تعیین ظرفیت برد زیستگاه ورژیم غذایی آهوی ایرانیGazella subgutturosa)) در پارک ملی سرخه حصارتهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم محیط زیست،دانشکده انرژی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات تهران، ایران.

2 استادیار گروه شیلات ومحیط زیست،دانشگاه منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

3 استاد یار گروه شیلات ومحیط زیست،دانشگاه منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

4 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم محیط زیست،دانشکده انرژی محیط زیست،دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات تهران، ایران.

چکیده

آهوی ایرانی یکی ازگونه های راسته زوج سمان در ایران، پستانداری گیاه خوار و نشخوارکننده است. آهو از مهم ترین علف خواران دشت های ایران است که امروزه فقط در مناطق حفاظت شده نظیر پارک ملی سرخه حصار یافت می شود. هدف از این پروژه تعیین ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه آهو و مقدار علوفه قابل دسترس در فصل بحرانی با استفاده از روش قطع و توزین می باشد.
روش کار: جهت تعیین محدوده زیستگاه ابتدا بازدید مقدماتی از منطقه صورت گرفت و مسیرهای پیمایش مشخص شد. طول کل مسیر بیمایش 44 کیلومتر بود. سپس این مسیرها به طور روزانه مورد بازدید قرار گرفته و نقاط حضور گونه با استفاده از GPS ثبت شد. گونه‌های گیاهی مورد تغذیه آهو در منطقه مورد مطالعه از طریق مشاهده مستقیم شناسایی و فهرست برداری شد. سپس وزن خشک و تراکم گونه‌های گیاهی چرا شده توسط آهو و بیوماس زیستگاه آهو تعیین و محاسبه شد. در مرحله بعد با تعیین واحدهای دامی و نیاز روزانه آهو به علوفه، ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه در دوره بحرانی از طریق میزان علوفه قابل دسترس زیستگاه  با روش  قطع و توزین همراه با مشاهده مستقیم اندازه گیری و محاسبه شد.
نتیجه گیری: در این پژوهش ظرفیت برد زیستگاه برای آهو در2 سناریو محاسبه شده است. در مجموع، ظرفیت برد آهو با رقیبان 56 راس و بدون رقیبان 107 راس به دست آمد. همچنین 15 گونه گیاهی از 8 تیره که توسط آهو و قوچ و میش مصرف می شوند شناسایی و مشخص شد که تیره چمن (Poaceae) با 8 گونه بیش ترین تنوع را در رژیم غذایی آهو دارد. 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره هفدهم، شماره یک ،  بهار 94

 

تعیین ظرفیت بردزیستگاه ورژیم غذایی آهوی ایرانیGazella subgutturosa)) در پارک ملی سرخه حصارتهران

 

المیرا کاظمی جهندیزی [1]

  Elmira.kj@gmail.com

محمد کابلی[2]

محمود کرمی[3]

محمود صوفی[4]

 

تاریخ دریافت:25/1/90

تاریخ پذیرش:17/5/90

 

چکیده

آهوی ایرانی یکی ازگونه های راسته زوج سمان در ایران، پستانداری گیاه خوار و نشخوارکننده است. آهو از مهم ترین علف خواران دشت های ایران است که امروزه فقط در مناطق حفاظت شده نظیر پارک ملی سرخه حصار یافت می شود. هدف از این پروژه تعیین ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه آهو و مقدار علوفه قابل دسترس در فصل بحرانی با استفاده از روش قطع و توزین می باشد.

روش کار: جهت تعیین محدوده زیستگاه ابتدا بازدید مقدماتی از منطقه صورت گرفت و مسیرهای پیمایش مشخص شد. طول کل مسیر بیمایش 44 کیلومتر بود. سپس این مسیرها به طور روزانه مورد بازدید قرار گرفته و نقاط حضور گونه با استفاده از GPS ثبت شد. گونه‌های گیاهی مورد تغذیه آهو در منطقه مورد مطالعه از طریق مشاهده مستقیم شناسایی و فهرست برداری شد. سپس وزن خشک و تراکم گونه‌های گیاهی چرا شده توسط آهو و بیوماس زیستگاه آهو تعیین و محاسبه شد. در مرحله بعد با تعیین واحدهای دامی و نیاز روزانه آهو به علوفه، ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه در دوره بحرانی از طریق میزان علوفه قابل دسترس زیستگاه  با روش  قطع و توزین همراه با مشاهده مستقیم اندازه گیری و محاسبه شد.

نتیجه گیری: در این پژوهش ظرفیت برد زیستگاه برای آهو در2 سناریو محاسبه شده است. در مجموع، ظرفیت برد آهو با رقیبان 56 راس و بدون رقیبان 107 راس به دست آمد. همچنین 15 گونه گیاهی از 8 تیره که توسط آهو و قوچ و میش مصرف می شوند شناسایی و مشخص شد که تیره چمن (Poaceae) با 8 گونه بیش ترین تنوع را در رژیم غذایی آهو دارد.

واژه های کلیدی: آهوی ایرانی، پارک ملی سرخه حصار، ظرفیت برد تغذیه ای.

 

مقدمه


پارک ملی سرخه حصار با  مساحت 9168 هکتار یکی از قدیمی ترین پارک های ایران است. منطقه‌ای تپه ماهوری و نیمه کوهستانی با اقلیم معتدل و نیمه خشک است. حداقل و حداکثر ارتفاع منطقه به ترتیب 1200 و 2800 متر است. حداقل و حداکثر دمای مطلق منطقه به ترتیب 30- و 40 درجه سلسیوس است و دامنه بارش سالانه آن از 200 تا 700 میلی متر تغییر می‌کند (1).

یکی از مهم ترین زیستگاه های آهو در گذشته در پارک ملی سرخه حصار، کفه قصر فیروز بوده‌است. براساس گزارشهای سرشماری‌های انجام یافته، تعداد آهو در این زیستگاه تا 150 راس تخمین زده شده بود. اما در سال های اخیرگسترش مناطق نظامی در این زیستگاه  باعث اشغال این زیستگاه و در نتیجه متواری شدن آهوها به تپه ماهورهای اطراف شده‌است. بررسی دفاتر گزارش روزانه نشان می‌دهد که بیش ترین دفعات مشاهده آهو در زیستگاه کفه قصر فیروزه صورت می گرفته است.  از سوی دیگر آمار ثبت شده در فصول مختلف نشان می‌دهد در گذشته جمعیت های آهوی پارک ملی سرخه حصار و پارک ملی کویر با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند، اما امروزه توسعه راه ها و مناطق انسان ساخت باعث قطع کامل این ارتباط شده‌است. چنین به نظر می‌رسد زیستگاه آهو به واسطه قرار گرفتن در مناطق دشتی و مسطح بیش تر از سایر زیستگاه های سم داران این منطقه تحت تاثیر فعالیت های انسانی قرار گرفته‌است وجمعیت آهو حدود 50 راس تخمین زده شده است(2).

لذا یکی از مهم ترین اقدامات مدیریتی برای زیستگاه هایی که یکپارچگی خود را از دست داده اند ولکه ای شده اند نظیر زیستگاه  آهوی ایرانی کاهش یا افزایش اندازه جمعیت  موثر، برآورد ظرفیت برد زیستگاه و در صورت نیاز افزودن به  جمعیت ها یا ایجاد جمعیت های جدید و مهیا کردن کریدورهای ارتباطی  بین آن ها می باشد. بنابراین  در این پژوهش ظرفیت برد زیستگاه آهو در فصل سخت سال( زمستان) اندازه گیری گردیدتا بین وسیله حداکثر تعداد آهوان وسایر علفخواران که این زیستگاه تواند حمایت کند بدون اینکه آسیبی به آن وارد گردد مشخص شود.

ظرفیت برد، مفاهیم بسیاری دارد و روش های متعددی برای برآورد آن ارایه شده است:

بدون شک هیچ مفهومی به اندازه ظرفیت برد در زمینه مدیریت حیات وحش مورد توجه نبوده است. ظرفیت برد یک واژه اندازه‌گیری است و از علوم مرتع داری به دانش مدیریت زیستگاه و حیات‌ وحش وارد شده است. در مدیریت حیات وحش ظرفیت برد بیش تــر بـرای علف خـوران  به کاربـرده می‌شود. ظرفیت برد اغلب برای مصرف زمستانه علوفه توسط سم داران برآورد می‌شود، زیرا علوفه درزمستان عامل محدود کننده می‌باشد (3).

در مفهوم بوم شناختی، ظرفیت برد با مطالعه پویائی جمعیت در ارتباط است. مفهوم ظرفیت برد، زیستگاه و جمعیت آن زیستگاه را در بعد زمان مورد بررسی قرار می دهد و یک پتانسیل پایه برای ارزیابی اثرات فراهم می‌کند. یکی از اهداف بنیادی مدیریت حیات وحش تعیین ظرفیت برد زیستگاه برای یک جمعیت از یک گونه است (4).

تجزیه و تحلیل ها نشان می دهد که کاربرد ظرفیت برد درمحیط های معین وقابل پیش بینی و همچنین محیط های با تغییرات اندک مفید است. درمحیط هایی که پویایی گیاه ـ علف خوار به سطوح تعادل نزدیک نمی‌شود،  ظرفیت برد بیش تر یک انتزاع ریاضی است،  تا اندازه گیری اندازه جمعیت پایدار بنابراین، پژوهشگر می تواند ظرفیت برد را دریک مقیاس زمانی دل خواه که پویـایی بالقــوه جمعیت هـا مــورد مطالعه قــرار می گیرد، محاسبه کند. درچنین شرایطی ظرفیت برد اندازه گیری  طولانی مدت تراکم متعادل نیست، بلکه تراکم بالقوه کوتـاه مـدت است که به عنوان تابعی از موجــودیت منابــع می باشد(5).

 

 

 

مواد و روش ها

پراکنش آهوی ایرانی در پارک ملی سرخه حصار با مشاهده مستقیم به وسیله دوربین دو چشمی، تلسکوپ و ثبت نقاط به وسیله یک دستگاه GPS تعیین شد. همچنین بر مبنای مشاهده مستقیم آهوها هنگام چرا و بررسی اثر چرا روی گونه‌های گیاهی فهرستی از گونه‌های مورد تغذیه آهو تهیه شد.. با توجه به عرض جغرافیایی، توپوگرافی و با استفاده از آمار «میانگین حداقل دمای ماهانه» در سال‌های مختلف، دوره بحرانی برای آهوی ایرانی، فصل سخت سال (زمستان) و طول دوره بحرانی 90 روز در نظر گرفته شد. در این مطالعه جهت تعیین ایستگاه‌های نمونه برداری ابتدا از نقشه زیستگاه های بالفعل و بالقوه آهو بهره گرفته و ضمن آن با پایش‌ مستمر از نمایه‌هایی مانند ردپا، سرگین، بخش‌های چرا شده گیاهان و مشاهده حضور گونه مورد نظر و با تلفیق این عوامل،  محدوده پراکنش آهو در فصل سخت سال تعیین شد و 6 زیستگاه برای آهو در نظر گرفته شد و این زیستگاه‌ها توسط GIS روی نقشه تیپ پوشش گیاهی تلفیق شد. (نقشه 1).

 نقشه پوشش گیاهی به 7 تیپ طبقه بندی شده است ولی از آنجا که یک تیپ پوشش (k4) به طور کامل توسط نظامیان اشغال شده و امکان حضور و مطالعه در مناطق نظامی وجود ندارد، کل مطالعات و محاسبات بر اساس 6 تیپ پوشش گیاهی صورت گرفت. همچنین تیپ پوشش (k7) به دلیل اشغال توسط دام‌های اهلی  و  ناامن شدن در حین نمونه برداری از پوشش گیاهی مورد تغذیه آهو از محاسبات ظرفیت برد حذف شدند. در نهایت 4 زیستگاه برای آهو در نظر گرفته شد (جدول 1). به دلیل عدم بارش برف سنگین در منطقه طی 10 سال اخیر و با اندازه‌گیری عمق برف در منطقه در طی این 90 روز فصل زمستان، متوسط عمق برف 10 سانتی متر محاسبه شد. به دلیل مختل نشدن عملکرد چرایی و تغذیه ایی علفخواران به ویژه آهو متوسط عمق برف از محاسبات ظرفیت بر حذف شد. پس از مشخص کردن رژیم غذایی آهو (جدول2) و تهیه فهرست گیاهان چرا شده آهو، قطر سرشاخه‌های چرا شده توسط یک دستگاه کولیس اندازه‌گیری شد. سپس میانگین قطر سرشاخه‌های چرا شده برای هر گونه محاسبه و ارتفاع سرشاخه‌های چرا شده از محل یقه گیاه چرا شده اندازه‌گیری شد و از هر گونه گیاهی مورد تغذیه آهو که در محدوده پراکنش آن چرا نشده بود،30 پایه در نظر گرفته و در قطر متوسط قطع و در کیسه‌های پلاستیکی جمع آوری شدند. نمونه‌های جمع آوری شد. در آزمایشگاه در دمای 68 درجه سلسیوس به مدت 48 ساعت در دستگاه آون خشک و وزن شدند. سپس برای هرگونه از پایه‌های مختلف میانگین وزن خشک محاسبه شد (نمودار 1).   

برای تعیین تراکم گونه‌های گیاهی علفی از پلات‌های 1متر مربعی و برای تعیین تراکم گونه های درختچه ای و بوته ای مصرف شده توسط آهو طی زمستان از روش تی مربع  (T-square sampling procedure) استفاده شد. عملیات میدانی سنجش تراکم در اواسط زمستان 1388 و ‌ابتدای بهار تا اوا‌سط اردیبهشت 1389 انجام و از روابط زیر استفاده شد (6):

 =          =

 

که در این رابطه  برآورد T مربع از تراکم جمعیت، n تعداد نمونه ها و  فاصله T مربع با نقطه تصادفی i است.

توانمندترین محاسبه کنندگان تراکم جمعیت از فرمول ذیل برای محاسبه و سنجش تراکم گونه ها استفاده می کنند که تلفیقی از فرمول و  است.

 =

 

برای تعیین تراکم گونه‌های علفی مورد تغذیه آهو از نقاط تصادفی استفاده شد که این نقاط محل پلات گذاری را مشخص می‌کرد و پلات‌های 1×1 متر به تعداد 80 پلات معادل 20 پلات در هر زیستگاه به کار برده شد و تراکم گونه‌های علفی در واحد سطح محاسبه شد. در این مرحله تراکم گونه‌های درختچه‌ای و بوته‌ای بدست آمده از روش تی مربع با تراکم‌های گونه‌های علفی بدست آمده از پلات گذاری جمع شده تا تراکم کل گونه‌های گیاهی مصرف شده توسط آهو به دست آید.  سپس با استفاده از مجموع وزن خشک و تراکم گونه‌های گیاهی مربوط به هر زیستگاه میزان تولید و سپس زیتوده آن زیستگاه به دست می‌آید، (از تقسیم وزن خشک بر تراکم، تولید هر ناحیه محاسبه می‌شود و زیتوده از حاصل ضرب تراکم در درصد استفاده علف خوار بدست می‌آید(7). در نهایت با در نظر گرفتن وزن متوسط، متابولیسم هر یک از گونه ها، ارتفاع سرشاخه خواری، سهم استفاده علف خوران در هر زیستگاه (نمودار 2)، لحاظ کردن واحد دامی و رتبه‌دهی به هر یک از علف خوران ظرفیت برد محاسبه شد (8).

 

نتایج

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که آهوی ایرانی بیش تر در قسمت های شمال شرقی و جنوب پارک ملی سرخه حصار پراکندگی دارد (نقشه1).


 

نقشه1- پراکنش آهو در پارک ملی سرخه حصار روی نقشه تیپ پوشش گیاهی

(نقاط هاشور خورده محدوده پراکنش آهورا نشان می دهدو منظور از (mantagheh)محدوده نظامی می باشد که به دلیل عدم اجازه ورود از محاسبات  ظرفیت بردحذف شد.

 


بنابرنقشه فوق محدوده پراکنش آهوی ایرانی دراین پارک بر روی 4 تیپ پوشش گیاهی که باحرف انگلیسی (k) مشخص شده، قرار گرفته است


 

 

جدول 1 - مساحت ودرصد دسترسی پذیری آهو در 4 زیستگاه انتخاب شده .

زیستگاه

مساحت (هکتار)

درصد دسترسی پذیری آهو

زیستگاه اولk3

1322.1

90%

زیستگاه دومk1

401.33

35%

زیستگاه سومk2

494.15

43%

زیستگاه چهارمk5

34.9432

21%

 

 

جدول2- گیاهان مورد تغذیه آهوورقیبان آن در طول دوره بحرانی.

نام علمی

گیاهان

آهو

قوچ و میش

خرگوش

Artemisia siberi

درمنه کوهی

+

+

+

Acantholyman sp.

کلاه میر حسن

+

+

+

Acanthophylom microcephalon

چوبک

+

+

+

Ajuga chamaecistis

لب دیسی بوته ای

+

+

+

Noea mucronata

 

+

+

+

Bromous tectourum

جارو علفی بامی

+

+

+

Stipa barbata

استپی ریشه دار

+

+

+

Poa bolboza

کمن پیازک دار

+

+

+

Teniaterum crimtum

گیسو چمن

+

+

+

Aegilops triuncialis

گندم نیای سه پایه

+

+

+

B. dantoniye

جارو علف هرز

+

+

+

Avena sp.

یولاف وحشی

+

+

+

Hordeum sp.

جو پیازدار

+

+

+

Atraphaxis sp.

کاروانکش

+

+

+

Astragalus sp.

گون

+

+

+


 


در مورد رژیم غذایی، در مجموع 15 گونه گیاهی از 14 جنس و 8 تیره شناسایی شد که توسط هر دو گونه گوسفند وحشی و آهو مصرف می‌شوند. از میان 8 خانواده شناسایی شده تیره چمن (Poaceae) با 8 گونه بیش ترین تنوع را در رژیم غذایی آهو دارد. خانواده‌های Compositae، Plumbaginaceae، Caryophyllaceae، Labiatae، Chenopodiaceae، Polygonaceae و Papilionaceae هر کدام با یک گونه تنوع یکسانی در رژیم غذایی دو گونه آهو و گوسفند وحشی دارند.

 


 

 

نمودار 1-  متوسط وزن خشک (بر حسب گرم) گونه‌های گیاهی مورد تغذیه آهو به تفکیک زیستگاهها

 

جدول 3-  اطلاعات مربوط   به سهم هر کدام ازعلف خواران از هر ناحیه.

 

زیستگاه ها

آهو

قوچ و میش

خرگوش

زیستگاه اول(k3)

50%

20%

30%

زیستگاه دوم(k1)

50%

30%

20%

زیستگاه سوم(k2)

50%

15%

35%

زیستگاه چهارم(k5)

60%

20%

20%

 

 

 

 

 

 


بیش ترین و کم ترین مقادیر تولید به ترتیب مربوط به زیستگاه 4 و 2 با تولید 193 و 4/12 کیلوگرم بر هکتار است. همچنین میزان تولید زیستگاه1 بیش از زیستگاه 3 است (جدول 4). ممکن است این مقدار علوفه تولیدی قابل دسترس که از طریق محاسبات به دست آمده است از این مقدار کم تر باشد.  چون  که علوفه ای که به دلیل عوامل طبیعی در طبیعت تلف می‌شود محاسبه نشده است.

 

 

 

 

جدول 4- میزان  تراکم کل، تولید و زیتوده گیاهی زیستگاه آهو در دوره بحرانی سال.

زیستگاهها

زیستگاه اول

زیستگاه دوم

زیستگاه سوم

زیستگاه چهارم

تراکم (متر مربع)

97/39

714/12

58568/12

47428/9

تولید (کیلوگرم بر هکتار)

257/16

104/12

56/14

193

زیتوده (کیلوگرم در هکتار)

19344

1700

3093

1416


 

جدول 5- اطلاعات مربوط به وزن و وزن متابولیک و نیاز روزانه علوفه ای علفخواران.

 

گونه علفخوار

وزن متوسط

(کیلوگرم)

وزن متابولیک

(کیلوگرم)

نیاز علوفه

(کیلوگرم در روز)

آهو

2/33

83/13

38/1

قوچ و میش

70

2/24

2/3

خرگوش

5

34/3

2/0

 

نتایج محاسبات ظرفیت برد نشان می‌دهد که مجموع ظرفیت برد زیستگاه های آهو در پارک ملی سرخه حصار بر اساس توان تولید طبیعی بدون در نظر گرفتن گوسفند وحشی و خرگوش به عنوان رقبای غذایی آن 107 راس است. به عبارت دیگر  تعداد آهو در زیستگاه اول 81 راس، در زیستگاه دوم 7 راس، در زیستگاه سوم 13 راس و در زیستگاه چهارم 6 راس است.

 

 

جدول6- میزان ظرفیت برد بدست آمده در زیستگاه های منطقه مورد مطالعه.

گونه

زیستگاه اول

زیستگاه دوم

زیستگاه سوم

زیستگاه چهارم

جمع کل

آهو (بی‌رقبا)

81

7

13

6

107

آهو (با‌رقبا)

42

3

8

3

56

گوسفند وحشی (با رقبا)

28

4

5

3

40

خرگوش (بارقبا)

4

0

13

0

17

 


بحث

 

یکی از مهم ترین زیستگاه های آهو در گذشته در پارک ملی سرخه حصار دشت قصر فیروز بوده ‌است. براساس سرشماری‌های انجام یافته تعداد آهو در این زیستگاه حدود 150 راس بوده،  اما اشغال اراضی پارک در سال های اخیر توسط  مناطق نظامی، این زیستگاه  را به کلی از شبکه حفاظت سازمان محیط زیست حذف کرده است. این موضوع  باعث  متواری شدن گونه آهو به تپه ماهورهای اطراف شده‌ است(2). مطا لعات میدانی و نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از آن است که نه تنها جمعیت آهوی ایرانی طی سالهای اخیر کاهش پیدا کرده است وچنین به نظر می‌رسد زیستگاه آهو به واسطه قرار گرفتن در مناطق دشتی و مسطح بیش تر از سایر زیستگاه های سم داران این منطقه تحت تاثیر فعالیت های انسانی لکه ای شده است، از سوی دیگر در گذشته جمعیت های آهوی جاجرود و پارک ملی کویر با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند، اما امروزه توسعه راه ها و مناطق انسان ساخت باعث قطع کامل این ارتباط شده‌است. لذا یکی از مهم ترین اقدامات مدیریتی برای زیستگاه های آهوی ایرانی و علفخوران دیگر کاهش یا افزایش اندازه جمعیت با تعیین ظرفیت برد زیستگاه و در صورت نیاز تلاش برای افزودن به  جمعیت ها یا ایجاد جمعیت های جدید و مهیا کردن کریدورها بین آن ها سوق داد.

بر طبق آمار بدست آمده از سرشماری آهودر منطقه(2) و داده های بدست آمده از سرشاخه خواری آهــو در ایـــن مطالعه می توان به این نکته اشاره نمود که تعداد آهوی درون پارک با ظرفیت برد بدست آمده از طریق محاسبات(56 راس) مطابقت دارد و به نظر می رسد تنوع گونه های گیاهی این منطقه می تواند جمعیت بیشتری از آهوی ایرانی را پوشش دهد اما بدلیل لکه ای بودن زیستگاه و همچنین تخریب زیستگاه آهو ناشی از فعالیت های انسانی نمی توان  برنامه افزایش تعداد آهو را در این زیستگاه اجرا کرد، لذا توصیه می گردد با ایجاد کریدورهای ارتباطی در این پارک با پارک ملی خجیر، رفت وآمد آهوان را تسهیل نمود(6و2).

هارونی(9) مطلوبیت زیستگاه آهو در منطقه حفاظت شده کالمند بهادران استان یزد را مورد ارزیابی قرار داد، بر اساس این پژوهش مشخص شدکه ارتفاع زیاد(2000-1800) متر می تواند از عوامل محدود کننده پراکنش آهو در منطقه مورد مطالعه بوده و پراکنش آهو تا شیب 15% مشاهده شده است. بیش ترین فراوانی در منطقه با شیب 2-0 درصد دیده شده است و دامنه 10-0 برای گونه مناسب است. آهو تیپ های گیاهی درمنه وگیاهان علفی و شور پسند را ترجیح می‌دهد. بیش ترین فراوانی آهو در فاصله کم تر از 5 کیلومتری منابع آبی دیده می شودو تا فاصله 1000متری سکونتگاههای انسانی فراوانی آهو ناچیز است. نتایج این پژوهش نیز نشان می دهدکه بیش ترین فراوانی مشاهده آهو در پارک ملی سرخه حصار درارتفاعات پایین، شیب کم تر از 5 % در فاصله کم تر از 5 کیلو متری منابع آبی دیده می شود. و همچنین مطالعاتی در مورد  رژیم غذایی آهو صورت گرفت مشخص شد که  تیپ های گیاهی درمنه بیش ترین ترجیح غذایی آهو را در بر می گیرد.

McCall, (10) ظرفیت برد تغذیه‌ای زیستگاه گوزن دم سفید را در سان وینست رنچ تگزاس، بر اساس سه روش انرژی قابل هضم، وزن خشک و نیتروژن قابل هضم برآورد نمود ونتیجه گرفت، که روش وزن خشک نه تنها روش خوبی است بلکه هزینه کمتری نسبت به روش انرژی قابل هضم و نیتروژن قابل هضم در برمی گیرد.در این پژوهش نیز برای تعیین ظرفیت برد زیستگاه آهو از وزن خشک گونه های گیاهی مورد مصرف این گونه در فصل زمستان استفاده شده است(نمودار1).

باد و درجه حرارت پایین، عامل محدود کننده برای علف خوران می باشد. پوشش امنیتی از دیگر عوامل  تأثیرگذار در استفاده علفخوران از گستره های زمستانی است(12)این نکات در مورد آهوی پارک ملی سرخه حصار نیز صادق است. نتایج محاسبات نشان می‌دهد که ظرفیت برد  آهو برای زیستگاه اول از سایر زیستگاه‌ها بیش تر است که می تواند به دلیل مساحت بیش تر این زیستگاه، پوشش امنیتی، ارتفاع کم تر و درجه حرارت بالاتر به دلیل آفتاب‌گیر بودن این زیستگاه نسبت به سایر زیستگاه‌ها باشد.

تغییرات ذخایر غذایی و دسترس پذیری ممکن است نتیجه همپوشانی تغذیه ای میان علف خواران همبوم و به خصوص رقیب باشد.، در بین علف خواران، اگر همپوشانی غذایی بین گونه ها بالا و مقدار علوفه محدود باشد. رقابت بر سر منابع علوفه ای ممکن است بیش ترین تاثیر را بر ظرفیت برد زیستگاه داشته باشد. لذا در پژوهش انجام یافته  ظرفیت برد آهو و همچنین رقبای این گونه (گوسفند وحشی وخرگوش) و همپوشانی غذایی بین آن ها در محاسبات لحاظ گردید و در نظر گرفته شد. در حالی که در اغلب مطالعات انجام شده، ظرفیت برد زیستگاه فقط برای یک گونه محاسبه شده و همپوشانی غذایی بین گونه های همبوم و رقیب در نظر گرفته نشده است(12و13)..

 

تشکر و قدردانی

بدین وسیله از زحمات آقای علی ترک قشقایی و همچنین محیط بانان زحمت کش پارک ملی سرخه حصار تشکر و قـدردانـی می گردد..

 

منابع

  1. درویش صفت،ع.، 1385. اطلس مناطق حفاظت شده. سازمان حفاظت محیط زیست.
  2. مهندسین مشاور بوم آباد، 1381. طرح مدیریت زیست محیطی منطقه جاجرود. سازمان حفاظت محیط زیست.
  3. عجمی، ح.،1381. برآورد ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه اهو در پارک ملی کلاه قاضی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران.
    1. Deyoung, R. W. 2000. Modeling Nutritional Carrying capacity for Tanslocated Desert Bighorn Sheep in Western Texas. Texas A&Mumversity-Kingsville, USA.
    2. Mautz, W. W. 1978. Nutrition and carrying capacity. Big games of North America. 321-348.
    3. Krebs, Charles. J.1999. Ecological methodology.Addison-Welsey Educational Puplishers, Inc. Chapter 5: 170-177. 
    4. کرمی، م.، 1364. روش های بررسی پوشش گیاهی، انتشارات جهاد دانشگاهی تهران.
    5. حیدری، س.، 1388.ظرفیت برد تغذیه ای علفخوران منطقه خانگرمز همدان،دانشگاه علوم تحقیقات تهران.
    6. هارونی، ا.،1383. بررسی مطلوبیت زیستگاه آهودرمنطقه حفاظت شده کالمند بهادران یزد.دانشکده منابع طبیعی نور،دانشگاه تربیت مدرس.
      1. McCall, T. C. 1997. Comprasion of techniques for determining the nutritional carrying capacity for white-tailed deer. Journal of range management 50: 33-38.
      2. Mautz, W. W. 1978. Nutrition and carrying capacity. Big games of North America. 321-348
      3. Cook,J. G., B. K. Johnson. 2002. Effect of Summer-autumn Nutrition and Parturition Date on Reproduction and Survival of Elk. Wildlife Monographs 155.
      4. Hobbs, N. T. 1985. Estimating of habitat carrying capacity incorporating explicit nutritional constraints. Journal of Wildlife management 49: 814-822

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Determination of carrying capacity and nutritional dietary of Gazella subgutturosain Sorkh-e-Hesar National Park, Tehran province, Iran

 

Elmira Kazemi Jahandizi[5] (Corresponding Auther)

Mohammad  kaboli[6]

Mahmoud Karami[7]

Mahmoud Soufi[8]

                     

Abstract:

Introduction

Gazella subgutturosa, which is herbivorous and ruminating mammals, is one of the artiodactyls in Iran. This species is one of the most important herbivorous species of Iranian plain. It is also distributed in some protected area like Sorkhe-hesar national Park. The aim of this project were determination of Nutritional carrying capacity of habitat and amount of available forages in critical season by using cutting and weighing method.

Methods

Primary observations have been performed for determination of habitat restrictions and monitoring tracks of this species. Therefore total monitoring tracks for this species was measured 44 Km. Then these tracks has been visited daily and exact points for species presenting were recorded by GPS. In addition, herbaceous species, which are feed by Gazella subgutturosa were identified and also listed by direct observation. Dried weight and density of herbaceous species which were grazed by Gazella subgutturosa were detected and biomass of Gazella subgutturosa habitat was calculated as well. In next section, nutritional carrying capacity of Gazella subgutturosa in critical period was measured by using animal units and daily requirement of Gazella subgutturosa to feeding. Cutting and weighting method and direct observation were also used for this measurement.

Discussion

At the end of project, 15 herbaceous species from 8 classes, which are using by Gazella subgutturosa and wild sheep, have been identified. Furthermore it is recognized that Poaceae with 8 species have most diversity in Gazella subgutturosa diet. To sum up, total carrying capacity for Gazella subgutturosa protection in this area has been calculated 56 and 107 units with and without competitor’s assumption respectively.

Keywords: Gazella subgutturosa, Sorkhe-hesar national Park, Nutritional carrying capacity

 

سرکارخانم کاظمی سمت های انگلیسی درج نشده خواهشمند است کامل فرمایید تا برای ویراستار انگلیسی ارسال شود



1- دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم محیط زیست،دانشکده انرژی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات تهران، ایران.

2- استادیار گروه شیلات ومحیط زیست،دانشگاه منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

3- استاد یار گروه شیلات ومحیط زیست،دانشگاه منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

4- دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم محیط زیست،دانشکده انرژی محیط زیست،دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات تهران، ایران.

1-

2-

3-

4- 

  1. درویش صفت،ع.، 1385. اطلس مناطق حفاظت شده. سازمان حفاظت محیط زیست.
  2. مهندسین مشاور بوم آباد، 1381. طرح مدیریت زیست محیطی منطقه جاجرود. سازمان حفاظت محیط زیست.
  3. عجمی، ح.،1381. برآورد ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه اهو در پارک ملی کلاه قاضی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران.
    1. Deyoung, R. W. 2000. Modeling Nutritional Carrying capacity for Tanslocated Desert Bighorn Sheep in Western Texas. Texas A&Mumversity-Kingsville, USA.
    2. Mautz, W. W. 1978. Nutrition and carrying capacity. Big games of North America. 321-348.
    3. Krebs, Charles. J.1999. Ecological methodology.Addison-Welsey Educational Puplishers, Inc. Chapter 5: 170-177. 
  4. کرمی، م.، 1364. روش های بررسی پوشش گیاهی، انتشارات جهاد دانشگاهی تهران.
  5. حیدری، س.، 1388.ظرفیت برد تغذیه ای علفخوران منطقه خانگرمز همدان،دانشگاه علوم تحقیقات تهران.
  6. هارونی، ا.،1383. بررسی مطلوبیت زیستگاه آهودرمنطقه حفاظت شده کالمند بهادران یزد.دانشکده منابع طبیعی نور،دانشگاه تربیت مدرس.
    1. McCall, T. C. 1997. Comprasion of techniques for determining the nutritional carrying capacity for white-tailed deer. Journal of range management 50: 33-38.
    2. Mautz, W. W. 1978. Nutrition and carrying capacity. Big games of North America. 321-348
    3. Cook,J. G., B. K. Johnson. 2002. Effect of Summer-autumn Nutrition and Parturition Date on Reproduction and Survival of Elk. Wildlife Monographs 155.
    4. Hobbs, N. T. 1985. Estimating of habitat carrying capacity incorporating explicit nutritional constraints. Journal of Wildlife management 49: 814-822