بررسی میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی و راهکارهای ارائه شده در زمینه حفاظت از گونه لاک پشت سبز( Cheloniamydas) ومناطق تخم گذاری آن درسواحل چابهار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران عضو کانون ملی نخبگان جوان(مسوول مکاتبات).

2 استادیار گروه آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 هیئت علمی گروه شیلات، دانشگاه آزاداسلامی، واحدچابهار، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: گونه لاک پشت سبز  Cheloniamydas)) جزءفهرست گونه های حفاظت شده سازمانIUCNقرار دارد. در مقوله حفظ محیط زیست وبه ویژه حفاظت ازاین گونه درمعرض خطر، هیچ سرمایه گذاری سودمندانه تر ازتعالی سطح دانش وآگاهی مردم، ایجاد وجدان بیداردرجامعه نسبت به ماهیت وموجودیت منابع نخواهد بود.درهمین راستا، در پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی باتوجه به اهمیت آن هاشامل کارشناسان شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست و هم چنین بررسی چندین راهکار حفاظتی که درحفاظت ازلاک پشت سبز(Cheloniamydas) و مناطق تخم گذاری آن در سواحل چابهار موثر است، صورت گرفته است.
روش بررسی: روش پژوهش از نوع توصیفی، استنباطی می باشدو اطلاعات به شکل میدانی جمع آوری گردیده است. جامعه آماری شامل تعداد 108 نفر از کارشناسان ادارات شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست به عنوان مدیریت های متولی محیط زیست انتخاب شد. ابزارتحقیق شامل پرسشنامه ی محقق ساخته بودکه روایی پرسشنامه توسط گروهی از اساتید تایید شد و پایایی آن با توجه به ضریب آلفای کرونباخ 78% محاسبه و تاییدگردید. تجزیه وتحلیل داده های حاصل از پرسشنامه با استفاده از نرم افزارspss و به دوصورت آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است.
یافته ها: نتایج نشان می دهد میزان آگاهی مدیریت های متولی در در پنج زمینه« اکوبیولوژی و اهمیت لاک پشت سبز»، «انواع تهدیدات موجود برای لاک پشت سبز»، «لزوم و ضرورت حفاظت از لاک پشت سبز و جایگاه زیست محیطی آن»، «نقش افراد در حفاظت از لاک پشت ها و تمایل به مشارکت دربرنامه های آموزشی وحفاظتی»و«لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» بالاست. اما میزان آگاهی کارشناسان شیلات ومنابع طبیعی ازسیاست های کلان محیط زیست بسیار پایین است.
نتیجه گیری: تدوین قوانین ومقررات مناسب، در زمینه آموزش حفاظت از گونه های درخطر انقراض و اجرای مطلوب قوانین موجود، نظیرطرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی( ICZM)،در ارتقاء سطح دانش و آگاهی، در زمینه حفاظت از گونه لاک پشت سبز (Cheloniamydas) و مناطق تخم گذاری آن ضروری می باشد. در این زمینه بر اساس ترجیح کارشناسان و بررسی های صورت گرفته، ایجاد و حمایت از سازمان های مردم نهاد در سطح شهرستان پیشنهاد می شود. 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورههجدهم، شماره یک، بهار 95

 

بررسی میزان  آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی و راهکارهای ارائه شده در زمینه حفاظت از گونه لاک پشت سبز( Cheloniamydas) ومناطق

تخم گذاری آن درسواحل چابهار

 

سمانه دلیر بوستانسرایی[1]*

samanehdalir@ymail.com

مریم لاریجانی[2]

محمود سینایی[3]

تاریخ دریافت:1/2/93

تاریخ پذیرش:3/5/93

 

چکیده

زمینه و هدف: گونه لاک پشت سبز  Cheloniamydas)) جزءفهرست گونه های حفاظت شده سازمانIUCNقرار دارد. در مقوله حفظ محیط زیست وبه ویژه حفاظت ازاین گونه درمعرض خطر، هیچ سرمایه گذاری سودمندانه تر ازتعالی سطح دانش وآگاهی مردم، ایجاد وجدان بیداردرجامعه نسبت به ماهیت وموجودیت منابع نخواهد بود.درهمین راستا، در پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی باتوجه به اهمیت آن هاشامل کارشناسان شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست و هم چنین بررسی چندین راهکار حفاظتی که درحفاظت ازلاک پشت سبز(Cheloniamydas) و مناطق تخم گذاری آن در سواحل چابهار موثر است، صورت گرفته است.

روش بررسی: روش پژوهش از نوع توصیفی، استنباطی می باشدو اطلاعات به شکل میدانی جمع آوری گردیده است. جامعه آماری شامل تعداد 108 نفر از کارشناسان ادارات شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست به عنوان مدیریت های متولی محیط زیست انتخاب شد. ابزارتحقیق شامل پرسشنامه ی محقق ساخته بودکه روایی پرسشنامه توسط گروهی از اساتید تایید شد و پایایی آن با توجه به ضریب آلفای کرونباخ 78% محاسبه و تاییدگردید. تجزیه وتحلیل داده های حاصل از پرسشنامه با استفاده از نرم افزارspss و به دوصورت آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است.

یافته ها: نتایج نشان می دهد میزان آگاهی مدیریت های متولی در پنج زمینه« اکوبیولوژی و اهمیت لاک پشت سبز»، «انواع تهدیدات موجود برای لاک پشت سبز»، «لزوم و ضرورت حفاظت از لاک پشت سبز و جایگاه زیست محیطی آن»، «نقش افراد در حفاظت از لاک پشت ها و تمایل به مشارکت دربرنامه های آموزشی وحفاظتی»و«لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» بالاست. اما میزان آگاهی کارشناسان شیلات ومنابع طبیعی ازسیاست های کلان محیط زیست بسیار پایین است.

نتیجه گیری: تدوین قوانین ومقررات مناسب، در زمینه آموزش حفاظت از گونه های درخطر انقراض و اجرای مطلوب قوانین موجود، نظیرطرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی( ICZM)،در ارتقاء سطح دانش و آگاهی، در زمینه حفاظت از گونه لاک پشت سبز (Cheloniamydas) و مناطق تخم گذاری آن ضروری می باشد. در این زمینه بر اساس ترجیح کارشناسان و بررسی های صورت گرفته، ایجاد و حمایت از سازمان های مردم نهاد در سطح شهرستان پیشنهاد می شود.

واژه های کلیدی: آگاهی زیست محیطی، لاک پشت سبز، مدیریت های متولی، سواحل چابهار.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, No.1, spring 2016

 

 

 

 


The Analysis of the Environmental Awareness of Trustee Managements and the Solution Provided  in Protection of Green Turtles (Cheloniamydas) and  Egg Laying Nests of the Coastal Areas of Chabahar

 

Samanehdalirboostansaraei[4]

samanehdalir@ymail.com

Maryam larijani[5]

Mahmoodsinaei[6]

 

Abstract

Background and Objective: Green turtle species (Cheloniamydas) is included in the IUCN organization’s category of protected species. In the issue of preserving the environment and especially the protection of this endangered species, there is more beneficial investment than educating enhancing public awareness and making a wake conscience in society about the nature and existence of such sources. In the current research the level of environmental awareness of trustee managements considering their importance including fisheries experts, natural resources and the environment of the Chabahar and several solution in the protection of the green turtle(Cheloniamydas) have been reviewed.

Methods: The research method is descriptive- inferential statistics and the information has been collected to form field. The community consists of 108 numbers of experts in fishery, natural resources and environment offices as trustee management environment were chosen. The research tool was self-made questionnaire that its validity confirmed by group of professors and its sustainability according to Cronbach's alpha coefficient 78% was calculated. Questionnaires data analysis using SPSS software is done in two forms of descriptive and inferential.

Result: the results show the awareness of trustee management in five fields including eco-biology and the importance of green turtle species, all kinds of threats for the green turtle, the necessity and urgency of green turtle conservation and it’s environmental status ,the role of individuals in protection of turtles and the desire to contribute in training and protection programs and the necessity of holding educational programs is high but the awareness of fishery and natural resources experts in macro-environment politics is very low.

Conclusion: The formulation of appropriate laws and regulations in the field of the protection of endangered species and the optimal implementation of the existing rules of the integrated coastal zone management (ICZM) in the level of knowledge an awareness in the field of the protection of the green turtle (Chelonia mydas) are essential. According to experts in the field creating and supporting the public organizations (NGO) in the town are preferred.

Keywords: Environmental awareness, Green turtle (Cheloniamydas), Trustee managements, the coastal areas of Chabahar.

 

 

 

مقدمه


با توجه به معضلات و بحران­های حاد محیط زیستی که منجر به نگرانی و احساس خطر انسان شده، امروزه دیگر تنها با تصویب قطعنامه­ها یا برگزاری همایش­ها یا حتی تصویب قوانین بدون ضمانت اجرا نمی توان در محافظت از محیط زیست قطعیت نشان داد. از قرن های پیش آموزش برای انسان به عنوان اولویت  اول مورد توجه بوده است.آموزش می تواند یکی از زمینه های آماده سازی مهارت ها، دانش و آگاهی و درک برای انسان ها باشد تا از طریق آن ها بتوانند در دنیای اطراف خود زندگی موفقیت آمیزی را تجربه نمایند (1). موضوع آموزش محیط زیست و افزایش سطح آگاهی­های عمومی، به ویژه در کشورهای در حال توسعه برای متوقف نمودن حرکت پرشتاب نابودی محیط زیست و طبیعت راه حلی جدی و موثر قلمداد می­شود(2). اکنون که مابه عنوان میراث دار و حافظ گونه های مختلف جانـوران از جمــله لاک پشت های دریایی می باشیم، مشاهده می کنیم که از میان آن همه تنـوع و تکثیر گونه ای، تنها تعداد اندکی درسراسر دنیا باقی مانده است(3).لاک پشت های دریایی طی میلیون ها سال جمعیت خویش رادر گستره دریاها و اقیانوس ها حفظ نموده تا این که از قرن 18 به بعد بعلت افزایش جمعیت و مصارف انسانی و عوامل دیگر رو به انقراض نهاده اند. به شکلی که در حال حاضرجزء فهرست گونه های حفاظت شده سازمانIUCN  قرار گرفته اند(4). همچنین خرید و فروش و تجارت آن ها در کشورهایی که کنوانسیون بین المللی تجارت گونه های فون و فلور وحشی در معرض خطر (CITES) را امضا نموده اند، ممنوع گردیده است(5). باتوجه به اهمیت بالای لاک پشت های دریایی از نظر وضعیت حفاظتی و ارزش بالایی که این جانوران کهن وباستانی در اکوسیستم های دریایی ایفا می کنند لزوم اعمال قوانین مدیریتی و حفاظتی برما آشکار می شود(6). در حال حاضر درقانون حفاظت و بهسازی محیط زیست به لزوم اجرای برنامه های آموزشی به منظورارتقاءفرهنگ عمومی حفظ و بهسازی محیطزیست پرداخته شده است . همچنین سازمان حفاظت محیط زیست ملزم به تنظیم اجرای برنامه های آموزشی به منظور تنویر افکار عمومی، همکاری با مراجع مربوطه درگنجانـدن برنامه های درسی زیست محیطی در تمــامی دوره ها و تهیه و اجرای برنامه های آموزش محیط زیست برای آموزش کارکنان سازمان ها و مؤسسات دولتی و خصوصی شده است (7). در همین راستا ، هدف از این مطالعه، سنجش میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی و راهکارهای حفاظتی درخصوص حفاظت از گونه لاک پشت سبز (Cheloniamydas) و مناطق تخم گذاری آن در سواحل چابهار  می باشد.

 

مواد و روش ها

تحقیق حاضر از نوع کاربردی و به روش توصیفی و استنباطی می باشد. این مطالعه در پاییز 1392به منظور بررسی میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی حوزه محیط زیست همچنین سنجش چندین راهکار درحفاظت ازگونه لاک پشت سبز( Cheloniamydas)  و مناطق تخم گذاری آن درسواحل چابهار باپرسشنامه ای مشتمل بر 31سؤال و 7 راهکار حفاظتی انجام گرفت.

در این تحقیق، جامعه آماری مدیریت های متولی را کارشناسان سه اداره شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست شهرستان چابهار در استان سیستان و بلوچستان تشکیل می دهند. جامعه آماری مورد بررسی در این تحقیق تعداد 108 نفر از کارکنان سه اداره ذکر شده ( کارشناسان اداره شیلات منطقه چابهار 53 نفر، کارشناسان منابع طبیعی 28 نفر و کارشناسان محیط زیست 27 نفر)می باشد. با توجه به تعداد محدود کارشناسان، همه افراد تحت بررسی این تحقیق قرار داشتند و روش نمونه گیری تمام شماری است. برای گردآوری اطلاعات پیمایشی، از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. پرسشنامه بسته پاسخ بوده که در دو بخش تعبیه شد. بخش اول پرسشنامه، حاوی31 سوال بود که برطبق پاسخ ها، میزان آگاهی مدیریت های متولی محاسبه شد. مجموع پاسخ های سوالات 1 تا 12 پرسشنامه شاخصی برای تعیین میزان آگاهی در زمینه «اکوبیولوژی واهمیت لاک پشت سبز»،پاسخ های سوالات 13 تا 18 شاخصی برای تعیین «انواع تهدیدات موجود برای لاک پشت سبز»، پاسخ های سوالات 19 تا25 پرسشنامه شاخصی برای تعیین میزان آگاهی درزمینه« لزوم وضرورت حفاظت ازلاک پشت سبزوجایگاه زیست محیطی آن»، پاسخ های سوالات 26 تا 29 پرسشنامه شاخصی برای تعیین میزان آگاهی در زمینه «نقش افراد درحفاظت از لاک پشت سبزوتمایل به مشارکت دربرنامه های آموزشی حفاظت» و  پاسخ های سوالات  30 و 31 پرسشنامه شاخصی برای تعیین میزان آگاهی درزمینه« لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» می باشد. برای هر پاسخ براساس سطح آگاهی هر فرد، امتیاز1 (آگاهی نسبتاً پایین)، امتیاز 2 (آگاهی نسبتاً متوسط )و امتیاز 3 (آگاهی نسبتاً بالا) تعیین شد .بخش دوم پرسشنامه نیز، شامل نظرخواهی از مدیریت های متولی در خصوص7 راهکارحفاظتی براساس میزان آشنایی آن ها با سیاست های کلان محیط زیست بود.

تجزیه و تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه با استفاده از نرم افزار spss و به دو صورت آمار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است. در آمار توصیفی از جداول، درصد فراوانی، میانگین و انحراف معیار و در آمار استنباطی از آزمون تی تست  به منظور مقایسه آگاهی کسب شده با بالاترین میزان آگاهی قابل کسب و آزمون فریدمن به منظور تعیین رابطه بین آگاهی مدیریت های متولی استفاده شده است.  پرسشنامه باتوجه به نظرصاحب نظران از روایی محتواوصوری مطلوب برخورداربود و پایایی آن با توجه به ضریب آلفای کرونباخ78% محاسبه و تاییدگردید.

 

نتایج

نتایج بررسی میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی در مورد لاک پشت سبز

نتایج مربوط به بررسی میزان آگاهی کارشناسان سه اداره مورد بررسی در این مطالعه در زمینه های« اکوبیولوژی و اهمیت گونه لاک پشت سبز»،« انواع تهدیدات موجود برای گونه لاک پشت سبز»،« لزوم وضرورت حفاظت ازلاک پشت سبزو جایگاه زیست محیطی آن»،« نقش افراددرحفاظت ازلاک پشت سبزوتمایل به مشارکت دربرنامه های آموزشی حفاظت» و نهایتا «لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» نشان داده می شود.

میزان آگاهی مدیریت های متولی درزمینه «اکوبیولوژی واهمیت گونه لاک پشت سبز»

نمره قابل کسب برای تعیین میزان آگاهی در زمینه اکوبیولوژی و اهمیت لاک پشت سبز در آگاهی نسبتاً پایین حداقل 1و حداکثر12، در آگاهی متــوسط حداقل 13و حداکثر 24و در آگـاهـی نسبتـاً بــالا حــداقـل 14و حــداکثـر 36 می باشد. نتایج نشان می دهدکه تنها 4 درصد از کارشناسان شیلات، در این زمینه آگاهی نسبتاً پایین دارند درحالی که سطح آگاهی هیچ کدام ازکارشناسان منابع طبیعی و محیط زیست پایین نیست. همچنین 77 درصدکارشناسان شیلات و 71 درصد کارشناسان منابع طبیعی، دارای آگاهی بالاهستند در حالی که همگی کارشناسان محیط زیست دراین زمینه ازآگاهی بالایی برخوردارند.در جدول 1 میانگین آگاهی و مقدار آماره آزمون تی تست هریک از مدیریت های متولی (شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) مورد بررسی در این مطالعه، در زمینه اکوبیولوژی و اهمیت لاک پشت سبز نشان داده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

جدول1- میانگین± انحراف معیار آگاهی مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست)

در زمینه «اکوبیولوژی و اهمیت لاک پشت سبز»

Table 1-Avarege±standard deviation of the awareness of trustee management (fishery, natural resource and environment) in "eco-biology and the importance of green turtle spieces" field.

 

گروه

 

تعداد

 

میانگین از مقدار قابل کسب 36

 

انحراف معیار

 

T- test

 

مقدار t

درجه آزادی

P value

شیلات

53

01/22

91/4

71/20-

52

000/0

منابع طبیعی

28

03/21

62/3

83/21-

27

000/0

محیط زیست

27

00/27

35/2

87/19-

26

000/0

 


میزان آگاهی مدیریت های متولی درزمینه «انواع تهدیدات موجودبرای گونه لاک پشت سبز»

نمره قابل کسب برای تعیین میزان آگاهی در زمینه انواع تهدیدات موجود برای گونه لاک پشت سبز در آگاهی نسبتاً پایین حداقل 1 و حداکثر 5، در آگاهی متوسط حداقل 6وحداکثر 11و درآگاهی نسبتاً بالاحداقل 12و حـداکثــر 18 می باشد. نتایج نشان می دهدکه  8 درصد ازکارشناسان شیلات دراین زمینه آگاهی نسبتاً پایین دارنددرحالی که آگاهی هیچکدام ازکارشناسان منابع طبیعی ومحیط زیست پایین نیست. 79درصدکارشناسان شیلات، 89 درصدکارشناسان منابع طبیعی و 89 درصدازکارشناسان محیط زیست از آگاهی نسبتاً بالایی برخوردارند. همچنین 13 درصدازکارشناسان شیلات،11 درصد ازکارشناسان منابع طبیعی ومحیط زیست دراین زمینه آگاهی نسبتاً متوسطی دارند. در جدول 2 میانگین آگاهی و مقدار آماره آزمون تی تست هریک از مدیریت های متولی (شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) مورد بررسی در این مطالعه، درزمینه انواع تهدیدات موجودبرای گونه لاک پشت سبز نشان داده شده است.


 

جدول2- میانگین± انحراف معیار آگاهی مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست)

در زمینه «انواع تهدیدات موجودبرای لاک پشت سبز»

Table 2-Avarege±standard deviation of the awareness of trustee management (fishery, natural resource and environment)  in "all kinds of threats for the green turtle" field.

 

گروه

 

تعداد

 

میانگین از مقدار قابل کسب 18

 

انحراف معیار

 

T- test

 

مقدار t

درجه آزادی

P value

شیلات

53

45/13

82/3

52

66/8-

000/0

منابع طبیعی

28

28/14

49/2

88/7-

27

000/0

محیط زیست

27

88/16

51/2

29/2-

26

030/0


 


میزان آگاهی مدیریت های متولی در زمینه« لزوم و ضرورت حفاظت از لاک پشت سبز و جایگاه زیست محیطی آن»

نمره قابل کسب برای تعیین میزان آگاهی در زمینه لزوم و ضرورت حفاظت از لاک پشت سبز و جایگاه زیست محیطی آن درآگاهی نسبتاًپایین حداقل 1و حداکثر 7، در آگاهی متوسط حداقل 8 و حداکثر 14 و در آگاهی نسبتاً بالا حداقل 15 و حداکثر 21 می باشد. نتایج نشان می دهدکه آگاهی 81درصدازکارشناسان شیلات، 82 درصدکارشناسان منابع طبیعی و 89 درصدازکارشناسان محیط زیست درسطح نسبتاً بالا قرارمی گیرد و بسیار به هم نزدیک است. بجزکارشناسان شیلات که 2 درصد از آن ها آگاهی پایینی دراین زمینه دارند در دوگروه دیگرآگاهی باسطح نسبتاً پایین، صفراست. درصدآگاهی نسبتاًمتوسط درکارشناسان شیلات، 17 درصددرکارشناسان منابع طبیعی 18 درصد و درکارشناسان محیط زیست11 درصداست. در جدول 3 میانگین آگاهی و مقدار آمـاره آزمون تی تست هریک از مدیــریت هــای متولی (شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) مورد بررسی در این مطالعه، درزمینه لزوم وضرورت حفاظت ازلاک پشت سبز وجایگاه زیست محیطی آن ها نشان داده شده است.

 

 

جدول3- میانگین± انحراف معیار آگاهی مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) درزمینه« لزوم وضرورت حفاظت ازلاک پشت سبز وجایگاه زیست محیطی آن ها»

Table 3-Avarege±standard deviation of the awareness of trustee management (fishery, natural resource and environment) in "the necessity and urgency of green turtle protection and it`s environmental status" field.

 

گروه

 

تعداد

 

میانگین از مقدار قابل کسب 21

 

انحراف معیار

 

T- test

 

مقدار t

درجه آزادی

P value

شیلات

53

28/17

44/3

85/7-

52

000/0

منابع طبیعی

28

82/17

82/2

94/5-

27

000/0

محیط زیست

27

11/16

88/1

45/13-

26

000/0

 


میزان آگاهی مدیریت های متولی در زمینه« نقش افراد در حفاظت از لاک پشت سبز و تمایل به مشارکت در برنامه های آموزشی حفاظت »

نمره قابل کسب برای تعیین میزان آگاهی در زمینه نقش افراد در حفاظت از لاک پشت سبز و تمایل به مشارکت در برنامه های آموزشی حفاظت در آگاهی نسبتاً پایین حداقل 1 و حداکثر 4، در آگاهی متوسط حداقل 5 و حداکثر 8 و در آگاهی نسبتاً بالا حداقل 9 و حداکثر12 می باشد. نتایج نشان می دهدکه درصد آگاهی تقریبا 49 درصد از کارشناسان شیلات، 43 درصد ازکارشناسان منابع طبیعی و 89 درصد از کارشناسان محیط زیست  نسبتاً بالا است. درصد آگاهی نسبتاً بالا و متوسط در کارشناسان شیلات بسیار به هم نزدیک است. به طوری که 47 درصد آن ها آگاهی نسبتاً متوسط دارند درحالی که تنها 4 درصد از آن ها در سطح آگاهی نسبتاً پایین جای گرفته اند. کارشناسان با آگاهی نسبتاً متوسط در گروه منابع طبیعی درصد بیشتری را نسبت به دو سطح دیگربه خود اختصاص داده اندو شامل 57 درصــد از کل جمعیت آن هـا می شود. 11 درصد از کارشناسان محیط زیست نیز آگاهی نسبتاً متوسط دارند. در جدول 4 میانگین آگاهی و مقدار آماره آزمون تی تست هریک از مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) مورد بررسی در این مطالعه، درزمینه نقش افراد در حفاظت از لاک پشت سبز و تمایل به مشارکت در برنامه های آموزشی حفاظت از آن ها نشان داده شده است.

 

 

 

 

 

 

جدول4- میانگین± انحراف معیار آگاهی مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) درزمینه« نقش افراد درحفاظت از لاک پشت سبز و تمایل به مشارکت در برنامه های آموزشی حفاظت»

Table 4-Avarege±standard deviation of the awareness of trustee management (fishery, natural resource and environment) in" thr role of  individuals in protection of green turtle and desire to contribure in training and protection programs" field.

 

 

گروه

 

تعداد

 

میانگین ازمقدار قابل کسب 12

انحراف معیار

 

T test

 

مقدار t

درجه آزادی

P value

شیلات

53

28/8

24/2

03/12-

52

000/0

منابع طبیعی

28

82/7

51/1

57/14-

27

000/0

محیط زیست

27

22/11

15/1

50/3-

26

002/0


 


میزان آگاهی مدیریت های متولی در زمینه «لزوم برگزاری برنامه های آموزشی»

نمره قابل کسب برای تعیین میزان آگاهی در زمینه لزوم برگزاری برنامه های آموزشی در آگاهی نسبتاً پایین حداقل 1 و حداکثر 2، در آگاهی متوسط حداقل 3 و حداکثر 4 و در آگاهی نسبتاً بالا حـداقل 5 و حداکثر 6 می باشــد. نتـایـج نشــان می دهدکه، بیشتر کارشناسان  هر سه گروه یعنی 77 درصد شیلات، 79 درصد منابع طبیعی و 89 درصد محیط زیست در زمینه لزوم برگزاری برنامه های آموزشی آگاهی نسبتاً بالایی دارند . به طوری که 13 درصد کارشناسان شیلات و 14 درصد کارشناسان منابع طبیعی آگاهی نسبتاً متوسط در این زمینه دارند. 10درصد کارشناسان شیلات و 7 درصد منابع طبیعی در سطح آگاهی نسبتاً پایین قرار گرفته اند. در جدول 5 میانگین آگاهی و مقدار آماره آزمون تی تست هریک از مدیریت های متولی (شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) مورد بررسی در این مطالعه، درزمینه لزوم برگزاری برنامه های آموزشی نشان داده شده است.

 

 

 

جدول5- میانگین± انحراف معیار آگاهی مدیریت های متولی ( شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) درزمینه «لزوم برگزاری برنامه های آموزشی»

Table 5-Avarege±standard deviation of the awareness of trustee management (fishery, natural resource and environment) in" the necessity of holding educational programs" field

 

گروه

 

تعداد

 

میانگین ازمقدار

قابل کسب 6

 

انحراف معیار

 

T test

 

مقدار t

درجه آزادی

P value

شیلات

53

18/5

46/1

02/4-

52

000/0

منابع طبیعی

28

25/5

29/1

06/3-

27

005/0

محیط زیست

27

66/5

96/0

80/1-

26

013/0

 

 

نتایج به دست آمده از بخش دوم پرسشنامه نشان می دهد که، تنها 8 درصد از کارشناسان شیلات و منابع طبیعی ولی تمامی کارشناسان محیط زیست با سیاست های کلان سازمان محیط زیست برای حفاظت از گونه های دریایی آشناهستند. بر همین اساس تعداد 47 درصد ازکارشناسان شیلات، 60 درصد از منابع طبیعی و58  درصد ازمحیط زیست موافق  حفاظت براساس این سیاست ها بودند. همچنین 45 درصد از کارشناسان شیلات، 67 درصد منابع طبیعی و  43 درصد محیط زیست بیان داشتند برنامه آموزشی مناسب می تواند راهکار خوبی در زمینه حفاظت از گونه های دریایی باشد. 42 درصد از کارشناسان شیلات،61 درصد منابع طبیعی و 29 درصد محیط زیست استفاده از رسانه را راهکار مطلوب دانستند. در حالی که 32 درصد از کارشناسان شیلات و 27 درصد از منابع طبیعی و71 درصد از کارشناسان محیط زیست کلاس های حضوری را تاثیرگذار دانستند. در زمینه توسعه گردشگری پایدار در مناطق تخم گذاری لاک پشت سبز،86 درصد از کارشناسان شیلات، 73 درصد منابع طبیعی و 57 درصد محیط زیست در صورت نظارت جدی موافق بودند. همچنین 84 درصد از کارشناسان شیلات، 67 درصد از منابع طبیعی و تمامی کارشناسان محیط زیست ایجاد سازمان مردم نهاد (NGO) را در منطقه چابهــار ضــروری می دانند. درآخر نیز،آموزش حفاظت از لاک پشت سبز در سنین کودکی در 57 درصد از کارشناسان شیلات و منابع طبیعی و 89 درصد از کارشناسان محیط زیست راهکار مناسبی ارزیابی شد.

 

 

 

 

 

 

 

نمودار1-  نظرخواهی مدیریت های متولی در خصوص تاثیر 7 راهکارحفاظت از لاک پشت سبز(Cheloniamydas)، براساس آشنایی آن ها با سیاست های کلان محیط زیست

Diagram 1- The feedback of trustee management on the impact of seven solution of green turtle protection on the basis of their awareness in the macro-environment politics.

 


بررسی رابطه ی بین میزان آگاهی مدیریت های متولی

برطبق آزمون فریدمن اختلاف بین میزان آگاهی کارشناسان شیلات ، منابع طبیعی و محیط زیست  در پنج زمینه مختلف وجود دارد اما این میزان اختلاف درسطح معنی دار نیست   (p> 0.05). درواقع در حفاظت از لاک پشت سبز هر سه مدیریت سهیم هستند ولی پراکندگی در سطح آگاهی سه گروه دیده می شود.

 

 

 

نمودار 2- مقایسه میزان آگاهی زیست محیطی مدیریت های متولی

Diagram 2- Campared to the environmental awareness of trustee management.

 

بحث و نتیجه گیری

 

نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد، اختلاف معنی داری در میانگین آگاهی، در پنج زمینه« اکوبیولوژی واهمیت لاک پشت سبز»، «انواع تهدیدات موجود برای لاک پشت سبز»، «لزوم و ضرورت حفاظت از لاک پشت سبز و جایگاه زیست محیطی آن»، «نقش افراد در حفاظت از لاک پشت ها وتمایل به مشارکت دربرنامه های آموزشی وحفاظتی» و «لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» وجود دارد(05/0 > .(p بنابراین کارشناسان مدیریت های متولی (اداره شیلات، منابع طبیعی و محیط زیست) درزمینه های مختلف آگاهی زیست محیطی در مورد لاک پشت ها، سطح آگاهی نسبتاً بالایی دارند. این درحالیست که شاهد تخریب زیستگاه های تخم گذاری لاک پشت سبز و کاهش میزان زاد و ولد این گونه در معرض انقراض در سواحل چابهار هستیم. بالاترین میزان آگاهی مدیریت های متولی در زمینه «لزوم برگزاری برنامه های آموزشی» است و پایین ترین آن، در دوگروه شیلات و منابع طبیعی، در زمینه «نقش افراد در حفاظت از لاک پشت ها و تمایل به مشارکت در برنامه های آموزشی و حفاظتی» و در کارشناسان محیط زیست در زمینه« لزوم ضرورت حفاظت از لاک پشت ها وجایگاه زیست محیطی آن ها» است. به نظر می رسدتعداد بیشترکارشناسان به خوبی ضرورت آموزش در زمینه حفاظت از گونه های درخطر انقراض از جمله لاک پشت سبز را باور دارند اما آن ها از یک سو ممکن است با نقش و مسئولیت خوددرحفاظت از این گونه ها به خوبی آشنایی ندارند و از سوی دیگر ممکن است  با وجود آگاهی های لازم و با این که حفاظت از گونه های درخطر انقراض جزو مسئولیت های آنان محسوب می شود و تصمیماتی که توسط آن ها اتخاذ می شود در حیات این گونه ها بسیارموثر است، تمایل چندانی به مشارکت در برنامه های حفاظتی نشان نمی دهند(8).

کارشناسان شیلات و منابع طبیعی درتمامی زمینه ها آگاهی پایین تری نسبت به کارشناسان محیط زیست دارند. به نظر می رسد، برنامه های آموزشی لازم در رابطه با حفاظت لاک پشت سبز توسط اداره محیط زیست  به میزان مناسب برگزار نشده است.به نظر می رسدیکی از دلایل عدم برگزاری مدون برنامه های آموزشی نبود مقررات وقوانین مناسب است . بر طبق اصل یازدهم بیانیه‌ کنفرانس‌ سازمان‌ ملل‌ متحد‌دربارة‌ محیط‌زیست‌ و توسعه‌ (همایش‌ زمین‌)ریودر سال 1992، کشورها باید قوانین‌ مؤثر برای‌ محیط‌ زیست‌ تدوین‌ کنند(9). همچنین برطبق قانون حفاظت وبهسازی محیط زیست، برگزاری برنامه های آموزشی مناسب برای سازمان ها و موسسات دولتی برعهده سازمان محیط زیست است اما برطبق ماده 25 آن، سازمان محیط زیست درصـورت درخواست سازمان ها و موسسات دولتی می تواند برای آمـوزش کارکنان آن ها در زمینه حفاظت و بهسازی محیط زیست اقدام کند. بنابراین الزامی بر آموزش کارکنان در قانون دیده نمی شود. در حالی که بر طبق  بخش  تنوع زیستی و توسعه پایدار ماده هشتم کنوانسیون تنوع زیستی که در کنفرانس بین المللی محیط زیست و توسعه در سال 1992 در ریودوژانیرو تصویب شد و ایران هم آن را پذیرفته، قانون گذاری برای پاسداری از گونه های در معرض خطر و نابودی، از دیگر وظایف دولت ها بر شمرده شده و براهمیت پشتیبانی اززیست بومها و زیستگاه های طبیعی و حفظ جمعیت مانای گونه ها تاکید شده است(10). در این رابطه با آغاز طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی (ICZM)، تحقیقات سودمندی صورت گرفته است. از دستاوردهای آن می توان به انجام طرح های مدیریت زیست محیطی،که در آن پهنه های حساس و مهم زیست محیطی در سواحل کشور شناسائی شده و راهکارهای حفاظت و بهره برداری از آن ها تدوین می شود، طرح مشارکت مردمی که در آن تمام دست اندرکاران و ذی نفعان بخش های دولتی و خصوصی و تعاونی و تشکل های غیردولتی در مناطق ساحلی شناسائی شده و نقش آن ها در تصمیم گیری ها و مدیریت مورد تجزیه و تحلیل قرارمی گیرد و تدوین قوانین و مقررات جهت ایجاد بسترهای قانونی لازم برای برقراری مدیریت یکپارچه در سواحل اشاره کرد(11). برهمین اساس، برنامه ریزی لازم در منطقه چابهار نیز باید براساس همین دستاوردها صورت بگیردو قوانین تدوین شده به اجرا درآید.

نتایج حاصــل از بخش دوم پرسشنامـه نیـز، نشـان می دهد آگاهی کارشناسان شیلات و منابع طبیعی نسبت به محیط زیست در زمینه آشنایی با سیاست های کلانی که محیط زیست برای حفاظت از گونه های دریایی طراحی کرده بسیار پایین است. درحالی که این دوگروه به طور مستقیم یا غیرمستقیم درخلال مسئولیت های خویش درگیر مسئله حفاظت از لاک پشت سبز می شوند و در صورت داشتن آگاهی و توجیه افراد، نقش به سزایی در پیشبرد هر چه بهتر حفاظت از لاک پشت سبز خواهند داشت. به نظر می رسد برنامه های آموزشی لازم توسط محیط زیست برگزار نشده است. زیرا با اینکه نتایج بخش اول پرسشنامه آکاهی بالا را در مدیریت های متولی نشان می دهد اما بیشتر کارشناسان در بخش دوم پرسشنامه با سیاست های کلان محیط زیست برای حفاظت از گونه های دریایی آشنا نیستند. در این زمینه براساس ترجیح کارشناسان محیط زیست ایجاد و حمایت از سازمان های مردم نهاد در سطح شهرستان  پیشنهاد می شود.درحالیکه کارشناسان شیلات و منابع طبیعی در ابتدا از توسعه گردشگری پایدار و جذب توریسم در مناطق تخم گذاری لاک پشت سبز،در صورت نظارت جدی و سپس ایجاد و حمایت از سازمان های مردم نهاد استقبال می کنند. یکی از دلایل بیشترین درصد انتخاب توسعه گردشگری پایدارتوسط کارشناسان شیلات و منابع طبیعی، آشنایی بسیارپایین آن ها با سیاست های کلان محیط زیست برای حفاظت از گونه های دریایی است. زیرا گردشگری می تواند به نوبه خودعامل مخربی نیز برای مناطق تخم گذاری لاک پشت سبز باشـد. پیشنهاد می شود تیم های نظارتی با کمک سازمان های خصوصی ویا جوامع محلی که در سود حاصل از گردشگری نیز سهیم باشند، تشکیل و در مناطق تخم گذاری مستقرشوند تاآسیبی به این مناطق وارد نشود. کارشناسان مدیریت های متولی وجود یک سازمان مردمی فعال در زمینه محیط زیست را ضروری می دانند. بهترین‌ راه‌ بررسی‌ مسائل‌ محیط‌ زیست‌ آن‌ است‌ که‌ این‌ امر شامل‌ حال‌ همه‌ شهروندانی‌ شود که‌ در یک‌ سیستم‌ از آن‌ متأثر می‌شوند (اصل دهم بیانیه‌ کنفرانس‌ سازمان‌ ملل‌ متحد‌دربارة‌ محیط‌زیست‌ و توسعه‌ (همایش‌ زمین‌)ریوـ 1992) بنابراین با توجه به نقش پر رنگی که سازمان های مردم نهاد در آگاهی رسانی اقشار مختلف جامعه دارند و نیز دستی توانا در پیشبرد برنامه های محیط زیستی در سطح جهـان به حساب می آیند، ایجاد کمپین و سازمان های مردم نهاد فعال محیط زیستی در منطقه چابهار پیشنهاد می شود.

سپاس گزاری

از تمامی کارشناسان محترمی که ما را در جمع آوری اطلاعات یاری نمودند و  حمایت های همسر گرانقدرم کمال تقدیر و سپاس را دارم.

 

منابع

  1. لارکین ، پیتر وهمکاران.(نویسنده) جواهریان، احمد.(مترجم). «محیط زیست دانش روز برای همه»، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1384.
  2. پالمر،جویال.(نویسنده) خورشید دوست، علی محمد.(مترجم).»آموزش محیط زیست درقرن بیست ویکم».چاپ اول،تهران: انتشارات سمت1382.
  3. کریمی نیا، طیبه و همکاران، «بررسی تنوع گونه و موقعیت حفاظتی لاک پشت های دریایی خلیج فارس» - همایش بین المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر،17 الی 19 آذر 1388- بوشهر-ایران.
  4. مقیمی، محمود و همکاران، «بررسی زیستگاه و خصوصیات زیست سنجی لاک پشت گونه نوک عقابی Eretmochelys imbricatدر تالابهای ساحلی خلیج فارس جزیره نخیلو استان بوشهر»، مجله علمی - تخصصی تالاب دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، بهار 1389، شماره سوم، صفحات 14 تا 25.
  5. دبیری، فرهاد ،آزادبخت، بیتا، « بررسی مکانیسم های اجرایی معاهده CITES در نظام حقوقی ایران با هدف حفاظت از گونه های در معرض خطر انقراض»، علوم و تکنولوژی محیط زیست ، زمستان 1389،شماره چهار، صفحات 60 تا 68 .
  6. زارع- روح الله، رحیمی- روح الله، «بررسی عوامل تهدیدکننده حیات لاک پشت های دریایی در برخی از جزایرشمالی خلیج فارس» - همایش بین المللی خلیج فارس،دانشگاه آزاداسلامی واحد بوشهر،17 الی 19 آذر 1388- بوشهر-ایران.
  7. دفترحقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست، مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست وتعالی همه جانبه کشور، انتشارات سازمان محیط زیست، زمستان1387.
  8. سازمان حفاظت محیط زیست،برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست با رویکرد سند چشم انداز برنامه توسعه کشور، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، 1387.
  9. http://darram.blogfa.com/post-40.aspx
  10. http://jahadeeghtesadi.rasekhoonblog.com/show/12050
  1. دانه کار، افشین، «راهکارهای مدیریت مناطق ساحلی کشور در برنامه چهارم توسعه اقتصادی» 1390، ماهنامه پیام دریا.

 


 

 

 

 

                      

 



[1]- دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران عضو کانون ملی نخبگان جوان(مسوول مکاتبات).

[2]- استادیار گروه آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

[3]- هیئت علمی گروه شیلات، دانشگاه آزاداسلامی، واحدچابهار، ایران.

[4]- Environmental Education Student, Payame Noor University, Tehran, Iran, Member of young elites club. Nation (Corresponding author).

[5]- Assistant  Professor, Department of Environmental Education, Payame Noor University,Tehran,Iran

[6]- Department of Fisheries, Islamic Azad University, Chabahar, Iran

  1. لارکین ، پیتر وهمکاران.(نویسنده) جواهریان، احمد.(مترجم). «محیط زیست دانش روز برای همه»، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1384.
  2. پالمر،جویال.(نویسنده) خورشید دوست، علی محمد.(مترجم).»آموزش محیط زیست درقرن بیست ویکم».چاپ اول،تهران: انتشارات سمت1382.
  3. کریمی نیا، طیبه و همکاران، «بررسی تنوع گونه و موقعیت حفاظتی لاک پشت های دریایی خلیج فارس» - همایش بین المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر،17 الی 19 آذر 1388- بوشهر-ایران.
  4. مقیمی، محمود و همکاران، «بررسی زیستگاه و خصوصیات زیست سنجی لاک پشت گونه نوک عقابی Eretmochelys imbricatدر تالابهای ساحلی خلیج فارس جزیره نخیلو استان بوشهر»، مجله علمی - تخصصی تالاب دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، بهار 1389، شماره سوم، صفحات 14 تا 25.
  5. دبیری، فرهاد ،آزادبخت، بیتا، « بررسی مکانیسم های اجرایی معاهده CITES در نظام حقوقی ایران با هدف حفاظت از گونه های در معرض خطر انقراض»، علوم و تکنولوژی محیط زیست ، زمستان 1389،شماره چهار، صفحات 60 تا 68 .
  6. زارع- روح الله، رحیمی- روح الله، «بررسی عوامل تهدیدکننده حیات لاک پشت های دریایی در برخی از جزایرشمالی خلیج فارس» - همایش بین المللی خلیج فارس،دانشگاه آزاداسلامی واحد بوشهر،17 الی 19 آذر 1388- بوشهر-ایران.
  7. دفترحقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست، مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست وتعالی همه جانبه کشور، انتشارات سازمان محیط زیست، زمستان1387.
  8. سازمان حفاظت محیط زیست،برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست با رویکرد سند چشم انداز برنامه توسعه کشور، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، 1387.
  9. http://darram.blogfa.com/post-40.aspx
  10. http://jahadeeghtesadi.rasekhoonblog.com/show/12050
  1. دانه کار، افشین، «راهکارهای مدیریت مناطق ساحلی کشور در برنامه چهارم توسعه اقتصادی» 1390،ماهنامه پیام دریا.