بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی در بخشی از منطقه حفاظت شده اشترانکوه، لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم محیط زیست . دانشکده انرژی و محیط زیست . علوم و تحقیقات تهران . تهران *(مسئول مکاتبات)

2 مربی گروه منابع طبیعی و محیط زیست . دانشگاه پیام نور ، تهران . لرستان

3 عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران, هرباریوم باغ گیاهشناسی شمال (نوشهر)

4 استادیار گروه جنگلداری ، دانشکده کشاورزی ، دانشگاه لرستان

5 استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

منطقه رویشی زاگرس در غرب ایران یکی از غنی ترین و ارزشمند ترین اکوسیستم های پیوسته رویشی ایران است به طوری که از نظر تنوع و ترکیب فلورستیک دارای اهمیت شایان توجهی می باشد و منطقه حفاظت شده اشترانکوه در استان لرستان نیز یکی از اکوسیستم های شاخص آن است. در این مطالعه معرفی فلور ، بررسی کورولوژیک و مطالعه ساختار رویشی عناصر گیاهی در بخشی از دامنه های زاگرس مرکزی در منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان مد نظر قرار گرفت . مطالعه حاضر از نخستین مطالعات فلورستیک از این دست در منطقه حفاظت شده اشترانکوه می باشد.
روش
این پژوهش در قسمت های غرب و جنوب غربی منطقه حفاظت شده اشترانکوه در وسعتی نزدیک به 50 هکتار ، در طبقه ارتفاعی 1800-1600 متر از سطح دریا انجام شد. کلیه گونه های گیاهی مشاهده شده در طول فصل بهار جمع آوری گردید. شناسایی گونه ها و پراکنش جغرافیایی و کورولوژی و طیف زیستی عناصر گیاهی بر مبنای تقسیم بندی نواحی جغرافیایی و مناطق فلورستیک زهری و فلورهای مربوطه و شکل زیستی عناصر گیاهی موجود با استفاده از روش طبقه بندی شکل های زیستی Raunkiaerتعیین شد .
بحث و نتیجه گیری
62 گونه از 24 تیره شناسایی شد . تیره های Asteraceae، Papilionaceae ، Poaceae ، Rosaceae، Lamiaceae ، Liliaceae ،Apiaceae  به ترتیب از مهم ترین تیره های موجود در منطقه می باشند همی کریپتوفیت ها (32%) و تروفیت ها (31%) شکل های زیستی غالب بودند که طیف زیستی رویشی منطقه را تشکیل می دهند . عناصر رویشی ایران تورانی(39%) ، ایران تورانی– مدیترانه ای(22%) و ایران تورانی– مدیترانه ای- اروپا سیبری (17%)از مهم ترین گروه های کورولوژیک موجود در منطقه می باشند. 10 گونه انحصاری سرزمین ایران هستند که 6/0 % از کل گونه های اندمیک فلور ایران را در بر می گیرند.      

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره هفدهم، شماره یک ،  بهار 94

 

بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی در بخشی از منطقه حفاظت شده اشترانکوه، لرستان

 

سارا عباسی[1]

sara_abasi2005@yahoo.com

مریم بهداروند[2]

حبیب زارع[3]

بابک پیله ور[4] 

سید محسن حسینی5

تاریخ دریافت:29/7/87

تاریخ پذیرش:22/12/87

 

چکیده

زمینه و هدف

منطقه رویشی زاگرس در غرب ایران یکی از غنی ترین و ارزشمند ترین اکوسیستم های پیوسته رویشی ایران است به طوری که از نظر تنوع و ترکیب فلورستیک دارای اهمیت شایان توجهی می باشد و منطقه حفاظت شده اشترانکوه در استان لرستان نیز یکی از اکوسیستم های شاخص آن است. در این مطالعه معرفی فلور ، بررسی کورولوژیک و مطالعه ساختار رویشی عناصر گیاهی در بخشی از دامنه های زاگرس مرکزی در منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان مد نظر قرار گرفت . مطالعه حاضر از نخستین مطالعات فلورستیک از این دست در منطقه حفاظت شده اشترانکوه می باشد.

روش

این پژوهش در قسمت های غرب و جنوب غربی منطقه حفاظت شده اشترانکوه در وسعتی نزدیک به 50 هکتار ، در طبقه ارتفاعی 1800-1600 متر از سطح دریا انجام شد. کلیه گونه های گیاهی مشاهده شده در طول فصل بهار جمع آوری گردید. شناسایی گونه ها و پراکنش جغرافیایی و کورولوژی و طیف زیستی عناصر گیاهی بر مبنای تقسیم بندی نواحی جغرافیایی و مناطق فلورستیک زهری و فلورهای مربوطه و شکل زیستی عناصر گیاهی موجود با استفاده از روش طبقه بندی شکل های زیستی Raunkiaerتعیین شد .

بحث و نتیجه گیری

62 گونه از 24 تیره شناسایی شد . تیره های Asteraceae، Papilionaceae ، Poaceae ، Rosaceae، Lamiaceae ، Liliaceae ،Apiaceae  به ترتیب از مهم ترین تیره های موجود در منطقه می باشند همی کریپتوفیت ها (32%) و تروفیت ها (31%) شکل های زیستی غالب بودند که طیف زیستی رویشی منطقه را تشکیل می دهند . عناصر رویشی ایران تورانی(39%) ، ایران تورانی– مدیترانه ای(22%) و ایران تورانی– مدیترانه ای- اروپا سیبری (17%)از مهم ترین گروه های کورولوژیک موجود در منطقه می باشند. 10 گونه انحصاری سرزمین ایران هستند که 6/0 % از کل گونه های اندمیک فلور ایران را در بر می گیرند.      

 

کلمات کلیدی : فلورستیک ، کورولوژی ، ساختار رویشی، منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان.

 

 

مقدمه


کشور ایران یکی از مراکز مهم تنوع گیاهی دنیای قدیم به حساب می آید. نزدیک به 22%  از 8000  گونه گیاهی فلور ایران، انحصاری است لذا مطالعه  هر چه دقیق تر پوشش گیاهی این پهنه ضروری به نظر می رسد (1). منطقه زاگرس از اکوسیستم های ارزشمند ایران محسوب می شود و از لحاظ غنای فلورستیک از مناطق مهم ایران می باشد. جنگل ها و پوشش گیاهی آن از نظر اکولوژیکی و حفظ ذخایر ژنتیکی دارای اهمیت بسیار زیادی هستند(2،3) توپوگرافی خاص کوه های منطقه باعث ایجاد اقلیم های خرد و شرایط خاکی بسیار متنوعی در این منطقه شده است که این تنوع شرایط محیطی ، تنوع زیستی بسیار غنی را در ناحیه رویشی زاگرس بوجود آورده است . منطقه حفاظت شده اشترانکوه در استان لرستان، هشتمین منطقه حفاظت شده ایران از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست (4) یکی از مناطق شاخص این اکوسیستم ارزشمند است که در حفظ تنوع زیستی گیاهی ، حفظ آب و خاک ، ایجاد چشم انداز زیبا و ایجاد پناهگاه مناسب و امن حیات وحش نقش بارزی بر عهده دارد.(4)

مطالعه منشآ جغرافیایی و بررسی فلورستیک رویش های هر منطقه یکی از مؤثرترین روش ها جهت شناخت ظرفیت ها و نیز مدیریت و حفاظت از ذخایر توارثی زیستمندان و تنوع زیستی موجود است و می تواند اطلاعات و نتایج بنیادی و ارزشمندی برای درک ویژگی های طبیعی در مدیریت منابع طبیعی به دست دهد و به ویژه در خصوص عرصه های حفاظت شده مفید واقع گردد (5و6) .  آگاهی از وضعیت پوشش گیاهی و ترکیب فلورستیک گیاهان موجود، وضعیت ساختاری گونه ها و شکل های زیستی و در نهایت نوع و چگونگی انتشار جغرافیایی آن ها در اکوسیستم ها، راهکار های عملی مفیدی در راستای مدیریت بهینه اکوسیستم های مشابه پیش روی قرار می دهد.(7)

از جمله مطالعات فلورستیکی انجام گرفته در استان لرستان می توان به ویسکرمی در منطقه کوه سفید لرستان (8) ، عصری و مهرنیا در منطقه حفاظت شده سفید کوه خرم آباد(9) ، و ابراری واجاری و ویسکرمی در منطقه هشتاد پهلو خرم آباد (لرستان) (10) اشاره نمود ؛از این رو اطلاعات حاصل از این مطالعه در نوع خود از معدود مطالعات انجام گرفته در منطقه می باشد زیرا بر اساس اطلاعات موجود و در دسترس کار عمده و دقیق و متمرکزی برای تشخیص ترکیب فلورستیک در منطقه اشترانکوه لرستان صورت نپذیرفته است و گونه های معرفی شده در برخی منابع بسیار کلی و در حد جنس شناسایی شده است(7). از اینرو با توجه به اهمیت ناحیه رویشی زاگرس ، در این مطالعه معرفی فلور، کورولوژی گونه ها و مطالعه ساختار رویشی عناصر گیاهی در بخشی از منطقه اشترانکوه لرستان در دامنه های زاگرس میانی مدنظر قرار گرفت.  با توجه به اهمیت موضوع، انجام چنین مطالعه ای ضروری به نظر می رسید. نتایج این پژوهش می تواند اطلاعات ارزشمندی در خصوص حفاظت از عناصر رویشی منطقه در اختیار قرار دهد و لزوم اهمیت مطالعات فلورستیک را در کل منطقه و انجام مطالعــات گسترده تر در کل این منطقه را مورد تاکید قرار دهد .

مواد و روش ها

منطقه مورد مطالعه :

تمامی پهنه منطقه حفاظت شده اشترانکوه که دربرگیرنده بخش هایی از کوهستان اشترانکوه و دیگر کوه ها در رشته جبال زاگرس می‌باشد، در  ﹶ28 °  49  الی  ﹶ58 ° 48 طول شرقی و ﹶ35 ° 33  الی ﹶ11 ° 33 عرض شمالی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد . وسعت منطقه تحت مدیریت اشترانکوه قریب به104355 هکتار می باشد . تغییرات ارتفاعی اراضی منطقه 4050 – 1300 متر از سطح دریا و ارتفاع متوسط 2365 متر از سطح دریا است . میانگین بارندگی سالانه 6/744 میلی متر است. دامنه تغییرات میانگین بارندگی سالانه بین 700 تا 850 میلی متر در تغییر است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه دارای دو بخش کاملاً مجزای تقریباً گرم (زیر سیطره جنگل های بلوط) و ناحیه سردسیری اطراف دریاچه گهر و قله سن‌ بران  در ارتفاعات بالای 3500 متر ز سطح دریا می‌باشد.

 

 

 

روش تحقیق

این پژوهش در بخش بسیار کوچکی از منطقه حفاظت شده اشترانکوه در قسمت هایی از غرب و جنوب غربی این منطقه در وسعتی نزدیک به 50 هکتار، در طبقه ارتفاعی 1800-1600 متر از سطح دریا انجام یافت. تنوع ساختار زمین شناختی منطقه و نیز تنوع رویشی ظاهری مشاهده شده تنها در یک محدوده کوچک که بیان کننده شرایط اکولوژیکی خاص این پهنه رویشی است، زمینه مطالعه را فراهم ساخت، بنابر این کلیه گونه های گیاهی در این قسمت از منطقه پس از انجام بررسی های میدانی و مشاهده ای در طول فصل بهار سال 1386 جمع آوری گردید.

نمونه ها بعد از آماده سازی در عرصه، پس از تهیه شدن به صورت نمونه های کامل، به هرباریوم باغ گیاه شناسی شمال(نوشهر) منتقل گردید . شناسایی گونه ها با استفاده از فلورهای ایرانیکا (11) ، شوروی (12) ؛، ترکیه (13) ، عراق (14) فلسطین (15) و فلور فارسی ایران (16و17 )صورت گرفت. پراکنش جغرافیایی و کورولوژی عناصر گیاهی بر مبنای تقسیم بندی نواحی جغرافیایی و مناطق فلورستیک زهری (18,15) و با استفاده از مجموعه 8 جلدی Conspectus Flora Orientalis (18,15) و فلورهای نامبرده شده تعیین گردید . شکل زیستی عناصر گیاهی موجود و نیز طیف زیستی منطقه ، با استفاده از روش طبقه بندی شکل های زیستی Raunkiaer (19) تعیین و نمودارهای مربوطه نیز ترسیم گردید .

نتایج

نتایج حاصل از نمونه برداری و جمع آوری گیاهان، شناسایی 62 گونه از 24 تیره گیاهی بود (جدول 1) .

 

 

 

 

 

 

 

جدول 1-  فهرست و مشخصات فلورستیک، کورولوژیک و اشکال زیستی عناصر گیاهی در منطقه مورد مطالعه

NO

Species

Family

L.Form

Chorotype

Endemism

 

 

Aceraceae

 

 

 

1

Acer monspessulanum spp. cinerascens

 

Ph

IT

 

 

 

Anacardiaceae

 

 

 

2

Pistacia atlantica

 

ph

IT-Med

 

 

 

Apiaceae

 

 

 

3

Eryngium billardieri

 

He

IT

 

4

Turgenia latifolia

 

Th

IT-Med-ES

 

5

Bunium luristanicum

 

He

IT

 

 

 

Asteraceae

 

 

 

6

Scariola orientalis  .

 

Ch

IT

 

7

Serratula cerinthifolia

 

He

IT-Med

 

8

Cardinia orientalis

 

He

IT-Med

 

9

Gundellia turnefortii

 

He

IT

 

10

Scorzonera caliculata

 

He

IT

 

11

Anthemis pseudocotula

 

He

IT-Med- SA

 

12

Crepis kotschyana

 

Th

IT-Med

 

13

Cardus arabicus

 

He

IT-SA

 

14

Picnomon acarna

 

Th

IT-Med

 

15

Zoegea leptaurea

 

Th

IT

 

 

 

Boraginaceae

 

 

 

16

Nonnea caspica (Willd.) G.Don.

 

Th

IT-E.S

 

 

 

Brasicaceae

 

 

 

17

Hesperis kurdica

 

He

IT-Med

 

18

Hesperis persica Boiss.

 

He

IT-Med

 

 

 

Caprifoliaceae

 

 

 

19

Lonicera nummulanfolic

 

Ph

IT-Med-ES

 

 

 

Caryphyllaceae

 

 

 

20

Silene lineata Boiss. & Buhse

 

Th

IT

 

 

 

Dipsacaceae

 

 

 

21

Pterocephallus plumosus

 

Th

Med

 

 

 

Euphorbiaceae

 

 

 

22

Euphorbia sororia

 

Th

IT

 

 

 

Fagaceae

 

 

 

23

Quercus brantii  var persica

 

Ph

IT-Med

 

 

 

Gentianaceae

 

 

 

24

Gentiana olivieri

 

He

IT-Med

 

25

Geranium molle

 

He

ES-Med

 

 

 

Iridaceae

 

 

 

26

Iris hymenospatha

 

Cr

IT-SA

 

 

 

Lamiaceae

 

 

 

27

Ziziphora capitata

 

Th

IT-Med

 

28

Ajuga chamaecistus ssp. Scoparic

 

Ch

Med

 

29

Teucrium polium

 

He

IT-Med

 

30

Phlomis olivierii

 

He

IT

 

31

Stachys lavandulifolia

 

He

IT-Med-ES

 

 

 

Liliaceae

 

 

 

32

Bellevalia glauca

 

Cr

IT

 

33

Allium monophyllum

 

Cr

IT

 

34

Allium  helicophyllum

 

Cr

IT-Med

 

35

Colchicum persicum

 

Cr

IT-Med-ES

 

 

 

Malvaceae

 

 

 

36

Alcea rosea

 

He

Med. & Widly. Cul.

 

 

 

Oleaceae

 

 

 

37

Fraxinus angustifolia Vahl.

 

Ph

IT-Med-ES

 

 

 

Papilionaceae

 

 

 

38

Astragalus ecbatanus

 

Ch

IT

 

39

Lathyrus sativus

 

Th

IT-Med-ES

 

40

Astragalus baba-alliar

 

Ch

IT

 

41

Cicer arietinum

 

Th

Widly. Cul.

 

42

Astragalus anacardium

 

Ch

IT

 

43

Glycirhiza glabra var glanduilefera

 

Th

IT

 

44

Vicia narbonensis

 

He

IT-Med-ES

 

45

Vicia villosa

 

He

IT-Med-ES

 

 

 

Poaceae

 

 

 

46

Bromus sericeus Drobov

 

Th

IT

 

47

Hordeum bulbosum

 

Cr

Poly.Reg

 

48

Bromus tomentellus

 

Th

IT-Med

 

49

Boissiera squarrosa

 

Th

IT

 

50

Heteranthelium  pilliferum

 

Th

IT

 

51

Poa timoleontis

 

Cr

Med.

 

52

Aegilops kotschyi

 

He

IT-SA

 

 

 

Podophyllaceae

 

 

 

53

Leontice leontopetalum

 

Cr

IT-Med-ES

 

 

 

Rosaceae

 

 

 

54

Cerasus microcarpa

 

Ph

IT-Med

 

55

Crataegus meyeri

 

Ph

IT-Med-ES

 

56

Sanguisorba minor

 

He

IT-Med-ES

 

57

Amygdalus scoparia

 

Ph

IT

 

58

Cerasus brachypetala Boiss.

 

Ph

IT

 

 

 

Rubiaceae

 

 

 

59

Callipeltis cucalaria

 

Th

IT

 

60

Galium kurdicum

 

Th

IT

 

 

 

Scrophulariaceae

 

 

 

61

Scrophularia umbrosa

 

Th

IT

 

 

 

Thymeliaceae

 

 

 

62

Daphne mucronata

 

Ph

IT

 

 

تیره های Asteraceae(10گونه)،Papilionaceae (8 گونه)،Poaceae (7گونه) ، Rosaceae(با 5 گونه)، Lamiaceae (با 5 گونه)، Liliaceae (با 4 گونه) ، Apiaceae ( با 3 گونه) به ترتیب از مهم ترین تیره های موجود در منطقه می باشند (نمودار 1) و تیره های Brasicaceae ، Rubiaceae وGentianaceaeهر کدام با 2 گونه در رتبه های بعدی از نظر اهمیت حضور قرار داشته  و14تیره نیز هر کدام با 1 گونه حضور کمرنگ خود را در عرصه نمایش دادند ( نمودار 1) .

 

 

 

 

 

 

نمودار 1 - نمایش تعداد گونه های موجود در هر تیره درمنطقه مورد مطالعه

 


همچنین تعداد 10 گونه یعنی 16 % آن ها انحصاری یا اندمیک سرزمین ایران و مناطق رویشی آن می باشند، از آن جایی که تعداد کل گونه های اندمیک ایران 1727گونه است (13) بنابر این عناصر انحصاری منطقه مورد مطالعه 6/0 % از کل گونه های اندمیک فلور ایران را در بر می گیرند. تیره Asteraceae  با میزان 30 % از کل گونه های اندمیک منطقه و تیره های Lamiaceae و Rubiaceae هر یک با 20 % از کل گونه های اندمیک منطقه از این نظر با اهمیت تر هستند .

نتایج حاصل از طبقه بندی شکل های زیستی بر اساس روش رانکایر نشان داد که عناصرگیاهی همی کریپتوفیت با 32 % ، تروفیت ها با 31% ، فانروفیت ها با 16 % ، کریپتوفیت ها با 13% و سرانجام کامئوفیت ها با 8 % طیف زیستی شکل های رویشی منطقه را در رابطه با ویژگی های اقلیمی تشکیل می دهند (نمودار2) .

 

 

 

 

 

نمودار 2- طیف زیستی عناصر گیاهی در منطقه مورد مطالعه(Hem. : همی کریپتوفیت ها/Hemicryptophytes،Cryکریپتوفیت ها)/(Cryptophytes)،Ph.:فانروفیت ها/Phanerophytes،Th.: تروفیت ها/TherophytesوCh.:کامئوفیت ها/Chameophytes).

 

 

 

به منظور بررسی کورولوژیک، عناصر گیاهی منطقه با استفاده از منابع موجود ، استخراج و به صورت فیتوکوریون های مجزا گروه بندی و مورد مقایسه گرفتند. بدین صورت که عناصر رویشی ایران – تورانی با تعداد 25 گونه(39%) ، ایران تورانی – مدیترانه ای با 14 گونه(22%) ، عناصر ایران ، تورانی – مدیترانه ای - اروپا سیبری با 11 گونه(17%) از مهم ترین گروه های کورولوژیک موجود در منطقه می باشند و سایر گونه ها مربوط به گونه های دارای کوروتیپ دو یا چند منطقه ای هستند که از نظر اهمیت حضور در مراتب بعدی قرار دارند(نمودار 3). در نمودار 4 درصد حضور هر یک از کوروتیپها یا به عبارتی طیف کورولوژیک گونه ها آورده شده است . (نمودار 4)

 

 

 

نمودار 3- وضعیت کورولوژیک عناصر گیاهی منطقه مورد مطالعه ( MED: مدیترانه ای، IT: ایران - تورانی، ES: اروپا-سیبری،S.A: صحاراعربی ، Widly. Cul.: به صورت گسترده کاشته شده . Poly.Reg: چند منطقه ای )

 

 

نمودار 4- نمایش حضور هر یک از کوروتیپ ها (علایم اختصاری همانند نمودار 3  است) .

 

 

 

 

بحث و نتیجه گیری

در طرح مدیریت منطقه حفاظت شده اشترانکوه فلور منطقه مورد مطالعه قرار گرفته است و در آن اقدام به معرفی گونه ها در حد نام و جنس گونه ها شده است (20) .  بر طبق آن در کل منطقه قریب 600 گونه از 74 تیره معرفی شده است (20) . همان طور که قبلاً نیز گفته شد، مطالعه حاضر از نخستین مطالعات فلورستیک از این دست در منطقه حفاظت شده اشترانکوه می باشد. شناسایی 62 گونه گیاهی از 25 خانواده در وسعت بسیار اندک ( تنها در وسعتی نزدیک به 50 هکتار ) از کل منطقه ی حفاظت شده اشترانکوه در مقایسه با آنچه در طرح مدیریت منطقه آمده و تنوع بالای فیزیوگرافی در منطقه  نشان دهنده ی غنای گونه ای نسبتا بالای منطقه می باشد. مشاهده این تعداد گونه اهمیت مطالعات دقیق تر و طولانی تر و جامع تر فلورستیکی را در منطقه مورد تاکید قرار می دهد. 10 گونه انحصاری که در جمع 62 گونه در این مطالعه مورد شناسایی قرار گرفته اند 6/0 % از کل گونه های اندمیک فلور ایران را شامل می شوند، بنابراین با توجه به وسعت نمونه برداری که در صد بسیار کمی از وسعت منطقه را تشکیل می دهد و نیز به علت تنوع ساختاری و فیزیوگرافی در منطقه می توان اذعان نمود که منطقه حفاظت شده اشترانکوه از جمله مناطق اکولوژیک خاص در دامنه های زاگرس مرکزی می باشد و به عنوان یکی از با اهمیت ترین مناطق به لحاظ حفاظت و حراست از گونه های گیاهی به ویژه گونه های اندمیک فلور ایران به شمار می رود بنابراین حفاظت از آن بیش از پیش مورد تایید قرار می گیرد . در رابطه با نتایج مربوط به مطالعه طیف زیستی گیاهی مشخص شد که همی کریپتوفیت ها با 33 % و تروفیت ها با 31 % شکل های زیستی غالب منطقه هستند و بالا بودن همی کریپتوفیت ها به دلیل سپری نمودن فصل سرما توسط جوانه های تجدید کننده حیات در این گونه از گیاهان در سطح خاک و در میان برفهای زمستانی است و نیزحضور غالب شکل های زیستی نامبرده شده نمایانگر ویژگیهای یک اقلیم نیمه خشک با زمستانهای سخت و برفی و تابستانهای خشک و کمبود میزان بارندگی است. طبق نظر آرچیبولد فراوانی همی کریپتوفیتها در یک منطقه نشانگر اقلیم سرد و کوهستانی در آن است (21). در تقسیم بندیهای اقلیمی رانکایر منطقه در اقلیم همی کریپتوفیتی مناطق معتدله قرار می گیرد. (22)

در مورد مطالعات کورولوژی در منطقه بر مبنای تقسیم بندی به روش زهری (18 ) فیتوکوریون ایران تورانی با 39 % حضور و پس از آن ایران تورانی – مدیترانه ای با 22 % و سپس ایران تورانی- مدیترانه ای-اروپا سیبری با 17 % بیشترین حضور را در منطقه دارند . با توجه به قرارگیری منطقه مورد مطالعه در دامنه های زاگرس میانی حضور گونه های ایران تورانی و ترکیب قوی آنها با گونه های ایران تورانی– مدیترانه ای قابل پیش بینی می باشد . در مطالعات انجام گرفته در سفیدکوه و هشتاد پهلوخرم آباد لرستان نیز حضور عناصر ایران تورانی با غالبیت بسیار بالا و پس از آن عناصر ایران تورانی مدیترانه ای و سپس ایران تورانی، اروپا- سیبری با درصد حضور کمتر مورد تایید قرار گرفته است(10و8)، ولی ترکیب نزدیک عناصر ایران تورانی با گونه های ایران تورانی – مدیترانه ای و اروپا سیبری در منطقه اشترانکوه می تواند نشان از ایجاد شرایط اکوتونی در این منطقه باشد که این امر با وجود محدودیت های رویشی فراوان درمنطقه به جهت شرایط متنوع فیزیوگرافی، بارندگی نسبتا محدود، تنوع ارتفاعی، عمق خاک، صخره ای بودن منطقه، وجود تپه ماهورها و ... می توانند حتی منجر به بالا رفتن غنای گونه ای  گیاهی شود .

در پایان این بررسی نشان داد که منطقه حفاظت شده اشترانکوه لرستان سیمای رویشی بسیار با ارزشی را از نظر ذخایر ژنتیکی زیستمندان به نمایش گذاشته است به همین جهت لازم است که حفاظت همه جانبه و اصولی بر مبنای اکولوژی گیاهی و جانوری در منطقه مد نظر قرار گیرد و از آن جهت که شناخت عناصر گیاهی موجود در یک منطقه به عنوان مطالعه ای زیربنایی برای سایر تحقیقات محسوب می شود و می تواند مبنای برنامه ریزی های مدیریتی قرار گیرد لزوم مطالعات جامع بر مبنای حمایت و حراست از این ذخایر ارزشمند را  در منطقه یادآور می شود .

منابع

  1. قهرمان ، ا و عطار، ف .1377؛تنوع زیستی گونه های گیاهی ایران . جلد اول ،انتشارات دانشگاه تهران.
  2. مخدوم، مجید .1376.آمایش سرزمین شش زیر حوزه جنگلی استان فارس رهنمودی برای برنامه ریزی استراتژیک زاگرس ، محیط شناسی، شماره 19، سال 23، تابستان .
  3. جزیره ای، محمد حسین و ابراهیمی رستاقی، مرتضی. 1382.جنگل شناسی زاگرس . انتشارات دانشگاه تهران . چاپ اول .  560 صفحه .
  4. بیات ،حمید رضا و مجنونیان ،هنریک . 1367. منطقه حفاظت شده اشترانکوه ،انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست ، چاپ اول . 170 صفحه .
  5. اکبری نیا، م، زارع، ح، حسینی،س، م، اجتهادی، ح، 1383، بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی اجتماعات توس در سنگده ساری، پژوهش و  سازندگی در منابع طبیعی، شماره 64، صفحات96- 84
  6. زارع، ح، 1381، بررسی اکولوژیک رویشگاه های توس در سنگده و دره لار، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده تربیت مدرس 1381، 250صفحه
  7. زهری، م. فری، و . پروبست، و . و تاختاجان ، آ . وایت، ف. لئونارد، ج. وندلبو، پ . هگی، آی، سی، فریتاگ، ه. کلین، ژ، ک . 1378 . جغرافیای گیاهی ایران. مجموعه مقالات کاربرد جغرافیای گیاهی در حفاظت . ترجمه : مجنونیان . ه . 222 صفحه .
  8. ویسکرمی، غ. 1379 . مطالعه فلورستیک منطقه کوه سفید لرستان .پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران
  9. عصری، ی و مهرنیا، م . 1380. بررسی جوامع گیاهی بخش مرکزی منطقه حفاظت شده سفید کوه. مجله منابع طبیعی ایران. جلد 54: ص 423-443 .
  10.  ابراری واجاری،ک و ویسکرمی،غ.1384. مطالعه فلورستیک منطقه هشتاد پهلو خرم آباد (لرستان). مجله پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی . شماره 67 : تابستان .
  11. Rechinger, K. H; (ed.)1963-1998. flora Iranica, No. 1-173.
  12. Komarov, V.L & Shishkin, B.K. (eds);1963-1974. Flora of the U.S.S.R.Vols, 1-24 (Translated by Landua,N, Lavoot,R. Blake, Z. & Behrman,L.) Keter and IPST Prees.
  13. Davis, PH., 1965-1988. Flora of Turkey and the East Aegean Islands Vol: 1-10. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  14. Townsend, C. C & Guest,E. (eds.). 1960-1985. flora of Iraq.
  15. Zohary, M. & Feindbrun_ Dothan, N. 1960 – 1986, Flora Palaestina, Vols. 1-4. The Academic Press.
  16. اسدی، م (سرویراستار)، 1367-1386 فلور ایران، شماره 55-1 ، انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور .
  17. مظفریان، و . 1375 . فرهنگ نامهای گیاهان ایران . لاتینی، انگلیسی، فارسی . انتشارات موسسه فرهنگ معاصر . 593 صفحه.
  18. Zohary, M. Heyn, C.C and Heller,D. 1980 -1993, Vols. 1-8. conspeetus flora orientalis an Annotated catalogue of the flora of the middle East,The Academy of Seiences and Humanities.
  19. Raunkiaer, C 1934.The Life froms of plant and statistical plant geography. Clarendon Press. Oxford.pp328
  20. درویش، م و شکویی،م.1384. گزارش تلفیق و تدوین برنامة مدیریت منطقة حفاظت­شدة اشترانکوه. مطالعات و تهیه طرح مدیریت منطقه حفاظت شده اشترانکوه . سازمان حفاظت محیط زیست. مهندسین مشاور تکم: شرکت مهندسین مشاور توسعه تکنولوژی کشاورزی مناسب. جلد پانزدهم.
  21. Archibold, O.W., (1996), Ecology of world vegetation, 1st.ed, Chapman and Hall, London, 510pp.
  22. اردکانی، م. ر.، 1385، اکولوژی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هفتم، 340ص.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Study on flora, vegetation structure and chorology of plants in some part of protected area of Oshtorankooh, Lorestan Province

 

Sara Abasi[5]

Habib Zare[6]

Seyed Mohsen Hosseini[7]

Babak Pilehvar[8]

 

 

Abstract

Plantation area of Zagros in west Iran is among the richest and most valuable interconnected ecosystems in Iran which contains enormous genetic and plant resources so that it is of significant importance in terms of diversity and combination of floristic. The Protection area of Oshtorankooh in Lorestan province is considered as one of the distinguished ecosystems of this area. For this reason, this study addresses the introduction of Floristics, and Chorologyinvestigation and examination of Vegetation Structure of the plants in a certain part of  central Zagros mountain slopes located at Oshtorankooh, Lorestan. The results of this study includes identification of 62 species related to 24 family within just area of 50 hectares located at 1600-1800 Meters altitude in Protection area of Oshtorankooh. Asteraceae, Papilionaceae, Poaceae, Rosaceae, Lamiaceae, Liliaceae and Apiaceae are the most important available families of this region and comprise70%of overall species. Hemicryptophytes(32%) and Therophytes (31%) are the dominant biological forms. Chorologic investigation of the species and extraction of Chorotypes showed that Irano-Turanian (39%), Irano-Turanian–Mediterranean(22%) and Irano-Turanian–Mediterranean–Siberian European (17%) growing elements are the most important available chorologic groups of this area and other plant combination is related to corotypes which are found in two or several regions and stand in the lower orders of importance. In addition, endemically, 10 species, namely 16% of them are special and endemic within territory of Iran which comprises 0.6 % of overall endemic species of Iran.

 

Key words :Floristic. Vegetation Structure. Chorology. Protection area of Oshtorankooh

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دانشجوی دکتری علوم محیط زیست . دانشکده انرژی و محیط زیست . علوم و تحقیقات تهران . تهران *(مسئول مکاتبات)

2- مربی گروه منابع طبیعی و محیط زیست . دانشگاه پیام نور ، تهران . لرستان

3- عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران, هرباریوم باغ گیاهشناسی شمال (نوشهر)

4- استادیار گروه جنگلداری ، دانشکده کشاورزی ، دانشگاه لرستان

5- استاد گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس

 

 

 

 

1- holder of master's degree in the field of Environmental Sciences, Islamic Azad University, Ahvaz Science and Research Branch

2- Scientific member of Agriculture and natural resource of research center of Mazandaran, Herbarium of Nowshahr botanical garden

3- Prof.  of natural resource faculty. Tarbiat Modares University.

4- Scientific member of department forestry,Faculty of Agriculture.University of lorestan.

  1. قهرمان ، ا و عطار، ف .1377؛تنوع زیستی گونه های گیاهی ایران . جلد اول ،انتشارات دانشگاه تهران.
  2. مخدوم، مجید .1376.آمایش سرزمین شش زیر حوزه جنگلی استان فارس رهنمودی برای برنامه ریزی استراتژیک زاگرس ، محیط شناسی، شماره 19، سال 23، تابستان .
  3. جزیره ای، محمد حسین و ابراهیمی رستاقی، مرتضی. 1382.جنگل شناسی زاگرس . انتشارات دانشگاه تهران . چاپ اول .  560 صفحه .
  4. بیات ،حمید رضا و مجنونیان ،هنریک . 1367. منطقه حفاظت شده اشترانکوه ،انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست ، چاپ اول . 170 صفحه .
  5. اکبری نیا، م، زارع، ح، حسینی،س، م، اجتهادی، ح، 1383، بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی اجتماعات توس در سنگده ساری، پژوهش و  سازندگی در منابع طبیعی، شماره 64، صفحات96- 84
  6. زارع، ح، 1381، بررسی اکولوژیک رویشگاه های توس در سنگده و دره لار، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده تربیت مدرس 1381، 250صفحه
  7. زهری، م. فری، و . پروبست، و . و تاختاجان ، آ . وایت، ف. لئونارد، ج. وندلبو، پ . هگی، آی، سی، فریتاگ، ه. کلین، ژ، ک . 1378 . جغرافیای گیاهی ایران. مجموعه مقالات کاربرد جغرافیای گیاهی در حفاظت . ترجمه : مجنونیان . ه . 222 صفحه .
  8. ویسکرمی، غ. 1379 . مطالعه فلورستیک منطقه کوه سفید لرستان .پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران
  9. عصری، ی و مهرنیا، م . 1380. بررسی جوامع گیاهی بخش مرکزی منطقه حفاظت شده سفید کوه. مجله منابع طبیعی ایران. جلد 54: ص 423-443 .
  10.  ابراری واجاری،ک و ویسکرمی،غ.1384. مطالعه فلورستیک منطقه هشتاد پهلو خرم آباد (لرستان). مجله پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی . شماره 67 : تابستان .
  11. Rechinger, K. H; (ed.)1963-1998. flora Iranica, No. 1-173.
  12. Komarov, V.L & Shishkin, B.K. (eds);1963-1974. Flora of the U.S.S.R.Vols, 1-24 (Translated by Landua,N, Lavoot,R. Blake, Z. & Behrman,L.) Keter and IPST Prees.
  13. Davis, PH., 1965-1988. Flora of Turkey and the East Aegean Islands Vol: 1-10. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  14. Townsend, C. C & Guest,E. (eds.). 1960-1985. flora of Iraq.
  15. Zohary, M. & Feindbrun_ Dothan, N. 1960 – 1986, Flora Palaestina, Vols. 1-4. The Academic Press.
  16. اسدی، م (سرویراستار)، 1367-1386 فلور ایران، شماره 55-1 ، انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور .
  17. مظفریان، و . 1375 . فرهنگ نامهای گیاهان ایران . لاتینی، انگلیسی، فارسی . انتشارات موسسه فرهنگ معاصر . 593 صفحه.
  18. Zohary, M. Heyn, C.C and Heller,D. 1980 -1993, Vols. 1-8. conspeetus flora orientalis an Annotated catalogue of the flora of the middle East,The Academy of Seiences and Humanities.
  19. Raunkiaer, C 1934.The Life froms of plant and statistical plant geography. Clarendon Press. Oxford.pp328
  20. درویش، م و شکویی،م.1384. گزارش تلفیق و تدوین برنامة مدیریت منطقة حفاظت­شدة اشترانکوه. مطالعات و تهیه طرح مدیریت منطقه حفاظت شده اشترانکوه . سازمان حفاظت محیط زیست. مهندسین مشاور تکم: شرکت مهندسین مشاور توسعه تکنولوژی کشاورزی مناسب. جلد پانزدهم.
  21. Archibold, O.W., (1996), Ecology of world vegetation, 1st.ed, Chapman and Hall, London, 510pp.
  22. اردکانی، م. ر.، 1385، اکولوژی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هفتم، 340ص.