مدل‏سازی تغییرات اراضی جنگلی منطقه گرگان با استفاده از Geomod

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آمایش محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 استادیار گروه محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 انشیار گروه محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

4 دانشیار گروه آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

سالانه سطح وسیعی از جنگل‏ها تبدیل به کاربری‏های دیگری مانند زمین‏های کشاورزی و مناطق مسکونی می‏شوند. این امر باعث کاهش سطح وسیعی از اراضی جنگلی در سراسر جهان شده است. اراضی جنگلی شمال ایران نیز از این قاعده مستثنی نیستند و این کاهش در اکثر مناطق دیده شده است. در مطالعه حاضر، نخست تغییرات ایجاد شده در سطح جنگل‏ها در منطقه گرگان در بازه زمانی 20 ساله تعیین و سپس، مدل‏سازی تغییرات اراضی جنگلی با استفاده از مدل Geomod اجرا گردید. Geomod یک مدل تعیین چگونگی تغییر کاربری زمین است که تغییر یکسویه از یک نوع کاربری زمین به نوع دیگر را پیش‏بینی می‏کند. به این منظور، نقشه‏های کاربری زمین برای سال‏های 1988، 1998 و 2007 با استفاده از تصاویر ماهواره‏ای تهیه شدند. در مرحله بعد آشکارسازی تغییرات با استفاده از روش مقایسه پس از طبقه‌بندی انجام شد. سپس، مدل Geomod برای مدل‏سازی تغییرات اراضی جنگلی در دو دوره زمانی 1988-1998 و 1998-2007 اجرا گردید. نتایج با کسب کاپا بیش از 99/0 توانایی مدل را در مدل‏سازی تغییرات اراضی جنگلی این منطقه نشان داد. سپس، شرایط آینده اراضی جنگلی برای سال‏های 2016 و 2025 نیز با استفاده از مدل پیش‏بینی شدند. نتایج حاصل نشان‏دهنده کاهش گستره اراضی جنگلی منطقه در دوره زمانی مورد مطالعه بود که دلیل اصلی آن توسعه مناطق مسکونی و اراضی کشاورزی در منطقه بود. بنابراین، اقدامات مدیریتی و حفاظتی همچون تعیین محدوده اراضی کشاورزی و ممانعت از گسترش آن‌ها و نیز جلوگیری از گسترش روستاها و ممانعت از دسترسی بی‌ویه مردم به عرصه‌های جنگلی پیشنهاد می‌گردد. با اجرای این مدل، می‏توان وضعیت اراضی منطقه را در گذشته، حال و آینده پیش‏بینی نمود. نتایج پژوهش می‏تواند به مدیران و تصمیم‏گیران جهت نظارت بیش‏تر بر تغییرات اراضی جنگلی و مدیریت مطلوب منطقه و جلوگیری از تخریب اراضی در آینده کمک ‏نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات