ارزیابی آسایش صوتی کاربران در بوستان‏های شهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

2 فوق دکتری معماری از دانشگاه فنی برلین، آلمان* (مسوول مکاتبات).

3 فوق دکتری معماری از دانشگاه فنی برلین، آلمان

چکیده

زمینه و هدف: یکی از عوامل موثر در طراحی فضای باز عمومی شهری، توجه به آسایش صوتی کاربران است. این مقاله به ارزیابی آسایش صوتی کاربران بوستان‏های شهری تهران می‏پردازد و راهکارهای افزایش آن را ارایه می‏نماید.
روش بررسی: با برداشت میدانی در 30 نقطه‏ی بوستان‏های ملت، ساعی، لاله، شهر و بعثت، تراز معادل، تراز بیشینه و کمینه‏ی صدا و ترازهای آماری 10، 50 و 90 محاسبه گردید. بر اساس میزان و کیفیت صوت از منظر کاربران احساس، آسایش صوتی مورد ارزیابی قرار گرفت. هم چنین بر اساس مشاهدات میدانی اطلاعات محیطی و جغرافیایی پیرامون کاربران برداشت شد.
یافته‏ها: اندازه گیری میدانی نشان ‏داد تراز معادل صدا در تمامی نقاط بوستان‏ها بالاتر از 63 دسی‏بل می‏باشد که بالاتر از حد استاندارد محیط زیست ایران (55 دسی‏بل) است. تفاوت‏های میزان صوت اندازه گیری شده با احساس آسایش صوتی کاربران، بیانگر این است که تراز معادل صدای اندازه‏گیری شده با احساس آسایش صوتی کاملا همسو نمی‏باشد و متاثر از کیفیت صوت و ادراک صداهای مستقل است.
بحث و نتیجه گیری: در ارزیابی آسایش صوتی در بوستان‌های شهری، دو عامل کمی صوت و ادراک آسایش صوتی می‏باید توامان مورد سنجش قرار گیرند. در این میان به میزان آرامش صداهای پیرامونی و نوع ترجیحات شخصی و منابع صوتی پیرامون کاربران، به عنوان عامل اصلی موثر در نارضایتی نیز باید توجه شود.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دورهشانزدهم، شماره ویژه 93

 

ارزیابی آسایش صوتی کاربران در بوستان‏های شهری

 

محسن فیضی[1]

علیرضا منعام[2] *

ar.monam@gmail.com

ندا قاضی‏زاده[3]

 

تاریخ دریافت:10/10/89

تاریخ پذیرش:30/1/90

 

چکیده

زمینه و هدف: یکی از عوامل موثر در طراحی فضای باز عمومی شهری، توجه به آسایش صوتی کاربران است. این مقاله به ارزیابی آسایش صوتی کاربران بوستان‏های شهری تهران می‏پردازد و راهکارهای افزایش آن را ارایه می‏نماید.

روش بررسی: با برداشت میدانی در 30 نقطه‏ی بوستان‏های ملت، ساعی، لاله، شهر و بعثت، تراز معادل، تراز بیشینه و کمینه‏ی صدا و ترازهای آماری 10، 50 و 90 محاسبه گردید. بر اساس میزان و کیفیت صوت از منظر کاربران احساس، آسایش صوتی مورد ارزیابی قرار گرفت. هم چنین بر اساس مشاهدات میدانی اطلاعات محیطی و جغرافیایی پیرامون کاربران برداشت شد.

یافته‏ها: اندازه گیری میدانی نشان ‏داد تراز معادل صدا در تمامی نقاط بوستان‏ها بالاتر از 63 دسی‏بل می‏باشد که بالاتر از حد استاندارد محیط زیست ایران (55 دسی‏بل) است. تفاوت‏های میزان صوت اندازه گیری شده با احساس آسایش صوتی کاربران، بیانگر این است که تراز معادل صدای اندازه‏گیری شده با احساس آسایش صوتی کاملا همسو نمی‏باشد و متاثر از کیفیت صوت و ادراک صداهای مستقل است.

بحث و نتیجه گیری: در ارزیابی آسایش صوتی در بوستان‌های شهری، دو عامل کمی صوت و ادراک آسایش صوتی می‏باید توامان مورد سنجش قرار گیرند. در این میان به میزان آرامش صداهای پیرامونی و نوع ترجیحات شخصی و منابع صوتی پیرامون کاربران، به عنوان عامل اصلی موثر در نارضایتی نیز باید توجه شود.

 

واژه‏های کلیدی: آسایش صوتی، تراز معادل صدا، بوستان‏های شهری.

 

مقدمه


رضایت ساکنان از فضا تابع شرایط محیطی همچون آسایش صوتی، اقلیمی و شرایط اجتماعی به صورت توامان است . آلودگی صوتی نقش محسوسی بر نارضایتی از فضا دارد (1،2). کاهش آلاینده‏های صوتی در فضای باز به صورتی که مطلوب غالب کاربران باشد، تعریف کننده آسایش صوتی است (3) و میزان آن در فضای باز شهری از عوامل تعریف کننده کیفیت فضای شهری می‏باشد.

گستردگی مطالعات نقش صوت در فضای‏های شهری منجر به تدوین آیین‌نامه‌های مربوطه در بسیاری از کشورها شده است که از نتایج آن تهیه پلان صوت مناطق شهری می باشد (4). هر چند مطالعات سال‏های اخیر نشان می‌دهد که کاهش صوت در محیط‌های شهری الزاما به معنای افزایش آسایش صوتی نیست (5) و در اکثر موارد ناراحتی حاصل از صدا فقط با محتوای فرکانس و یا با مقدار تراز معادل صوت[4] مشخص نمی‏گردد، بلکه کیفیت نوع صدا و ادراک کاربر نیز بر آن موثر است. عوامل موثر در ارزیابی آسایش صوتی در فضای باز شهری شامل جنبه‏های ادراکی کاربران، جنبه‏های اجتماعی و فرهنگی و هم چنین ارزیابی جنبه‏های فیزیکی صوت می‏باشد (6). ارزیابی تاثیرات صوت بر انسان غالبا ذهنی است و کمتر متکی بر دریافت عینی شخص از محیط است. در محیط‌های شهری مطالعه معنایی درک افراد از صوت، شامل آسایش و ناراحتی، خوب و بد، مطلوب و منفور، طبیعی و مصنوعی، نرم و خشن به عنوان معیارهای اصلی ارزیابی صداهای پیرامونی ضروری می‏باشد (5).

پژوهش حاضر بر اساس ادامه روش کار پژوهش‏های مشابه جهانی در فضای باز شهری، به بررسی آسایش صوتی کاربران در فضای بوستان‏های شهری می پردازد. آسایش صوتی کاربران در پنج بوستان شهری اصلی تهران و در 30 ایستگاه، از طریق برداشت میدانی (مشاهده، پرسشنامه) و اندازه‌گیری کمی صوت، مورد سنجش قرار گرفته است. مقاله پس از بیان مرور ادبیات موضوع در جهان و ایران، به شرح روش پژوهش میدانی و یافته‏های مبتنی بر ارزیابی رابطه میزان کمی صوت و آسایش صوتی کاربران به تفکیک هر بوستان می‌پردازد. هدف نهایی این پژوهش، کسب داده‏های زمینه ای مرتبط با آسایش صوتی و تاثیرگذار در الگوی طراحی بوستان‏های شهری می باشد.

 

پیشینه پژوهش

مطالعات متعددی در خصوص تاثیر صوت از لحاظ کمیت میزان صوت و هم‏چنین کیفیت، زیبایی و یا آگاهی دهندگی در فضاهای باز صورت گرفته است. مطالعات پیشگام ساوث ورث[5] در سال 1969 نشان داد بازخورد افراد نسبت به اصوات شهری به سه صورت، "اطلاعاتی که صوت به آنها می‏دهد"، "زمینه‌ای که صوت در آن تولید می‌شود" و "سطح صوت" می باشد (7). مطالعات جامعی که در فضای شهری 14 ناحیه در اروپا انجام شد، نشان داد که ارزیابی آسایش صوتی توسط کاربران عموما با میزان صوت اندازه گیری شده، رابطه دارد. این پژوهش تاکید می‌کند، هر قدر "میزان صدای زمینه[6]" (به‏عنوان یک شاخصه اصلی در آسایش صوتی) در فضای باز شهری کمتر باشد، احساس آرامش بیشتری برای کاربران حاصل می‏شود. تحلیل عناصر صوتی منفرد در فضاهای مورد مطالعه نیز نشان داد که ارزیابی آسایش صوتی متاثر از نوع منبع صوت است و رابطه پیچیده ای میان میزان صوت اندازه گیری شده و ادراک شده با آسایش صوتی وجود دارد (5). فضای پارک‏های شهری به عنوان بخشی از فضاهای شهری از جنبه آلودگی صوتی مورد توجه پژوهشگران بوده است، به عنوان نمونه در ارزیابی آلودگی صوتی بوستان‏های شهری در کورتیبیا[7] برزیل در سال 2006، راهکارهایی برای کاهش آلودگی صوتی با برنامه‏ریزی و جانمایی بوستان‌ها، خیابان‏های اطراف و وضع محدویت‏هایی برای انتشار و تولید صوت در فضای بوستان ارایه شد (8). بررسی دیگری با تاکید بر نقش ادراکی کاربران در سال 2009  بر روی  بوستان‏های منتخب این شهر انجام گرفت که یافته‏ها فرضیه اصلی این پژوهش شامل تاثیر ترافیک خیابان‏های اطراف بروی آسایش صوتی کاربران بوستان را تایید نمود (9). تاثیر نواحی حاشیه‏ای و ابعاد و موقعیت بوستان‏ها در میزان آلودگی صوتی، در پژوهشی بر روی بوستان‏های هنگ هنگ نیز تایید شده است (10).

اولین مطالعه در زمینه آلودگی صوتی در ایران توسط مشاور مک دونالد در سال 1356، تراز معادل صدای شهر تهران را 80-55 دسی‏بل برآورد کرد و طی تحقیقات وزارت مسکن در سال 1362 به 84 دسی‏بل افزایش یافت (11). دکتر مخدوم در مطالعاتی با عنوان "بررسی آلودگی صدا در شهر تهران" ضمن بررسی منابع آلودگی صوتی، به منظور تاثیر پوشش فضای سبز در کاهش آلودگی، هشت ایستگاه در بوستان‌های چیتگر و لاله و جنگل‏های خیرود و سراوان را مورد بررسی قرار داد. در این پژوهش، با تحلیل اندازه گیری‏های کمی، راهکارهایی برای کاهش آلودگی صوتی با استفاده از فضای سبز (نوع، طرح کاشت، موقعیت و شیب زمین) ارایه شد (12). یافته‏های پژوهش ارزیابی عوامل موثر آلودگی صوتی فضاهای شهری منطقه یک تهران نشان داد از میان چهار عامل توسعه شهری یعنی جمعیت، فضای سبز، ترافیک و سطوح مسکونی، فضای سبز نقش کاهنده موثرتری دارد، ولی به دلیل وجود پارامترهای توسعه شهری با رشد بالا، نتوانسته به طور موثری عمل نماید(13). نتایج مطالعات تغییرات 10 ساله تراز صدا در سطح شهرکرد موید این امر است که عوامل مختل کننده آسایش صوتی سریع‏تر از اصلاح الگوهای شهرسازی در طی این سال‏ها رشد داشته‏اند (14). نتایج مطالعات  مشابه (11، 15 و 16) نیز دلالت بر بالا بودن میانگین تراز معادل صوت در فضای باز شهری بر مبنای استانداردهای فعلی ایران دارد. در میان فضاهای شهری، فضای بوستان‏ها در زمره کاربری‏های حساس نسبت به آلودگی صوتی محسوب می‏شوند و توصیه تراز صوتی مجاز برای این نوع کاربری‏ها حداکثر 55 دسی‏بل برآورد شده است (17). ضوابط ﺍﺟـﺮﺍیی ﻣـﺎﺩﻩ دو ﺁﯾــﯿﻦ ﻧﺎﻣــﻪ ﻧﺤــﻮﻩ ﺟﻠــﻮﮔﯿﺮی ﺍﺯ ﺁﻟــﻮﺩﮔﯽ ﺻــﻮﺗﯽ ﻣــﺼﻮﺏ ﺟﻠــﺴﻪ ﻫﯿــﺎﺕ وﺯﯾﺮﺍﻥ، ﺣــﺪ ﻣﺠﺎﺯ ﺗﺮﺍﺯ ﻓﺸﺎﺭ ﺻـﻮﺕ ﺩﺭ ﻫـﻮﺍی ﺁﺯﺍﺩ ﺑـﺮﺍی ﺗـﺮﺍﺯ ﺭوﺯ ﺩﺭ ﻣﻨﻄﻘﻪ مسکونی را 55 دسی‏بل ﺗﻌﯿـﯿﻦ کرده‏است (18). در سایر کشورهای توسعه یافته این میزان حداکثر 50 دسی‏بل در نظر گرفته شده‏است. به عنوان مثال حد مجاز در دانمارک40 دسی‌بل، اتریش 45 دسی‏بل، سویس 45 دسی‏بل، آلمان50 دسی‏بل و ژاپن 40 دسی‏بل" می‏باشد (17:44).

 

روش پژوهش

روش پژوهش در این مطالعه بررسی نمونه‏های موردی با ابزارهای مشاهده، پرسشنامه و اندازه‏گیری کمی است. برداشت معیارهای موثر بر آسایش صوتی در 30 ایستگاه اصلی پنج بوستان ملت، ساعی، لاله، بوستان شهر و بعثت شهر تهران در طی دو هفته پایانی مهر ماه و اوایل آبان ماه سال 1389 انجام گرفت. زمان اندازه گیری از ساعت 10 صبح تا 5 عصر و در تمامی ایام هفته به صورت غیر منظم و در روزهای کم وزش و بی بارش، بود. تراز فشار صوت و پارامترهای موثر با دستگاه ترازسنج اندازه گیری و نتایج با اطلاعات مستخرج از پرسشنامه ادراک آسایش صوتی مورد قیاس قرار گرفتند. هم‏چنین بر اساس مشاهده میدانی، اطلاعات محیطی و جغرافیایی پیرامون کاربران و ایستگاه‏ها ثبت شد. مقایسه شاخص‏های کمی و کیفی صوتی در هر ایستگاه و تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم افزار اکسل[8] و "اس. پی. اس. اس"[9] انجام گردید.

مشخصات بوستان‏های مورد پژوهش

انتخاب اولیه بوستان‌های ملت، ساعی، لاله، بوستان شهر و بعثت بر اساس موقعیت جغرافیایی شهری و نیز فراوانی تعداد کاربران نسبت به سایر بوستان‌های شهر تهران می‏باشد (19). موقعیت بوستان‏ها به صورتی است که کلیه نواحی اجتماعی شهر تهران را پوشش ‌دهند (تصویر 1). ایستگاه‏ها در حوزه‏های اصلی بوستان‏ها و با توجه به تراکم کاربران و  به صورتی که کلیه نواحی جغرافیایی بوستان را پوشش دهند، انتخاب گردید  (جدول 1).

 

 

 

 

تصویر 1- موقعیت بوستان‏های مورد مطالعه در شهر تهران

 

جدول 1- مشخصات نقاط مورد مطالعه در هر بوستان

نام بوستان

ایستگاه

موقعیت کلی (ناحیه حاشیه‏ای: فاصله با لبه بوستان کمتر از 90 متر)

پوشش کلی

فضای سبز

ریز فضا

فضاهای طبیعی

مجاور

فضاهای مصنوع

مجاور

بوستان ملت

A

ناحیه حاشیه‏ای

درختان انبوه

مسیرپیاده

فضای باز گسترده

خیابان

 

B

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

فضای سبز انبوه

-

 

C

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

-

 

D

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

زمین ورزشی

فضای سبز انبوه

-

 

E

ناحیه حاشیه‏ای

درختان انبوه

زمین ورزشی

فضای باز گسترده

-

بوستان ساعی

A

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

ابنیه/غرفه/بوفه

 

B

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

مسیرپیاده

-

قفس حیوانات

 

C

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

میدان‏گاه

فضای سبز انبوه

-

 

D

ناحیه حاشیه‏ای

درختان نیمه  انبوه

زمین ورزشی

فضای سبز انبوه

-

 

E

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

فضای سبز انبوه

-

 

F

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

بازی بچه‏ها

فضای سبز انبوه

-

 

G

ناحیه مرکزی

درختان نیمه  انبوه

زمین ورزشی

فضای سبز انبوه

-

بوستان لاله

A

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

میدان‏گاه

دریاچه، برکه

تلویزیون شهری

 

B

ناحیه مرکزی

درختان نیمه  انبوه

چمن گسترده 

فضای سبز انبوه

-

 

C

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

پیک نیک

-

-

 

D

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

پیک نیک

-

ابنیه/غرفه/بوفه

 

E

ناحیه حاشیه ای

درختان انبوه

زمین ورزشی 

فضای باز گسترده

خیابان

 

 

 

 

 

 


 

نام بوستان

ایستگاه

موقعیت کلی (ناحیه حاشیه ای: فاصله با لبه بوستان کمتر از 90 متر)

پوشش کلی

فضای سبز

ریز فضا

فضاهای طبیعی

مجاور

فضاهای مصنوع

مجاور

بوستان شهر

A

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

میدان‏گاه

فضای سبز انبوه

-

 

B

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

بازی بچه‏ها

فضای سبز انبوه

خیابان

 

C

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

ابنیه/غرفه/بوفه

 

D

ناحیه حاشیه‏ای

درختان انبوه

مسیرپیاده

فضای باز گسترده

خیابان

 

E

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

زمین ورزشی 

فضای سبز انبوه

-

 

F

ناحیه مرکزی

درختان نیمه  انبوه

چمن گسترده

فضای سبز انبوه

ابنیه/غرفه/بوفه

بوستان بعثت

A

ناحیه مرکزی

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

-

 

B

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

میدان‏گاه

دریاچه، برکه

-

 

C

ناحیه حاشیه‏ای

درختان نیمه  انبوه

زمین ورزشی

فضای سبز انبوه

-

 

D

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

ابنیه/غرفه/بوفه

 

E

ناحیه حاشیه‏ای

گیاهان پوششی

مسیرپیاده

دریاچه، برکه

-

 

F

ناحیه مرکزی

درختان انبوه

مسیرپیاده

فضای باز گسترده

ابنیه/غرفه/بوفه


 


ارزیابی تراز فشار صوت

 

نمونه‏برداری با دستگاه ترازسنج لترون[10] مدل[11]SL-4023SD انجام گرفت (تصویر 2). دستگاه برروی شبکه فرکانس A و سرعت سریع[12] (مناسب برای اندازه گیری در فضای باز و منابع صوتی متحرک) تنظیم و اندازه‏گیری‏ها در محدوده‏ی 130-30 دسی‏بل انجام شد. ترازسنج با استفاده از دستگاه کالیبراتور لترون مدل SC-941[13] با بسامد 1000 هرتز بر روی میزان 94 دسی‏بل کالیبره گردید. دستگاه ترازسنج برروی سه پایه و در ارتفاع 1.2 متری و با فاصله 1.5 متری از بدنه‏ها، ابنیه و احجام نصب گردید (20) و از محافظ اسفنجی برای کاهش تاثیر باد استفاده شد. برای جلوگیری از تاثیر صدای کاربران مورد پرسش، حداقل فاصله‏ی 5 متری از دستگاه ترازسنج رعایت شد. اندازه‏گیری در روزهای بدون بارش و حداقل وزش باد انجام گرفت. در هر ایستگاه حداقل 2 و حداکثر 2.5 ساعت و با فاصله زمانی 1 ثانیه تراز فشار صوت اندازه‏گیری شد. شاخص‏های کمی مورد ارزیابی در جدول دو ارایه شده است.

 

 

تصویر 2- دستگاه تراز سنج صوت مورد استفاده در پژوهش میدانی

 

جدول 2- شاخص‏های اندازه گیری تراز فشار صوت

تراز معادل صدا

تراز معادل صدا در دوره زمانی حضور در یک ایستگاه، اندازه‏گیری شده است.

تراز بیشینه صدا

تراز حداکثر فشار صوتی

تراز کمینه صدا

تراز حداقل فشار صوتی

تراز  صوت 10 درصد

ترازی که در 10% کل دوره اندازه‏گیری، تراز صوت، بالاتر از آن بوده است.

تراز  صوت 50 درصد

ترازی که در 50% کل دوره اندازه‏گیری، تراز صوت، بالاتر از آن بوده است.

تراز  صوت زمینه

ترازی که در 90% کل دوره اندازه‏گیری ، تراز صوت، بالاتر از آن بوده است.

 

ارزیابی آسایش صوتی

 

ارزیابی آسایش صوتی کاربران بر مبنای پرسشنامه سوالات بسته بود. در ابتدا برای کلیه‏ی کاربران توضیحات اولیه ارایه شد. سوالات مشخصات شخصی کاربران (جنسیت، سن، تحصیلات، وضعیت اشتغال) و دلیل اصلی، تناوب استفاده و مدت زمان حضور در فضای بوستان و شرایط محیطی مناسب برای حضور در بوستان را مورد پرسش قرار داد. کاربران به صورت تصادفی در تمامی ایستگاه‏های بوستان‏ها مورد پرسش قرار گرفتند. سعی شد که در جامعه آماری نسبت زنان و مردان برابر بوده و کلیه رده‏های سنی را در برگیرد. هم‏زمان نیز تراز معادل صدا در مدت زمان پاسخ‏گویی به پرسشنامه، اندازه‏گیری گردید. از طریق مشاهده، اطلاعات محیطی و جغرافیایی پیرامون کاربر (موقعیت کلی، ریز فضا، فضاهای مجاور) و نوع فعالیت کاربر ثبت گشت.

سوالات آسایش صوتی دارای پاسخ‏های طیفی با پنج قسمت مساوی (سوالات 1 تا 4) و هم‏چنین انتخابی (سوال5 و 6) در خصوص آسایش صوتی به شرح زیر بودند:

 

 

  1. صداهای محیط اطراف‏تان را چگونه ارزیابی می‏کنید؟                                آزاردهنده / آرام بخش

2. شدت صداهای محیط اطراف را چگونه ارزیابی می‏کنید؟                              خیلی ساکت / خیلی پرصدا

3. آیا صداهایی را که در حال حاضر  می شنوید، دوست دارید؟                         بسیار کم / بسیار زیاد

4. در حال حاضر چقدر از نظر صوتی احساس آسایش می‏کنید؟                        بسیار کم / بسیار زیاد

5. شنیدن چه نوع صدایی را ترجیح می‏دهید؟                                             طبیعی / ترکیبی / انسان ساز

6. صداهای آزار دهنده‏ای که در حال حاضر  می شنوید، چیست؟

 


جهت کنترل روایی پرسشنامه از روش روایی صوری و محتوایی استفاده گردید. بدین صورت که پرسشنامه در اختیار 10 نفر از اساتید و پژوهشگران دکتری دانشگاه‏های علم و صنعت ایران و دانشگاه تهران که در زمینه آسایش‏های محیطی پژوهش می‏کردند، قرار گرفت. از آنها در مورد سوالات و ارزیابی فرضیه‏ها نظرخواهی شد و بر اساس آن پرسشنامه به تایید نهایی رسید. به منظور سنجش قابلیت پایایی پرسشنامه، پس از تکمیل 20 پرسشنامه در پارک ملت در اولین روز پژوهش میدانی، ضریب آلفای کرونباخ با کمک نرم افزار "اس. پی. اس. اس" محاسبه گردید و بر اساس آن، پایایی پرسشنامه مطلوب ارزیابی شد.

 

یافته‌های پژوهش

ارزیابی کمی تراز فشار صوت

تراز فشار صوت در سطوح مختلف، شامل سطح معادل صوت و هم‏چنین سطوح آماری 10و 50 و 90 (ترازی که در10و 50 و 90 درصد کل دوره اندازه‌گیری، تراز فشار صوت بالاتر از آن بوده است.) و تراز معادل صدا،  تراز بیشینه و کمینه صوت در هر ایستگاه اندازه‏گیری و محاسبه شده است (جداول 3 و 4).

 

 

جدول 3- تراز معادل صدا (LAeq)، تراز بیشینه صدا (LAmax)، تراز کمینه صدا (LAmin) در هر بوستان

تراز

 صوت

بوستان بعثت

بوستان ملت

بوستان شهر

بوستان ساعی

بوستان لاله

بیشینه

معادل

کمینه

بیشینه

معادل

کمینه

بیشینه

معادل

کمینه

بیشینه

معادل

کمینه

بیشینه

معادل

کمینه

A

91.1

62.8

51.3

79.2

65.3

56.2

81.9

63.3

53.8

99.7

74.9

49.2

89.6

75.1

53.4

B

91.6

62.1

51.5

76.4

63.3

52.5

83

68.4

54.1

79

60.7

49.6

84.5

63.4

50.3

C

101.5

71.6

51.2

88.5

63.2

51.3

81.8

61.4

54.9

73.7

60.7

51.8

71.1

56.4

47.7

D

92

62.8

50.9

88.8

67.4

59

80.6

63.8

53.1

67.5

55.7

51.2

67.1

51.1

44.5

E

80.8

63.3

52.1

75.9

60

52.3

88.8

65.6

50.7

73.5

57.6

51.3

86.3

71.7

53.5

F

88.1

66.7

54.3

     

76.2

57.6

51.8

97.8

69.3

49.6

89.4

69.7

53.5

G

                 

80

66.4

53.5

     

میانگین

90.9

64.9

51.9

81.8

63.8

54.3

82.1

63.4

53.1

81.6

63.6

50.9

81.3

64.6

50.5

 

جدول 4-  تراز صوت زمینه (LA90)، تراز صوت 50% (LA50)، تراز صوت 10% (LA10) در هر بوستان

تراز صوت

بوستان بعثت

بوستان ملت

بوستان شهر

بوستان ساعی

بوستان لاله

90%

50%

10%

90%

50%

10%

90%

50%

10%

90%

50%

10%

90%

50%

10%

A

53.6

56.1

62.7

59.8

63.2

68.2

56.7

59

65.7

53.5

59.2

77.9

67.6

74.2

78.4

B

53

54.9

60.8

56.5

60.9

66.7

60.8

64.8

71.9

53.1

55.9

61.6

52.8

56.7

65.8

C

53

56.6

67

53.4

56.4

64.2

57.7

59

62

54.4

57.2

64.1

50.5

52.9

59

D

55.1

59.6

65.8

60.7

63.1

70.4

59.6

62.3

66

52.5

54.4

57.9

47.2

49.1

53.2

E

55

59.6

66.1

53.8

56.6

62.9

56.7

61.9

68.3

53.5

55.7

60.1

58.6

65.8

75.4

F

58.7

62.4

68.4

     

53.3

54.7

59

54.9

60.5

67.8

58.6

64.3

72.5

G

                 

58.1

64.3

69.9

     

میانگین

54.7

58.2

65.1

56.8

60

66.5

57.5

60.3

65.5

54.3

58.2

65.6

55.9

60.5

67.4


 


یافته‏ها نشان می‏دهد ایستگاه C (مجاور خیابان شمالی) در بوستان بعثت با 71.6 دسی‏بل، ایستگاه D (محدوده فعالیت عمرانی داخل بوستان) در بوستان ملت با حدود 67 دسی‏بل، ایستگاه B  (مجاور خیابان بهشت) در  بوستان شهر با 68.4 دسی‏بل، نقطه A (نزدیک محدوده خیابان و غرفه‏ها) در بوستان ساعی با 74.9 دسی‏بل و ایستگاه A ( نزدیک تلویزیون شهری) در بوستان لاله با 1/75 دسی‏بل بالاترین تراز معادل صدا در میان ایستگاه‏ها را دارا می‏باشند. علت بالا بودن تراز بیشینه صدا در بوستان بعثت، صدای پرواز هواپیما در ارتفاع پایین بر فراز بوستان می‏باشد.

میانگین تراز معادل صوت در همه بوستان‏ها بالاتر از 63 دسی‏بل بود. بوستان بعثت با میانگین تراز معادل صدا9/64 دسی‏بل، بالاترین میزان در میان بوستان‏ها مورد مطالعه را داشت که این میزان بسیار بالاتر از میزان مجاز 55 دسی‏بل برای فضایی باز می‏باشد. هم‏چنین میانگین تراز صوت زمینه در همه بوستان‏ها بالاتر از 53 دسی‏بل می‏باشد، بوستان ساعی با میانگین تراز صوت زمینه 7/53 دسی‏بل کمترین و بوستان شهر با 5/57 دسی‏بل بیشترین میانگین تراز صوت زمینه را در میان بوستان‏های مورد مطالعه را داشت (نمودار 1). موقعیت قرار گیری بوستان شهر در میان چهار خیابان اصلی پر ترافیک و وضعیت جغرافیایی و قرار گیری بوستان ساعی در شیب محور‌های تراز از عوامل تاتیرگذار بر میانگین تراز زمینه بود.

 

 

نمودار 1- میانگین تراز صوت معادل، تراز کمینه و بیشینه صوت و تراز صوت 10 و 90 در  بوستان‏های مورد مطالعه

 

ارزیابی آسایش صوتی کاربران


مشخصات کلی 234 کاربر مورد پرسش، به تفکیک در جدول پنج ارایه شده است. بیش از نیمی از کاربران مورد مطالعه در بوستان را جوانان تشکیل می‏دهند که کمتر از یک ساعت در بوستان حضور داشته‏اند.


 

جدول 2- مشخصات کاربران مورد ارزیابی در بوستان‏ها

مولفه

 

تعداد

درصد

جنسیت

        مرد

131

56

        زن

103

44

سن

       13 تا 18 سال

19

8.1

       18 تا 30 سال

159

68

      30تا 40 سال

25

10.7

      40 تا 50 سال

8

3.4

      50 سال به بالا

23

9.8

مدت زمان حضور در بوستان

       کمتر از 30 دقیقه

74

31.6

      30 تا 60 دقیقه

64

27.4

      60 تا 120 دقیقه

36

15.4

     120دقیقه بیشتر

60

25.6

 

نتایج پژوهش نشان می دهد که بیش از 50% از کاربران برنامه زمانی مشخصی برای حضور در بوستان به صورت ماهانه، هفتگی یا روزانه دارند و نزدیک 50% از کاربران برای فعالیت‏هایی که نیازمند آسایش و آرامش است، بوستان را انتخاب کرده‏اند. 85% کاربران شرایط آب و هوایی فضای فعلی بوستان را طبیعی، خوب و بسیار خوب می‏دانند.  

بررسی علاقه کاربران به نوع صداهای که ترجیح می دهند نشان داد که بیش از 69%، صداهای طبیعی (آب، پرندگان و ..) را بر صداهای دیگر ترجیح می‏دهند. 26%کاربران نیز به صدای طبیعی و مصنوعی (موسیقی و اصوات انسان ساز) به صورت توامان علاقه دارند. در صورتی که فقط 38%کاربرانی که به صداهای طبیعی علاقه مند بودند، صداهای محیط اطراف خود را دوست داشتند و  45% آن ها صداهای اطراف را آرامش بخش می‏دانستند. این میزان در سایر کاربران به ترتیب 34 و 39 درصد می باشد که نشان دهنده برآورده نشدن انتظارات کاربران از منظر صوتی با توجه به زمینه مورد علاقه آن ها می‏باشد.

یافته‏ها حاکی از آن است که بیش از 74% کاربران در مجموع بوستان‏ها، کمتر از حد متوسط احساس آسایش صوتی می‏کردند. به جز بوستان ساعی (در حداقل شرایط)، بقیه بوستانها کمتر از حد میانگین، فضای مناسب جهت آسایش صوتی کاربران را فراهم کرده‏ بودند.  نمودار 2 به تفکیک، میزان آسایش صوتی در هر نقطه از بوستان‏ها را از نظر کاربران ارایه می‏کند.


 

 

نمودار2- احساس آسایش صوتی از نظر کاربران در هر ایستگاه

(بر حسب مقیاس 5-1، یک کمترین و بیشترین می باشد.)


 

 


ایستگاه D واقع در بوستان ساعی بیشترین میزان و ایستگاه D واقع در بوستان ملت کمترین میزان آسایش صوتی را از منظر کاربران دارا بود. این ایستگاه‏ها کمترین و بیشترین تراز معادل صوت در مجموع ایستگاه‏ها هر بوستان را نیز دارا بودند.

در مجموع، یافته‏ها نشان می‏دهد تحلیل رابطه میزان اندازه گیری شده تراز معادل صوت با احساس آسایش صوتی کاربران، در همه ایستگاه‏ها به صورت فوق نمی‏باشد. در ایستگاه‏های A و D بوستان ملت با تراز معادل برابر، میزان آسایش صوتی کاربران در حدود 50% تفاوت داشت؛ در ایستگاه A بوستان لاله که به دلیل مجاورت با تلویزیون شهری بالاترین تراز معادل صدا در بوستان را دارا بود و با این که 50 درصد کاربران صدای بلندگوها را آزار دهنده می‏دانستند، این مکان از نظر کاربران، در مجموع دارای بالاترین امتیاز آسایش صوتی در میان ایستگاه‏های این بوستان بود.

مقایسه میزان آسایش صوتی ابراز شده با تراز معادل صدا نشان از دخالت عوامل دیگری در آسایش صوتی دارد. برای درک این تفاوت‌ها خصوصیات کمی و کیفی صدا از نظر کاربران و هم‏چنین صداهای مستقل بررسی شد.

بر اساس نظر سنجی، اکثر کاربران میزان صدای محیط اطراف را در حد متوسط و طبیعی ارزیابی کردند، که می‏توان آن را با تراز صوت زمینه اندازه گیری شده (که کمتر از میزان مجاز است) قیاس کرد. از طرفی در پاسخ به سوال "دوست داشتن" و "آرام بخش بودن" صدایی که می‏شنوند، حد میانه را انتخاب کرده بودند. مطابق نمودار، چهار میزان آرامش بخشی با میزان صدای ارزیابی شده در اکثر بوستان‏ها دارای رابطه معکوس می‏باشند.


 

نمودار4- احساس آرامش بخشی، دوست داشتن و تراز معادل صدا از نظر کاربران در هر بوستان

 (بر حسب مقیاس 5-1)


یافته‏ها نشان می‏دهد که میزان دوست داشتن و آرامش‌دهندگی صداهای اطراف بیشتر از تراز معادل صوت بر ادراک آسایش صوتی کاربران تاثیر می‏گذارد. از مجموع منابع صوتی آزار دهنده صدای ترافیک خیابان‏های حاشیه و بلندگوهای بوستان، بیشترین درصد اختلال در آسایش صوتی کاربران را داشتند. به دلیل موقتی بودن، صداهای ساخت و ساز و فعالیت‏های عمرانی اطراف در نظر گرفته نشده است (نمودار 5). بر اساس همبستگی میان متغیرهای جنسیت و سن کاربران با میزان آسایش صوتی، رابطه‏ای میان آنها یافت نشد.


 


 

نمودار5- نوع صداهای آزاردهنده از نظر کاربران در بوستان‏های مورد مطالعه

 

نتیجه‏گیری


ایجاد آسایش کاربران در فضای بوستان‏های شهری نقش مهمی در انتخاب مکان جهت گذران اوقات فراغت و شکل‏گیری تعاملات اجتماعی ایفا می‏کند. بنابراین پیشنهاد می‏شود به آسایش صوتی همگام با سایر مولفه‏های آسایشی (بصری، حرارتی و ...) توجه شود. همچنین در ارزیابی آسایش صوتی در بوستان‌های شهری، موارد زیر مد نظر قرار گیرد:

  • سنجش نهایی آسایش صوتی براساس ارزیابی عامل اندازه‌گیری کمی صوت و عامل کیفی ادراک آسایش صوتی کاربران انجام گیرد.
  • کلیه کانون‏های جمعیتی در تمامی موقعیت‏های جغرافیایی بوستان مورد ارزیابی قرار گیرد.
  • میزان آرامش صداهای پیرامونی و نوع ترجیحات شخصی کاربران در ارزیابی‏ها مورد توجه قرار گرفته شود.
  • تراز آماری صوت زمینه به عنوان عاملی تاثیرگذار در میزان ادراک صوت توسط کاربران، بررسی گردد.
  • منابع صوتی پیرامون کاربران، به عنوان عامل اصلی موثر در نارضایتی به صورت مستقل بررسی شوند.

 

منابع

  1. Parkes, Alison, Kearns, Ade, Atkinson, Rowland. What Makes People Dissatisfied with their Neighbourhoods? Urban Studies. 2002; 39: 2413–38.
  2. Savasdisara, Tongchai. Resident's satisfaction and neighbourhood characteristics in Japanese urban communities. Landscape and Urban Planning. 1988; 15(3-4):201-10.
  3. Oral, Gül Koçlar, Yener, Alpin Köknel, Bayazit, Nurgün Tamer. Building envelope design with the objective to ensure thermal, visual and acoustic comfort conditions. Building and Environment. 2004; 39(3):281-7.
  4. Hinton, J, Bloomfield, A, editors. Local noise mapping: the future?; 2000; UK. Institute of Acoustics (IOA).
  5. Yang, Wei, Kang, Jian. Acoustic comfort evaluation in urban open public spaces. Applied Acoustics. 2005; 66: 211–29.
  6. Kang, Jian, Yang, Wei, Zhang, Mei Sound Environment and Acoustic Comfort in Urban Spaces In: Nikolopoulou M, editor. Designing Open Spaces In The Urban Environment: A Bioclimatic Approach. Greece: Centre for Renewable Energy Sources; 2004. p. 32-6.
  7. Carles, Jose Luis, Barrio, Isabel Lopez, de Lucio, Jose Vicente. Sound influence on landscape values. Landscape and Urban Planning. 1999; 43(4):191-200.
  8. Zannin, Paulo, Ferreira, Andressa, Szeremetta, Bani. Evaluation of Noise Pollution in Urban Parks. Environmental Monitoring and Assessment. 2006; 118(1):423-33.
  9. Szeremeta, Bani, Zannin, Paulo Henrique Trombetta. Analysis and evaluation of soundscapes in public parks through interviews and measurement of noise. Science of The Total Environment. 2009; 407(24):6143-9.
  10. Lam, Kin-Che, Ng, Sai-Leung, Hui, Wing-Chi, Chan, Pak-Kin. Environmental Quality of Urban Parks and Open Spaces in Hong Kong. Environmental Monitoring and Assessment. 2005; 111(1):55-73.
  11. نصیری، پروین، فرهمند قوی، فرهنگ. مکان یابی نصب موانع صوتی در مسیر بزرگراه شیخ فضل اله نوری تهران. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. 1380;11:73-82.
  12. مخدوم، مجید. بررسی آلودگی صدا در شهر تهران. محیط شناسی. 1368;15(1):68-57.
  13. محرم نژاد، ناصر، صفری پور, مهسا. ﺗﺄﺛﯿﺮﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮی ﺑﺮ روﻧﺪ آﻟﻮدﮔﯽ ﺻﻮﺗﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﯾﮏ ﺗﻬﺮان و اراﯾﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﯾﻂ   ﻋﻠﻮم و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ. 1387;10(4):43-57.
  14. صادقی، مهربان، خیری، سلیمان، جعفری دستنایی،  عباس، شهرانی، مهرداد. بررسی تغییرات ده ساله تراز صدا در سطح شهر شهرکرد. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد. 1385;32(زمستان):81-7.
  15. سازگارنیا، آمنه، بحرینی طوسی، سید محمد حسین، مرادی، هاله. آلودگی صوتی و شاخص صدای ترافیک در چند خیابان اصلی مشهد در ساعات پرترافیک تابستان. مجله فیزیک پزشکی ایران. 1384;8:30-21.
  16. کیانی صدر، مریم، نصیری، پروین، سخاوتجو، محمد صادق، عباسپور، مجید. ارزیابی آلودگی صدا در شهر خرم آباد به منظور ارائه راهکارهای اجرایی جهت کنترل و کاهش آن. محیط شناسی. 1388; 35 (50):96-83.
  17. بهرام سلطانی، کامبیز. کاربرد معیارهای آسایش صوتی در برنامه ریزی و طراحی شهری. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران; 1374.
  18. کیوانی، ناصر. ض‍وابط اس‍ت‍ان‍دارده‍ای‌ زی‍س‍ت‌م‍ح‍ی‍طی‌ در زمینه محیط زیست انسانی. تهران: دایره سبز; 1382.
  19. کاظمی پور، شهلا. تحرک اجتماعی و مهاجرت در شهر تهران. تهران: دانشگاه تهران; 1374.
  20. Fidell, Sanford. Nationwide urban noise survey. The Journal of the Acoustical Society of America. 1978; 64(1):198-206.

 

 

 

 


 



1- استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

2- فوق دکتری معماری از دانشگاه فنی برلین، آلمان* (مسوول مکاتبات). 

3- فوق دکتری معماری از دانشگاه فنی برلین، آلمان

 

1- Equivalent Sound Pressure Level (dBA(

2- Southworth

3- background sound level

4- Curitiba

1- Excel

2- SPSS

1- Lutron Electronic

2- http://www.lutron.nl/Lutron/pdf/SL-4023SD.pdf

3- Fast

4- http://www.lutron.nl/Lutron/pdf/SC-941.pdf

  1. Parkes, Alison, Kearns, Ade, Atkinson, Rowland. What Makes People Dissatisfied with their Neighbourhoods? Urban Studies. 2002; 39: 2413–38.
  2. Savasdisara, Tongchai. Resident's satisfaction and neighbourhood characteristics in Japanese urban communities. Landscape and Urban Planning. 1988; 15(3-4):201-10.
  3. Oral, Gül Koçlar, Yener, Alpin Köknel, Bayazit, Nurgün Tamer. Building envelope design with the objective to ensure thermal, visual and acoustic comfort conditions. Building and Environment. 2004; 39(3):281-7.
  4. Hinton, J, Bloomfield, A, editors. Local noise mapping: the future?; 2000; UK. Institute of Acoustics (IOA).
  5. Yang, Wei, Kang, Jian. Acoustic comfort evaluation in urban open public spaces. Applied Acoustics. 2005; 66: 211–29.
  6. Kang, Jian, Yang, Wei, Zhang, Mei Sound Environment and Acoustic Comfort in Urban Spaces In: Nikolopoulou M, editor. Designing Open Spaces In The Urban Environment: A Bioclimatic Approach. Greece: Centre for Renewable Energy Sources; 2004. p. 32-6.
  7. Carles, Jose Luis, Barrio, Isabel Lopez, de Lucio, Jose Vicente. Sound influence on landscape values. Landscape and Urban Planning. 1999; 43(4):191-200.
  8. Zannin, Paulo, Ferreira, Andressa, Szeremetta, Bani. Evaluation of Noise Pollution in Urban Parks. Environmental Monitoring and Assessment. 2006; 118(1):423-33.
  9. Szeremeta, Bani, Zannin, Paulo Henrique Trombetta. Analysis and evaluation of soundscapes in public parks through interviews and measurement of noise. Science of The Total Environment. 2009; 407(24):6143-9.
  10. Lam, Kin-Che, Ng, Sai-Leung, Hui, Wing-Chi, Chan, Pak-Kin. Environmental Quality of Urban Parks and Open Spaces in Hong Kong. Environmental Monitoring and Assessment. 2005; 111(1):55-73.
  11. نصیری، پروین، فرهمند قوی، فرهنگ. مکان یابی نصب موانع صوتی در مسیر بزرگراه شیخ فضل اله نوری تهران. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. 1380;11:73-82.
  12. مخدوم، مجید. بررسی آلودگی صدا در شهر تهران. محیط شناسی. 1368;15(1):68-57.
  13. محرم نژاد، ناصر، صفری پور, مهسا. ﺗﺄﺛﯿﺮﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮی ﺑﺮ روﻧﺪ آﻟﻮدﮔﯽ ﺻﻮﺗﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﯾﮏ ﺗﻬﺮان و اراﯾﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﯾﻂ   ﻋﻠﻮم و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ. 1387;10(4):43-57.
  14. صادقی، مهربان، خیری، سلیمان، جعفری دستنایی،  عباس، شهرانی، مهرداد. بررسی تغییرات ده ساله تراز صدا در سطح شهر شهرکرد. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد. 1385;32(زمستان):81-7.
  15. سازگارنیا، آمنه، بحرینی طوسی، سید محمد حسین، مرادی، هاله. آلودگی صوتی و شاخص صدای ترافیک در چند خیابان اصلی مشهد در ساعات پرترافیک تابستان. مجله فیزیک پزشکی ایران. 1384;8:30-21.
  16. کیانی صدر، مریم، نصیری، پروین، سخاوتجو، محمد صادق، عباسپور، مجید. ارزیابی آلودگی صدا در شهر خرم آباد به منظور ارائه راهکارهای اجرایی جهت کنترل و کاهش آن. محیط شناسی. 1388; 35 (50):96-83.
  17. بهرام سلطانی، کامبیز. کاربرد معیارهای آسایش صوتی در برنامه ریزی و طراحی شهری. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران; 1374.
  18. کیوانی، ناصر. ض‍وابط اس‍ت‍ان‍دارده‍ای‌ زی‍س‍ت‌م‍ح‍ی‍طی‌ در زمینه محیط زیست انسانی. تهران: دایره سبز; 1382.
  19. کاظمی پور، شهلا. تحرک اجتماعی و مهاجرت در شهر تهران. تهران: دانشگاه تهران; 1374.
  20. Fidell, Sanford. Nationwide urban noise survey. The Journal of the Acoustical Society of America. 1978; 64(1):198-206.