal.
  4. مجنونیان، هنریک. 1379. مناطق حفاظت شده ایران (مبانی و تدابیر حفاظت از پارک ها و مناطق). تهران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست . 742 صفحه.
  5. Davis, PH., 1965-1988. Flora of Turkey and the East Aegean Islands Vol: 1-10. Edinburgh Univ. Press، Edinburgh.
  6. محمودی جلال .1386. بررسی تنوع گونه ای گیاهان جنگل حفاظت شده کلارآباد در سطح گروه های اکولوژیک. مجله زیست شناسی ایران. جلد 20، شماره 4. زمستان .
  7. پوربابایی، حسن .1377. تنوع زیستی گونه های چوبی در جنگل های استان گیلان(هیرکانی غربی) . رساله دکترای دانشگاه تربیت مدرس- دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی . 264 صفحه.
  8. اردکانی، محمد رضا، 1385، اکولوژی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هفتم، 340ص.
  1. Jobidon, Robert. Cyr, Guillaume Thiffault, Nelson .2004.Plant species diversity and composition along an experimental gradient of northern hardwood abundance in Picea mariana plantations. Forest Ecology and Management. 198:209-221.
  1. Rao, P., S.K. Barik, H.N. Pandey, R. S. Tripathi, 1990. Community composition and tree population structure in a sub-tropical broad- leaved forest along a disturbance gradient. Vegetatio 88، 151-162.
  2. Daniels, R.J., M. Gadgil, N.V. Joshi, 1995. Impact of human extraction on tropical humid forests in the Western Ghats in Uttara Kannada, South India. Journal of Applied Ecology 32, 866-874.
  3. Shackleton, C, M. 2000. Comparison of plant diversity in protected and communal lands in the Bushbuckridge lowveld savanna, South Africa. Biological Conservation 94 (2000) 273-285.
  4. حسینی ، سید محسن.1379. تعیین توان اکولوژیک رویشگاه های سوزنی برگان بومی ایران. رساله   دکترای دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده دانشکده منابع طبیعی و علوم دریای نور. 160 صفحه .
  5. سهرابی، هرمز. مسلم اکبری نیا و سید محسن حسینی . 1386. بررسی تنوع گونه های گیاهی در واحدهای اکوسیستمی در منطقه جنگلی ده سرخ جوانرود. مجله محیط شناسی. سال سی و سوم شماره 41 . بهار. 
  6. Ferris, R., Humphery, J. W. 1999. A review of potentional biodiversity indicators for application in British forest. Journal of Forestry، 72. 4.
  7. Lahde, E; Laiho, o.; Norokorpi, Y.; Saksa, T. 1999. Stand structure as the basis of diversity index.Forest Ecology and Management 115(1999).213-220
  8. پیله ور ، بابک. 1380. تعیین سطح ذخیره گاه لازم برای حفظ تنوع زیستی گیاهی با ارایه الگوی مناسب در جنگل واز . رساله  دکترای جنگلداری . دانشگاه تربیت مدرس – دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی. 105 صفحه.

 

 



[1]- دانشجوی دکتری محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران*( مسئول مکاتبات)

[2]- استادیار گروه جنگلداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان .

[3]- استاد گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس .

1- Habitat Species Management Area

1- Diversity indices  

[6]- Diversity curve

[7]- Diversity profiles

1- Endemism

[9]- Frequency  

  1. Reid W.V, A.J. McNeely, B.D. Tunstall, A.D. Bryant and M. Winograd, 1993. Biodiversity indicators for policy makers. Washington, D.C: World resources institute، pp1-33.
  2. عباسی، سارا . سید محسن حسینی، بابک پیله ور، حبیب زارع. 1387. اثر حفاظت بر تنوع زیستی گونه های چوبی در منطقه اشترانکوه لرستان. مجله جنگل ایران . شماره اول .
  3. Burely, J. 2002. Forest biological diversity: An overview. Unasylva journal.
  4. مجنونیان، هنریک. 1379. مناطق حفاظت شده ایران (مبانی و تدابیر حفاظت از پارک ها و مناطق). تهران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست . 742 صفحه.
  5. Davis, PH., 1965-1988. Flora of Turkey and the East Aegean Islands Vol: 1-10. Edinburgh Univ. Press، Edinburgh.
  6. محمودی جلال .1386. بررسی تنوع گونه ای گیاهان جنگل حفاظت شده کلارآباد در سطح گروه های اکولوژیک. مجله زیست شناسی ایران. جلد 20، شماره 4. زمستان .
  7. پوربابایی، حسن .1377. تنوع زیستی گونه های چوبی در جنگل های استان گیلان(هیرکانی غربی) . رساله دکترای دانشگاه تربیت مدرس- دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی . 264 صفحه.
  8. اردکانی، محمد رضا، 1385، اکولوژی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هفتم، 340ص.
  1. Jobidon, Robert. Cyr, Guillaume Thiffault, Nelson .2004.Plant species diversity and composition along an experimental gradient of northern hardwood abundance in Picea mariana plantations. Forest Ecology and Management. 198:209-221.
  1. Rao, P., S.K. Barik, H.N. Pandey, R. S. Tripathi, 1990. Community composition and tree population structure in a sub-tropical broad- leaved forest along a disturbance gradient. Vegetatio 88، 151-162.
  2. Daniels, R.J., M. Gadgil, N.V. Joshi, 1995. Impact of human extraction on tropical humid forests in the Western Ghats in Uttara Kannada, South India. Journal of Applied Ecology 32, 866-874.
  3. Shackleton, C, M. 2000. Comparison of plant diversity in protected and communal lands in the Bushbuckridge lowveld savanna, South Africa. Biological Conservation 94 (2000) 273-285.
  4. حسینی ، سید محسن.1379. تعیین توان اکولوژیک رویشگاه های سوزنی برگان بومی ایران. رساله   دکترای دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده دانشکده منابع طبیعی و علوم دریای نور. 160 صفحه .
  5. سهرابی، هرمز. مسلم اکبری نیا و سید محسن حسینی . 1386. بررسی تنوع گونه های گیاهی در واحدهای اکوسیستمی در منطقه جنگلی ده سرخ جوانرود. مجله محیط شناسی. سال سی و سوم شماره 41 . بهار. 
  6. Ferris, R., Humphery, J. W. 1999. A review of potentional biodiversity indicators for application in British forest. Journal of Forestry، 72. 4.
  7. Lahde, E; Laiho, o.; Norokorpi, Y.; Saksa, T. 1999. Stand structure as the basis of diversity index.Forest Ecology and Management 115(1999).213-220
  8. پیله ور ، بابک. 1380. تعیین سطح ذخیره گاه لازم برای حفظ تنوع زیستی گیاهی با ارایه الگوی مناسب در جنگل واز . رساله  دکترای جنگلداری . دانشگاه تربیت مدرس – دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی. 105 صفحه.