برآورد قیمت سایه‌ای آلاینده‌های زیست‌محیطی ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی در بخش‌های اقتصادی (مطالعه موردی: استان تهران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه الزهرا

2 دانشجوی دکتری، رشته توسعه اقتصادی و برنامه ریزی ، دانشگاه الزهراء*(مسئول مکاتبات)

3 دانشیار دانشکده محیط زیست-دانشگاه تهران

چکیده

زمینه و هدف: بخش های اقتصادی در فرآیند ارایه خدمات علاوه بر ستانده­های مطلوب، ستانده­های نامطلوب نیز ایجاد می­کنند. بخش­های اقتصادی با مصرف عمده­ سوخت­های فسیلی، نقش اساسی در انتشار آلاینده‌های زیست­محیطی دارند. با توجه به این که تهـران بزرگ ترین استان صنعتی کشور می باشد انتظار می رود این بخش­ها هزینه های اجتماعی عظیمی را برای آن ایجاد کنند. در این مطالعه اقدام به برآورد قیمت‌های سایه‌ای آلاینده‌های زیست محیطی  ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلیدر بخش های اقتصادی استان تهران شده است.
روش بررسی: روش بررسی در این مطالعه استفاده از جدول داده – ستانده و به کارگیری ضرایب EPA می­باشد.
یافته­ها: نتایج حاکی از آن است که بخش های اقتصادی شامل بخش­های حمل و نقل با ایجاد هزینه اجتماعیبه میزان2354888506291 ریال، خدمات 88533443280 ریال، کشاورزی 74716821840 ریال و صنایع 7269567240 ریال به ترتیب رتبه­های اول تا چهارم را در ایجاد هزینه­های اجتماعی استان تهران به خود اختصاص داده اند.
بحث و نتیجه­گیری: با توجه به حرکت جهانی به سمت توسعه پایدار، توجه به تخریب­های زیست محیطی ناشی از بخش های مختلف اقتصادی امری ضروری محسوب می­شود. در این مقاله به منظور نشان دادن ضرورت برنامه­ریزی و تدوین راهبرد­ها اقدام به برآورد هزینه اجتماعی آلاینده­های زیست­محیطی ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی در بخش­های اقتصادی استان تهران شـده است. نتایج نشــان می­دهد که بیش ترین هزینه اجتماعی کل آلاینده­های مورد بررسی در این مطالعه ناشی از مصرف نفت گاز به قیمت 796 ریال به ازای هر لیتر مصرف  در بخش حمل و نقل  و کم ترین آن ناشی از مصرف نفت سفید به قیمت 196ریال به ازای هر لیتر مصرف می­باشد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره شانزدهم، شماره چهار، زمستان93

 

برآورد قیمت سایه­ای آلاینده­های زیست­محیطی ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی در بخش­های اقتصادی(مطالعه موردی: استان تهران)

 

میرحسین موسوی [1]

نرگس برزگر[2]*

nbarzegar65@ymail.com

عباس معمارزاده [3]

 

 

تاریخ دریافت:3/5/92

تاریخ پذیرش: 18/10/92

 

چکیده

زمینه و هدف: بخش های اقتصادی در فرآیند ارایه خدمات علاوه بر ستانده­های مطلوب، ستانده­های نامطلوب نیز ایجــاد می­کنند. بخش­های اقتصادی با مصرف عمده­ سوخت­های فسیلی، نقش اساسی در انتشار آلاینده‌های زیست­محیطی دارند. با توجه به این که تهـران بزرگ ترین استان صنعتی کشور می باشد انتظار می رود این بخش­ها هزینه های اجتماعی عظیمی را برای آن ایجاد کنند. در این مطالعه اقدام به برآورد قیمت‌های سایه‌ای آلاینده‌های زیست محیطی  ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلیدر بخش های اقتصادی استان تهران شده است.

روش بررسی: روش بررسی در این مطالعه استفاده از جدول داده – ستانده و به کارگیری ضرایب EPA می­باشد.

یافته­ها: نتایج حاکی از آن است که بخش های اقتصادی شامل بخش­های حمل و نقل با ایجاد هزینه اجتماعیبه میزان2354888506291 ریال، خدمات 88533443280 ریال، کشاورزی 74716821840 ریال و صنایع 7269567240 ریال به ترتیب رتبه­های اول تا چهارم را در ایجاد هزینه­های اجتماعی استان تهران به خود اختصاص داده اند.

بحث و نتیجه­گیری: با توجه به حرکت جهانی به سمت توسعه پایدار، توجه به تخریب­های زیست محیطی ناشی از بخش های مختلف اقتصادی امری ضروری محسوب می­شود. در این مقاله به منظور نشان دادن ضرورت برنامه­ریزی و تدوین راهبرد­ها اقدام به برآورد هزینه اجتماعی آلاینده­های زیست­محیطی ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی در بخش­های اقتصادی استان تهران شـده است. نتایج نشــان می­دهد که بیش ترین هزینه اجتماعی کل آلاینده­های مورد بررسی در این مطالعه ناشی از مصرف نفت گاز به قیمت 796 ریال به ازای هر لیتر مصرف  در بخش حمل و نقل  و کم ترین آن ناشی از مصرف نفت سفید به قیمت 196ریال به ازای هر لیتر مصرف می­باشد.

 

کلمات کلیدی: ضرایبEPA ، هزینه‌های خارجی، آلاینده­های زیست­محیطی، سوخت‌های فسیلی.

طبقه بندیJEL: Q52, Q53, H23, R48.

 

 

مقدمه


انرژی از جمله کالاهایی است که در هر دو مرحله تولید و مصرف همراه با پیامدهای خارجی است و باید در هر دو مرحله یک سیستم کنترل و نظارت برای آن تعبیه شود. در این میان، دو بخش حمل و نقل و صنایع عمده­ترین تقاضاکنندگان انرژی به ویژه فرآورده­های نفتی در جهان محسوب می­شوند. در واقع گسترش این دو بخش همانند یک شمشیر دو لبه عمل می­نماید که از یک سوی نیازاساسی توسعه و افزایش رشد اقتصادی در کشورها بوده و از سوی دیگر با انتشارحداقل 75% از آلاینده ها به محیط زیست و افزایش تقاضای انرژی، باعث زیان­های اجتماعی می­گردد. براساس آمارآژانس جهانی انرژی انتشار دی اکسیدکربن بارشد سریع­ تراز تقاضای انرژی با نرخ متوسط سالانه 8/1%درسه دهه آینده ادامه خواهدیافت (1).

آلودگی عبارت است از جریان ورود پسماندها و مواد زاید ناشی از فعالیت­های اقتصادی به محیط­زیست. در واقع آلودگی ناشی از فرآیند تولید و مصرف است که در تبدیل عوامل تولید به محصول ایجاد می­شود. آلودگی همچنین شامل تولید صدا یا نور به شکلی که آثار منفی بر رفاه انسان بگذارد، نیز می­باشد. آلودگی را می­توان به طور کلی به دو گروه آلودگی جریانی و آلودگی انباره‌ای تقسیم نمود. آلودگی جریان مانند آلودگی صوتی، زمانی رخ می­دهد که زیان­های ایجاد شده مربوط به مقدار انتشار مواد آلاینده باشد به صورتی که چنانچه جریان آلودگی قطع شود، هزینه‌های ناشی از آن به طور آنی به صفر می­رسد. خسارت مربوط به این نوع آلودگی در هر لحظه از زمان بستگی به نرخ انتشار آلاینده دارد. آلودگی انباره، زیان­های ایجاد شده از انباشت مواد آلاینده در محیط زیست در هر لحظه از زمان است. زیان های ناشی از نرخ انباشت آلاینده‌ها در محیط زیست بیش از مقدار جریان آن ها می باشد (5-2).

هرگاه یک واحد اقتصادی در فرآیند فعالیت خود، تولید و مصرف گروه دیگری را متاثر سازد، پدیده­ هزینه­های خارجی رخ داده است. با توجه به این موضوع که آلاینده­های زیست­محیطی به عنوان یک هزینه خارجی در تابع تولید و یا تابع مطلوبیت سایر افراد تاثیر منفی دارد، لذا به عنوان پیامد خارجی منفی معرفی می­شود(6). از مهم ترین آلاینده­های زیست­محیطی می­توان به گازهای گلخانه­ای اشاره کرد که سبب بروز پدیده تغییرات آب و هوایی و گرمایش جهانی شده ­است. گازهای گلخانه­ای که ناشی از احتراق سوخت­های فسیلی می­باشد، شامل دی اکسید کربن ()، متان ()، اکسید دی نیتروژن ()، ازن تروپوسفری () و کلروفلروکربن ها () می­باشد. دیگر گازهای آلاینده ناشی از سوخت­های فسیلی اکسیدهای گوگرد ()، اکسیدهای نیتروژن ()، مونوکسید کربن ()، ذرات معلق در هوا () و هیدروکربن­ها () است.

در این زمینه،  پیگو Pigo)) اولین کسی است که در سال 1920 به طور سیستماتیک به تحلیل اقتصادی آلاینده‌های زیست محیطی پرداخته است و چنین تحلیلی توسط وی با گسترش مفهوم «آثار جانبی فعالیت­های اقتصادی» به دست آمده است. طی دهه 1950 نظریه اثرات جانبی تولید بسط و گسترش یافت و در دهه 1960 توجه زیادی به اقتصاد آلودگی شد (2).  مطالعه بولدینگ (Boulding) در سال 1966 نشان داد که آلاینده­های زیست­محیطی مشکلات محلی و منطقه­ای نیستند، بلکه جزء لاینفک فعالیت­های اقتصادی می‌باشند که با افزایش سطح فعالیت­ها مقدار آن ها نیز افزایش می­یابد (7).  ((Heller & Starrett هلر و استارت در سال 1976 پیامد خارجی منفی را به عنوان یک کالای عمومی بد معرفی کردند (8). در مطالعات دیگری (Mendelsohn et al) مندلسون و همکاران در سال 1998، (Nordhaus& Boyer) بویر و نوردهاوس در سال 2000 و(  Tol) تول در سال 2002 به برآورد اثرات تغییر شرایط جوی در مناطق مختلف جهان که بر اثر انتشار گازهای گلخــانه­ای به وجــود آمـده است، پرداختند ( 11-9). 

در سال 2008 (Tol) تول، به منظور برآورد هزینه­های ناشی اثرات منفی گازهای گلخانه­ای و آلاینده­های زیست محیطی با جمع آوری 56 مطالعه و 211 برآورد از هزینه نهایی تخریب محیط زیست ناشی از انتشار یک تن دی‌اکسید کربن  نشان دادکه هزینه های برآورد شده بین 5/1 تا 2400 دلار به ازای هر تن دی اکسید کربن منتشر شده در نوسان بوده است (12).از مطالعات داخلی می­توان به مطالعه حمید علوی لواسانی اشاره کرد، در این مطالعه به محاسبه میزان هزینه خسارت اجتماعی بر سلامت، ناشی ازانتشارآلاینده های هوا در اثر اتلاف بنزین به علت عدم ارایه تسهیلات مناسب پارکینگ پرداخته شده است (1). درمطالعه دیگر میرحسین موسوی و همکاران قیمت سایه­ای ناشی از مصرف هر لیتر بنزین ونفت گاز در بخش حمل و نقل را محاسبه کرده­اند (2). در جدول 1 میزان انتشار گازهای آلاینده از بخش­های مصرف کننده انرژی کشور و سهم هریک از بخش­های مذکور در انتشار این گازها در سال 1390 نشان داده شده است(13).

 

همچنان که در جدول (1) ملاحظه می­شود، بخش حمل و5 نقل با انتشار2/47% از کل انتشار، 1/97%، 7/79 % و 3/78% ، دارای بیش ترین سهم در انتشار انواع گازها در بین بخش­های مختلف مصرف کننده انرژی می­باشد. لازم به ذکراست که بخش های نیروگاهی و حمل و نقل بیشترین میزان انتشار و بخش های نیروگاهی وخانگی، تجاری و عمومی بیش ترین میزان انتشاررادراین سال به خوداختصاص داده اند. به طور کلی تقریبا در سال 1390، 559 میلیون تن گاز آلاینده و گلخـانه­ای از مصرف انرژی در کشـور تولید شـده است که 8/96% و 2/3% سایر گازهای آلاینده بوده است. مشخص است که سهم از کل آلاینده­های تولیـد شـده بسیار بیش تر است (13).

نتایج بررسی میزان انتشار آلاینده­ها بر حسب انواع سوخت مصرفی، حاکی از آن است که بنزین، نفت گاز و نفت کوره بخش عمده­ای از انتشار آلاینده­ها را به خود اختصــاص می دهند به طوری که تولید 3/95%، 46%، 16% از احتراق بنزین، 8/76% و 1/43% از احتراق نفت گاز و 8/57% از احتراق نفت کوره بوده است. در جدول 2 میزان انتشار آلاینده­ها از احتراق سوخت­های فسیلی و سهم سوخت­های فسیلی در انتشار گازهای آلاینده برای سال 1390 مشخص شده است.

 

انتشارآلاینده­هاعلاوه بر مسایل و مشکلات زیست محیطی منطقه­ای وجهانی از قبیل بارش باران های اسیدی و انباشت گازهای گلخانه­ای و تغییرآب وهوای جهان، موجب آسیب­های سلامتی می­شوند. برآوردهای سازمان جهانی بهداشت نشان می دهند سالانه حدود 800 هزار مرگ زودرس ناشی از بیماری­های مرتبط باآلودگی هوا درجهان اتفاق می افتد (14). در واقع آلودگی هوای شهرها بیش ترین سهم خسارت­های زیست محیطی مربوط به آثارآلودگی برسلامت انسان است. در بین شهرهای کشور، کلان شهر تهران آلوده­ترین شهر معرفی شده است. استان تهران حدود یک ششم یا به عبارتی 16% از جمعیت ایران را در خود جای داده است که  این خود منجر به گسترش و شدت فشارهای وارد شده به محیط­زیست و در نتیجه باعث بروز انواع آلودگی­های زیست محیطی و تخریب منابع شده است.

مقایسه میزان آلاینده­های استان تهران بااستانداردهای جهانی حاکی ازآن است که آلودگی هوا مهم ترین مشکل زیست محیطی استان تهران می­باشد. علی­رغم تلاش­های فراوان برای جایگزین کردن سایر حامل­های انرژی مانند،، اتانول و سایر سوخت­های زیستی همچنان سهم فرآورده های نفتی بالا است. به عنوان مثال سهم بنزین، نفت گاز و سوخت های جایگزین در کل مصرف انرژی در بخش حمل و نقل به ترتیب 58%، 38% و 4% بوده است (15). تهران که در حال حاضر به عنوان یکی از آلوده ترین شهر های جهان معرفی شده است، دارای بالاترین سهم از نظر فعالیت­های آموزشی، اداری، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. بنابراین برآورد قیمت­های سایه­ای یا هزینه نهایی کنترل آلاینده های زیست محیطی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در بخش­های اقتصادی در این استان به منظور برنامه­ریزی، تدوین راهبردها و توصیه­های سیاستی از اهمیت بالایی برخوردار است.

بدین ترتیب هدف این مطالعه به دست آوردن هزینه­های خارجی ناشی از مصرف فرآورده­های نفتی (بنزین، نفت گاز، نفت کوره، نفت سفید و سایر فرآورده­های نفتی) صرفا در فعالیت­های اقتصادی استان تهران می­باشد. لازم است اشاره شود هرچند، سهم نیروگاه ها به ویژه درسالهای اخیر در ایجاد آلایندگی در کشور رو به افزایش بوده، به طوری که بخش قابل توجهی از انتشار آلاینده ها را بخود تخصیص داده است، اما متاسفانه به علت محدودیت در دسترسی به اطلاعات، لاجرم میزان آلاینده زایی این بخش در این مطالعه محاسبه نگردیده و تنها چهاربخش اصلی و مولد اقتصاد(صنایع، حمل ونقل، کشاورزی و خدمات) به قصورت زیر بخشی مورد توجه قرار گرفته اند.

 

روش­ بررسی

هزینه­های ناشی از انتشار آلاینده های زیست محیطی، هزینه­های خارجی هستند که از طریق اثرات مخربی که این آلاینده­ها بر محصولات کشاورزی، اکوسیستم ها و سلامت انسان دارند، ایجاد می­شوند. جهت محاسبه هزینه­های تخریب محیط­زیست و از آن جایی که این هزینه­ها دارای ارزش بازاری نیستند، نیاز به کمی­سازی و یا درونی­سازی اثرات آلاینده­ها بر محیط­های اثرپذیر داریم. مهم­ترین روش­های محاسبه این هزینه­ها عبارتند از (16):

  • روش هزینه فرصت
  • روش واکنش – دز
  • روش مخارج پیشگیری یا رفتار تعدیلی
  • روش هزینه سفر
  • روش قیمت گذاری هدانیک
  • روش ارزش­گذاری مشروط
 
 
 
 
 

 

روش هزینه فرصت منافع حاصل از فعالیت‌هایی را که موجب تخریب محیط زیست می­شود، مورد محاسبه قرار می­دهد. لذا در سیاست گذاری بر پایه این روش، نتایج ناگوار نادیده گرفته می­شود و تنها سود اقتصادی ناشی از اجرای پروژه ها ملاک قرار می گیرد. در روش واکنش- دز به هزینه جانشین سازی یا مرمت یک دارایی زیان دیده از آلودگی توجه می­شود. در روش مخارج پیشگیری برای جبران صدمات ناشی از آلاینده­های زیست محیطی، بنگاه ها یا افراد اقداماتی انجام می­دهند که می تواند مبنای برآورد ارزش اقتصادی پیامدهای خارجی قرار گیرد. در روش هزینه سفر فرض بر این است که هزینه­های سفر برای بازدید از یک منطقه، گویای ارزش اقتصادی آن منطقه است. بنابراین با تغییر تابع تقاضا می­توان از تغییر ایجاد شده در مقدار مازاد مصرف کننده برای ارزیابی منافع افزایشی استفاده کرد (17).

در روش قیمت گذاری هدانیک با همسنگ سازی همه عوامل موثر غیر زیست محیطی به مقایسه ارزش املاک در نقاط مختلف پرداختــه می­شود. بنابرایــن با افــزایش کیفیت محیط زیست، ارزش دارایی افزایش می یابد و از این طــریق می توان قیمت ضمنی محیط زیست استخراج گردد. روش ارزش گذاری مشروط مبتنی بر کشف ترجیحات افراد است. در این روش با مطالعات میدانی از طریق مراجعه به افراد، از آن ها خواسته می­شود که ترجیحات خود را در مورد کالاهای زیست محیطی بیان کنند. این روش در مقایسه با سایر روش­ها صریح تر و قابل فهم­تر است و حتی می­تواند برای ارزیابی منافعی که افراد شخصاً مورد استفاده قرار نداده اند نیز به کار گرفته شود(17).

هزینه­های خارجی همه ساله در ترازنامه انرژی کشور بر اساس مطالعه­ بانک جهانی و بررسی­های سازمان حفاظت محیط­زیست ایران، گزارش می­شود، در این مطالعه نیز از آن ها استفاده شده است(18). در جدول 3 هزینه متوسط و هزینه کل هر یک از آلاینده­های ایجاد شده از مصرف سوخت­های فسیلی گزارش شده است. انتشار گاز آلاینده  به ازای هر تن، در مقایسه با سایر آلاینده­ها کم ترین هزینه را ایجاد می­کند، ولی با توجه به این که 97% آﻻینده های ایجاد شده مربوط به این گاز گلخانه­ای است، قسمت عمده­ هزینه­های خارجی (2/44%) را به خود اختصاص داده است. مجموع هزینه­های خارجی گازهای آلاینده در سال 1390 حدود 99 هزارمیلیاردریال (براساس قیمت های ثابت سال 1381) برآورد شده است.

 

 

 

جدول 3 - هزینه­های خارجی آلاینده­های ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی در سال1390

هزینه / گاز آلاینده

NOX

SO2

CO2

CO

CH

SPM

هزینه متوسط به قیمت ثابت سال 1381 (هزار ریال بر تن)

4800

14.600

80

1500

1680

34400

هزینه کل به قیمت ثابت سال 1381 (میلیارد ریال)

8850

20817

43761

12051

90

13521

  منبع: ترازنامه انرژی1390

 

 


از آن جایی که هدف این مطالعه به دست آوردن هزینه­های خارجی ناشی از مصرف فرآورده­های نفتی (بنزین، نفت گاز،  نفت سفید و نفت کوره) در فعالیت­های اقتصادی استان تهران می­باشد، لازم است میزان مصرف هر یک از بخش­های اقتصادی از فرآورده­های نفتی در اختیار باشد. با توجه به عدم انتشار این اطلاعات به صورت زیر بخشی توسط سازمان های ذیربط، آمار مورد نظر  با استفاده از آخرین جدول داده- ستانده کشور که در سال 1383 منتشر شده در کنار استفاده از تراز نامه انرژی سال1390 استخراج می­شود. اشاره می­گردد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، جدول داده – ستانده را در سال 1378 تهیه نموده و بر اساس اطلاعات سالیانه و جدید تغییراتی را در آن اعمال می نماید که در این تحقیق از آخرین جدول منتشر شده توسط بانک مرکزی در سال 1383 استفاده شده است. نحوه استفاده از جدول داده – ستانده و استخراج اطلاعات مورد نیاز در مطالعه حاضر به شرح زیر می باشد:

اول: بخش های اقتصادی این جدول 56 بخشی، به علت فقدان آمارهای مربوط به آلاینده­های زیست­محیطی، ادغام گردیده و به یک جدول 26 بخشی تبدیل شده که در جدول 4 ارایه گردیده است. با توجه به این که اطلاعات جداول داده – ستانده مبتنی برمیزان مبادلات و ارزش مصرفی (برحسب واحد پولی) هریک از بخش های اقتصادی با یکــدیگـر و از جملـه با فرآورده های نفتی می باشد، لذا در گام نخست برای استخراج میزان مصرف هر یک از فعالیت ها از سوخت های فسیلی، سهم هر یک از زیربخش­های صنعت،کشاورزی، حمل و نقل وخدمات از مبادلات سوخت­های فسیلی، محاسبه می­گردد. در این احتساب به دلیل آن که میزان ارزش مصرفی یک بخش از بخشی دیگر، بر ارزش مصرفی کلیه بخش ها از بخش منظور تقسیم می گردد آنچه حاصل می شود سهم مصرفی و عاری از قیمت آن بخش  از بخش موردنظر می باشد.

دوم: ازحاصل ضرب سهم بخش­های مختلف در میزان مصرف انرژی در چهار بخش اصلی استان تهران که به تفکیک در ترازنامه انرژی لحاظ شده است، میزان مصرف انرژی در هر یک از زیر بخش­ها بر حسب واحد لیتر محاسبه می­شود.

سوم: در نهایت با توجه به ضرایب انتشار آلاینده­های مختلف که در سایت EPA موجود است و هزینه خارجی ایجاد شده توسط هر آلاینده که در جدول 3 آورده شده است، هزینه خارجی ایجاد شده  ناشی از مصرف فرآورده­های نفتی (بنزین، نفت گاز،  نفت کوره و سایر فرآورده­های نفتی) در فعالیت­های اقتصادی استان تهران محاسبه می­ گـردد. اشـاره می گردد، منظور از ضرایب انتشار عبارت از میزان آلودگی است که در اثر مصرف مقدار معینی از هریک از فرآورده های نفتی و گازی ایجاد می شود(18).

1-      یافته­ ها

در این بخش محاسبات محققان ارایه می­شود. در ابتدا 26 بخش­ اقتصادی مورد بررسی در این مطالعه پس از ادغام جدول داده- ستانده 56 بخشی، در جدول 4 مشخص شده است.

 

 

جدول4- اسامی 26 بخش اقتصادی ادغام شده از جدول داده- ستانده سال 1383

بخش

بخش­های اقتصادی جدول داده- ستانده پس از ادغام

بخش

بخش­های اقتصادی جدول داده- ستانده پس از ادغام

1

زراعت وباغداری

14

ساخت محصولات فلزی فابریکی بجز محصولات و تجهیزات

2

دامداری، مرغداری و پرورش کرم ابریشم و زنبورعسل وشکار

15

ماشین آلات

3

معادن

16

ساخت ماشین آلات و دستگاه های برقی طبقه بندی نشده

4

ساخت محصولات غذائی و انواع آشامیدنیها

17

ساخت رادیو و تلویزیون و دستگاه ها و وسائل ارتباطی

5

ساخت محصولات از توتون و تنباکو

18

ساخت ابزار پزشکی، ابزار اپتیکی و ابزار دقیق و انواع ساعت

6

منسوجات و پوشاک

19

ساخت وسائل نقلیه موتوری، تریلر و نیم تریلر

7

دباغی وپرداخت چرم و سایر محصولات چرمی

20

ساخت سایر تجهیزات حمل و نقل

8

ساخت چوب و محصولات چوبی

21

ساخت مبلمان، مصنوعات طبقه بندی نشده و بازیافت

9

کاغذ و محصولات کاغذی و انتشار

22

راه آهن

10

سایر محصولات شیمیایی

23

حمل و نقل جاده ای

11

ساخت محصولات ازلاستیک و پلاستیک

24

حمل ونقل آبی

12

ساخت سایر محصولات کانی غیرفلزی

25

حمل و نقل هوائی

13

ساخت فلزات اساسی

26

متفرقه(خدمات)

  منبع: جدول داده – ستانده 1383

 

 

آمارهای مصرف انرژی دراستان تهران برای چهار بخش اصلی (صنعت،کشاورزی، حمل و نقل وخدمات) از ترازنامه انرژی سال 1390 استخراج شده است. نکته حایزاهمیت این است که، با توجه به آن که در ترازنامه انرژی کل مصرف انرژی ارایه شده در بخش حمل و نقل شامل مصرف خانوار و بخش تولیدی می­باشد، به منظور برآوردی دقیق­تر، میزان مصرف بنزین خانوار که درجدول داده- ستانده سال 1383 در بخش تقاضای نهایی آورده شده، به صورت سهمی از کل مصرف در بخش حمل ونقل کسر شده است، این عمل باعث می­شود تا تنها بخشی از انرژی مصرفی در بخش تولیدی و به تبع آن هزینه اجتماعی ایجاد شده، تنهادربخش­هایی که درجهت خدمت رسانی یا افزایش توان تولید استان می باشند، محاسبه شوند و بخشی از هزینه اجتماعی که ناشی از مصرف انرژی توسط خانوارها برای تفریح و امور غیر کاری ایجاد می­شود در بخش حمل و نقل محاسبه نگردد. آمار مربوط به میزان مصرف سوخت های فسیلی توسط بخش های اقتصادی که طی مراحل یاد شده با استفاده از جدول داده –  ستانده و تراز نامه انرژی بر حسب واحد لیتر، به دست آمده، در جدول 5 نمایش داده شده است.

 

 

 

جدول 5 - میزان مصرف سوخت­های فسیلی توسط بخش­های اقتصادی استان تهران در سال 1390 (بر حسب لیتر)

بنزین

نفت سفید

نفت گاز

نفت کوره

کد بخش

0

2004807/82

78748746/94

1055000

1

0

463192/17

57007253/06

0

2

4745551/49

54762/53

11856119/55

1861269/44

3

7057409/14

550689/81

41741777/82

10583477/7

4

53127/44

115/56

38288/07

26320/27

5

746560/65

44364/42

1868441/24

1128580/29

6

246649/29

22189/23

130536/58

10427/80

7

398922/62

16743/82

542900/94

1140358/45

8

1019466/07

21270/12

860489/82

632021/60

9

1907332/81

162425/56

5515982/31

9133022/54

10

575789/87

9271/05

1144037/05

677700/51

11

6805337/04

213085/60

14665738/03

88924857/75

12

1431499/43

23364/58

3017632/45

1754464/09

13

1086090/26

37462/29

1946332/71

91368/49

14

1396944/32

19923/12

1906862/49

1174263/67

15

870468/55

14549/64

1654637/46

140514/30

16

146906/12

1395/97

82320/71

0

17

273323/42

13627/78

226838/70

53153/13

18

3703480/32

28671/58

3041164/81

249410/35

19

1140908/06

13781/26

920165/80

1052267/51

20

431933/03

26305/97

541733/39

47522/05

21

1758723/23

0

74202148/3

0

22

2791783604

0

1759893560

0

23

0

0

0

0

24

133631592/4

0

32293291/79

0

25

15171000

104957000

201418000

28355000

26

                     منبع: محاسبات محقق مستخرج از جدول داده – ستانده 1383و تراز نامه انرژی 1390

 

 

با جمع­آوری ضرایب انتشار آلاینده­ها ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی به تفکیک چهار بخش اصلی اقتصاد  از EPA و محاسبه حاصل ضرب ضرایب انتشار یادشده در هزینه متوسط هر یک از آلاینده­ها (ارایه شده در جدول 5)، هزینه خارجی ناشی از هر لیتر مصرف سوخت­های فسیلی به تفکیک چهار بخش اصلی اقتصاد به قیمت­های ثابت سال 1381 مطابق با جدول 6، استخراج شده است.

 

 

جدول 6- هزینه خارجی آلاینده­های ناشی از مصرف هر لیتر سوخت­های فسیلی در چهار بخش اقتصادی در سال1390

(به قیمت ثابت سال 1381)

بخش­های اقتصاد

سوخت فسیلی /  گاز آلاینده

NOX

CO2

SPM

بخش صنعت

بنزین

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000135/0

002323/0

0000013/0

هزینه خارجی (ریال)

8/64

8/185

7/44

نفت سفید

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000005/0

002415/0

0

هزینه خارجی (ریال)

4/2

2/193

0

نفت گاز

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

000005/0

002648/0

0000015/0

هزینه خارجی (ریال)

24

8/211

6/51

نفت کوره

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

00001/0

002978/0

000001/0

هزینه خارجی (ریال)

48

2/238

4/34

بخش کشاورزی

بنزین

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000135/0

002323/0

0000013/0

هزینه خارجی (ریال)

8/64

8/185

7/44

نفت سفید

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000005/0

002415/0

0

هزینه خارجی (ریال)

4/2

2/193

0

نفت گاز

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

000016/0

002648/0

000007/0

هزینه خارجی (ریال)

8/76

8/211

8/240

نفت کوره

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

00001/0

002978/0

000001/0

هزینه خارجی (ریال)

48

2/238

4/34

بخش حمل و نقل

بنزین

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

002323/0

0000013/0

0000135/0

هزینه خارجی (ریال)

8/185

7/44

8/64

نفت سفید

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0

0

0

هزینه خارجی (ریال)

0

0

0

نفت گاز

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

002648/0

0000132/0

000027/0

هزینه خارجی (ریال)

8/211

454

6/129

نفت کوره

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

002978/0

000001/0

00001/0

هزینه خارجی (ریال)

2/238

4/34

48

بخش خدمات

بنزین

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000135/0

002323/0

0000013/0

هزینه خارجی (ریال)

8/64

8/185

7/44

نفت سفید

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

0000005/0

002415/0

0

هزینه خارجی (ریال)

4/2

2/193

0

نفت گاز

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

000005/0

002648/0

000001/0

هزینه خارجی (ریال)

24

8/211

4/34

نفت کوره

ضریب انتشار (تن بر لیتر)

00001/0

002978/0

000001/0

هزینه خارجی (ریال)

48

2/238

4/34

            منبع: محاسبات محقق مستخرج از ضرایب انتشار EPAو ارقام جدول 3

 

 

قیمت سایه­ای یا هزینه نهایی خارجی سوخت­های فسیلی در هر یک از بخش­های اقتصادی از مجموع هزینه­های خارجی آلاینده­های ایجاد شده در آن بخش (جدول 7)، حاصل می­شود.

 

 

 

جدول 7- قیمت سایه­اییا هزینه نهایی خارجی هر لیتر سوخت فسیلی در بخش­های اقتصادی در سال 1390

(به قیمت ثابت سال 1381)

سوخت فسیلی /  بخش اقتصادی

صنعت

کشاورزی

حمل و نقل

خدمات

بنزین

295

295

295

295

نفت سفید

196

196

0

196

نفت گاز

288

530

796

270

نفت کوره

321

321

321

321

       منبع: محاسبات محقق مستخرج از جدول 6

 

 

همان طور که در جدول 7 مشاهده می­شود،  قیمت سایه­ای بنزین و نفت کوره در تمامی بخش­ها یکسان است، اما قیمت سایه­ای نفت سفید و نفت گاز متفاوت می­باشد. حداکثر قیمت سایه­ای نفت گاز مربوط به بخش حمل و نقل (796ریال به ازای هر لیتر مصرف) و حداقل قیمت آن مربوط به بخش خدمات (270ریال به ازای هرلیتر مصرف) می­باشد. توجه به این نکته الزامی است که هزینه محاسبه شده تقریبی از قیمت سایه یا هزینه نهایی خارجی است. به کارگیری کلمه تقریبی به دلیل استفاده از هزینه متوسط آﻻینده های زیست محیطی به جای هزینه نهایی می باشد. 

پس از به دست آوردن قیمت سایه­ای هر لیتر از سوخت­های فسیلی، این قیمت را در میزان مصرف هر یک از بخش ها بر حسب لیتر (ارقام جدول 5)، ضرب نموده و قیمت سایه­ای یا هزینه اجتماعی ایجاد شده توسط هر یک از بخش های اقتصادی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در استان تهران محاسبه می­شود. این محاسبات در جدول 8 گزارش شده است.

 

 

 

 

 

جدول 8 - هزینه نهایی خارجی هر لیتر سوخت فسیلی در بخش­های اقتصادی استان تهران در سال 1390

(بر حسب ریال سال 1381)

بنزین

نفت سفید

نفت گاز

نفت کوره

کد بخش

0

392140411

41692736579

338275200

1

0

90600389

30181920061

0

2

1401646088

10711551

3407923005

596797435

3

2084476364

109475328

11998256616

3393486290

4

15691721

22605

11005526

8439333

5

220504154

8677681

537064753

361867987

6

72850335

4340215

37521436

3343570

7

117825788

3275092

156051446

365644536

8

301109499

4160437

247339195

202651408

9

563349819

31770441

1585513955

2928412348

10

170065299

1813419

328842010

217297892

11

2010024349

41679544

4215519739

28512866389

12

422807673

4570113

867388274

562551368

13

320787620

7327626

559453875

29296393

14

412394722

3896964

548108555

376515904

15

257101593

2845911

475608992

45054506

16

43390193

273054

23662266

0

17

80728806

2665594

65202519

17043021

18

1093859949

5608162

874152414

79970935

19

336978606

2695616

264492459

337399055

20

127575742

5145448

155715848

15237471

21

519456493

0

59029293012

0

22

824581205380

0

1400030524781

0

23

0

0

0

0

24

39469427138

0

31258599487

0

25

4480906560

20529589200

54431200320

9091747200

26

879104163891

21263284800

1642983097120

47483898240

جمع کل

        منبع: محاسبات محقق

 

 

نتایج حاکی از آن است که بیش ترین هزینه اجتماعی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در استان تهران، به ترتیب به نفت گاز، بنزین، نفت کوره و نفت سفید اختصاص دارد. با مقایسه نتایج آماری جدول 8، مشخص می­شود که بیش ترین هزینه اجتماعی ناشی از مصرف نفت گاز مختص بخش حمل ونقل جاده­ای می­باشد. در مورد با هزینه اجتماعی ناشی از مصرف بنزین، بخش­های حمل و نقل جاده­ای، هوایی، خدمات، محصولات غذایی و ساخت محصولات کانی به ترتیب رتبه های اول تا پنجم را دارا می­باشند. به همین صورت در مورد نفت کوره، محصولات کانی غیر فلزی، خدمات، محصولات غذایی و ساخت انواع محصولات شیمیایی مراتب اول تا چهارم و در نهایت، در هزینه­های اجتماعی ناشی از مصرف نفت سفید، بخش­های خدمات، زراعت و باغ داری، محصولات غــذایی و مرغ داری و پرورش کرم ابریشم رتبه های اول تا چهارم را به خود اختصاص داده­اند. در جدول 9 هزینه اجتماعی چهار بخش اصلی اقتصاد در استان تهران ارایه شده است.

 

 

جدول 9- هزینه اجتماعی چهار بخش اصلی اقتصاد (ریال)

بخش­های اقتصادی / سوخت­های فسیلی

بنزین

نفت سفید

نفت گاز

نفت کوره

جمع کل

صنعت

0

482740800

10+ E 19/7

338275200

7269567240

کشاورزی

10053168320

250954800

10+ E 64/2

38053875840

74716821840

حمل و نقل

864570089011

0

12+ E 49/1

0

2354888506291

خدمات

4480906560

20529589200

10+ E 44/5

9091747200

88533443280

منبع: محاسبات محقق مستخرج از ارقام جدول 8

 

 

نکته­ حایز اهمیت در جدول 9، این است که در بین چهار بخش اصلی اقتصاد، بخش حمل ونقل در استان تهران ضمن این که مسبب اصلی ایجاد آلودگی در این استان می­باشد، بیش ترین هزینه اجتماعی را نیز ایجاد نموده و پس از آن بخش­های خدمات، کشاورزی و صنعت به ترتیب بیش ترین هزینه اجتماعی را تولید کرده­اند. بخش حمل و نقل به عنوان عمده­ترین مصرف کننده فرآورده­های نفتی در انتشار گازهای گلخانه­ای و آلاینده نقش اساسی دارد، توجه به بخش حمل و نقل و انرژی مصرفی در این بخش، به عنوان آلاینده ­ترین بخشی که بیش ترین هزینه اجتماعی را نیز در استان تهران ایجاد می­کند، امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.

 

بحث و نتیجه­گیری

با توجه به تمایل حرکت جهانی به سمت توسعه پایدار، توجه به تخریب های زیست محیطی ناشی از بخش های مختلف اقتصادی امری ضروری محسوب می­شود. برای این هدف در این پژوهش به منظور  برنامه ریزی، تدوین راهبرد­ها و توصیه­های سیاستی اقدام به برآورد هزینه نهایی اجتماعی آلاینده­های زیست محیطی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در بخش­های اقتصادی استان تهران شده است. پس از جمع آوری آمار و اطلاعات مورد نیاز برای برآورد هزینه اجتماعی با استفاده از جدول داده- ستانده و ضرایب EPA  این هزینه برای بخش­های تولید کننده استان تهران محاسبه گردید.

نتایج نشان می­دهد که بیش ترین هزینه اجتماعی کل آلاینده­های مورد بررسی در این مطالعه ناشی از مصرف نفت گاز به قیمت 796 ریال به ازای هر لیتر مصرف  در بخش حمل و نقل  و کم ترین هزینه اجتماعی ناشی از مصرف نفت سفید به قیمت 196ریال به ازای هر لیتر مصرف می­باشد که در هر چهار بخش اصلی یکسان است.همین طور نتایج بیانگر آن است که که بخش­های حمل و نقل، خدمات، کشاورزی و صنایع به ترتیب بیش ترین هزینه اجتماعی را در استان تهران ایجاد می­کنند. در بین این بخش ها بخش حمل و نقل جاده ای و نیز ساخت و تولید محصولات کانی و مواد غذایی از لحاظ آلاینده زایی و ایجاد هزینه اجتماعی بیش تر جلوه می نمایند. بنابراین  بر اساس نظریه (Pigo) پیگو مبنی بر این که آلوده­گر باید هزینه­های آلاینده­های خود را بپردازد، پیشنهاد می­شود خسارات اخذ شده از آلوده­گر بر اساس قیمت­های سایه ای برآورد شده در این تحقیق باشد تا خسارت با زیان وارد شده تطابق داشته باشد. همچنین پیشنهاد می­گردد با توجه به امکان رتبه بندی بخش های اقتصادی از لحاظ ایجاد هزینه اجتماعی با استفاده از ارقام جدول 8 سیاست­هایی در نظر گرفته شود تا بخش هایی که هزینه اجتماعی بیش تری تولید می کنند در فواصل هر چه دورتری از مناطق مسکونی بنا شده و در صورت امکان نوع سوخت غالب مصرفی خود را تغییر دهند. یاد آور می شود در این تحقیق هزینه اجتماعی تنها سه نوع آلاینده زیست­محیطی ناشی از مصرف سوخت­های فسیلی به علت محدودیت در انتشار آمار، در بخش­های اقتصادی استان تهران برآورد شد، پیشنهاد می­شود به منظور قابلیت مقایسه­ای داشتن قیمت­های سایه­ای آلاینده ها با همدیگر، تحقیقی صورت پذیرد تا دیگر آلاینده­های زیست محیطی نیز در محاسبه قیمت سایه­ای در نظر گرفته شوند.

منابع

  1. علوی لواسانی، حمید، (1385). «محاسبه میزان خسارت اجتماعی بر روی سلامت ناشی از انتشار آلاینده های هوا در اثر اتلاف بنزین به علت عدم ارایه تسهیلات مناسب پارکینگ"، موسسه مطالعات زیست ­محیطی، دومین همایش آلودگی هوا و اثرات آن بر  سلامت، تهران- ایران.
  2. موسوی، میرحسین. خاکساری، علی. محمودزاده، محمود. رضایی ارجرودی، عبدالرضا (1390). «برآورد قیمت سایه ای آلاینده های زیست محیطی ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در بخش حمل و نقل»، مهندسی عمران شریف، دوره 2-27 ، شماره 3، صص91-83.
    1. Fisher, A., (1981), “Resource and Environmental Economics”, Cambridge University Press, Cambridge, UK.
    2. Fisher, A, Peterson, F., (1976), “The Environment in Economics: A Survey”, Journal of Economic Literature.
    3. Hartwick, J., Olewiler, N., (1986), “The Economics of Natural Resource Use”, Harper and Row, New York.
    4. پژویان، جمشید. رشتی، امین(1380). «مالیات های سبز با تاکید بر مصرف بنزین»،  فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، دوره1 ، شماره 7، صص 15-44.
      1. Boulding, K., (1966), “The Economics of the Toming Spaceship Earth”, Environmental Quality in a Growing Economy, John Hopkins Press, Baltimore, pp.3-14
      2. Heller, P., Starett, D., (1976), “On the Nature of Externality”, Theory and Measurement of Economic Externalities, S.A.Y. Lin, Academic Press, pp.9-22.
      3. Mendelsohn, R.O., W. Morrison, M.E. Schlesinger, and Andronova, N.G. (2000), “Country specific Market Impacts of Climate Change”, Climatic Change, 45, 553-569.
      4. Nordhaus, W., Boyer J., (2000), “Warming the World: Economic Models of Global Warming”, the MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London, England.
      5. Tol, R., (2002), “Estimates of the Damage Costs of Climate Change Part 1: Benchmark Estimates”, Environmental and Resource Economics, Vol. 21, pp.47-73.
      6. Tol, R., (2008), “The Social Cost of Carbon: Trends, Outliers and Catastrophes”, Economics: The Open-Access, Open-Assessment E-Journal Vol. 2, pp.2008-25.
      7. ترازنامه انرژی سال 1390 کشور (1391)، موسسه مطالعات بین المللی انرژی وزارت نفت، گروه مدیریت انرژی.
        1. Cohen, A J, et al. (2005), “the Global Burden of DiseaseDue to Outdoor Air Pollution” Journal ofToxicology and Environmental Health, Part A, 681-7.
        2. International Fuel Quality Center (IFQC), (2006), “Global Renewable Fuels Outlook to 2010” Hart Energy Publishing.
        3. 16.    Maibach, M., Schreyer, C., Sutter, D., van Essen H.P., Boon, B.H., Smokers, R., Schroten, A., Doll, C., Pawlowska, B. and Bak, M. (2008), “Internalization Measures and Policies for All external Cost of Transport”, (IMPACT (
        4. ترنر، آرک. پیرس. دی، باتمن. ای، اقتصاد محیط زیست، ترجمه: دهقانیان، سیاوش و همکاران (1374)، چاپ اول، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
          1. U.S. Environmental Protection Agency, (2007), “Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks: 1990-2005”. Website:http://www.epa.gov/climatechange/emissions/usinventoryreport.html

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



[1]- استادیارگروه علوم اقتصادی، دانشگاه الزهرا.

[2]- دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، دانشگاه الزهرا*(مسئول مکاتبات)

[3]- دانشجوی دکتری، رشته اقتصاد نفت و گاز، دانشگاه علامه طباطبایی

 

  1. Krauss, M., Wilcke, W. and Zech, W.2000.Availability of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and polychlorinated biphenyls (PCBs) to earthworms in urban soils. Environmental Science and Technology,Vol.34,pp.4335-4340
  2. Grathwohl, P., 1998. Diffusion in Natural Porous Media: Contaminant Transport, Sorption /Desorption and Dissolution Kinetics, Boston/Dordrecht/London: Kluwer Academic Publishers.
  3. Kalbe,U.,Berger,W.,Eckardt ,J. and Simon ,F.,2008.Evaluation of leaching and extraction procedures for soil and waste",Waste management,Vol.28,pp.1027-1038
  4. Oleszczuk,P. and Baran ,S.,2005.Leaching of Individual PAHs in Soil Varies with the Amounts of Sewage Sludge Applied and Total Organic Carbon Content. Polish Journal of Environmental Studies,Vol.14,pp.491-500
  5. Baran S., Oleszczuk P. and Baranowska E., 2003.Degradation of soil environment in post flooding area. Content of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and striating herbicide. Journal of Environmental Science and Health Part B-Pesticides Food Contaminants and Agricultural Wastes, Vol.38, pp.783-796.
  6. Zanst, K., 2008.Comparison of Leaching Tests for PAHs Contaminated Soils. MSc Thesis, Center for Applied Geosciences, University of Tubingen, Germany.
  7. Grathwohl, P. & Van der Sloot, H., 2007. Groundwater risk assessment at contaminated sites (GRACOS):  test methods and modeling approaches. In Quevauviller, P. (ed.): Groundwater Science and Policy, pp. 291–315. RSC Publishing, Cambridge, UK.
  8. Grathwohl, P. & Susset, B., 2009.Comparison of percolation to batch and sequential leaching tests: Theory and data. Waste Management, Vol .29, pp.2681–2688.
  9. Enell, A., Reichenberg, F., Warfvinge, P.  & Ewald, G., 2004.A column method for determination of leaching of polycycling aromatic hydrocarbons from aged contaminated soil. Chemosphere, Vol. 54, pp.707–715.
  10. Kan, A., Hunter, G., Chen, W., Ward, C. & Tomson, M. (1998) Irreversible sorption of neutral hydrocarbons to sediments:  experimental observations and model predictions.  Environmental Science and Technology, Vol. 32, pp.892–902.
  11. DIN."CEN/TS 14405, 2004. Characteristics of waste –leaching behavior tests-Up –flow percolation tests (under specified conditions), Brussels: European Committee for Standardization.
  12. US EPA, 1986.Method 8310,Polynuclear aromatic hydrocarbons,United States Environmental Protection Agency.
  13. Enell, A., Reichenberg, F., Warfvinge, p. And Ewald, G., 2004. A column method for determination of leaching of polycycling aromatic hydrocarbons from aged contaminated soil.Chemosphere, Vol. 54, pp.707-715.
  14. Grathwhol, P.and Susset, B., 2009.Comparison of percolation to batch and sequential leaching tests: Theory and data", Waste Management, Vol.29, pp.2681-2688.
  15. Zhang, Y., Zhu, S., Xiao, R., Wang, J. and Li, F., 2008.Vertical transport of polycyclic aromatic hydrocarbons in different particle-size fraction of sandy soils", Environmental Geology, Vol.53, pp.1165-1172.
  16. Roskam, G.D.and Comans, R.N., 2009.Availability and leaching of polycyclic aromatic hydrocarbons: controlling processes and comparision testing methos.Waste Management, Vol. 29, pp.136-142.