بررسی و شناسایی منابع آلاینده خاک در حوضه آبریز زنجان با استفاده از تحلیل عاملی ماتریس مثبت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری / دانشگاه تربیت مدرس، گروه زمین شناسی مهندسی

2 عضو هیئت علمی گروه زمین شناسی مهندسی/دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، گروه زمین شناسی مهندسی

4 استاد دانشگاه تربیت مدرس، گروه آمار

چکیده

زمینه و هدف: نگرانی از افزایش آلاینده‌های خاک و به ویژه فلزات سنگین در سال‌های اخیر در دنیا رو به افزایش است. در ایران نیز این موضوع مدتی است که توجه فعالان محیط زیست را به خود جذب کرده است. شناسایی منابع آلاینده یکی از موضوعاتی است که در این مقوله باید مورد بررسی قرار گیرد. روش‌های تحلیل‌ متغیرهای چندگانه نظیر آنالیز خوشه‌ای و تحلیل مولفه‌های اصلی از روش‌های متداول در ارزیابی آلودگی خاک و بررسی آن‌ها می‌باشد.
روش بررسی: در این مقاله، کاربرد روشی جدید به نام تحلیل عاملی ماتریس مثبت (PMF) که در آن‌ عوامل با بارها و امتیازهای مثبت تولید می‌شوند و از نظر فیزیکی در مقایسه با سایر روش‌ها واقعی‌تر می‌باشد، مورد ارزیابی قرار گرفته است. 13 فلز سنگین مربوط به 103 نمونه در حوضه آبریز زنجان در این مطالعه با استفاده از این روش مورد بررسی قرار گرفته است.
یافته‌ها : نتایج نشان‌ می‌دهد که آلودگی خاک در منطقه مورد مطالعه را می‌توان به چهار عامل مختلف نسبت داد. اولین عامل به غلظت زمینه فلزات سنگین در خاک مرتبط با وضعیت سنگ شناسی منطقه، عامل دوم تحت تاثیر فعالیت‌های کشاورزی، عامل سوم مربوط به فعالیت‌ شهرک‌ها و واحدهای صنعتی منطقه و عامل چهارم مربوط به مدیریت پسماندهای صنعتی در منطقه می‌باشد. در مقایسه با روش‌های متداول تحلیل‌های چند متغیره، این روش به دلیل شرط غیر منفی بودن عوامل و وزن‌دهی به متغیرها بر اساس پراکندگی و ویژگی‌های آماری آن‌ها، نتایجی که ارائه می‌دهد، از نظر فیزیکی واقعی‌تر و قابلیت درک بالاتری دارند.
نتیجه‌گیری: به طور کلی می‌توان نتیجه‌گیری کرد که این روش به عنوان یکی از روش‌های تحلیل چند متغیره می‌تواند در مطالعات مربوط به آلودگی خاک و سایر مطالعات محیطی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات