برنامه ریزی محیط زیست در مقیاس لندسکیپ محلی (مطالعه موردی: دهستان فردو)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 - دانش آموخته کارشناسی ارشد برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران*(مسئول مکاتبات)

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران

3 دانشیار گروه برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران

چکیده

زمینه و هدف: توجه به برنامه­ریزی­های محیط­زیستی هنگامی ضرورت پیدا می­کند که تراکم رشد در برخی نقاط در پهنه سرزمین ملی سبب ساز بروز ناتعادلی­ها گردیده و دو نتیجه سوء اساسی، یکی سیل مهاجرت­های بی­رویه جمعیت شهری و روستایی از سایر نقاط کشور به سمت مرکز رشد و دیگری عقب ماندگی نقاط دیگر کشور را منجر شده است. هدف از این تحقیق انجام برنامه ریزی محیط­زیستی در مقیاس لندسکیپ محلی و ارایه برنامه توسعه کالبدی- فضایی برای توسعه و ارتقاء کیفیت زندگی مادی و معنوی مــردم دهستان فردو می باشد.
روش بررسی: در این تحقیق برنامه­ریزی محیط­زیستی برای دهستان فردو با استفاده از روش فرآیند برنامه­ریزی و بهره­گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی صورت پذیرفت. این فرآیند در طی سه مرحله شناخت دهستان، تجزیه و تحلیل رابطه متقابل عناصر طبیعی و انسان­ساخت و مرحله ترکیب شامل (ترسیم چشم انداز، اهداف کلی و عملیاتی و ارایه راه­حل­های توسعه) انجام گرد.
یافته­ها:برای هر یک از سه محیط طبیعی، اقتصادی- اجتماعی و انسان­ساخت دهستان فردو راه­حل­هایی چون محدودیت رشد توسعه برخی کاربری­ها، توسعه امکانات دسترسی و ایجاد امکانات رفاهی و … بیان گردید و طرح ها و برنامه  توسعه کالبدی- فضایی برای توسعه این دهستان در قالب نقشه ارایه شد.
بحث و نتیجه­گیری: به منظور توسعه هماهنگ و موزون مناطق در پهنه کشور، روش فرآیند برنامه ریزی برای ارایه راه­­حل­های توسعه و طرح­ها و برنامه­های کالبدی فضایی روشی موثر و کاراست. همچنین استفاده از ابزار GIS در مراحل مختلف تحقیق موجب دقت بالاتر در نتایج و نقشه­های حاصل می شود. از اصول و مبانی نظری و عملی این تحقیق می توان در برنامه ریزی­های محیط زیستی و منطقه­ای متناسب با توان اکولوژیک منطقه در جهت هدایت تغییرات و تحولات منطقه متناسب با قابلیت­ها و تنگناهای محیط زیست طبیعی و انسانی در سایر مناطق استفاده نمود.
 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره شانزدهم، شماره چهار، زمستان 93

 

برنامه ریزی محیط زیست در مقیاس لندسکیپ محلی

 (مطالعه موردی: دهستان فردو)

 

نگار طیب زاده مقدم [1] *

negarepm1390@gmail.com

لیلا روزبهانی[2]

شهرزاد فریادی [3]

 

تاریخ دریافت: 6/10/92

تاریخ پذیرش: 25/2/93

 

چکیده

زمینه و هدف: توجه به برنامه­ریزی­های محیط­زیستی هنگامی ضرورت پیدا می­کند که تراکم رشد در برخی نقاط در پهنه سرزمین ملی سبب ساز بروز ناتعادلی­ها گردیده و دو نتیجه سوء اساسی، یکی سیل مهاجرت­های بی­رویه جمعیت شهری و روستایی از سایر نقاط کشور به سمت مرکز رشد و دیگری عقب ماندگی نقاط دیگر کشور را منجر شده است. هدف از این تحقیق انجام برنامه ریزی محیط­زیستی در مقیاس لندسکیپ محلی و ارایه برنامه توسعه کالبدی- فضایی برای توسعه و ارتقاء کیفیت زندگی مادی و معنوی مــردم دهستان فردو می باشد.

روش بررسی: در این تحقیق برنامه­ریزی محیط­زیستی برای دهستان فردو با استفاده از روش فرآیند برنامه­ریزی و بهره­گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی صورت پذیرفت. این فرآیند در طی سه مرحله شناخت دهستان، تجزیه و تحلیل رابطه متقابل عناصر طبیعی و انسان­ساخت و مرحله ترکیب شامل (ترسیم چشم انداز، اهداف کلی و عملیاتی و ارایه راه­حل­های توسعه) انجام گرد.

یافته­ها:برای هر یک از سه محیط طبیعی، اقتصادی- اجتماعی و انسان­ساخت دهستان فردو راه­حل­هایی چون محدودیت رشد توسعه برخی کاربری­ها، توسعه امکانات دسترسی و ایجاد امکانات رفاهی و … بیان گردید و طرح ها و برنامه  توسعه کالبدی- فضایی برای توسعه این دهستان در قالب نقشه ارایه شد.

بحث و نتیجه­گیری: به منظور توسعه هماهنگ و موزون مناطق در پهنه کشور، روش فرآیند برنامه ریزی برای ارایه راه­­حل­های توسعه و طرح­ها و برنامه­های کالبدی فضایی روشی موثر و کاراست. همچنین استفاده از ابزار GIS در مراحل مختلف تحقیق موجب دقت بالاتر در نتایج و نقشه­های حاصل می شود. از اصول و مبانی نظری و عملی این تحقیق می توان در برنامه ریزی­های محیط زیستی و منطقه­ای متناسب با توان اکولوژیک منطقه در جهت هدایت تغییرات و تحولات منطقه متناسب با قابلیت­ها و تنگناهای محیط زیست طبیعی و انسانی در سایر مناطق استفاده نمود.

 

کلمات کلیدی: برنامه­ریزی محیط زیست، فرآیند برنامه ریزی، دهستان فردو.

 

مقدمه


برنامه ریزی فرآیندی برای تعیین اقدامات مناسب برای آینده به وسیله یک سری انتخاب­های منطقی است(1). برنامه ریزی محیط زیست به عنوان فرآیند تخصیص عملکردها به مکان و فضایی متناسب با آن ها تعریف می شود(2). محیط زیست طبیعی (محیط زیست فیــزیکی و بیولــوژیکی) و محیط زیست انسانی (محیط انسان­ساخت و محیط اقتصادی- اجتماعی) اجزای محیط زیست را تشکیل می دهند(3). این نوع برنامه ریزی به سوی طرح سیاست­ها و راهبردهای فضایی گرایش دارد(4).

 در سطح منطقه، ایجاد تعادل منطقی بین مردم، اشتغال و محیط زیست یکی از آرمان­های پسندیده است. ملزومات آمایشی و ضوابط فضایی برای شکل گیری متناسب و متجانس فعالیت­ها و تاسیسات اقتصادی- اجتماعی باید مراعات گردند تا تمام گستره­های زیستی جامعه از یکسانی رشد و همسانی ایفای نقش در عرصه اقتصاد ملی برخوردار باشند. سه پدیده (1- ناهماهنگی توسعه در مناطق 2- شهرنشینی شتابان و ناهماهنگی توسعه شهر و روستا 3- شکل­گیری کوژهای توسعه و مغاک­های عقب افتادگی در فضای ملی) که نتایج پیشرفت های شتابزده اقتصادی در جوامع ب