تاثیر عمل اکولوژی جهت جغرافیایی بر روی رویش گونه زربین (Cupresuss sempervirens L.var horizontalis) در توده دست کاشت عباس آباد بهشهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته جنگل‌داری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2 دانشیار گروه جنگل‌داری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

3 استادیار گروه جنگل‌داری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

چکیده

زمینه و هدف: به منظور بررسی رویش گونه زربین در جهات مختلف (شمال­غرب، غرب، شمال­شرق و جنوب­غرب) یک توده خالص دست کاشت در منطقه عباس آباد بهشهر در نظر گرفته ­شد.
روش­کار: با استفاده از شبکه آماربرداری 75 ×100 متر و با روش تصادفی- سیستماتیک، 50 قطعه نمونه 2 آر (200 متر مربع) در جهات مختلف جغرافیایی پیاده­ گردید. در هر قطعه نمونه، قطر تمامی درختان و ارتفاع چهار اصله درخت اندازه­گیری شد. محاسبات لازم و آنالیز­های آماری در نرم افزارهای  Excel و SPSS انجام گرفت.
یافته­ها و نتایج: نتایج نشان داد که بین دامنه­ها با جهات جغرافیایی مختلف از لحاظ رویش، تفاوت­های معنی­داری وجود دارد، بطوری که بالاترین رویش قطری در جهت غرب (53/0 سانتی­متر) و کمترین مقدار آن در جهت شــمال­شرق (479/0سانتی­متر) مشاهده گردید. هم­چنین بیشترین رویش ارتفاعی در جهات غرب و جنوب­غرب (53/0 متر) و کمترین مقدار آن در جهت شمال­­غربی بوده (49/0 متر) و از لحاظ متوسط رویش سطح مقطع، بالاترین رویش در جهت غرب (87/0 متر مربع در هکتار) و کمترین آن در جهت شمال­غرب (76/0 متر مربع در هکتار) مشاهده شد. رویش متوسط حجم نیز بر حسب سن، به­ترتیب در جهت­های غرب (4 سیلو درهکتار) و شمال­شرقی (6/3 سیلو در هکتار) دارای بیشترین و کمترین مقادیر بوده­اند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دورههجدهم، شماره بهار، 95

 

تاثیر عمل اکولوژی جهت جغرافیایی بر روی رویش گونه زربین

 (Cupresuss sempervirens L.var horizontalis) در

توده دست کاشت عباس آباد بهشهر

 

حسن کلانتری[1]

اصغر فلاح[2] *

Fallaha2007@yahoo.com

سید محمد حجتی2

 

 

تاریخ دریافت:15/11/87

تاریخ پذیرش:30/1/88

 

چکیده

زمینه و هدف: به منظور بررسی رویش گونه زربین در جهات مختلف (شمال­غرب، غرب، شمال­شرق و جنوب­غرب) یک توده خالص دست کاشت در منطقه عباس آباد بهشهر در نظر گرفته ­شد.

روش بررسی: با استفاده از شبکه آماربرداری 75 ×100 متر و با روش تصادفی- سیستماتیک، 50 قطعه نمونه 2 آر (200 متر مربع) در جهات مختلف جغرافیایی پیاده­ گردید. در هر قطعه نمونه، قطر تمامی درختان و ارتفاع چهار اصله درخت اندازه­گیری شد. محاسبات لازم و آنالیز­های آماری در نرم افزارهای  Excel و SPSS انجام گرفت.

یافته­ها: نتایج نشان داد که بین دامنه­ها با جهات جغرافیایی مختلف از لحاظ رویش، تفاوت­های معنی­داری وجود دارد، بطوری که بالاترین رویش قطری در جهت غرب (53/0 سانتی­متر) و کمترین مقدار آن در جهت شــمال­شرق (479/0سانتی­متر) مشاهده گردید. هم­چنین بیشترین رویش ارتفاعی در جهات غرب و جنوب­غرب (53/0 متر) و کمترین مقدار آن در جهت شمال­­غربی بوده (49/0 متر) و از لحاظ متوسط رویش سطح مقطع، بالاترین رویش در جهت غرب (87/0 متر مربع در هکتار) و کمترین آن در جهت شمال­غرب (76/0 متر مربع در هکتار) مشاهده شد. رویش متوسط حجم نیز بر حسب سن، به­ترتیب در جهت­های غرب (4 سیلو درهکتار) و شمال­شرقی (6/3 سیلو در هکتار) دارای بیشترین و کمترین مقادیر بوده­اند.

واژه های کلیدی: رویش قطری، رویش ارتفاعی، رویش سطح مقطع، رویش حجمی، ریز ریشه

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 17, No.4, winter 2016

 

 

 

 


Functional Ecology Effect Aspect Geographic on the Cypress(Cupresuss sempervirens L.var horizontalis) Growth in the Abbas Abad Behshahr Planting Stand

 

Hassan kalantari[3]

Asghar Fallah[4]*

 fallaha2007@yahoo.com

Seyed Mohammad Hojjati[5]

 

Abstract

Background and Objective: To evaluate the growth of cypress in different aspects (North West, West, Northeast and Southwest) is a pure planting stand in the area of Abbas Abad Behshar was considered.

Methods: Using the inventory network 75 × 100 m and a stratified random method, 50 samples plot 2 R (200 square meters) in different geographical aspects was carried out. In each sample plots, diameters and height of four trees were measured. Excel and SPSS statistical software and statistical analyses and necessary calculations were performed.

Findings:  The results showed that there are significant differences between amplitude with different aspects of growth. So that the highest diameter increment in the West aspect (0.53 cm) and the lowest in the North East aspect (0.479 cm) were observed. The maximum height growth in the West and South-West aspects (0.53 m) and the lowest was in the northwest aspect (0.49 m) and for average basal area growth, the highest growth in the West aspect was 0.87 m square per ha and lowest in the North west aspect was 0.76 square meters per hectare respectively. The average volume growth to age, respectively, in the aspect of West aspect (4 sylve per ha) and Northeast aspect (6.3 sylve per hectare) were the highest and lowest values.

 

 

Key words: Diameter Growth, Height Growth, Basal Area Growth, Volume Growth, Fine Roots

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه


    در حدود 35% از چوب مورد نیاز جهان از منابع جنگل­کاری تاًمین می­شود و این در حالی است که جنگل­کاری­ها تنها 3% از کل سطح جنگل­های جهان را به خود اختصاص داده­اند. انتظار می­رود که جنگل­کاری­ها بتوانند پاسخگوی 46% از تقاضای چوبی جهان تا سال 2040 باشند (1). هم­چنین نیاز فزاینده به چوب و کاهش موجودیت منابع چوبی باعث ایجاد و تشدید یک تمایل جدید به انجام جنگل­­کاری‌ها با گونه­های سریع‌الرشد شده است (2). در کشورهای در حال توسعه، امروزه تأکید زیادی بر جنگل­کاری به منظور بهبود قابلیت تولید چوب و حفظ تعادل اکولوژیکی صورت می­گیرد (3). در بین گونه­های سوزنی­برگ بومی تنها درخت زربین است که توان بالقوه تولید چوب را داشته و این واریته بومی در مقایسه با سایر گونه­های سوزنی برگ از سرعت رشد و قدرت تولید چوب بیشتری برخوردار است (4 و5). هم­چنین گونه زربین در شرایط محیطی ویژه­ای که سایر گونه­های جنگلی فاقد سازگاری با آن می­باشند رشد و نمو نموده و از نظر قدرت تثبیت کنندگی خاک، بهسازی محیط و حتی تولید در شرایط سخت قابل توجه می­باشد­(6). رضایی (7) مطالعه­ای بر روی رویشگاه­های طبیعی زربین در شمال ایران انجام داد. در این مطالعه روی رویشگاه حسن آباد چالوس، متوسط رویش را 3/1 میلی­متر برآورد کرد و در رویشگاه­های زرین­گل و رامیان گرگان، متوسط رویش را در حدود 2 میلی­متر در سال تخمین زد. جوزی (8) در تحقیقی به بررسی علل تخریب در ذخیره­گاه جنگلی زربینستان حسن­آباد چالوس پرداخت. نتایج تحقیق وی نشان داد که 5/57 درصد منطقه طبیعی و 1/42% منطقه را تیپ­های جنگل­کاری شده با گونه­های زربین دست کاشت، کاج بروسیا و کاج تهران تشکیل می­دهد و بیشترین سطح درختان زربین در کلاسه شیب 50 تا 75% و کمترین آن در کلاسه شیب بیش از 75% استقرار یافته است و هم­چنین بیشترین تعداد در هکتار درختان در دامنه شمالی قرار دارد.

    عبدالله­زاده (9) به بررسی عکس­العمل قطر برابر سینه و ارتفاع توده دست کاشت کاج تهران به تغییرات شیب (15-0 و40 - 16) و جهت دامنه (چهار جهت اصلی) در پارک جنگلی لویزان پرداخت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که شیب، فقط بر روی قطر برابر سینه و ارتفاع اثر دارد و تاًثیر تواٌم جهت و شیب فقط بر روی ارتفاع معنی­دار است. کیالاشکی (10) در مطالعه­ای به بررسی اثرات چند عامل محیطی (شیب، پستی وبلندی، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا) بر روی گونه کاج الدار پرداخت. نتایج حاصل از عوامل محیطی و همبستگی متغیرها از طریق آزمون F و تجزیه واریانس چند عامله و رگرسیون خطی به شیوه Stepwise نشان داد که بهترین وضعیت قطر برابر سینه و ارتفاع درخت در جهت جنوب­غربی بوده که این وضعیت در اراضی مسطح  و در طبقه ارتفاعی بیش از 900 متر از سطح دریا و شیب کمتر از 25 درصد مشاهده گردید.

    نجفی (11) در طی تحقیقی که بر روی دو رویشگاه طبیعی گونه زربین در استان فارس انجام داد، میانگین قطر برابر سینه و ارتفاع درختان در رویشگاه­های خرقه را به ترتیب 97 سانتی­متر و 08/14 متر و در رویشگاه داراکویه 79 سانتی­متر و 57/9 متر و بیشترین پراکنش این گونه را در رویشگاه­های فوق، در دره­های شمالی و شمال شرقی با شیب 60 - 30 درصد و بر روی خاک­های آهکی و کم عمق مشاهده کرد. کلانتری (12) طی تحقیقی در منطقه عباس­آباد بهشهر به بررسی عناصر تغذیه­ای خاک در جهات مختلف پرداخت. وی بیشترین مقدار درصد ازت لایه­های مختلف خاک را در جهت غرب به­دست آورد.

    چاندلر (13) در طی تحقیقی بر روی گونه کاج تهران، این گونه را وابسته به خاک، شیب و نیز اقلیم معرفی می­کند. بویسو (14) عوامل دما، بارش و عمق خاک را از مؤثرترین عوامل روی رشد گونه کاج تهران ذکر می­کند. ونجون و همکاران (15) به برآورد بیومس ریز ریشه و تولید جنگل­ در شمال و مناطق معتدل سرد (کاج، صنوبر و انواع پهن برگان جنگلی) با استفاده از اندازه­گیری لازم در سطح زمین پرداختند و ارتباط قابل ملاحظه­ای بین بیومس ریز ریشه هر درخت و قطر برابر سینه به­دست آوردند و مقدار64/0 و57/0 (171n=) را به­ترتیب برای ریز ریشه با قطر کمتر از 2 میلی­متر و کمتر از 5 میلی­متر کسب کردند.

    اداره کردن موفقیت آمیز یک جنگل که تحت پوشش طرح جنگل داری می­باشد، بر پایه اطلاعات دقیق از میزان موجودی سرپا، رویش، تعداد درختان به تفکیک گونه و پراکنش آنها در طبقات قطری مختلف استوار است (16). با توجه به این­که گونه زربین یکی از گونه­های بومی و ارزشمند ایران است و در مناطق مختلف به صورت جنگل­کاری کاشت شده است، لذا تحقیق حاضر به بررسی میزان مطلوبیت رویش این گونه در جهات مختلف جغرافیایی در منطقه عباس آباد بهشهر می­پردازد.

 

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

    محدوده مورد مطالعه در محل طرح جنگل داری خلیل محله ­­- عباس­آباد، در شرق شهرستان بهشهر و در دامنه کوهی به ­نام ریزمازندران در ´36 °36 تا´45 °36 عرض جغرافیایی و ´35 °53 تا´38 °53­ طول جغرافیایی واقع شده ­است (شکل 1). جنگل­کاری مذکور در سری سوم اصلاحی- پرورشی طرح جنگل داری خلیل محله - عباس­آباد و پارک جنگلی عباس آباد در سطح حدود 40 هکتار با سن 26 سال و فاصله اولیه کاشت 2*2 متر در نظر گرفته ­شد و متوسط ارتفاع از سطح دریا منطقه حدود 450 متر بود.رخنمون سـنگ­ها عمدتاٌ سنگ­های آهکی لار و اندکی شمشک را در معرض دید قرار می­دهد بنابراین نقشه­های دوران دوم مزوزوییک در این منطقه گسترش دارد. اقلیم بهشهر و منطقه مورد مطالعه، بر اساس تقسیم­بندی آمبرژه، نیمه ­مرطوب با زمستان­های خشک ولی بر اساس طبقه­بندی دومارتن، نیمه مرطوب نامیده می­شود. از مشخصات اقلیمی منطقه، حداکثر بارندگی در پاییز و وجود فصل خشک در بهار و تابستان است، اما این ماه­ها از نظر بیولوژیکی و اکولوژیکی خشک نبوده و از این جهت آسیب قابل توجهی به گونه­های جنگلی وارد نمی­شود اما در مدیریت باید طوری اقدام نمود که شرایط سخت برای درختان پیش نیاید (17).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1-  موقعیت منطقه مورد مطالعه در استان مازندران

Fig1.Position study area in Mazandaran

 

 

روش انجام پژوهش

 

    ابتدا با استفاده از نقشه منطقه مورد مطالعه اقدام به جنگل­گردشی و بازدید از منطقه مورد نظر گردید. مساحت قطعه نمونه پس از شناسایی کامل منطقه مورد مطالعه و با توجه به محدودیت زمانی و مالی و همچنین با در نظر گرفتن حداقل 15 - 10 اصله درخت در هر قطعه نمونه (6)، دو آر (200 مترمربع) و شکل قطعات نمونه به­صورت دایره در نظر گرفته­ شد. در این منطقه به دلیل همگن بودن و همچنین پیاده کردن راحت­تر و دقیق قطعات نمونه از روش نمونه­برداری تصادفی - سیستماتیک استفاده گردید(18). بدین ترتیب که نقطه اولیه به صورت تصادفی تعیین و روی نقشه پیاده شد و پس از آن با ابعاد شبکه 75 × 100 متر، در روی نقشه قرار گرفت. محل تقاطع خطوط شبکه به عنوان نقاط مرکزی قطعات نمونه در نظر گرفته شد. با این ابعاد شبکه و سطح منطقه، مجموعاٌ50 قطعه نمونه به شکل دایره در این بررسی برداشت شد. در هر قطعه نمونه، قطر درختان با استفاده از کالیپر و با دقت میلی­متر و ارتفاع 4 اصله درخت (2 اصله از قطورترین و 2 اصله از نزدیک­ترین درختان به مرکز قطعه نمونه) با دقت دسی­متر اندازه­گیری شد. همچنین بیومس ریز ریشه­ها در لایه­های 5 - 0، 10 - 5 و 15 -10 سانتی­متری مورد بررسی قرار گرفت. به این صورت که ریشه­های به قطر کمتر از 5 سانتی­متر را از نمونه­های خاک که در اعماق مختلف با استفاده از استوانه با حجم ثابت برداشت­ شد، جدا کرده و وزن ریشه­ها در اعماق مذکور مورد اندازه­گیری قرار گرفت.

 

تجزیه و تحلیل داده­ها

    پس از محاسبه رویش­های قطری، ارتفاعی، سطح مقطع و حجم در جهات مختلف معنی­داری، رویش­های مختلف با استفاده از آزمون تجزیه واریانس ANOVA در جهات متفاوت جغرافیایی در سطح 05/0 بررسی گردید و جهت مقایسه میانگین گروه­ها از آزمون LSD استفاده شد. اثر شیب و ریز ریشه بر روی مشخصه­های رویشی توده با استفاده از ضریب پیرسون در جهات مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. برای تعیین رابطه بین سطح مقطع و بیومس ریز ریشه­ها مدل­های متعددی مورد بررسی قرار گرفت. هر مدل بوسیله مقادیر میانگین مربعات خطا (MSE) و ارزش مورد ارزیابی قرار گرفت که روابط مورد استفاده در این مورد در ذیل آمده است (جدول 1)

جدول 1- مدل­های ریاضی مورد استفاده برای تعیین رابطه سطح مقطع و بیومس ریز ریشه­ها

Table 1. The mathematical models used to determine relation between basal area and fine roots

شماره مدل

مدل

1

H=Ad2+Bd+C

2

H=aLn(D)-b

3

H=aebd

4

H=aDb

5

H= Ad+b

نتایج

    پارامترهای آماری هر یک از مشخصه­های اندازه­گیری شده در جدول 2 نشان داده شده است. همان­طوری که در جدول 2 مشاهده می­شود بیشترین میانگین قطر، سطح مقطع و حجم تک درخت مربوط به جهت غربی و کمترین میانگین قطر و حجم تک درخت مربوط به جهت شمال­شرقی و کمترین میانگین سطح مقطع تک درخت مربوط به جهت شمال­غرب می­باشد. همان­طوری که در جدول 3 مشاهده می­شود، بیشترین مقدار رویش قطری و سطح مقطع در جهت غرب و بیشترین مقدار رویش حجمی در جهت شمال­شرق و بیشترین مقدار رویش ارتفاعی در جهات غرب و جنوب­غرب مشاهده می­شود.

    پس از بررسی رویش­های قطری، ارتفاعی، سطح مقطع و حجمی در جهات مختلف جغرافیایی به مقایسه رویش در جهات مختلف پرداخته می­شود که برای مقایسه میانگین­ها از آزمون LSD استفاده شد. با توجه به جدول 4 مشاهده می­شود بین رویش قطری در جهات شمال­غرب با شمال­شرق، شمال­شرق با جنوب­غرب و شمال­غرب با غرب اختلاف معنی­داری وجود دارد. بین رویش ارتفاعی در جهات شمال­غرب با شمال­شرق و شمال­غرب با غرب اختلاف معنی­داری مشاهده می­شود و بین رویش سطح مقطع در جهات شمال­غرب با شمال­شرق و شمال­شرق با جنوب­غرب اختلاف معنی­داری وجود دارد و نیز بین رویش حجمی در جهات شمال­غرب با شمال­شرق و شمال­شرق با جنوب­ غرب اختلاف معنی­داری در سطح 05/0= α مشاهد می­شود.

 

 

 

جدول 2 -  مشخصه­های آماری توده دست کاشت زربین در جهات مختلف جغرافیایی

Table 2. Statistical characteristics planting cypress stands in different geographical aspects

جهت                          پارامتر

حداقل

حداکثر

میانگین

اشتباه­معیار

انحراف­معیار

اشتباه

آمار برداری%

شمال غرب

قطر برابر سینه (سانتی­متر)

5/4

1/25

52/12

125/0

37/3

99/0

سطح مقطع (متر مربع)

24/0

7/0

39/0

020/0

10/0

21/5

حجم (سیلو)

015/0

45/0

066/0

000/0

02/0

36/1

غرب

قطر برابر سینه (سانتی­متر)

8/3

5/23

75/13

206/0

78/3

5/1

سطح مقطع (متر مربع)

24/0

87/0

45/0

041/0

15/0

15/9

حجم (سیلو)

015/0

13/0

07/0

001/0

02/0

65/1

شمال شرق

قطر برابر سینه (سانتی­متر)

4

8/21

46/12

237/0

8/0

9/1

سطح مقطع (متر مربع)

36/0

53/0

42/0

020/0

05/0

81/4

حجم (سیلو)

015/0

12/0

065/0

001/0

02/0

20/2

جنوب غرب

قطر برابر سینه (سانتی­متر)

2/4

5/23

02/13

377/0

05/4

9/2

سطح مقطع (متر مربع)

28/0

52/0

44/0

042/0

09/0

48/9

حجم (سیلو)

015/0

13/0

068/0

002/0

02/0

32/3

 

جدول 3- رویش گونه زربین در جهات مختلف جغرافیایی در منطقه عباس آباد

Table 3. cypress stand growth in differnt geogaphic aspects in Abas Abad area

رویش

شمال­غرب

غرب

شمال­شرق

جنوب­غرب

رویش متوسط قطر (سانتی­متر)

481/0

53/0

479/0

5/0

رویش متوسط ارتفاع (متر)

49/0

53/0

52/0

53/0

رویش متوسط سطح مقطع (متر مربع در هکتار)

76/0

87/0

82/0

81/0

رویش متوسط حجم (سیلو در هکتار)

88/3

4

6/3

89/3

      

 

 

 

 

جدول 4- مقایسه رویش­های مختلف در جهات جغرافیایی با آزمون (LSD)

Table 4.  Comparison different growth in geoeraphic aspects using LSD test

جهت جغرافیایی

تفاوت میانگین

 

اشتباه­ معیار

رویش

قطری

رویش ارتفاعی

رویش

سطح

­ مقطع

رویش

حجمی

 

رویش

قطری

رویش ارتفاعی

رویش سطح مقطع

رویش

حجمی

شمال غرب

 

شمال شرق

٭45/1

٭94/0-

٭0043/0-

٭0056/0-

 

27/0

38/0

001/0

0016/0

جنوب غرب

غرب

06/0

46/0-

74/0-

٭11/1-

0001/0-

0017/0-

0015/0

0015/0-

 

3/0

36/0

45/0

55/0

0011/0

0013/0

0017/0

0022/0

شمال شرق

شمال غرب

٭45/1

٭94/0

٭0043/0

٭0056/0

 

27/0

38/0

001/0

0016/0

جنوب غرب

٭51/1

19/0

٭0042/0

٭ 0072/0

 

34/0

5/0

0013/0

002/0

غرب

٭95/0

17/0-

0026/0

0041/0

 

40/0

6/0

0015/0

0024/0

جنوب­غرب

شمال غرب

06/0-

74/0

0001/0

0015/0-

 

3/0

45/0

0011/0

0017/0

شمال شرق

٭51/1-

19/0-

٭0042/0-

٭0072/0-

 

34/0

5/0

0013/0

002/0

غرب

55/0-

36/0-

0016/0-

003/0-

 

42/0

64/0

0016/0

0025/0

غرب

شمال غرب

46/0

٭11/1

0017/0

0015/0

 

36/0

55/0

0014/0

0022/0

شمال شرق

٭95/0

17/0

0026/0-

0041/0

 

40/0

6/0

0015/0

0024/0

جنوب غرب

55/0

36/0

0016/0

003/0

 

42/0

64/0

0016/0

0025/0


     ٭ نشان­دهنده معنی­دار بودن در سطح 05/0=α می­باشد.

 

ریز ریشه (Fine root)

 

    بررسی ریز ریشه­ها در لایه­های مختلف خاک بیانگر آنست که با افزایش عمق از میزان بیومس ریز ریشه­ها کاسته ­شده­ است. جهت مقایسه بیومس ریز ریشه­ها در جهات مختلف جغرافیایی از آزمون دانکن استفاده­ شد. نتایج نشان داد لایه­های 5 - 0 و10 - 5 در جهات مختلف با هم اختلاف معنی­داری را در سطح 5 درصد نشان ندادند. فقط در لایه 15-10 جهت غرب با جهت شمال ­شرق اختلاف معنی­داری در سطح 5 درصد مشاهده شد. بیشترین مقدار بیومس ریز ریشه­ها هم مربوط به جهت غرب بود.

 

 

 

 

 

شکل 2- مقایسه ریز ریشه­ها (لایه 15-10) در جهات مختلف جغرافیایی

(حروف مختلف نشان دهنده اختلاف معنی­داری در سطح 5 درصد می­باشد)


fig2. Comparison fine roots (layer 10-15) in difference geoghraphic aspects (Different Alphabets indicate significant differences at the level of 5 percent.)

 

رابطه بین سطح مقطع و بیومس ریز ریشه­ها

 

    بررسی پراکنش سطح مقطع و بیومس ریز ریشه در 16 قطعه نمونه زربین، همبستگی معنی­داری را در سطح احتمال 1 درصد نشان می­دهد. بر این پایه برای تعیین روابط بین آنها مدل­های متعددی مورد مطالعه قرار گرفت که با توجه به ابر نقاط مشاهده شده، مدل­های مناسب انتخاب گردید (شکل­های 5 - 3). همان­طور که ملاحظه شد رابطه بین سطح مقطع و بیومس ریز ریشه به­ترتیب در اعماق 5 - 0، 10- 5  و 15-10 با ضریب تعیین5712/0، 4643/0و 4619/0 به عنوان بهترین مدل­ها برای گونه زربین در منطقه (در سن 26 سالگی) انتخاب گردید. چنانچه از شکل­ها پید است رابطه به­دست آمده یک رابطه خطی است و با افزایش سطح مقطع، مقدار بیومس ریز ریشه­ها در سه عمق مورد بررسی افزایش می­یابد.

 

 

 

 

شکل 3-  رابطه بین سطح مقطع برابر سینه و بیومس ریز ریشه­ها در لایه 5 0

fig3. The relationship between basal area and biomass of fine roots in 0- 5 layer

 

شکل 4- رابطه بین سطح مقطع برابر سینه و بیومس ریز ریشه­ها در لایه 10- 5

fig4. The relationship between basal area and biomass of fine roots in 5- 10 layer

 

شکل 5- رابطه بین سطح مقطع برابر سینه و بیومس ریز ریشه­ها در لایه 15-10

fig 5. The relationship between basal area and biomass of fine roots in 10- 15 layer

ارتباط بین شیب با مشخصه­های کمی توده مورد مطالعه

 

    در این بررسی همبستگی متقابل شیب با مشخصه­های کمی در فرم ماتریس پیرسون مورد مطالعه قرار گرفت. همان گونه که در جدول 5 ملاحظه می­شود، ماتریس مذکور همبستگی و معنی­دار بودن یک عامل را بیان می­کند. به عنوان مثال اگر میزان همبستگی  شیب قطر برابر سینه را در نظر بگیریم، سطح معنی­دار بودن آن برابر 025/0 بوده که در سطح 05/0 معنی­دار است. لذا می­توان گفت بین شیب و مشخصه­های رویشی در جهات مختلف یک همبستگی منفی وجود دارد، به عبارت دیگر هرچه شـیب دامــنه زیاد می­گردد، از مـیزان رویش کاسته می­شود. هم­چنین متوسط شیب در جهات غرب، جنوب غرب، شمال غرب و شمال شرق به ترتیب برابر 21%، 40%، 52% و 66% می­باشد.

 

 

جدول 5 - ضریب همبستگی پیرسون شیب در ارتباط با  مشخصه­های رویشی توده

Table 5. Pearson correlation coefficient slope in relation to the characteristics of the stand growth

درصد شیب (در جهات مختلف دامنه­ها)

قطر به سانتی­متر

ارتفاع به متر

حجم به سیلو

66%  (شمال شرق)

     ٭٭ 814/0-

 

 

52%  (شمال غرب)

 

 

     ٭٭ 714/0-

40%  (جنوب غرب)

 

  ٭٭712/0-

 

21%  (غرب)

 

   ٭٭ 651/0-

 

                         ٭٭ نشان­دهنده معنی­دار بودن در سطح 01/0=α می­باشد.

 

 

ارتباط بین ریز ریشه­ها با مشخصه­های کمی توده مورد مطالعه

    علاوه بر این­، همبستگی متقابل ریز ریشه­ها با مشخصه­های کمی در فرم ماتریس پیرسون مورد ارزیابی قرار گرفت. با توجه به جدول 6 می­توان گفت بین ریز ریشه­ها و مشخصه­های رویشی سطح مقطع و حجم در توده یک همبستگی مثبت وجود دارد به عبارت دیگر هرچه مقدار بیومس ریز ریشه­ها افزایش یابد باعث افزایش رویش سطح مقطع و حجم می­شود.

 

 

 

جدول 6 - ضریب همبستگی پیرسون ریز ریشه در ارتباط با  مشخصه­های رویشی توده

Table 6. Pearson's correlation coefficient fine roots in relation to the the characteristics of the stand growth

ریز ریشه (در اعماق مختلف)

سطح مقطع به متر مربع

حجم به سیلو

5 - 0

٭٭756/0

     ٭513/0

10- 5

٭٭681/0

     ٭٭639/0

15-10

٭680/0

 

                                ٭ نشان­دهنده معنی­دار بودن در سطح 05/0=α می­باشد.

                               ٭٭ نشان­دهنده معنی­دار بودن در سطح 01/0=α می­باشد.

 

بحث

 

نتایج این تحقیق نشان داد که تاًثیر جهت و شیب بر روی مشخصه­های رویشی گونه زربین در منطقه عباس آباد معنی­دار بوده و بیشترین رویش در جهت غرب مشاهده گردید. یکی از دلایل بیشتر بودن رویش در این جهت را می­توان به شیب کم در این جهت نسبت به سایر جهات دیگر نسبت داد که هر چه شیب در منطقه بیشتر بوده خاک کم عمق­تر، فرسایش بیشتر و حاصلخیزی خاک هم کم­تر می­شود (19، 20و 21). همان­طوری که در منطقه مورد مطالعه مشاهده شد، خاک در این جهت نسبت به سایر جهات دیگر دارای عمق بیشتر بود و فرسایش هم به­مراتب در این جهت کم­تر صورت گرفته بود. در تاًیید این مطلب می­توان به تحقیق چاندلر (13) اشاره نمود که در تحقیق خویش رشد گونه کاج تهران را در شیب 15- 5 درصد بیشتر از 40 - 16 درصد نتیجه­گیری کرد. به طور مشابه، این مطلب، یعنی عدم موفقیت در شیب­های زیاد، می­تواند با کاج بادامی مناطق پر شیب جنوب فرانسه (14) مصداق پیدا نماید. در همین ارتباط، رندال (22) روی سه گونه سوزنی برگ در آمریکا و نیز ژانگ (23) روی کاج حلب به نتایج مشابهی در خصوص تاثیر شیب و جهت روی رشد و زنده­مانی این گونه­ها رسیدند. کیالاشکی (10) در مطالعه­ای که بر روی کاج الدار داشت بهترین وضعیت قطر برابر سینه و ارتفاع را در جهت جنوب­غربی و اراضی با شیب کمتر از 25 درصد گزارش نمود. جوزی (8) در طی تحقیقی بر روی ذخیره­گاه زربینستان حسن­آباد چالوس بیان داشت که بیشترین سطح درختان زربین در کلاسه شیب 50 تا 75 درصد و کمترین آن در کلاسه شیب بیش از 75 درصد استقرار یافته ­است که در واقع می­تواند تاًییدی بر تحقیق حاضر باشد. 

همچنین با بررسی ریز ریشه­ها در جهات مختلف در اعماق 5 - 0، 10 - 5، 15 -10 سانتی­متری مشاهده گردید که میزان ریز ریشه­ها در این اعماق در جهت غربی نسبت به سایر جهات بیشتر بوده و هرچه میزان ریز ریشه­ها در خاک بالا باشد نشان دهنده حاصلخیز بودن و مواد غذایی بیشتر خاک می­باشد که در واقع اولین نقطه تماس خاک با درخت محسوب می­شود بنابراین هر عاملی که کمیت و کیفیت ریز ریشه­ها را تحت تاًثیر قرار دهد قادر به تغییر رویش درخت می­باشد. (24 و25). همان­طور که مشاهده شد رابطه بین سطح مقطع و بیومس ریز ریشه  به­ترتیب در اعماق 5 - 0، 10 - 5، 15 -10 سانتی­متری با ضریب تعیین5712/0، 4643/0و 4619/0 به عنوان بهترین مدل­ها برای گونه زربین در منطقه (در سن 26 سالگی) انتخاب گردید. ونجون و همکاران (15) در طی تحقیقی ارتباط قابل ملاحظه­ای بین بیومس ریز ریشه هر درخت و قطر برابر سینه به­دست آوردند و مقدار64/0 و57/0 (171n=) را به­ترتیب برای ریز ریـشه با قطر کمـتر از 2 میـلی­متر و کمتر از 5 میلی­متر به­دست آوردند. با توجه به نتایج حاصله از این بررسی با افزایش عمق درجه همبستگی بین سطح مقطع و زی­توده کمتر شده و بیشترین همبستگی در عمق 5 - 0 سانتی­متری است که نشان دهنده تجمع بیومس در نزدیکی سطح خاک می­باشد. نتایج حاصل از این تحقیق با تحقیق ونجون و همکاران (15) نزدیک به هم بوده و اختلاف جزیی آن را می­توان به اختلاف در شرایط اقلیمی، خاک منطقه، عمق و نوع گونه مربوط دانست. هم­چنین مشاهده شد که با افزایش عمق از میزان بیومس ریز ریشه­ها کاسته می­شود که با بررسی ریز ریشه­ها در لایه­های مختلف خاک در دنیا که بر روی گونه­های سوزنی­برگ صورت گرفته مطابقت دارد. نوگوچی و همکاران، (26) .

کلانتری (12) در طی تحقیقی ضمن بررسی عناصر تغذیه­ای خاک جهات مختلف در منطقه عباس آباد بهشهر، مشاهده کرد که بیشترین مقدار درصد ازت لایه­های مختلف خاک در جهات مختلف مربوط به جهت غرب است که این خود دلیلی بر رابطه ازت و ریز ریشه در جهت غرب می باشد. ریز ریشه­ها یکی از اجزاء سازنده فیزیولوژی برای گیاه بوده که مسوول جذب مواد غذایی و آب از خاک به گیاه می­باشند(28). یک دیدگاه اکولوژیک دیگر بیان داشت، ریز ریشه­ها یکی از مهم­ترین جز سیکل مواد غذایی و کربن در اکوسیستم جنگلی هستند (28، 29و 30) از سویی ریز ریشه­ها یکی از عوامل مهم تنظیم کننده حاصل­خیزی خاک، چرخه کربن، آب و مواد غذایی در اکوسیستم­های جنگلی می­باشند (و نجون) (15). با توجه به این­که جهت غرب دارای بیشترین بیومس ریز ریشه نسبت به سایر جهات دیگر می­باشد، این موضوع بر این امر دلالت دارد که هر چه میزان ریز ریشه­ها در خاک بالا باشد نشان دهنده حاصلخیزی خاک و مواد غذایی بیشتر خاک می­باشد. به­طور کلی، ملاحظه ­شد رویش توده عباس­آباد نسبت به رویشگاه­های طبیعی آن در مناطق حسن­آباد چالوس، زرین­گل و رامیان گرگان از مقدار نسبتاً خوبی برخوردار می­باشد. با عنایت به مطالب اشاره شده شاید بتوان توصیه کرد که در مناطق اکولوژیک مشابه با منطقه مورد تحقیق، به منظور بهبود وضعیت کمی گونه زربین، کاشت این گونه در جهت غرب و در شیب­های ملایم انجام گیرد. برای افزایش اندازه­های کمی و کیفی نیز بهتر است توده­های خالص آن به سمت توده­های آمیخته سوق داده شوند تا خطر آتش سوزی و ابتلا به آفات و امراض و رقابت ریشه­ای کاهش یابد.

 

منابع

  1. Booth, T.H., Jovanovic, T., New, M. 2002, A new world climatic mapping program to assist spacies selection For Eco, (163): 111-117.
  2. Swamy, S.L., Alka., M. and Puri, S., 2006. Comparison of growth, biomass and nutrient distribution in five promising clones of Populus deltoides under an agrisilviculture system. Bioresource Technology (97); 57–68.
  3. Chandler, J. W., 1982. Growing Christmas Trees in Texas. Ithaca, Ny: Cornell University, Cornell Agricultural Experiment Station, 15 p.
  4. Boisseau, W., 1996. Kronenbilder mit Nadel-und Blattverlust prozenten. Erich Muller, EAFV, 98 p.
  5. Wenjun, C., Quanfa, Z., Josef, C., Jürgen, B., and David, T.,2004, Estimating fine-root biomass and production of boreal and cool temperate forests using aboveground measurements: A new approach. Plant and Soil, 265: 31–46
  6. مصدق، احمد، 1357. جنگل­شناسی، انتشارات دانشگاه تهران، ص481.
    1. Randall, W., 1998. The impact of environment and nursery on survival and early growth of Douglas fir, noble fir and white pine- a case study. Western Journal of Applied Forestry, 13: 4, 137-143.
    2. Noguchi, k., Sakata, T., Mizoguchi,T and Takahashi M., 2004, Estimation of the Fine root biomass in a Japanese Cedar (Cryptomeria Japanica) Plantation using Minirhizotrons. J For Res,2004, 9:261-264. DOI 10.1007/s10310-004-0079x.
  1. Sidhu, D. S., Dhillon, G. P. S., 2007, Field Performance of ten Clones and two Sizes of Planting Stock of Populus deltoides on the Indo-Gangetic Plains of India New Forests, Springer Science+Business Media B.V.10.1007/s11056-007-9042-y
  2. موسوی گرمستانی، سید علیرضا، رسولی، سید موسی و محمد حسین نظری،1374. گزارش بررسی سوزنی­برگان جنگلکاری شده در جنگل­های حوزه مدیریت اداره کل منابع طبیعی ساری. بررسی سوزنی­برگان در جنگلکاری­های شمال کشور، سازمان جنگل­ها و مراتع، دفتر جنگل­ها و پارک­ها: 35-87
  3. موسوی گرمستانی، سید علیرضا، 1376. مقایسه استقرار گونه­های مقاوم به خشکی در شرایط نیمه خشکی در شرایط نیمه خشک مازندران، گزارش نهایی طرح تحقیقاتی، مر کز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام مازندران، ص 27.
  4. محمدپور، ر.1381، طرح ذخیرگاه جنگلی زربین سیدان- رودبار. دفتر جنگلکاری اداره کل منابع طبیعی استان گیلان، 69ص.
  5. رضائی، اسکندر،1371. بررسی اکولوژیکی رویشگاه­های طبیعی زربین در شمال ایران (حسن آباد چالوس، رامیان و زرین­گل گرگان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ص 220.
  6. جوزی، علی. 1379. بررسی علل تخریب در ذخیرگاه جنگلی زربین­ستان حسن­آباد چالوس، فصل­نامه موج سبز، شماره1: 30-26.
  7. عبدالله­زاده،بهارک ، طبری، مسعود، ثاقب طالبی خسرو و محمود زبیری،1382. پاسخ قطر و ارتفاع کاج تهران به تغییرات شیب و جهت دامنه در پارک جنگلی لویزان.60:30-35.
  8. کیالاشکی، علی، 1385. اثرات برخی عوامل طبیعی بر خصوصیات کمی کاج الدار در جنگل­کاری غرب مازندران، مجله علوم کشاورزی، شماره 1. سال دوازدهم.
  9. نجفی تیره شبانکاره، ترلان، 1387. بررسی نیاز رویشگاهی زربین (Cupressus Semper virens L) در استان فارس، پایان­نامه کارشناسی ارشد جنگل داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ص 68.
  10. کلانتری، حسن، 1388. ارزیابی مشخصات رویشی گونه زربین در توده دست کاشت منطقه عباس­­ آباد بهشهر، پایان­نامه کارشناسی ارشد جنگل داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ص80.
  1. نمیرانیان، منوچهر، 1370. بررسی کاربرد مدل­های رویشی در جنگل، مجله منابع طبیعی ایران، شماره 45: 102-93.
  2. بی­نام. 1378، طرح جنگلداری خلیل محله عباس­آباد،270ص.
  3. زبیری، محمود، 1373. آماربرداری در جنگل (اندازه گیری درخت و جنگل)، انتشارات دانشگاه تهران،ص401.
  4. برهانی،علی، بریمانی حسن و شیرزاد کیاسری.1383. تحلیلی بر سرخشکیدگی زربین در جنگلکاری­های التپه (بهشهر). مجله پژوهش و سازندگی.63:16-22.
  5. ثابتی، حبیب الله، 1355. ارتباط نبات و محیط (سین اکولوژی)، انتشارات دهخدا،ص492.
  1. Zhang, A. L., and Hsiung, W. Y., 1993, Evaluation and diagnosis of tree nutritional status in Chinese- fir (Cunninghamia lanceolata (Lamb) Hook) plantation, Forest Ecology and Mangement, 62 (1-4): 245-270.

24.  Makkonen K., Helmisaari H-S, 2001, Fine root biomass and production in Scots pine stands in relation to stand age, Tree Physiol,21:193–198pp.

25.  Persson, HA., 2002, Root systems of arboreal plants, In: Waisel Y, Eshel A, Kafkafi U (eds) Plant roots: the hidden half, 3rd edn. Marcel Dekker, New York, pp 187–204pp.

  1. Fang, Z., and Baily, R. L., 1998, Hieght-diameter models for tropical forests on Hainan island in southern China, For. Eco Man, (110): 315-327pp.    
  2. Wollum AG. 1994. Soil sampling for microbiological analysis. In: Weaver RW, Angle S, Bottomley P, Bezdicek D, Smith S, Tabatabai A, Wollum A,eds. Methods of soil analysis: microbiological and biochemical methods.Madison, WI, USA: Soil Science Society of America, 59–79.
  3. Withington, J. M., Reich, P. B., Olecksyn, J., Eissenstat, D. M.(2006): Comparisons of structure and life span in roots and leaves among temperate trees. Ecol. Monogr. 76, 381–397.
  4. Yawney WJ, Schultz RC. 1990. Anatomy of a vesicular arbuscular endomycorrhizal symbiosis between sugar maple (Acer saccharum M.) and Glomus etunicatum Becker & Gerdemann. New Phytologist 114: 47–57.

 

 

 

 



1- دانش آموخته جنگل­داری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2- دانشیار گروه جنگل­داری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری *(مسوول مکاتبات).

1- Graduated in Forestry Sciences, Sari University of Agriculture and Natural Resources

2- Associate Professor, Forestry Sciences Group, Sari University of Agriculture and Natural Resources*(Corresponding author)

3- Assistant Professor, Forestry Sciences Group, Sari University of Agriculture and Natural Resources

 

  1. Booth, T.H., Jovanovic, T., New, M. 2002, A new world climatic mapping program to assist spacies selection For Eco, (163): 111-117.
  2. Swamy, S.L., Alka., M. and Puri, S., 2006. Comparison of growth, biomass and nutrient distribution in five promising clones of Populus deltoides under an agrisilviculture system. Bioresource Technology (97); 57–68.
  3. Chandler, J. W., 1982. Growing Christmas Trees in Texas. Ithaca, Ny: Cornell University, Cornell Agricultural Experiment Station, 15 p.
  4. Boisseau, W., 1996. Kronenbilder mit Nadel-und Blattverlust prozenten. Erich Muller, EAFV, 98 p.
  5. Wenjun, C., Quanfa, Z., Josef, C., Jürgen, B., and David, T.,2004, Estimating fine-root biomass and production of boreal and cool temperate forests using aboveground measurements: A new approach. Plant and Soil, 265: 31–46
  6. مصدق، احمد، 1357. جنگل­شناسی، انتشارات دانشگاه تهران، ص481.
    1. Randall, W., 1998. The impact of environment and nursery on survival and early growth of Douglas fir, noble fir and white pine- a case study. Western Journal of Applied Forestry, 13: 4, 137-143.
    2. Noguchi, k., Sakata, T., Mizoguchi,T and Takahashi M., 2004, Estimation of the Fine root biomass in a Japanese Cedar (Cryptomeria Japanica) Plantation using Minirhizotrons. J For Res,2004, 9:261-264. DOI 10.1007/s10310-004-0079x.
  1. Sidhu, D. S., Dhillon, G. P. S., 2007, Field Performance of ten Clones and two Sizes of Planting Stock of Populus deltoides on the Indo-Gangetic Plains of India New Forests, Springer Science+Business Media B.V.10.1007/s11056-007-9042-y
  2. موسوی گرمستانی، سید علیرضا، رسولی، سید موسی و محمد حسین نظری،1374. گزارش بررسی سوزنی­برگان جنگلکاری شده در جنگل­های حوزه مدیریت اداره کل منابع طبیعی ساری. بررسی سوزنی­برگان در جنگلکاری­های شمال کشور، سازمان جنگل­ها و مراتع، دفتر جنگل­ها و پارک­ها: 35-87
  3. موسوی گرمستانی، سید علیرضا، 1376. مقایسه استقرار گونه­های مقاوم به خشکی در شرایط نیمه خشکی در شرایط نیمه خشک مازندران، گزارش نهایی طرح تحقیقاتی، مر کز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام مازندران، ص 27.
  4. محمدپور، ر.1381، طرح ذخیرگاه جنگلی زربین سیدان- رودبار. دفتر جنگلکاری اداره کل منابع طبیعی استان گیلان، 69ص.
  5. رضائی، اسکندر،1371. بررسی اکولوژیکی رویشگاه­های طبیعی زربین در شمال ایران (حسن آباد چالوس، رامیان و زرین­گل گرگان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ص 220.
  6. جوزی، علی. 1379. بررسی علل تخریب در ذخیرگاه جنگلی زربین­ستان حسن­آباد چالوس، فصل­نامه موج سبز، شماره1: 30-26.
  7. عبدالله­زاده،بهارک ، طبری، مسعود، ثاقب طالبی خسرو و محمود زبیری،1382. پاسخ قطر و ارتفاع کاج تهران به تغییرات شیب و جهت دامنه در پارک جنگلی لویزان.60:30-35.
  8. کیالاشکی، علی، 1385. اثرات برخی عوامل طبیعی بر خصوصیات کمی کاج الدار در جنگل­کاری غرب مازندران، مجله علوم کشاورزی، شماره 1. سال دوازدهم.
  9. نجفی تیره شبانکاره، ترلان، 1387. بررسی نیاز رویشگاهی زربین (Cupressus Semper virens L) در استان فارس، پایان­نامه کارشناسی ارشد جنگل داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ص 68.
  10. کلانتری، حسن، 1388. ارزیابی مشخصات رویشی گونه زربین در توده دست کاشت منطقه عباس­­ آباد بهشهر، پایان­نامه کارشناسی ارشد جنگل داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ص80.
  1. نمیرانیان، منوچهر، 1370. بررسی کاربرد مدل­های رویشی در جنگل، مجله منابع طبیعی ایران، شماره 45: 102-93.
  2. بی­نام. 1378، طرح جنگلداری خلیل محله عباس­آباد،270ص.
  3. زبیری، محمود، 1373. آماربرداری در جنگل (اندازه گیری درخت و جنگل)، انتشارات دانشگاه تهران،ص401.
  4. برهانی،علی، بریمانی حسن و شیرزاد کیاسری.1383. تحلیلی بر سرخشکیدگی زربین در جنگلکاری­های التپه (بهشهر). مجله پژوهش و سازندگی.63:16-22.
  5. ثابتی، حبیب الله، 1355. ارتباط نبات و محیط (سین اکولوژی)، انتشارات دهخدا،ص492.
  1. Zhang, A. L., and Hsiung, W. Y., 1993, Evaluation and diagnosis of tree nutritional status in Chinese- fir (Cunninghamia lanceolata (Lamb) Hook) plantation, Forest Ecology and Mangement, 62 (1-4): 245-270.

24.  Makkonen K., Helmisaari H-S, 2001, Fine root biomass and production in Scots pine stands in relation to stand age, Tree Physiol,21:193–198pp.

25.  Persson, HA., 2002, Root systems of arboreal plants, In: Waisel Y, Eshel A, Kafkafi U (eds) Plant roots: the hidden half, 3rd edn. Marcel Dekker, New York, pp 187–204pp.

  1. Fang, Z., and Baily, R. L., 1998, Hieght-diameter models for tropical forests on Hainan island in southern China, For. Eco Man, (110): 315-327pp.    
  2. Wollum AG. 1994. Soil sampling for microbiological analysis. In: Weaver RW, Angle S, Bottomley P, Bezdicek D, Smith S, Tabatabai A, Wollum A,eds. Methods of soil analysis: microbiological and biochemical methods.Madison, WI, USA: Soil Science Society of America, 59–79.
  3. Withington, J. M., Reich, P. B., Olecksyn, J., Eissenstat, D. M.(2006): Comparisons of structure and life span in roots and leaves among temperate trees. Ecol. Monogr. 76, 381–397.
  4. Yawney WJ, Schultz RC. 1990. Anatomy of a vesicular arbuscular endomycorrhizal symbiosis between sugar maple (Acer saccharum M.) and Glomus etunicatum Becker & Gerdemann. New Phytologist 114: 47–57.