بررسی اثر تغییر کاربری اراضی بر عرضه خدمات زیستگاهی با نرم افزار InVEST

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری محیط زیست گرایش ارزیابی و آمایش سرزمین

2 مدیرگروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 عضو هیئت علمی گروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

4 عضو هیئت علمی گروه مرتعداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه گرگان

چکیده

خدمات اکوسیستم منافعی هستند که افراد به شکل مستقیم یا غیرمستقیم از اکوسیستم به دست می‌آورند. اکوسیستم‌ها با عرضه خدمات زیستگاهی به حفظ تنوع زیستی در سطوح مختلف تنوع ژنتیکی، تنوع گونه‌ای و تنوع اکوسیستمی کمک می‌کنند. تغییر کاربری اراضی، با تاثیر بر عرضه خدمات اکوسیستم کاهش و یا تغییر تنوع زیستی را به دنبال دارد. با هدف آشکارسازی اثر تغییرات کاربری اراضی بر عرضه خدمات زیستگاهی در این مطالعه از بسته نرم‌افزاری InVEST استفاده گردید. ابزار InVEST برای نقشه‌سازی خدمات زیستگاهی، به مدل‌سازی کیفیت زیستگاه می‌پردازد. فرض بر این است که نواحی با کیفیت زیستگاه بالاتر سطوح مختلف تنوع زیستی را بهتر حمایت خواهد کرد. این مطالعه در بخش شرقی حوضه آبخیز گرگانرود استان گلستان، در سه دوره زمانی 1984، 2010 و 2036 اجرا شد. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که در بازه زمانی 1984 تا 2036 سطح پوشش مرتع، اراضی کشاورزی و مناطق مسکونی سیر صعودی در حالی‌که تغییرات پوشش جنگلی روند کاهشی داشته است. میزان عرضه خدمات زیستگاهی با روند کاهشی از 1/16 در سال 1984 به 1/12 در سال 2036 رسیده است بطوریکه سهم پوشش جنگلی در عرضه خدمات زیستگاهی از 57 درصد در سال 1984 به 12 درصد در سال 2036 رسیده است. نتایج این مطالعه نشان داد که روند پرشتاب تغییر کاربری اراضی بدون توجه به ظرفیت اکوسیستم در عرضه خدمات زیستگاهی، منجر به تهدید شدن بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری منطقه شده است. با وجود اهمیت ادغام رویکرد خدمات اکوسیستمی در برنامه‌ریزی مدیریت سرزمین، با مرور مطالعات انجام شده در ایران، فقدان پژوهش در این زمینه مشهود است. بررسی اثر تغییر کاربری اراضی بر عرضه خدمات اکوسیستمی، راهی مناسب برای ارزیابی سود و هزینه‌های محیط زیستی تصمیمات کاربری اراضی به نظر می‌رسد که در مباحث آمایش سرزمین ، ارزیابی اثرات توسعه و انتخاب مناطق حفاظتی به شکل هوشمندتر قابل استفاده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات