باززنده‌سازی و ارتقای کیفی لبه شهری مادی‌ها در اصفهان با بهره‌گیری از نورپردازی (مطالعه موردی: مادی فرشادی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد*(نویسنده مسئول مکاتبات)

2 دانشیار دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

3 دانش آموخته رشته مهندسی شهرسازی دانشکده هنر و معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

چکیده

 
زمینه و هدف :مادی­ها به عنوان یکی ازعناصر کلیدی ساختار فضایی شهر اصفهان محسوب می­شوند و از زمان صفویان به اصفهان ویژگی­های متمایزی نسبت به دیگر شهرهای ایران بخشیده­اند. مادی‌ها به عنوان یکی از  لبه­های شهری فعال، بر شکل‌گیری و ارتقاء کیفی محلات پیرامون خود مؤثر بوده‍اند، و برای سال­های طولانی سبب سرزندگی،خوانایی فضاهای شهری، ایجاد حس تعلق به  مکان و خلق خاطره برای شهروندان می شده اند. اما امروزه متأسفانه این عناصر هویت‌بخش و پیونددهنده در ساختار شهر اصفهان، خصوصاً در محلات تاریخی تا حدود زیادی اهمیت پیشین خود را از دست داده‌اند. دلایل بسیاری از جمله نبود یا کمبود آب، و در پی آن کاهش سبزینگی پیرامون مادی­ها و عدم استفاده از آنها به عنوان یک فضای شهری عمومی، همچنین تاریکی و ایجاد فضاهای مخوف در اطراف جداره برخی از آنها در شب، سبب پایین آمدن احساس امنیت و نبود فعالیت­های پویا در مجاورت آنها گردیده­است. لذا این مقاله با هدفباززنده‌سازی و ارتقای کیفی لبه شهری مادی‌ها در اصفهان با بهره‌گیری از نورپردازیتدوین شده است.
روش بررسی: در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی سعی شده تا به منظور ارتقاء کیفی لبه‌ مادی‌ها و احیای قابلیت‌های نهفته در آنها، ضمن بررسی وضع موجود مادی فرشادی به عنوان مطالعه موردی، به ارائه راهکارها و ضوابطی با تأکید بر چگونگی نورپردازی شبانه و نحوه بکارگیری رنگ و نور در راستای هویت بخشی به این مادی پرداخته شود که قابل تعمیم به سایر مادی‌ها وسایر لبه‌های شهری که واجد ویژگی‌های مشابه مادی‌ها هستند، نیز باشد. این امرموجب افزایش امنیت و سرزندگی در سطح محلات  و ایجاد محورهای سبز،جذاب و پویا در ساعات مختلف شبانه‌روز در مقیاس شهر می‌گردد.
یافته ها:در نورپردازی باید به انتخاب رنگ نور ،جهت تابش نور،چراغ  و لامپ نوری، روش‌ها و حالت‌های نورپردازی، مکان‌گزینی چراغ‌ها در هنگام تهیه طرح توجه شود و همچنین ویژگی‌های فضا و عناصر مورد نورپردازی لبه‌های شهری  و ویژگی‌ها و نقش‌های مختلف ادراکی، عملکردی، کالبدی، بصری، اجتماعی، اقتصادی هرکدام از لبه‌های شهری باید در نظر گرفته شود تا هریک از این نقش ها در شب و روز مطابق یکدیگر تلقی گردند و نقش هویتی و خوانایی‌شان حفظ گردد. این امر موجب افزایش امنیت و سرزندگی در سطح محلات  و ایجاد محورهای سبز، جذاب و پویا در ساعات مختلف شبانه‌روز در مقیاس شهر می‌گردد.
بحث و نتیجه‌گیری: بر طبق این پژوهش، با استفاده از تکنیک‌ها و روش‌های مختلف نورپردازی ،که برگرفته از تجربیات ایران و جهان می‌باشد و همچنین بهره‌گیری از خلاقیت و مشارکت مردمی و بومی‌گرایی می‌توان به طراحی و اجرای نورپردازی مناسب مادی‌ها و لبه‌های شهری با کمک دانش‌ها و تکنیک‌های جدید و مقرون به صرفه اقتصادی، و در نظر گرفتن شرایط محلی و هویت موجود پرداخت و به پایداری زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی لبه‌های شهری و مادی‌ها در شب هنگام  و روز هنگام ،دست یافت که موجب گردد لبه‌های شهری و مادی‌ها به محورهای سبز و جذاب و پویا در اوقات مختلف شبانه روز و در سطح محلات و شهر ،تبدیل گردند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورههفدهم، شماره دو، تابستان 94      

 

باززنده‌سازی و ارتقای کیفی لبه شهری مادی‌ها در اصفهان با بهره‌گیری از نورپردازی

 (مطالعه موردی: مادی فرشادی)

 

فرشته احمدی[1]*

fereshteahmadi2004@yahoo.com

حسنعلی لقایی[2]

نیلوفر یزدخواستی[3]

 

تاریخ دریافت:/ /

تاریخ پذیرش: / /

 

چکیده

زمینه و هدف :مادی­ها به عنوان یکی ازعناصر کلیدی ساختار فضایی شهر اصفهان محسوب می­شوند و از زمان صفویان به اصفهان ویژگی­های متمایزی نسبت به دیگر شهرهای ایران بخشیده­اند. مادی‌ها به عنوان یکی از  لبه­های شهری فعال، بر شکل‌گیری و ارتقاء کیفی محلات پیرامون خود مؤثر بوده‍اند، و برای سال­های طولانی سبب سرزندگی،خوانایی فضاهای شهری، ایجاد حس تعلق به  مکان و خلق خاطره برای شهروندان می شده اند. اما امروزه متأسفانه این عناصر هویت‌بخش و پیونددهنده در ساختار شهر اصفهان، خصوصاً در محلات تاریخی تا حدود زیادی اهمیت پیشین خود را از دست داده‌اند. دلایل بسیاری از جمله نبود یا کمبود آب، و در پی آن کاهش سبزینگی پیرامون مادی­ها و عدم استفاده از آنها به عنوان یک فضای شهری عمومی، همچنین تاریکی و ایجاد فضاهای مخوف در اطراف جداره برخی از آنها در شب، سبب پایین آمدن احساس امنیت و نبود فعالیت­های پویا در مجاورت آنها گردیده­است. لذا این مقاله با هدفباززنده‌سازی و ارتقای کیفی لبه شهری مادی‌ها در اصفهان با بهره‌گیری از نورپردازیتدوین شده است.

روش بررسی: در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی سعی شده تا به منظور ارتقاء کیفی لبه‌ مادی‌ها و احیای قابلیت‌های نهفته در آنها، ضمن بررسی وضع موجود مادی فرشادی به عنوان مطالعه موردی، به ارائه راهکارها و ضوابطی با تأکید بر چگونگی نورپردازی شبانه و نحوه بکارگیری رنگ و نور در راستای هویت بخشی به این مادی پرداخته شود که قابل تعمیم به سایر مادی‌ها وسایر لبه‌های شهری که واجد ویژگی‌های مشابه مادی‌ها هستند، نیز باشد. این امرموجب افزایش امنیت و سرزندگی در سطح محلات  و ایجاد محورهای سبز،جذاب و پویا در ساعات مختلف شبانه‌روز در مقیاس شهر می‌گردد.

یافته ها:در نورپردازی باید به انتخاب رنگ نور ،جهت تابش نور،چراغ  و لامپ نوری، روش‌ها و حالت‌های نورپردازی، مکان‌گزینی چراغ‌ها در هنگام تهیه طرح توجه شود و همچنین ویژگی‌های فضا و عناصر مورد نورپردازی لبه‌های شهری  و ویژگی‌ها و نقش‌های مختلف ادراکی، عملکردی، کالبدی، بصری، اجتماعی، اقتصادی هرکدام از لبه‌های شهری باید در نظر گرفته شود تا هریک از این نقش ها در شب و روز مطابق یکدیگر تلقی گردند و نقش هویتی و خوانایی‌شان حفظ گردد. این امر موجب افزایش امنیت و سرزندگی در سطح محلات  و ایجاد محورهای سبز، جذاب و پویا در ساعات مختلف شبانه‌روز در مقیاس شهر می‌گردد.

بحث و نتیجه‌گیری: بر طبق این پژوهش، با استفاده از تکنیک‌ها و روش‌های مختلف نورپردازی ،که برگرفته از تجربیات ایران و جهان می‌باشد و همچنین بهره‌گیری از خلاقیت و مشارکت مردمی و بومی‌گرایی می‌توان به طراحی و اجرای نورپردازی مناسب مادی‌ها و لبه‌های شهری با کمک دانش‌ها و تکنیک‌های جدید و مقرون به صرفه اقتصادی، و در نظر گرفتن شرایط محلی و هویت موجود پرداخت و به پایداری زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی لبه‌های شهری و مادی‌ها در شب هنگام  و روز هنگام ،دست یافت که موجب گردد لبه‌های شهری و مادی‌ها به محورهای سبز و جذاب و پویا در اوقات مختلف شبانه روز و در سطح محلات و شهر ،تبدیل گردند.

واژه‌های کلیدی: لبه شهری، مادی، ارتقای کیفیت فضایی، رنگ، نورپردازی

 

 

مقدمه

بسیاری از لبه‍های شهری که از عناصر کیفیت بخش فضایی بوده‌اند و سبب افزایش هویت وخوانایی فضاهای شهری می گشته‍اند، امروزه مورد بی‍توجهی واقع شده‍اند. یکی ازاین لبه‌های شهری در شهر اصفهان مادی‌ها می‌باشند که به آنها کمتر پرداخته شده است.                                                                                  مادی‌های اصفهان که منشعب از زاینده رود می باشند؛ علی‌رغم مشکلات فراوان و نبود آب، در اوقات روز تا حدودی سرسبزی خود را حفظ کرده اند، اما در شب به عنوان فضاهایی گمشده مطرح می باشند که فاقد امنیت لازم است و حتی گاهی فضای مخوفی را برای شهروندان تداعی می‌کنند. بررسی این  مادی‌ها نشان می‌دهد که  یکی از دلایل  عدم امنیت  شبانه، عدم نورپردازی مناسب درشب می‌باشد.همچنین به عنوان عنصری از شهر که لبه نیز می‌باشند، نقش هویتی خود را به خصوص درشب از دست داده اند و از پتانسیل‌های موجود در آنها جهت هویت‌بخشی هرچه بیشتر به محلات استفاده نمی‌شود. بنابراین لازم است مسئله عدم امنیت این فضاها در شب برطرف شود تا به فضاهایی ناامن‌تر و مکان‌هایی که زمینه انجام جرم وجنایات را فراهم آورند، تبدیل نشوند.      

در پژوهش حاضر سعی برآن است تا ضمن بررسی مادی فرشادی و شرایط کنونی آن به عنوان نمونه موردی، به مسائل مادی‌ها در شب وعدم وجود امنیت و هویت وخوانایی شبانه در فضای پیرامون آنها پرداخته شود  تا در نهایت به  راهکارهایی جهت افزایش امنیت و بهبود نقش هویتی وخوانایی مادی‌ها وتبدیل‌ آنها به لبه فعال شهری در شب از طریق نورپردازی دست یابیم که قابل تعمیم به سایر مادی‌ها نیز باشد.

روش تحقیق:

روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و نحوه تجزیه وتحلیل اطلاعات کیفی می‌باشد. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای- میدانی صورت گرفته است.

پیشینه تحقیق:

  • در پژوهشی با عنوان: "لبه‌های شهری بررسی نقش لبه‌ها در تحقق اهداف منظر" ،سمانه یاراحمدی به بررسی نقش فراموش شده هویتی وخوانایی لبه‌ها در سیمای شهرها پرداخته است وکیفیت‌های مورد انتظار از لبه‌های شهری را نمایانی، سکانس بندی لبه‌ها، نمود سه بعدی لبه‌ها، استمرار و وسعت عرصه دید، آگاهی به حرکت در مسیر لبه، مطابقت طراحی با مقیاس حرکت را مطرح می‌کند و در نهایت به لزوم پرداختن به لبه‌ها به عنوان استخوانبندی شهر و لزوم انطباق ساختارهای جدید شهر با آنها می‌پردازد. 
  • در پژوهشی دیگر در این زمینه، تحت عنوان: " روش‌های نورپردازی در فضاهای شهری" ، پریسا مقصود  به روش‌های نورپردازی در فضای شهری پرداخته است و انواع روش‌های نورپردازی شامل: نورپردازی عمومی، نورپردازی تأکیدی، نورپردازی جهت یابی و نورپردازی نمایشی تزئینی را مطرح کرده است .
  • در پژوهشی دیگر در زمینه نورپردازی، تحت عنوان: " نورپردازی سیمای شهر فرهی" به سیمای شبانه شهر و روشنایی آن پرداخته است و نورپردازی شهر را در راستای سه هدف می داند:1.خوانایی نقاط عطف و نشانه‌ها در مسیر عبوری،2 .تسهیلاتی برای حرکت عابر پیاده  و وسیله نقلیه و ایمنی 3.کمک بر تأکید بر نقاط عطف شهر. سپس به اصول نورپردازی در فضاهای شهری مختلف شامل: لبه آب،ورودی،فضای سبز ، محل نشستن و پله‌ها را بیان کرده است.
  • در پژوهش دیگری در مورد مادی‌های اصفهان، با عنوان: " ساماندهی واحیای مادی‌های بافت قدیم شهر اصفهان"، کلانتری و محمدی به تدوین راهکارهایی برای ساماندهی و احیای مادی های بافت قدیم شهر اصفهان و سپس تطبیق الگوها بامسیر مادی‌ها می‌پردازند . وحریم‌بندی و شعاع دسترسی به گذر مادی نیاصرم به عنوان نمونه موردی و توزیع عناصر وکارکردها در مسیر مادی نیاصرم و چگونگی شبکه‌ای بودن و ارتباط با پیرامون و نقش اجتماعی مادی‌ها را بیان می‌کنند.سپس راهکارهایی برای ساماندهی مادی ها ارائه می‌دهند.در این مقاله بیشتر به ابعاد کالبدی کالبدی- فضایی و دسترسی مادی پرداخته شده است.  
  • در پایان‌نامه کارشناسی ارشد یکی از نگارندگان با عنوان: " طرح ارتقای کیفیت زیستی شهر اصفهان از طریق احیای شبکه مادی‌ها"، فرشته احمدی، ضمن بررسی وضعیت شبکه مادی‌ها در کل محدوده شهری اصفهان، دستیابی به روشی نوین در طراحی و ساماندهی فضای شهری محدوده مادی‌های شهر اصفهان، توجه به زیباسازی محیط و ارتقاء نقش عبور و مروری مادی‌ها به عنوان مسیرهای سبز، حفظ ارزشهای هویتی تاریخی مادی‌ها و برآورده ساختن نیازهای عملکردی، تفرجی، روحی و روانی شهروندان جهت ارتقاء کیفیت زیستی شهر اصفهان را مطرح نموده است.

 

مبانی نظری پژوهش:

تعریف لبه شهری:

لبه‌ها عناصر خطی هستند که به عنوان راه استفاده نشده و یا ماهیت راه بودنشان در این بحث کاربردی نداشته و در هاله‌ای از کارکردهای دیگر پنهان نگه داشته می شوند (1). لبه کمیتی کالبدی و عنصری از منظر شهری است که در تصویر ذهنی شهروندان، یک امتداد را که قابل تشخیص از نظر بصری است تداعی می‌کند. به عنوان مثال رودخانه ها، دره ها و بدنه بزرگراه ها مصادیق لبه در شهر هستند  لبه شهری در مقیاس خرد نیز یکی از مهمترین شاخصه های هویت بخش فضاست. در این مقیاس لبه‌ها برای ساکنین خاطره انگیز بوده و از عناصر بوجود آورنده و هویت بخش فضا محسوب می شوند (2).

تعریف مادی:

 واژه "مادی" در لهجه اصفهانی به نهرهای فراخ وگشاده ای اطلاق می گردد که برای آبرسانی از رودخانه زاینده رود  به اطراف این شهرستان منشعب شدند وجزدر این شهر در هیچ جای دیگری مورد ندارد وخود نشانه‌ای از قدمت تاریخی این واژه و از سویی دیگر نشانه‌ایی روشن از علائق وکوشش مردم  در عمران وآبادی سرزمین خود است(3).

 نقش مادی‌ها در ساختار شهر اصفهان:

اصفهان شهری با هسته های اولیه زیستی  است و جویباره  به معنای زمین  جوی ها در اصلی ترین هسته شهر بوده است.نقش زاینده رود و شبکه  مادی‌های منشعب از آن، در گذشته  در امور کشاورزی  وآبرسانی، جمع آوری آبهای  سطحی  وآبادی  شهر  از اهمیت خاصی  برخوردار  بوده است.متأسفانه طی توسعه ی شهری  وافزایش  ساخت وسازها واز بین رفتن  باغات درون  شهر مزارع آن بخشی  از هویت شهر به نام مادی  به فراموشی سپرده شده است (3) .با توجه به قرارگیری مادی‌ها  نسبت به موقعیت شهر اصفهان  به ویژه محلات  قدیمی  قبل از  صفویه که در نقاط مرتفع  نسبت به شیب کلی زمین قراردارند وعدم امکان گذر مادی از آنها ملاحظه می‌شود که تا قبل از صفویهعبور مادی‌ها از درون  کالبد شهر نبوده وعملکرد  عمده‌ی آنها آبیاری مزارع وکشتزارها بوده است،ضمن آنکه آب مصرفی اهالی نیز همواره از چاه‌هایی تأمین  می‌شد که درعمق اندک به آب می رسیدند. اما در دوران صفوی با گسترش  شهر به جنوب از اراضی  مزروعی  اطراف مادی‌ها  جزء شهر شده و محلات نوساز  صفوی در آنها ساخته می‌شود. محلاتی  مانند: خواجو،صالح آباد و چرخاب و... پیرامون  مادی‌ها ساخته  شده‌اند(4).مادی‌ها در شهر اصفهان  شاخصه  ومتمایز کننده ی شهر اصفهان از سایر شهرهای ایران  می‌باشد و به گونه‌ای هویت بخش  قسمتهای  مرکزی  شهر  متمایز کننده  این محلات از سایر محلات جدید شهر می‌باشد.واژه‌ی مادی  در ذهن  بسیاری از ساکنین  این محلات  یادآور بسیاری  از خاطرات کودکی،مظهر  حیات  وزندگی  است.هنوز هم  بسیاری از مردم  برای  رفتن از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگر از مسیر مادی به عنوان راهنما ی خویش  استفاده می نمایند.مادی‌ها  به عنوان  یکی از عناصر کلیدی معنادار  شدن شهر اصفهان،منجر به منحصر بودن شهر اصفهان  می‌گردد و ساکنان  این شهر نوعی وابستگی و حس تعلق نسبت به آنها دارند (3).

 

 

تصویر 1: جایگاه مادی در شهر اصفهان( 3 )

 

بررسی نقش مادی‌ها به عنوان لبه‌های شهری:

مادی‌های اصفهانکه استخوان‌بندی بسیاری از محلات اصفهان را نیز تشکیل می دهند، به عنوان  لبه‌ی شهری تلقی می شوند .اما  از پتانسیل‌های موجود در آن‌ها جهت هویت بخشی  هر چه بیشتر به محلات به خصوص در اوقات شب استفاده نمی‌شود  واین مکان‌ها  به فراموشی سپرده  شده است،از جمله دلایل اهمیت نقش مادی‌ها به عنوان لبه‌های فعال شهری نقش هویتی وخوانایی است:

الف- نقش هویتی:این که لبه به عنوان یک نشانه وشاخص بخشی از مناطق شهری در ذهن شهروندان  باقی می ماند،زمینه مداخله و طراحی آن رابه عنوان عنصر هویت‌ساز  فراهم می‌کند.لبه‌های طبیعی شهر مانندحاشیه رودخانه  که همواره در تاریخ شهر همراه آن بوده است (2).

ب- نقش خوانایی:لبه‌های شهری به علت مشخص کردن امتدادهای اصلی در شهر، یکی از عناصر اصلی استخوانبندی ومنظر شهری است و به این دلیل در ذهن ماندگاربوده و نقش مهمی در نقشه شناختی شهروندان از شهر را تشکیل می‌دهد. این عملکرد لبه‌ها باعث خوانایی و جهت‌یابی در شهر می‌‌شود (2). لبه‌های شهری به دلیل نقش مهمی که در ایجاد نقشه شناختی و ذهنی شهروندان دارند، باید منظر شبانه‌ای منطبق بر ساختار روز داشته باشد تا دردرک کلیت شهر گسست ایجاد نشود(2).

 

تفاوت نقش مادی‌ها درشب و روز :

فضای شب  فاقد عمق وجهت است واثری نامعین بر روی انسان می‌گذارد.فضای شب وروز،دوحد یک طیف وگستره هستند که اختلاف در نوع روشنایی آنهاست.فضای روز پر از نور است وفضای شب غرق در تاریکی و البته بین این دو حد نیز مراحلی از تاریکی وروشنایی قراردارند (5). نورپردازی وروشنایی یک شهر در شب می‌تواند به گونه‌ای در شناسایی هر چه بیشتر شهر کمک نموده و به خوانایی شهر بیانجامد (6).مادی‌ها  درشب و روزنقش متفاوتی را ایفا می‌کنند.در روز با توجه به وجود نورفراوان،بدنه های بناهاوفضاهای پیرامون مادی‌ها به خوبی دیده می‌شود و همچنین محل گذر آب مادی‌ها وفضای سبز اطراف آن نیز به خوبی دیده می‌شود و افراد به راحتی می‌توانند مسیر خود را  تشخیص دهند وعلاوه برمادی که به عنوان لبه  وعنصر هویت بخش  مطرح است ،می‌توانند برای جهت یابی از سایر نشانه ها وبناهای شاخص وسایر ویژگی‌های  متمایز فضاها ومعابربهره ببرندو این عوامل نیز خود در خوانایی فضا پیرامون مادی‌ها تأثیرگذارند،اما در شب باتوجه  به عدم وجود نور طبیعی، مادی‌ها وفضاها ومعابر پیرامون‌شان تاریک می‌باشدو به عنوان تنها فضاهای عمومی در محلات می‌باشدو می بایست خوانایی و جهت یابی هر چه بیشتر در این فضاهامدنظر قرارگیرد.درغیر این صورت نه تنها مادی‌ها نقش خودرا در شب ایفا نخواهند کرد وبه عنوان لبه‌های فعال  در شب مطرح نیستند بلکه به فضاهای فاقد امنیت، جهت و معنی تبدیل می شوند که سبب سردرگمی و ترس عابرین خواهد شد.  سیاهی شب زشتی‌های کالبد شهر را پنهان می‌کند ،آهنگی دیگر درشب نواحته می‌شود که این بار خود را با ضرب آهنگ‌های نورهای تراویده در شب همساز کرده است(7).نقش پالایش روانی وجسمی این شبکه در درون آلودگی های صوتی وبصری وازدحام جمعیت،غیرقابل انکار است(3).ولی امروزه متأسفانه تبدیل شدن این محورها به شریان اصلی عبور ترافیک شهری باعث شده که بسیاری از کیفیت‌های لازم خود را از دست دهند(3).   

 

تصویر2- مادیفرشادی در روز هنگام

                      

 

           تصویر3- مادیفرشادی در شب هنگام  

    مفاهیم نور و نورپردازی

به پاره‌ای از تعاریف نور و نورپردازی توسط محققین مختلف در جدول 1 اشاره شده است.

 


 

جدول 1- تعاریف نور و نورپردازی

 

نگارنده

تعاریف نور ونورپردازی

حجتی ومظطرزاده

نورپردازی به عنوان یک هنر بصری، همانند رشته ای علمی علاوه بر نیاز به دیدگاه خلاقانه به دقت طراحان شهری  و معماران نیازمند است.(6)

پاکزاد وسوری

نور در شهر به عنوان یکی از عناصر غیر کالبدی منظر شهری، تأثیر بسیار زیادی در کیفیت فضا، احساس، ادراک و تصویر ذهنی افراد از محیط، رفتار روحی سلامتی جسمی و روانی  انسان ها دارد.(8)

مقصود

نورپردازی و طراحی نور  هنر و علم است و مستلزم درک صحیح از نحوه عملکرد منابع نوری به عنوان ابزارهایی فنی و هنری است.(9)

فرهی

نور می‌تواند یک حال و هوای مشخص ایجاد کند : یک یادمان روشن شده، میدان روشن، یا پارکی با نورهای تزئینی، این ها نشانه هایی است که باعث می‌شود ما در شب احساس خوبی داشته باشیم.(10)

ادیبی ومنعام

نور تنها به عمل دیدن کمک نمی‌کند بلکه آدمی را قادر به احساس کلی و منسجم از محیط اطراف می نماید و عاملی است که کنترل فرد را بر محیط اطراف افزایش می دهد و تأثیرات آن به اشکال مختلف می‌تواند منجر به ایجاد آسایش یا عدم آرامش روانی شود. (11)

گروتر

نور اولین شرط برای هر نوع ادراک بینایی است، در تاریکی مطلق ما نه فضا را می‌توانیم ببینیم و نه فرم و رنگ را، اما نور تنها یک ضرورت فیزیکی نیست بلکه ارزش روانشناختی آن یکی از مهم ترین عوامل زندگی انسانی در همه زمینه هاست.(5)


 


اصول و ویژگی‌های نور و نورپردازی :

نورپردازی و روشنایی فضاهای شهری به طور کلی به سه دلیل عمده صورت می‌گیرد :

1-      کمک به خوانایی نقاط عطف نشانه ها، مسیرهای عبوری و مناطق پرتراکم در محیط.

2-      تسهیلاتی برای حرکت ایمن پیاده ها و وسایل نقلیه، ترویج ایمنی بیشتر در محیط، کاهش خسارات و صدمات.

3-      کمک به تأکید بر نقاط عطف برجسته، شهر و تشویق استفاده کنندگان در نسبت به حضور در فضا و افزایش ایمنی شهر  در شب(6).

 

روش‌ها و حالتهای نورپردازی:

روش های نورپردازی در فضاهای شهری را می‌توان به چهار دسته عمده تقسیم کرد:

-        نورپردازی عمومی

-        نورپردازی تأکیدی

-        نورپردازی به منظور جهت یابی

-        نورپردازی نمایشی یا تزئینی (9).

غلام پور و مهران نژاد به روش نورپردازی تعاملی پرداخته اند:نورپردازی تعاملی با جذب مخاطب و مشارکت آن در خلق فضا و ایجاد تنوع فضایی به واسطه تنوع مخاطبان، رویکردی مناسب در ایجاد فضاهای شهری پویا و خوانا به شمار می رود که به تغییر نقش مخاطب از ناظر صرف به شکل دهنده فضا تعریض جدید از مکان ارائه می دهد (12).

 

نورپردازی و رنگ نور :

استفاده از رنگهای متنوع و ناهمخوان در نورپردازی شبانه به یک معضل شهری تبدیل شده است که هیچ گاه مورد توجه واقع نشده است و به خصوصیات بصری و روانشناسی نورهایی رنگی توجه نمی‌شود همچنین به خصوصیات نمادین نور با رنگ نیز توجه نشده است.توجه به جنبه های نمادین رنگها که در شهرهای مختلف ظهور می یابد، ضمن هویت بخشی رنگی موجب ایجاد رنگ تعلق و شکل گیری تجربیات حسی ارزشمند ساکنین شهر می‌شود(13). یکی از عواملی که سبب شده است تا امروزه شهرهای ما دیگر دوست داشتنی نباشند و دیگر نشانگر وحدت و کلیتی یکپارچه نبوده و در جزئیات نیز تنوع و پیچیدگی را القاء ننمایند عدم توجه به کیفیت های رنگی است. (13). اثرات روانشناختی رنگ‌ها در جدول 2 قید شده است.

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2- اثرات روانشناختی رنگ ها(14)

رنگ

احساس فاصله

احساس گرما

انگیزش روانی

آبی

دورتر

سرد

پرآسایش

سبز

دورتر

سرد و خنثی

خیلی پرآسایش

قرمز

نزدیک

گرم

خیلی برانگیزنده

نارنجی

خیلی نزدیک

خیلی گرم

برانگیزنده

زرد

نزدیک

خیلی گرم

برانگیزنده

قهوه ای

خیلی نزدیک

خنثی

برانگیزنده

بنفش

خیلی نزدیک

سرد

تهاجمی – افسرده کننده

 

بررسی محدوده مطالعاتی؛ مادی فرشادی اصفهان:

مادی « فرشادی» از طولانی ترین مادی‌های اصفهان است که از نزدیکی باغ پرندگان در پارک ناژوان از رودخانه جدا شده و پس از گذر از پارک ناژوان، بزرگراه خیام و خیابانهای شهید بهشتی، اردیبهشت، ابوذر، شمس آبادی، چهارباغ عباسی، استانداری، فرشادی، نشاط و ملک،

« مادی علیرضاخان » نام گرفته و پس از گذر از گلزار، بزرگمهر و رکن الدوله، از این پس «مادی خوراسگان» نام گرفته و پس از گذر از خیابان هشت بهشت جدید ، بزرگراه شهید آقابابایی و خیابان همدانیان به سوی خوراسگان و کرد آباد می رود .در این پژوهش بخشی از مادی فرشادی واقع در محله‌ای که نیمی از آن با نام تل‌واسکان شناخته می‌شود، مورد بررسی قرارگرفته است .این بخش از مادی بین دو خیابان بزرگمهر وگلزار واقع شده وفاقد نورپردازی وامنیت شبانه است. تحلیل نقاط قوت و ضعف مادی فرشادی در جدول 3 آورده شده است.

 

 

 

 

 

                     تصویر 3- موقعیت مادی فرشادی و محدوده مورد بررسی

 

 

 

 

 

جدول 3 - تحلیل SWOT مادی فرشادی(محدوده مورد مطالعه)


نظام

S

W

O

T

نظام کاربری اراضی

1.فضای سبز موجود در مسیر مادی

2.اختلاط کاربری‌ها

3.وجود کاربری جاذب وفعال حسینیه ومسجد

 

1.کاربری‌های مسکونی وغیر فعال در اطراف مادی در شب هنگام

2.کاربری‌های غیر مسکونی موجود غالبا فعالیت روزانه دارند وفاقد فعالیت شبانه هستند.

 3.سطح عملکرد فراشهری  برخی کاربری‌های در جوار مادی

1.زمین های بایر ومخروبه فراوان در مسیر مادی

2.فضای سبز  حاشیه مادی

3.محور گردش آب مادی

 

1.ابنیه مخروبه وزمین‌های بایر

2.کاربری‌های غیر فعال شبانه

 

 

 

 

نظام حرکت ودسترسی

.1وجود دومسیر در دوطرف مادی

2.نفوذپذیری مطلوب معابر

 

 

1.تداخل سواره وپیاده در مسیر مادی

2.