ارزیابی اثرات گزینه های مکانی پیشنهادی دفن زباله شهر زنجان با استفاده ازروش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM)ارتقاء یافته

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس و کارشناس اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان.

2 دانشیار گروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان *(مسوول مکاتبات).

3 دانشیار و مدیر گروه محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

زمینه و هدف: در شهر زنجان هیچ گونه فعالیتی در جهت دفن بهداشتی زباله صورت نگرفته و در حال حاضر، تنها به عملیات تلنبار کردن زباله در محلی در نزدیکی این شهر اکتفا می شود. با توجه به مخاطراتی که این روش در پی دارد، باید هرچه سریع تر مکانی مناسب جهت دفن بهداشتی پیشنهاد گردد. یک محل دفن نامناسب ممکن است اثرات منفی بسیاری را به همراه داشته باشد. قوانین و مقررات موجود مرتبط با ارزیابی اثرات محیط زیستی، بر الزام استفاده از آن برای پروژه های بزرگ عمرانی نظیر محل‌های دفن زباله شهری تأکید می نماید.
روش RIAM (ماتریس ارزیابی اثرات سریع)، انجام یک ارزیابی روشن و سریع از مهم ترین اثرات را تضمین می‌کند. در کنار مزایای بسیار، این روش دارای ایرادهایی نیز می باشد و آن تأثیر ذهنیت ارزیاب بر عدد دهی به اثر فعالیت ها بر پارامترهاست. از این رو، در تحقیق حاضر برای تبدیل ذهنیت به عینیت و برای ارتقاء روش RIAM، از روش  AHP(فرایند تحلیل سلسله مراتبی) استفاده شده است.
روش بررسی: در این پژوهش، ارزیابی محل فعلی دفن زباله شهر زنجان، به همراه چند محل پیشنهادی دیگر، با استفاده از تلفیق دو روش RIAM  و  AHP انجام پذیرفته است که در نهایت اثرات هر یک از محل ها بر محیط زیست منطقه مورد ارزیابی قرار گرفته و با یک‌دیگر مقایسه شدند.
یافته ها: در این فرایند، ما روش RIAM را با روش AHP تلفیق کردیم و محل فعلی دفن زباله در مقایسه با دیگر محدوده های مورد مطالعه، کمترین امتیاز منفی را کسب کرد.
بحث و نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که می‌توان روش RIAM را از طریق تلفیق آن با روش AHP ارتقاء بخشید. این تلفیق، ایده های بحث برانگیز را در زمینه امتیازدهی اثرات به فرصتی برای شمول نظرات کارشناسی تبدیل کرده و موفقیت امتیازدهی هماهنگ اثرات را به میزان زیادی افزایش داده است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دورههفدهم، شماره سه، پاییز 94

 

ارزیابی اثرات گزینه های مکانی پیشنهادی دفن زباله شهر زنجان با استفاده ازروش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM)ارتقاء یافته

 

غزل منزوی[1]

عبدالرسول سلمان ماهینی[2]*

Rassoulmahiny@gmail.com

                                                                حبیب اله یونسی[3]                                       

 

تاریخ دریافت:8/4/89

تاریخ پذیرش: 12/12/89

 

چکیده

زمینه و هدف: در شهر زنجان هیچ گونه فعالیتی در جهت دفن بهداشتی زباله صورت نگرفته و در حال حاضر، تنها به عملیات تلنبار کردن زباله در محلی در نزدیکی این شهر اکتفا می شود. با توجه به مخاطراتی که این روش در پی دارد، باید هرچه سریع تر مکانی مناسب جهت دفن بهداشتی پیشنهاد گردد. یک محل دفن نامناسب ممکن است اثرات منفی بسیاری را به همراه داشته باشد. قوانین و مقررات موجود مرتبط با ارزیابی اثرات محیط زیستی، بر الزام استفاده از آن برای پروژه های بزرگ عمرانی نظیر محل‌های دفن زباله شهری تأکید می نماید.

روش RIAM (ماتریس ارزیابی اثرات سریع)، انجام یک ارزیابی روشن و سریع از مهم ترین اثرات را تضمین می‌کند. در کنار مزایای بسیار، این روش دارای ایرادهایی نیز می باشد و آن تأثیر ذهنیت ارزیاب بر عدد دهی به اثر فعالیت ها بر پارامترهاست. از این رو، در تحقیق حاضر برای تبدیل ذهنیت به عینیت و برای ارتقاء روش RIAM، از روش  AHP(فرایند تحلیل سلسله مراتبی) استفاده شده است.

روش بررسی: در این پژوهش، ارزیابی محل فعلی دفن زباله شهر زنجان، به همراه چند محل پیشنهادی دیگر، با استفاده از تلفیق دو روش RIAM  و  AHP انجام پذیرفته است که در نهایت اثرات هر یک از محل ها بر محیط زیست منطقه مورد ارزیابی قرار گرفته و با یک‌دیگر مقایسه شدند.

یافته ها: در این فرایند، ما روش RIAM را با روش AHP تلفیق کردیم و محل فعلی دفن زباله در مقایسه با دیگر محدوده های مورد مطالعه، کمترین امتیاز منفی را کسب کرد.

بحث و نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که می‌توان روش RIAM را از طریق تلفیق آن با روش AHP ارتقاء بخشید. این تلفیق، ایده های بحث برانگیز را در زمینه امتیازدهی اثرات به فرصتی برای شمول نظرات کارشناسی تبدیل کرده و موفقیت امتیازدهی هماهنگ اثرات را به میزان زیادی افزایش داده است.

 

واژه های کلیدی: دفن زباله شهری، زنجان، ماتریس ارزیابی اثرات سریع، فرایند تحلیل سلسله مراتبی.

 

 

مقدمه


در طول تاریخ، دفن زباله روش غالب برای دفع نهایی مواد زاید جامد شهری بوده است (1). یک محل دفن نامناسب ممکن است اثرات منفی محیط زیستی، اقتصادی و اکولوژیکی به همراه داشته باشد. بنابراین باید انتخاب آن با دقت و با در نظر گرفتن هر دو جنبه قوانین و محدودیت‌ها در سایر منابع صورت گیرد(2). قوانین و مقررات موجود مرتبط با ارزیابی اثرات محیط زیستی، الزام استفاده از آن را برای پروژه های بزرگ عمرانی نظیر محل های دفن زباله شهری تأکید می نماید.

بعضی اوقات در انجام ارزیابی، تعداد پارامترها و راهکارها به قدری زیاد است که مقایسه آن ها بسیار مشکل بوده و موجب انتخاب پروژه­هایی می شود که سازگاری کمتری با محیط زیست دارند یا سبب حذف بخشی از ارزیابی می‌گردد. روشی جامع که بتواند به راحتی و به طور موثر تمامی راهکارها را سازماندهی نماید، بسیار مفید و با ارزش است (3). 

روش [4]RIAM، روشی است که انواع اثرات محیط زیستی را مورد ارزیابی قرار می دهد (4). از آن جایی که ارزیابی اثرات محیط زیستی حاصل تلاش یک تیم با تخصص های مختلف است،RIAM  مکانیسم ایده آلی است که انجام یک ارزیابی روشن و سریع از مهم ترین اثرات را تضمین می کند، به این دلیل که تمام اجزاء و پارامترها می توانند به سادگی در یک روش ادغام شوند (3). در کنار مزایای بسیار، این روش دارای یک ایراد نیز می باشد و آن تأثیر ذهنیت ارزیاب بر عدد دهی به اثر فعالیت‌ها بر پارامترهاست. از این رو در تحقیق حاضر برای تبدیل ذهنیت به عینیت و برای ارتقاء روش RIAM، روش [5]AHP (فرایند تحلیل سلسله مراتبی) همراه با روش RIAM مورد استفاده واقع شده است.

مفهوم RIAM در سال 1998 توسط Pastakia  توسعه داده شده، اما بلافاصله منتشر نشده است، تا این که روش ها به طور سختگیرانه‌ای به صورت میدانی به کار گرفته شده و آزمایش شدند. اولین پروژه منتشر شده RIAM در زمینه ارزیابی اثرات توسعه برای توسعه گردشگری بوده است (1993) و مفهوم RIAM در 1995 در اذهان عمومی جای گرفت (4). روشRIAM  روش نسبتاً جدیدی است که نسبت به سایر روش‌های ارزیابی اثرات محیط زیستی کمتر مورد استفاده قرار گرفته است. هم‌چنین در ایران این روش به صورت بسیار معدود مورد استفاده واقع شده و روشی نسبتاً ناشناخته است. در عین حال ارتقای روش  RIAM و تلفیق آن با سایر روش‌ها نیز در سراسر دنیا بسیار معدود است.

از سویی در زمینه دفن زباله های شهر زنجان مطالعات اندکی صورت گرفته و در عمل تا کنون راهکاری در جهت رفع معضلات دفن زباله این شهر ارایه نشده است.  

مواد مذکور لزوم انجام تحقیق حاضر را مشخص می نماید.

 

روش بررسی

شهرستان زنجان با وسعت 6763 کیلومتر مربع، مرکز استان زنجان می باشد که بین 47 درجه و 25 دقیقه و 48 درجه و 54 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 27 دقیقه و 37 درجه و 15 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است (5). شهر زنجان در فلات مرتفع زنجان – ابهر به وسعت 1450 کیلومتر مربع بین 48 درجه و 28 تا 30 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 40 تا 41 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است (6).

اوضاع جوی و شرایط اقلیمی منطقه بر حسب پستی و بلندی های بسیار متغیر است. به طور کلی ارتفاعات آب و هوای سرد و کوه‌ها پوشیده از برف بوده و از تابستان های معتدل و خشک برخوردار می باشد.

 روزانه در شهر زنجان 265 تن زباله شهری با سرانه 765 گرم به ازای هر نفر تولید و از سطح منطقه شهری آن جمع آوری و در 19 کیلومتری جنوب شهر دفن می­گردد (7). 

در این پژوهش، ارزیابی محیط زیستی محل فعلی دفن زباله شهری شهر زنجان، به همراه ارزیابی چند محدوده پیشنهادی دیگر که در پژوهش­های پیشین به عنوان محل دفن زباله معرفی شده اند، با استفاده از تلفیق دو روش RIAM و AHP انجام پذیرفته است (شکل 1). مشخصات محدوده های مذکور در جدول 1 به طور خلاصه درج گردیده است.

 

 

 

شکل 1-موقعیت محدوده های مورد مطالعه نسبت به شهر زنجان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در این پژوهش، ابتدا از طریق بازدید میدانی، نسبت به بررسی شرایط محیط زیستی محدوده ها اقدام گردیده و سایر اطلاعات نیز از طریق نقشه ها و منابع معتبر گردآوری شدند. بدین ترتیب پارامترهای محیط زیستی مورد بررسی قرار گرفته و فرایند ارزیابی براساس اطلاعات مذکور صورت پذیرفت. در نهایت با مقایسه اثرات هر یک از محل‌ها بر محیط زیست منطقه، گزینه مناسب‌تر که دارای اثرات سوء کمتری می باشد، معرفی شد.

- روش  RIAM

 روش RIAM دربرگیرنده هر 4 جزء محیط زیست شامل اجزای فیزیکی- شیمیایی، زیستی- اکولوژیک، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- اجرایی می باشد. در این روش اثرات فعالیت‌های پروژه براساس اجزای محیط زیستی ارزیابی و برای هر شرایطی یک طبقه بندی ارایه شد (استفاده از معیار از پیش تعیین شده)، که میزان یک اثر مورد انتظار را برای اجزای محیط زیستی پیش بینی می­کند (3). معیارهای مهم ارزیابی به دو گروه تقسیم می شوند:

  1. معیارهایی که از اهمیت وضعیت برخوردارند که به طور مستقل می توانند امتیاز به دست آمده را تغییر دهند.
  2. معیارهایی که از ارزش موقعیت برخوردارند، اما به طور مستقل نمی توانند امتیاز به دست آمده را تغییر دهند.

امتیاز داده شده به هر یک از این گروه معیارها با استفاده از یک سری فرمول‌های ساده تعیین می­شود. این فرمول­ها اجازه می­دهند که امتیازها برای اجزای منحصر به فرد، براساس یک پایه تعریف شده تعیین گردند. سیستم امتیازدهی به ضرب ساده امتیازهای داده شده به هر معیار در گروه نیاز دارد (A).  امتیازها برای گروه معیارهای ارزشی (B) برای به دست آوردن یک جمع بندی واحد با یک‌دیگر جمع می شوند. برای به دست آوردن امتیاز نهایی ارزیابی شرایط (ES)، حاصل جمع امتیازهای گروه B در حاصل ضرب امتیازهای گروه A، طبق رابطه ریاضی ذیل ضرب می شوند.

 

                   

                          

که و  امتیازهای جداگانه برای گروه A و ،  و  امتیازهای جداگانه برای گروه B  هستند، حاصل ضرب همه امتیازهای A و bT حاصل جمع همه امتیازهای B و ES امتیاز محیط زیستی برای شرایط موجود است. داوری کردن در مورد هر عامل در مطابقت دادن آن با معیارها و مقیاس‌های ارایه شده در جدول 2 انجام می‌شود.

این روش نیاز به عوامل ارزیابی ویژه‌ای برای نمایان شدن در میان یک فرایند غربال کردن دارد و این عوامل محیط زیستی به یکی از چهار طبقه بندی فیزیکی- شیمیایی (PC)، زیستی- بوم شناختی (BE)، اجتماعی- فرهنگی (SC) و اقتصادی- اجرایی (EO) تعلق دارند. برای استفاده از سیستم ارزیابی شرح داده شده، ماتریسی برای هر شق پروژه، متشکل از خانه‌های نمایش دهنده معیارها و قرار گرفته در برابر هر عامل تعریف شده، مورد استفاده قرار می‌گیرد. در هر خانه امتیازهای جداگانه معیارها قرار داده می شوند. مطابق فرمول ارایه شده پیشین، نمره ES محاسبه و ثبت می‌گردد. برای تامین یک سیستم دقیق‌تر ارزیابی، امتیازهای منحصر به فرد ES با یک‌دیگر در محدوده هایی که بتوانند با هم مقایسه شوند، گرد هم می‌آیند. جدول 3 ارزش‌های ES و دامنه تغییراتی را که به طور معمول در RIAM مورد استفاده قرار می گیرند، ارایه می دهد. ارزیابی نهایی هر عامل، طبق این دامنه تغییرات انجام می شود. به محض این‌که امتیاز ES در ردیف دامنه تغییرات قرار می‌گیرد، می تواند به طور مستقل یا گروهی، براساس نوع عامل، به شکل نمودار یا عددی نشان داده شوند. این روش ابزاری برای سازماندهی، تجزیه و ارایه نتایج یک ارزیابی اثرات محیط زیستی می باشد. سیستم کامپیوتری RIAM به ماتریس اجازه نمایش به شکل نمودار را می دهد که با این روش وضوح نتایج حاصله را به مقدار زیادی افزایش می‌دهد. ماهیت سازمان یافته RIAM اجازه بررسی مجدد و دقیق اجزای انتخاب شده را در یک طریقه درست و سریع می دهد. این انعطاف پذیری، روش را به ابزاری قوی برای ارزیابی و اجرای پروژه های EIA تبدیل می‌کند. روش مذکور توانایی ساختن آمیخته‌ای از شرایط را برای مقایسه کردن گزینه‌های مختلف دارد. معیارها در این روش اجازه می دهد هر دو گروه داده های کمی و کیفی مورد ارزیابی قرار بگیرند (4).

 

 

جدول2- معیارهای ارزیابی (Pastakia وJensen ، 1998 )

توصیف

مقیاس

معیارها

اهمیت ملی و بین المللی

اهمیت منطقه ای و ملی

اهمیت برای مناطق حاشیه محل

فقط دارای اهمیت برای شرایط محلی

بدون اهمیت

4

3

2

1

0

 

A1:

اهمیت وضعیت

اثر بسیار مثبت

اثر معنی دار مثبت

اثر مثبت

بی اثر

اثر منفی

اثر معنی دار منفی

اثر بسیار منفی

3+

2+

1+

0

1-

2-

3-

 

A2:

بزرگی اثرات

بدون تغییر

موقتی

دایمی

1

2

3

B1:

دوام اثرات

بدون تغییر

برگشت پذیر

برگشت ناپذیر

1

2

3

B2:

برگشت پذیری

بدون اثر

اثر غیر تجمعی (منفرد)

اثرات تجمعی و تشدید شونده

1

2

3

B3:

اثرات تجمعی و تشدید شونده

 

 

 

 

 

 

جدول3- تبدیل امتیازهای محیط زیستی به محدوده تغییرات )Pastakia وJensen ، 1998 )

توصیف محدوده تغییرات

محدوده تغییرات

امتیاز محیط زیستی

اثرات بسیار مثبت

+E

72+ تا 108+

اثرات مثبت معنی دار

+D

36+ تا71+

اثرات مثبت متوسط

+C

19+ تا 35+

اثرات مثبت

+B

10+ تا 18+

اثرات مثبت اندک

+A

1+ تا 9+

بدون تغییر

N

0

اثرات منفی اندک

-A

1- تا 9-

اثرات منفی

-B

10- تا 18-

اثرات منفی متوسط

-C

19- تا 35-

اثرات منفی معنی دار

-D

36- تا 71-

اثرات  بسیارمنفی

-E

72- تا 108-

 

 

- روش AHP 

 

روش AHP یکی از کارآمدترین روش های تصمیم گیری است که اولین بار توسط Saaty در سال 1980 مطرح شد. این روش یکی از روش های مقایسه دو به دو[6] است که در تحقیق حاضر در محیط نرم افزار Idrisi انجام پذیرفته است.

ابتدا براساس پارامترهای محیط زیستی تأثیر پذیر از مراحل مختلف اجرای پروژه محل دفن بهداشتی زباله، اعم از مراحل ساختمانی، بهره برداری و پس از بهره برداری، یک جدول AHP متشکل از 13 ردیف و 13 ستون تهیه (جداول 5 تا 8) و با تکمیل آن براساس شرایط محیطی هر یک از محدوده های مورد مطالعه، مقایسه زوجی میزان تأثیرپذیری پارامترهای محیط زیستی در اثر اجرای پروژه مذکور انجام پذیرفت. سپس اعداد مندرج در جداول  AHP وارد نرم افزار  Idrisi شده و از طریق نرم افزار، برای هر فرم عامل CR محاسبه گردیدند.

- تلفیق روش RIAM با روش AHP

در مواردی که عامل CR حاصل از روش AHP کمتر از 1/0 بوده، از آن برای امتیازدهی جداول RIAM استفاده شده و در مواردی که عامل مذکور بیشتر از 1/0 بوده است، امتیازدهی ها مورد بازبینی قرار گرفته و اصلاح شده اند و سپس از آن ها برای امتیازدهی در  RIAMاستفاده شده است. با این روش، چنان‌چه در امتیازدهی جداول RIAM تناقضی وجود داشته باشد، از مقایسه آن با امتیازهای داده شده در AHP، تناقضات موجود مشخص شده و لزوم اصلاح جداول RIAM را مشخص نموده است. در نهایت برای هر محدوده، مطابق فرمول ذیل، وزن های به دست آمده برای هر پارامتر محیط زیستی(حاصل از تکمیل جداول (AHP، با وزن های داده شده در تکمیل جداول RIAM ,A1) ,A2 ,B1 ,B2 B3)، ضرب شده و در امتیازدهی نهایی به محدوده ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ES'=[(A1*W)*(A2*W)]*[(B1*W) + (B2*W) + (B3*W)]         

طی این مرحله امتیازهای جدیدی برای هر یک از پارامترهای محیط زیستی، در هر محدوده به دست آمده است (ES') که طبق الگوی موجود در روش RIAM نسبت به دامنه بندی امتیازهای به دست آمده در محدوده هایی که بتوانند با هم مقایسه شوند اقدام شده است. جدول 4 ارزش‌های ES' و دامنه تغییراتی را که اعمال شده و مورد استفاده قرار گرفته اند، ارایه می دهد. ارزیابی نهایی هر عامل، طبق این دامنه تغییرات انجام گرفته است. با طی این مراحل، روش RIAM اجرا گردید و با استفاده از روش AHP ارتقا داده شد. براساس نمودارها و امتیازهای حاصله و از طریق یک محاسبه ریاضی، با ضرب کردن تعداد هر امتیاز در میانه هر دامنه و جمع آن‌ها با یک‌دیگر و به دست آوردن اعداد برای هر مکان، بهترین گزینه انتخاب شد. هرچه این عدد بزرگ‌تر و به اعداد مثبت نزدیک‌تر باشد، نشانگر اثر پذیری کمتر آن محدوده و مناسب تر بودن آن مکان است.


 


جدول 4- تبدیل امتیازهای محیط زیستی حاصل از تلفیق دو روش RIAM و AHP به محدوده تغییرات

توصیف محدوده تغییرات

محدوده تغییرات

امتیاز محیط زیستی

اثرات بسیار مثبت

+E'

10+ تا 99+

اثرات مثبت معنی دار

+D'

1+ تا9/9+

اثرات مثبت متوسط

+C'

1/0+ تا 99/0+

اثرات مثبت

+B'

01/0+ تا 099/0+

اثرات مثبت اندک

+A'

001/0+ تا 0099/0+

بدون تغییر

N'

0

اثرات منفی اندک

-A'

001/0- تا 0099/0-

اثرات منفی

-B'

01/0- تا 099/0-

اثرات منفی متوسط

-C'

1/0- تا 99/0-

اثرات منفی معنی دار

-D'

1- تا 9/9-

اثرات  بسیارمنفی

-E'

10- تا 99-

 


یافته ها


- یافته های حاصل از انجام روش AHP

با تکمیل جداول AHP برای هر یک از محدوده ها، مقایسه زوجی میزان تأثیرپذیری پارامترهای محیط زیستی در اثر اجرای پروژه انجام پذیرفت و با استفاده از نرم افزار IDRISI، عامل CR و وزن های اختصاص یافته به هر پارامتر، از لحاظ میزان تأثیر پذیری آن ها از اجرای پروژه دفن زباله، به تفکیک هر یک از محدوده های مورد مطالعه و با توجه به کلیه شرایط محیط زیستی و اقتصادی- اجتماعی آن ها به دست آمد که نتایج حاصل در ذیل آورده می شود (جداول 5،6، 7، 8):

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 5- مقایسه زوجی و وزن دهی پارامترهای محیط زیستی تأثیر پذیر از پروژه دفن زباله براساس روش AHP در محدوده شماره 1

 

کیفیت هوا

صدا

آب‌های زیر زمینی

آب‌های سطحی

خاک

جانوران

گیاهان

زیبایی شناختی

بهداشت

اشتغال

کشاورزی

کاربری اراضی

طرح‌های توسعه آتی

وزن عوامل

کیفیت هوا

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0195/0

صدا

3/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0119/0

آب‌های زیر زمینی

3

5

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0414/0

آب‌های سطحی

7

9

5

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1897/0

خاک

3

5

1

3/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

0432/0

جانوران

5

7

3

3/1

3

1

 

 

 

 

 

 

 

1080/0

گیاهان

3

5

1

3/1

1

3/1

1

 

 

 

 

 

 

0635/0

زیبایی شناختی

3

5

1

3/1

1

3/1

1

1

 

 

 

 

 

0432/0

بهداشت

5

7

3

1

3

1

3

3

1

 

 

 

 

1172/0

اشتغال

5

7

3

3/1

3

1

3

3

1

1

 

 

 

1080/0

کشاورزی

5

7

3

5/1

3

1

3

3

1

1

1

 

 

1062/0

کاربری اراضی

 3

5

1

3/1

1

3/1

1

1

3/1

3/1

3/1

1

 

0432/0

طرح‌های توسعه آتی

5

7

3

1

3

1

3/1

3

1

1

1

3

1

1049/0

CR

04/0

 

 

 

جدول 6- مقایسه زوجی و وزن دهی پارامترهای محیط زیستی تأثیر پذیر از پروژه دفن زباله براساس روش AHP در محدوده شماره 2

 

کیفیت هوا

صدا

آب‌های زیر زمینی

آب‌های سطحی

خاک

جانوران

گیاهان

زیبایی شناختی

بهداشت

اشتغال

کشاورزی

کاربری اراضی

طرح‌های توسعه آتی

وزن عوامل

کیفیت هوا

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0153/0

صدا

1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0153/0

آب‌های زیر زمینی

5

5

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1083/0

آ‌‌ب‌های سطحی

7

7

3

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1214/0

خاک

3

3

5/1

3/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

0361/0

جانوران

3

3

3/1

1

1

1

 

 

 

 

 

 

 

0671/0

گیاهان

7

7

1

3

5

3

1

 

 

 

 

 

 

1804/0

زیبایی شناختی

5

5

1

1

3

1

3/1

1

 

 

 

 

 

0982/0

بهداشت

5

5

1

1

3

1

3/1

1

1

 

 

 

 

0762/0

اشتغال

3

3

1

3/1

3

3/1

5/1

3/1

3/1

1

 

 

 

0506/0

کشاورزی

7

7

1

1

3

1

3/1

1

3

3

1

 

 

1131/0

کاربری اراضی

7

7

3/1

3/1

3

3

1

3/1

3

1

3/1

1

 

0907/0

طرح‌های توسعه آتی

3

3

3/1

5/1

3/1

3/1

5/1

3/1

3/1

3/1

3/1

3/1

1

0273/0

CR

07/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول7- مقایسه زوجی و وزن دهی پارامترهای محیط زیستی تأثیر پذیر از پروژه دفن زباله براساس روش AHP در محدوده شماره3

 

کیفیت هوا

صدا

آب‌های زیر زمینی

آب‌های سطحی

خاک

جانوران

گیاهان

زیبایی شناختی

بهداشت

اشتغال

کشاورزی

کاربری اراضی

طرح‌های توسعه آتی

وزن عوامل

کیفیت هوا

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0153/0

صدا

1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0153/0

آب‌های زیر زمینی

3

3

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0332/0

آ‌ب‌های سطحی

7

7

3

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1393/0

خاک

3

3

1

3/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

0491/0

جانوران

7

7

5

1

3

1

 

 

 

 

 

 

 

1048/0

گیاهان

7

7

5

1

3

1

1

 

 

 

 

 

 

1048/0

زیبایی شناختی

9

9

7

1

5

3

3

1

 

 

 

 

 

2118/0

بهداشت

5

5

3

1

3

1

1

3/1

1

 

 

 

 

0954/0

اشتغال

3

3

1

3/1

1

3/1

3/1

5/1

3/1

1

 

 

 

0362/0

کشاورزی

5

5

3

3/1

1

1

1

3/1

1

3

1

 

 

0812/0

کاربری اراضی

5

5

3

3/1

1

1

1

3/1

1

3

1

1

 

0812/.

طرح‌های توسعه آتی

3

3

1

5/1

3/1

3/1

3/1

5/1

3/1

1

3/1

3/1

1

0324/0

CR

02/0

 

 

 

جدول8- مقایسه زوجی و وزن دهی پارامترهای محیط زیستی تأثیر پذیر از پروژه دفن زباله براساس روش AHP در محدوده شماره4

 

کیفیت هوا

صدا

آب‌های زیر زمینی

آب‌های سطحی

خاک

جانوران

گیاهان

زیبایی شناختی

بهداشت

اشتغال

کشاورزی

کاربری اراضی

طرح‌های توسعه آتی

وزن عوامل

کیفیت هوا

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0308/0

صدا

5/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0108/0

آب‌های زیر زمینی

3/1

5

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0202/0

آب‌های سطحی

5

9

9

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1930/0

خاک

1

5

1

5/1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

0305/0

جانوران

3

7

5

3/1

3

1

 

 

 

 

 

 

 

0803/0

گیاهان

3

7

5

3/1

3

1

1

 

 

 

 

 

 

0803/0

زیبایی شناختی

3

7

5

3/1

3

1

1

1

 

 

 

 

 

0803/0

بهداشت

7

9

7

1

5

3

3

3

1

 

 

 

 

1946/0

اشتغال

3

7

5

3/1

3

1

1

1

3/1

1

 

 

 

0803/0

کشاورزی

3

7

5

3/1

3

1

1

1

3/1

1

1

 

 

0803/0

کاربری اراضی

3

5

3

5/1

1

3/1

3/1

3/1

5/1

3/1

3/1

1

 

0380/0

طرح‌های توسعه آتی

3

7

5

3/1

3

1

1

1

3/1

1

1

3

1

0803/0

CR

03/0

 

 


- یافته های حاصل از انجام روش RIAM

 

پس از انجام روش AHP و اطمینان از صحت امتیازدهی در روش مذکور (با استفاده از عامل CR)، روش RIAM انجام پذیرفت. ضمن این‌که در امتیازدهی در روش RIAM، وزن های اختصاص یافته به پارامترهای مورد بررسی در روش AHP نیز مد نظر قرار گرفت، به این ترتیب که پارامترها در هر محدوده با توجه به وزن کسب نموده، از نظر میزان تأثیر پذیری الویت بندی شدند و در امتیازدهی در روش  RIAM، به ویژه در امتیازدهی معیار A2 که بیان‌گر بزرگی اثرات است، الویت‌های مذکور مد نظر قرار گرفت تا حتی المقدور از ایجاد تناقض و دخالت ذهنیت در امتیازدهی جلوگیری به عمل آید. جداول 9، 10 و 11 نتایج حاصل از اجرای روش RIAM را نشان می دهند.


جدول 9- امتیازهای اختصاص یافته به پارامترهای محیط زیستی در هر یک از محدوده های مورد مطالعه

معیار

A1

A2

B1

B2

B3

شماره محدوده

پارامترها

1

2

3

4

1

2

3

4

1

2

3

4

1

2

3

4

1

2

3

4

کیفیت هوا

1

1

1

2

1-

1-

1-

2-

3

3

3

3

2

2

2

2

3

3

3

3

صدا

2

2

2

2

1-

1-

1-

1-

3

3

3

3

2

2

2

2

2

2

3

3

آبهای زیر زمینی

2

3

3

2

1-

3-

3-

1-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

آبهای سطحی

3

3

3

3

3-

3-

3-

3-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

خاک

2

2

2

1

1-

1-

2-

2-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

جانوران

3

2

2

2

2-

2-

2-

2-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

گیاهان

2

2

2

2

1-

2-

2-

2-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

زیبایی شناختی

1

2

2

2

1-

2-

3-

2-

3

3

3

3

3

2

3

2

2

2

2

2

بهداشت

3

3

2

3

2-

2-

3-

3-

3

3

3

3

2

3

3

3

3

3

3

3

اشتغال

3

2

2

3

1-

1-

1-

1

3

3

3

3

2

3

3

2

3

3

3

3

کشاورزی

2

3

2

2

2-

3-

2-

2-

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

3

کاربری اراضی

2

2

2

2

1-

2-

2-

2-

3

3

3

3

2

3

3

3

3

3

3

3

طرحهای توسعه آتی

2

2

2

2

2-

1-

1-

2-

3

3

3

3

2

2

2

2

3

3

3

3

 

جدول 10- امتیازهای محیط زیستی (ES) و محدوده تغییرات ((RB در هر یک از محدوده های

مورد مطالعه براساس روش RIAM

محدوده

1

2

3

4

 

ES

RB

ES

RB

ES

RB

ES

RB

کیفیت هوا

8-

-A

8-

-A

8-

-A

32-

-C

صدا

14-

-B

14-

-B

16-

-B

16-

-B

آبهای زیر زمینی

18-

-B

81-

-E

81-

-E

18-

-B

آبهای سطحی

81-

-E

81-

-E

81-

-E

81-

-E

خاک

18-

-B

18-

-B

36-

-D

18-

-B

جانوران

54-

-D

36-

-D

36-

-D

36-

-D

گیاهان

18-

-B

36-

-D

36-

-D

36-

-D

زیبایی شناختی

8-

-A

28-

-C

48-

-D

28-

-C

بهداشت

48-

-D

54-

-D

54-

-D

81-

-E

اشتغال

24-

-C

18-

-B

18-

-B

24

C

کشاورزی

36-

-D

81-

-E

36-

-D

36-

-D

کاربری اراضی

16-

-B

36-

-D

36-

-D

36-

-D

طرح‌های توسعه آتی

32-

-C

16-

-B

16-

-B

32-

-C

 

جدول 11- خلاصه وضعیت محدوده های مورد مطالعه براساس روش RIAM

 

-E

-D

-C

-B

-A

N

A

B

C

D

E

محدوده 1

1

3

2

5

2

0

0

0

0

0

0

محدوده 2

3

4

1

4

1

0

0

0

0

0

0

محدوده 3

2

7

0

3

1

0

0

0

0

0

0

محدوده4

2

4

3

3

0

0

0

0

1

0

0

 


هم‌چنین نرم افزار RIAM در نهایت نمودارهایی را به عنوان خلاصه نتایج نهایی حاصل از اجرای روش ارایه می دهد (شکل 2).

 

 

شکل2- خلاصه نتایج حاصل از اجرای روش RIAM در هر چهار محدوده مورد مطالعه

 


سپس براساس نمودارها و امتیازهای به دست آمده و از طریق یک محاسبه ریاضی، با ضرب کردن تعداد هر امتیاز در میانه هر دامنه (جدول12) و جمع آن‌ها با یک‌دیگر و به دست آوردن اعداد برای هر مکان، می توان بهترین گزینه را انتخاب نمود. هرچه این عدد بزرگ‌تر و به اعداد مثبت نزدیک‌تر باشد، نشان دهنده اثر پذیری کم‌تر آن محدوده از اجرای پروزه دفن بهداشتی زباله و مناسب تر بودن آن مکان است.


 

 

جدول 12- میانه محاسبه شده برای هر امتیاز در روش RIAM

امتیاز

-E

-D

-C

-B

-A

N

A

B

C

D

E

میانه

90-

5/53-

27-

14-

5-

0

5

14

27

5/53

90

 

 

امتیازمحدوده شماره 1 =

    384- = (90*0)+(5/53*0)+(27*0)+(14*0)+(5*0)+(0*0)+  +((5-)*2)+((14-)*5)+((27-)*2)+((5/53-)*3)+((90-)*1)         

امتیازمحدوده شماره 2 =

572- = (90*0)+(5/53*0)+(27*0)+(14*0)+(5*0)+(0*0)+((5-)*1)+((14-)*4)+((27-)*1)+((5/53-)*4)+((90-)*3)

= امتیازمحدوده شماره 3

5/601- = (90*0)+(5/53*0)+(27*0)+(14*0)+(5*0)+(0*0)+((5-)*1)+((14-)*3)+((27-)*0)+((5/53-)*7)+((90-)*2)

امتیازمحدوده شماره 4 =

490- = (90*0)+(5/53*0)+ (27*1)+(14*0)+(5*0)+(0*0)+((5-)*0)+((14-)*3)+((27-)*3)+((5/53-)*4)+((90-)*2)

 

 

یافته های حاصل از تلفیق روش های RIAM و AHP

 

در نهایت برای هر محدوده، وزن های به دست آمده برای هر پارامتر زیست محیطی (حاصل از تکمیل جداول (AHP، با وزنهای داده شده در تکمیل جداول RIAM  (,A1 ,A2 ,B1 ,B2 B3)، ضرب شده که به دلیل ارقام اعشاری بسیار زیاد، مجدداً اعداد مذکور در عدد 100 ضرب شده و در جدول (13) به صورت ES' نشان داده شده اند و در امتیازدهی نهایی به محدوده ها مورد استفاده قرار گرفته اند.

در عین حال براساس امتیازهای جدید (ES') و دامنه اعداد آن، محدوده بندی جدیدی بر اساس الگوی محدوده بندی روش RIAM  صورت پذیرفته است. خلاصه وضعیت محدوده‌های مورد مطالعه براساس تلفیق روش های RIAM و AHP، طبق محدوده بندی جدید، در جدول (14) نشان داده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 13- امتیازهای محیط زیستی (ES') و محدوده تغییرات (RB') در هر یک از محدوده های مورد مطالعه براساس تلفیق روش های RIAM و AHP

محدوده

1

2

3

4

 

ES'

RB'

ES'

RB'

ES'

RB'

ES'

RB'

کیفیت هوا

0059319/0-

-A

003861447/0-

-A

002865262/0-

-A

093497958/0-

-B

صدا

002359223/0-

-A

007503125/0-

-A

005730523/0-

-A

002015539/0-

-A

آب‌های زیر زمینی

145118822/0-

-C

0730227/15-

-E

82775567/31-

-E

014836334/0-

-B

آب‌های سطحی

29514631/55-

-E

46521642/20-

-E

0790507/35-

-E

2313617/58-

-E

خاک

145118822/0-

-C

140138069/0-

-C

2460375/0-

-C

051070725/0-

-B

جانوران

8024448/6-

-D

5803136/1-

-D

559545817/1-

-D

864013857/1-

-D

گیاهان

460886175/0-

-C

734805094/1-

-D

039697212/1-

-D

864013857/1-

-D

زیبایی شناختی

064497254/0-

-B

767604019/3-

-D

65130047/52-

-E

449788556/1-

-D

بهداشت

72723415/7-

-D

6595712/1-

-D

1882096/2-

-D

69164214/59-

-E

اشتغال

770369558/2-

-D

594941933/0-

-C

119574225/0-

-C

242675905/1

+D

کشاورزی

5349632/4-

-D

47459942/16-

-E

102255286/1-

-D

242675905/1-

-D

کاربری اراضی

128994509/0-

-C

44041785/3-

-D

025605123/1-

-D

1975392/0-

-C

طرح های توسعه آتی

83286505/3-

-D

040659494/0-

-B

054419558/0-

-B

656901206/1-

-D

 

جدول 14- خلاصه وضعیت محدوده های مورد مطالعه براساس تلفیق روش های RIAM و AHP

 

-E

-D

-C

-B

-A

N

A

B

C

D

E

محدوده 1

1

5

4

1

2

0

0

0

0

0

0

محدوده 2

3

5

2

1

2

0

0

0

0

0

0

محدوده 3

3

5

2

1

2

0

0

0

0

0

0

محدوده4

2

5

1

3

1

0

0

0

0

1

0

 

 

یافته های کلی حاصل از تلفیق روش های RIAM و AHP

 

در نهایت، براساس امتیازهای به دست آمده و از طریق یک محاسبه ریاضی، با ضرب کردن تعداد هر امتیاز در میانه هر دامنه (جدول 15) و جمع آن‌ها با یک‌دیگر و به دست آوردن اعداد برای هر مکان، بهترین گزینه انتخاب شد. هرچه این عدد بزرگ‌تر و به اعداد مثبت نزدیک‌تر باشد، نشان دهنده اثر پذیری کمتر آن محدوده از اجرای پروژه دفن بهداشتی زباله و مناسب تر بودن آن مکان است.

 


 

جدول 15- میانه محاسبه شده برای هر امتیاز در تلفیق روش های RIAM و  AHP

امتیاز

-E'

-D'

-C'

-B'

-A'

N'

A'

B'

C'

D'

E'

میانه

5/54-

45/5-

545/0-

0545/0-

00545/0-

0

00545/0

0545/0

545/0

45/5

5/54


 

 

(0*0) + ((00545/0-)*2) + ((0545/0-)*1) + ((545/0-)*4) + ((45/5-)*5) + ((5/54-)*1) = امتیازمحدوده شماره 1

9954/83- = (5/54*0) + (45/5*0) + (545/0*0) + (0545/0*0) + (00545/0*0)+                       

(0*0) + ((00545/0-)*2) + ((0545/0-)*1) + ((545/0-)*2) + ((45/5-)*5) + ((5/54-)*3) = امتیازمحدوده شماره 2

9054/191- = (5/54*0) + (45/5*0) + (545/0*0) + (0545/0*0) + (00545/0*0)+                       

(0*0) + ((00545/0-)*2) + ((0545/0-)*1) + ((545/0-)*2) + ((45/5-)*5) + ((5/54-)*3) = امتیازمحدوده شماره 3

9054/191- = (5/54*0) + (45/5*0) + (545/0*0) + (0545/0*0) + (00545/0*0)+                       

(0*0) + ((00545/0-)*1) + ((0545/0-)*3) + ((545/0-)*1) + ((45/5-)*5) + ((5/54-)*2) = امتیازمحدوده شماره 4

51395/131- = (5/54*0) + (45/5*1) + (545/0*0) + (0545/0*0) + (00545/0*0)+                       


 


بحث و نتیجه گیری


با اجرای روش RIAM که البته در امتیازدهی در اجرای روش مذکور از نتایج وزن دهی ها در AHP نیز الهام گرفته شده است، ترتیب مطلوبیت محدوده های مورد مطالعه به ترتیب زیر است:

محدوده 1> محدوده4> محدوده 2> محدوده3

هم‌چنین با تلفیق روش RIAM با AHP، ترتیب مطلوبیت محدوده های مورد مطالعه به ترتیب زیر به دست آمده است:

محدوده 1> محدوده4> (محدوده 3   =  محدوده2)

مشاهده می‌شود که الویت‌های اول و دوم در نتایج حاصل از دو روش یکسان است و تفاوت در الویت‌های سوم و چهارم وجود دارد، بدین ترتیب که الویت‌های مذکور در روش تلفیقی، امتیازهای یکسانی را کسب نموده اند. بنابراین از نظر نتایج نهایی، هر دو روش تقریباً هم سو عمل کرده و در نتایج نهایی آن‌ها تفاوت اندکی وجود دارد. در عین حال، همان‌گونه که اشاره گردید، نباید از یاد برد که در اجرای روش   RIAMنیز مد نظر قرار دادن وزن های عوامل که از روش AHP حاصل شده‌اند، مانع از دخالت برخی ذهنیت‌ها در امتیازدهی به معیارهای موجود در روش RIAM شده اند. حال برای مشخص شدن دقیق تفاوت‌های نتایج حاصل از اجرای هر یک از روش‌ها در جداول (16) تا (19)، میزان تأثیرپذیری هریک از پارامترهای محیط زیستی در محدوده های چهارگانه، براساس روش‌های مورد استفاده در این تحقیق به معرض مقایسه گذاشته شده‌اند.

در هر محدوده، تفاوت‌هایی هرچند اندک، در میزان تأثیرپذیری برخی از پارامترها، طبق نتایج حاصل از دو روش RIAM و روش تلفیقی به چشم می خورد که این تفاوت‌ها به دلیل تفاوت وزن دهی مقایسه ای در روش AHP با امتیازدهی در روش RIAM می باشد. در هر صورت، براساس مقایسه نتایج حاصل از روش RIAM با روش تلفیقی، تفاوت زیادی که منجر به تفاوت در تصمیم گیری نهایی برای انتخاب گزینه ها شود، دیده نشد و این امر نشان می دهد که وزن دهی با AHP  نیز نتایج قبلی را تأیید می‌کند.البته این نکته را نباید از یاد برد که در تحقیق حاضر، وزن دهی در روش RIAM نیز با مد نظر قراردادن امتیازهای وزنی حاصل از روش AHP انجام گرفته است و این امکان وجود دارد که در صورت امتیازدهی مستقل در روش RIAM، بدون در نظر گرفتن الویت‌های وزنی پارامترها، که در روش AHP انجام گرفته و از نظر صحت به معرض آزمون گذاشته شده‌اند، با تأثیر برخی ذهنیت ها در روش RIAM، نتایج حاصله تفاوت‌های بیشتری را نشان دهند.


جدول16- مقایسه میزان تأثیر پذیری هریک از پارامترهای محیط زیستی در محدوده شماره1، براساس نتایج حاصل از اجرای هر یک از روش ها

پارامتر محیط زیستی

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش RIAM

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش تلفیقی

وزن اختصاص یافته در روش AHP

رتبه میزان تأثیر پذیری (حاصل از روش AHP)

آب‌های سطحی

اثرات  بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1897/0

1

بهداشت

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1172/0

2

جانوران

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1080/0

3

اشتغال

اثرات منفی متوسط(-C)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1080/0

3

کشاورزی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1062/0

4

توسعه آتی

اثرات منفی متوسط (-C)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1049/0

5

گیاهان

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0635/0

6

خاک

اثرات منفی(-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0432/0

7

کاربری اراضی

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0432/0

7

آب‌های زیر‌زمینی

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0414/0

10

زیبایی شناختی

اثرات منفی اندک (-A)

اثرات منفی (-B)

0432/0

11

کیفیت هوا

اثرات منفی اندک (-A)

اثرات منفی اندک (-A)

0195/0

9

صدا

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی اندک (-A)

0119/0

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول17- مقایسه میزان تأثیر پذیری هریک از پارامترهای محیط زیستی در محدوده شماره2، براساس نتایج حاصل از اجرای هر یک از روش ها

پارامتر محیط زیستی

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش RIAM

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش تلفیقی

وزن اختصاص یافته در روش AHP

رتبه میزان تأثیر پذیری (حاصل از روش AHP)

آب‌های سطحی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1362/0

1

کشاورزی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1267/0

2

آب‌های زیر زمینی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1230/0

3

زیبایی شناختی

اثرات منفی متوسط (-C)

اثرات منفی معنی دار (-D)

1104/0

4

کاربری اراضی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0985/0

5

بهداشت

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0840/0

6

گیاهان

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0784/0

7

جانوران

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0760/0

8

اشتغال

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0604/0

9

خاک

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0427/0

10

طرح های توسعه آتی

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی (-B)

0294/0

11

کیفیت هوا

اثرات منفی اندک (-A)

اثرات منفی اندک (-A)

0175/0

12

صدا

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی اندک (-A)

0169/0

13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول18- مقایسه میزان تأثیر پذیری هریک از پارامترهای محیط زیستی در محدوده شماره3، براساس نتایج حاصل از اجرای هر یک از روش ها

پارامتر محیط زیستی

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش RIAM

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش تلفیقی

وزن اختصاص یافته در روش AHP

رتبه میزان تأثیر پذیری (حاصل از روش AHP)

زیبایی شناختی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1941/0

1

آب‌های سطحی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1630/0

2

آب‌های زیر زمینی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1578/0

3

بهداشت

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0740/0

4

کشاورزی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0674/0

5

جانوران

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0661/0

6

گیاهان

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0661/0

6

کاربری اراضی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0658/0

7

خاک

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0450/0

8

اشتغال

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی متوسط (-C)

0405/0

9

طرح‌های توسعه آتی

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی (-B)

0303/0

10

کیفیت هوا

اثرات منفی اندک (-A)

اثرات منفی اندک (-A)

0150/0

11

صدا

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی اندک (-A)

0150/0

11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول19- مقایسه میزان تأثیر پذیری هریک از پارامترهای محیط زیستی در محدوده شماره4، براساس نتایج حاصل از اجرای هر یک از روش ها

پارامتر محیط زیستی

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش RIAM

میزان تأثیر پذیری براساس نتایج حاصل از روش تلفیقی

وزن اختصاص یافته در روش AHP

رتبه میزان تأثیر پذیری (حاصل از روش AHP)

بهداشت

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1946/0

1

آب‌های سطحی

اثرات بسیار منفی (-E)

اثرات  بسیار منفی (-E)

1930/0

2

جانوران

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0803/0

3

گیاهان

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0803/0

3

زیبایی شناختی

اثرات منفی متوسط (-C)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0803/0

3

کشاورزی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0803/0

3

طرح‌های توسعه آتی

اثرات منفی متوسط (-C)

اثرات منفی معنی دار (-D)

0803/0

3

کاربری اراضی

اثرات منفی معنی دار (-D)

اثرات منفی متوسط (-C)

0380/0

4

کیفیت هوا

اثرات منفی متوسط (-C)

اثرات منفی (-B)

0308/0

5

خاک

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی (-B)

0305/0

6

آب‌های زیر زمینی

اثرات منفی (-B)

اثرات منفی (-B)

0202/0

7

صدا

اثرات منفی (-B)

اثرات  منفی اندک (-A)

0108/0

8

اشتغال

اثرات مثبت متوسط (C)

اثرات مثبت معنی دار (D)

0803/0

3


 


با دقت در امتیازهای نهایی داده شده به پارامترهای محیط زیستی مورد بررسی، در‌‌ هر‌ دو‌ روش RIAM و روش تلفیقی (RIAM+AHP)، به نظر می‌رسد که امتیازهای حاصل از روش تلفیقی، در مقایسه با امتیازهای حاصل از روش RIAM، انطباق بیشتری با واقعیت داشته و با شرایط محیط زیستی محدوده های مورد مطالعه بیشتر همخوانی دارند. این مطلب بیان‌گر ارتقای روش RIAM، از طریق تلفیق آن با روش AHP می باشد.

این تلفیق، ایده‌های بحث برانگیز را در زمینه امتیازدهی اثرات به فرصتی برای شمول نظرات کارشناسی تبدیل کرده و موفقیت امتیازدهی هماهنگ اثرات را به میزان زیادی افزایش داده است.

هم‌چنین مشاهده می‌گردد که در نتایج نهایی ارزیابی اثرات وارده بر هر یک از محدوده های مورد مطالعه، اثرات منفی بر بیشتر پارامترها با درجات بالایی پیش بینی شده‌اند. از مورد مذکور می‌توان نتیجه گرفت که مکان‌‌یابی محدوده‌های مذکور چندان مطلوب نبوده و محل فعلی دفع زباله (محدوده شماره 1)، با وجود داشتن مشکلات و اثرات منفی، بر محدوده‌های مکان یابی شده ارجحیت دارد.

 

پیشنهادها

  1. پیشنهاد می‌گردد در راستای آزمودن بیشتر امکان ارتقای روش RIAM به وسیله تلفیق آن با روش AHP (از طریق ضرب امتیاز وزنی هر عامل در امتیازهای آن در روش  RIAM)، تحقیقی مشابه انجام و امتیازدهی اولیه RIAM به طور مستقل و بدون در نظر گرفتن امتیازهای وزنی حاصل از AHP انجام شده و پس از اجرای روش RIAM صرفاً امتیازها در وزن هر پارامتر ضرب گردند.
  2. پیشنهاد می‌گردد مطالعات مکان‌یابی دقیق‌تری جهت انتخاب گزینه های مناسب‌تر برای دفن بهداشتی زباله شهر زنجان انجام گیرد. چرا که با بررسی های انجام شده در تحقیق حاضر و ارزیابی محیط زیستی محدوده های تعیین شده در مطالعات مکان‌یابی دفن زباله که تا‌کنون در منطقه انجام گرفته است، در صورت اجرای پروژه دفن زباله در هر یک از آن‌ها، اثرات منفی بسیاری بر محیط زیست منطقه پیش بینی می گردد.

 

تشکر و قدردانی

از همکاری های کارشناسان محترم سازمان آب منطقه ای استان زنجان، به ویژه آقای مهندس احمدی و کارشناسان محترم اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان، به ویژه سرکار خانم مهندس پرچیانلو و آقای رضا رمضانی قدردانی می گردد.

 

منابع

  1. Al-Jarrah, O., Abu-Qdais, H., 2006. Municipal solid waste landfill sitting using intelligent system, Waste management. vol. 26: 299-306.
  2. Şener, B., Lütfi Süzen, M., Doyuran, V., 2005. Landfill site selection by using geographic information systems, Environmental geology, vol.49(3): 376-388
  3. Araujo, P.S.F., Moura, E.F.S.C., Haie, N., 2005. Application of RIAM to the environmental impact assessment of hydroelectric installation, the fourth inter-celtic colloquium on hydrology and management of water resources, Guimarães, Portugal. July 11-24 (2005).
  4. Pastakia, C.M.R., Jensen, A., 1998. The rapid impact assessment matrix (RIAM) for EIA, Environmental impact assessment review, vol.18: 461-482.
  5. سالنامه آماری استان زنجان، 1386، معاونت برنامه ریزی استانداری زنجان،دفتر آمار و اطلاعات.
  6. گلچین. احمد و همکاران، 1386، مطالعه وضعیت حاصل‌خیزی خاک‌های استان زنجان به منظور کاهش مصرف کودهای شیمیایی و حفظ محیط زیست، دبیرخانه کارگروه پژوهش آمار و فناوری اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان زنجان، صص 11- 9.
  7. گزارش نهایی ارزیابی اثرات و پیامدهای محیط زیستی طرح احداث و بهره برداری از مجتمع صنایع غذایی بلکا شرق،1386، مهندسین مشاور پایش‌گران محیط زیست.


 


 

 

 

 

Impact Assessment of Candidate Landfill Sites for Zanjan City Using Improved RIAM Method

 

Ghazal Monzavi[7]

Abdolrassoul Salmanmahiny[8] (Corresponidng Author)

Rassoulmahiny@gmail.com

Habibollah Yunesi[9]

 

Abstract

Background and Objectives: In Zanjan city, no research has been conducted for selection of a suitable site for sanitary disposal of solid waste. At the moment, a traditional landfill site is used for solid wastes disposal in the vicinity of the city. The site has high potential to pollute the environment due to the open air practice of waste disposal. Hence, it is urgent to select a site for this purpose from amongst the proposed ones.

Unsuitable landfill sites may have many negative impacts. Using environmental impact assessment can highly help mitigate the negative effects and arrive at a sound environmental management plan.

RIAM is an approach that guarantees a sound and at the same time fast and clear evaluation of the main environmental impacts of development projects. This approach has many advantages and some disadvantages, and of the latter the subjectivity has been targeted in this research.

We used the RIAM that was upgraded with the Analytical Hierarchy Process (AHP) to lower the subjectivity implicit in the scoring of the impacts and introduce more objectivity to the process.

Method of study: We used suggested landfill sites in Zanjan City and assessed their environmental impacts through integration of AHP and RIAM methods. Comparing the effects of each of these landfills on the environment helped us in selecting the least impacting one.

Results: In the process, we integrated the RIAM with the AHP and found the present landfill site still holds some edge over other suggested sites. The possibility of improving the original RIAM method with the AHP was also shown to be applicable and promising.

Discussion and conclusion: This study shows that RIAM method can be upgraded through integration with the AHP method. The integration transformed challenging ideas on the scoring of the impacts and provided an opportunity for inclusion of expert opinion and greatly enhanced achievement of a unified impact score.

 

Keywords: Landfill, Zanjan, Rapid Impact Assessment Matrix, Analytic Hierarchy Process

 

 

 

 

 

 



1- دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس و کارشناس اداره کل حفاظت محیط زیست زنجان.

2- دانشیار گروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان *(مسوول مکاتبات).

3- دانشیار و مدیر گروه محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس.

[4] - Rapid Impact Assessment Matrix

[5] - Analytic Hierarchy Process

1- Pairwise Comparisons

1- Graduate Student, Department of Environment, Faculty of Natural  Resources, Tarbiat Modares University

2- Associate Professor, Department of the Environmental Sciences, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources.

3- Asst. Prof., Department of Environment, Faculty of Natural  Resources, Tarbiat Modares University.

  1. Al-Jarrah, O., Abu-Qdais, H., 2006. Municipal solid waste landfill sitting using intelligent system, Waste management. vol. 26: 299-306.
  2. Şener, B., Lütfi Süzen, M., Doyuran, V., 2005. Landfill site selection by using geographic information systems, Environmental geology, vol.49(3): 376-388
  3. Araujo, P.S.F., Moura, E.F.S.C., Haie, N., 2005. Application of RIAM to the environmental impact assessment of hydroelectric installation, the fourth inter-celtic colloquium on hydrology and management of water resources, Guimarães, Portugal. July 11-24 (2005).
  4. Pastakia, C.M.R., Jensen, A., 1998. The rapid impact assessment matrix (RIAM) for EIA, Environmental impact assessment review, vol.18: 461-482.
  5. سالنامه آماری استان زنجان، 1386، معاونت برنامه ریزی استانداری زنجان،دفتر آمار و اطلاعات.
  6. گلچین. احمد و همکاران، 1386، مطالعه وضعیت حاصل‌خیزی خاک‌های استان زنجان به منظور کاهش مصرف کودهای شیمیایی و حفظ محیط زیست، دبیرخانه کارگروه پژوهش آمار و فناوری اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان زنجان، صص 11- 9.
  7. گزارش نهایی ارزیابی اثرات و پیامدهای محیط زیستی طرح احداث و بهره برداری از مجتمع صنایع غذایی بلکا شرق،1386، مهندسین مشاور پایش‌گران محیط زیست.