بررسی ماتریس ارزیابی استراتژیک در سنجش میزان صدا و نصب تابلوهای حیات وحش در پارک ملی خجیر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.

2 دانشیارگروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیار گروه بیوشیمی و ژنتیک، دانشگاه علوم پژشکی قزوین، قزوین، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی­های استراتژیک زیست محیطی، راهکار مناسبی درکاهش اثرات سوء فعالیت صنایع بر محیط زیست می­باشد. از پارامترهایی که در این پژوهش مورد سنجش قرار گرفته است تراز معادل صوت درپارک ملی خجیر می­باشد. از آنجایی که فعالیت راه­سازی در پارک برای احداث جاده اصلاحی پارچین ضروری بوده، در نظر داشتن ماتریس ارزیابی استراتژیک برای­کاهش نقاط ضعف و تهدیدات از اهداف این پژوهش می­باشد.
روش بررسی: بوسیله ارزیابی استراتژیک زیست محیطی، امکان بررسی هریک از نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید امکان پذیر می­گردد. بنابراین با استفاده از پرسش­نامه تحلیلی-توصیفی به هریک از پارامترهاوزنی تعلق گرفت. با مشاهدات عینی و نظر کارشناسان ضریبی برای هر رتبه در نظر گرفته شد تا ماتریس(SWOT) تشکیل گردد. در انتها ماتریس استراتژیک کمی شده(QSPM)، تا الویتهای اجرایی مشخص گردد.
یافته ها: جدول مربوط به ارزیابی عوامل داخلی (قوت- ضعف) عدد 03/3 را نشان می­دهدکه به­ اهمیت نقاط قوت اشاره دارد. در جدول مربوط به ارزیابی عوامل خارجی عدد 36/3به­دست آمده است که نشاندهنده شرایط غالب فرصت­ها در منطقه است. آنالیز نهایی ارزیابی استراتژیک نشاندهنده 5 هدف کلی است که به ترتیب وزن در الویت اجرایی قرار گرفته است.  استراتژی سوم(St3 ) با وزن 83/5 در الویت برنامه اجرایی و استراتژی پنجم  (St5) با وزن 68/0 از کم­ترین جذابیت برخوردار بودودر نتیجه در الویت پایانی قرار دارد.
نتیجه گیری: باتوجه به اینکه ماتریس موقعیت استراتژیک اندازه­گیری صدا در پارک خجیر در وضعیت محافظه کارانه است، کاهش تهدیدات و نقاط ضعف درمنطقه برای حصول به فرصتهای موجوددر الویت اجرایی اقدامات قرار می­گیرند تا آنالیزهای صورت گرفته در سنجش صوت از خطای کمتری برخوردار باشد.  

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره2، پاییز 1395

 

بررسی ماتریس ارزیابی استراتژیک در سنجش میزان صدا و نصب تابلوهای حیات وحش در پارک ملی خجیر

 

مینو مشتاقی[1]*

m_moshtaghie@yahoo.com

محمد کابلی[2]

مجید سیرتی 3

 

تاریخ دریافت: 30/07/90

تاریخ پذیرش:13/10/90

 

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی­های استراتژیک زیست محیطی، راهکار مناسبی درکاهش اثرات سوء فعالیت صنایع بر محیط زیست می­باشد. از پارامترهایی که در این پژوهش مورد سنجش قرار گرفته است تراز معادل صوت درپارک ملی خجیر می­باشد. از آنجایی که فعالیت راه­سازی در پارک برای احداث جاده اصلاحی پارچین ضروری بوده، در نظر داشتن ماتریس ارزیابی استراتژیک برای­کاهش نقاط ضعف و تهدیدات از اهداف این پژوهش می­باشد.

روش بررسی: بوسیله ارزیابی استراتژیک زیست محیطی، امکان بررسی هریک از نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید امکان پذیر می­گردد. بنابراین با استفاده از پرسش­نامه تحلیلی-توصیفی به هریک از پارامترهاوزنی تعلق گرفت. با مشاهدات عینی و نظر کارشناسان ضریبی برای هر رتبه در نظر گرفته شد تا ماتریس(SWOT) تشکیل گردد. در انتها ماتریس استراتژیک کمی شده(QSPM)، تا الویتهای اجرایی مشخص گردد.

یافته ها: جدول مربوط به ارزیابی عوامل داخلی (قوت- ضعف) عدد 03/3 را نشان می­دهدکه به­ اهمیت نقاط قوت اشاره دارد. در جدول مربوط به ارزیابی عوامل خارجی عدد 36/3به­دست آمده است که نشاندهنده شرایط غالب فرصت­ها در منطقه است. آنالیز نهایی ارزیابی استراتژیک نشاندهنده 5 هدف کلی است که به ترتیب وزن در الویت اجرایی قرار گرفته است.  استراتژی سوم(St3 ) با وزن 83/5 در الویت برنامه اجرایی و استراتژی پنجم  (St5) با وزن 68/0 از کم­ترین جذابیت برخوردار بودودر نتیجه در الویت پایانی قرار دارد.

نتیجه گیری: باتوجه به اینکه ماتریس موقعیت استراتژیک اندازه­گیری صدا در پارک خجیر در وضعیت محافظه کارانه است، کاهش تهدیدات و نقاط ضعف درمنطقه برای حصول به فرصتهای موجوددر الویت اجرایی اقدامات قرار می­گیرند تا آنالیزهای صورت گرفته در سنجش صوت از خطای کمتری برخوردار باشد. 

واژه­های کلیدی: ارزیابی استراتژیک زیست محیطی، تراز معادل صوت، پارک ملی خجیر، SWOT، QSPM.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, No.2, Autumn 2016

 

 

 

 

 


A Survey of Strategic Assessment Matrix of Noise Level Measurement and Installation of Wildlife Sing

 in Khojir National Park

 

Minoo Moshtaghie [3]*

m_moshtaghie@yahoo.com

Mohammad kaboli [4]

Majid Sirati[5]

 

Abstract

Background and Objective: Environmental strategic assessments are appropriate solutions for reduction of unfavorable impacts caused by industrial activities. In this study, noise equal levels have been measured in Khojir national park. Since road construction activity is necessarily being rendered for building Parchin road, providing some solutions to decrease the consequent adverse impacts are considered in this study.

Method: Strengths, weaknesses, opportunities and threats are measurable through environmental strategic assessment. Therefore, a descriptive questionnaire was used for weighting each mentioned parameter, and a specific coefficient was allotted to each level for engendering SWOT matrix. Finally, the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM) was quantified to determina the executive priorities.

Results: The chart related to assessment of internal factors (strengths-weaknesses) expresses 3.03, which emphasizes the strengths. Assessment chart for external factors indicates 3.36, which illustrates opportunities domination in this region. Final analysis of strategic assessment shows five main objects which are preferred for executive program by weighting. St3, obtained to be about 5.83 for weight, has been preferred for executive program. St5, with a score of 0.68 for weight, has the least attraction and consequently remains at the last priority.

Conclusion: Knowing that strategic situation matrix for noise pollution measurement in Khojir national park is in a preservation situation, mitigation of threats and weaknesses in this area shall be placed at the first priority to achieve the opportunities and to decrease errors in noise measurement.

Keywords: Environmental strategic assessment, Noise equal level, Khojir national park, SWOT, QSPM.

 

مقدمه

 

امروزه احداث جاده­ها بمنظور سهولت در حمل و نقل و صرفه جویی در زمان امری اجتناب ناپذیر محسوب می­شود. این در حالیست که با احداث راه­ها مشکلاتی مانند آلودگی­های زیست محیطی مطرح می­گردد. که از این بین می­توان به آلودگی صوتی اشاره نمود (1).  با احداث جاده اصلاحی پارچین- پاسداران در پارک ملی خجیر، زیستگاه منطقه دستخوش تغییراتی شده است که می­توان گفت پیامدهای خوبی را بدنبال نخواهد داشت. با فعالیت ماشین­های مرتبط با راهسازی و افزایش نرخ تردد در طول ساخت جاده، افزایش آلودگی صوتی امری نگران کننده بنظر می­رسد (2). بویژه صوت  ناشی از بیل مکانیکی که بصورت کوبه­ای است می­تواند تاثیرات جبران ناپذیری را بر موجودات زنده بر جای گذارد (3).

آلودگی صوتی از جمله آلودگی­هایی است که با گذر زمان به  عنوان یک مشکل اجتماعی بروزمی­نماید. متأسفانه اهمیت و جایگاه آلودگی صدا در کشور ما مانند بیشتر آلودگی ها چندان روشن و مشخص نمی باشد. مطالعات پراکنده نیز حکایت از گسترش آلودگی صدا در شهرهای بزرگ ایران دارد(4). از اینرو در برنامه ریزی­های کلان توسعه در بخش محیط زیست لازم است تا موضوع کنترل و کاهش منابع آلاینده مورد توجه قرار گیرد و طبیعتاً این امر نیاز به سرمایه گذاری خاص دارد(5). تحقیقات انجام شده توسط سازمان محیط زیست تهران نشان می­دهد که بخش عمده آلودگی صوتی شهر تهران ناشی از تردد وسایل نقلیه می­باشد (6).  از منابع تولید کننده صدا وسایل نقلیه موتوری هستند که از منابع مهم آلودگی صدا در محیط زیست محسوب می شوند و به علت متحرک بودن، آلودگی صدا را به همه جا منتقل می کنند (3).

با توجه به اینکه استاندارد صدا در هوای آزاد برای ایران در مناطق مسکونی بین 45 دسی بل، تا 60 دسی بل می باشد(7)، میزان شدت تراز معادل صوت در مناطق حفاظت شده نیز نباید از این مقدار بیشتر باشد. میزان تراز معادل صوت استاندارد در پارک ملی خجیر با شرایط راهسازی موجود میزان 55دسی­بل در نظرگرفته شده است(2). با در نظر گرفتن ساخت و سازهای موجود پیش­بینی می­شود میزان تراز معادل صوت در مناطق کنار جاده بیشتر از حد مجاز باشد (2). از اینرو اقداماتی برای سنجش تراز معادل صوت انجام شد. در حین اندازه­گیری­های صورت گرفته عواملی مانند ایجاد صوت­های ناخواسته، تغییرات جوی و برخی عوامل پیش بینی نشده شرایط را تحت کنترل قرار می­داد. یکی از پارامترهایی که در پارک ملی خجیر مورد سنجش قرار گرفته است، میزان آلودگی صوتی در جاده فعلی می­باشد. تا با استفاده از آنالیزهای آماری، میزان تراز صوت استاندارد برای منطقه محاسبه شده و کمترین آسیب ناشی از آلودگی صوتی به مجموعه گونه­های حیات وحش موجود در منطقه وارد شود هدف از انجام این پژوهش بررسی مجموعه پارامترهای دخیل در حین سنجش تراز معادل صوت می­باشد تا در صورت افزایش تهدیدات از مجموعه تهدیدات کاسته شده و به مجموعه نقاط قوت و فرصت­ها اضافه گردد.

با استفاده از ارزیابی استراتژیک زیست محیطی به بررسی چالش­ها و فرصت­هایی که در هنگام اندازه­گیری تراز معادل صوت وجود داشته است، پرداخته می­شود. از اینرو از ماتریس SWOT استفاده شدتا با ارزیابی صورت گرفته به بررسی مجموعه پارامترهای دخیل در  اندازه­گیری سنجش تراز معادل صوت اشاره نموده و ارزش هر پارامتر مشخص گردد. SWOT یک برنامه ریزی، برای تشخیص عوامل اصلی و موثر بر رقابت پذیری است. تحلیل SWOT قبل از تدوین استراتژی­های مربوطه انجام می­گیرد. این تحلیل شامل اثرات کنونی( نقاط قوت و ضعف) و اثرات توسعه در آینده (فرصت­ها و تهدیدها) در هر بخش یا در هر نوع پروژه می­باشد (7).

هدف از ارزیابی های استراتژیک با کمک ماتریس SWOT بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید بوده تا با بررسی اقدامات صورت گرفته حدالامکان از تهدیدات و ضعف­های موجود در تحقیق کاسته و به مجموعه نقاط قوت و فرصت افزوده گردد تا نتایج پژوهش های انجام شده از حداقل خطای ممکن بهره­مند گردند.

 


 

 

روش بررسی

این تحقیق در پارک ملی خجیر واقع در شرق تهران انجام شده است. این پارک جزء مجموعه حفاظت شده جاجرود است که متاسفانه در سال­های اخیر  دستخوش تغییرات بسیاری از جمله احداث جاده­های نظامی قرار گرفته است.

ارزیابی اثرات زیست محیطی عبارت است از فرایند و جریان بررسی و مطالعات رسمی جهت پیش بینی اثرات فعالیت ها و عملکردهای یک پروژه  بر محیط زیست، سلامت انسان ها و رفاه اجتماعی و یا به عبارت دیگر شناسایی و ارزیابی سیستماتیک پیامدهای پروژه ها، برنامه ها و طرح ها بر اجزای  فیزیکی، شیمیایی ، بیولوژیکی ، فرهنگی و اقتصادی، اجتماعی محیط زیست است (8).  بنابراین ارزیابی اثرات محیط زیست به عنوان یک ابزار برنامه ریزی، اثرات مثبت و منفی یک پروژه را بر روی محیط زیست مشخص می نماید (9).

لیستی از مجموعه نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید تهیه گردید و سپس ماتریس صفر آن ایجاد شده و هر یک از پارامترهای موجود بطور جداگانه مورد بررسی قرار گرفتند (10). پرسشنامه­ای تحلیلی- توصیفی تهیه شد و در اختیار گروهی از کارکنان راهسازی، نگهبانان و کارشناسان سازمان قرار گرفته است و با محاسبه میانگین مطلوب هر پارامتر، وزن هر کدام از نقاط با ضریب تاثیر مناسب  بدست آمد (11). در تجزیه و تحلیل عوامل داخلی و خارجی اثر گذار در این پژوهش بر اساس شواهد عینی به هر یک از عوامل داخلی و هر یک از عوامل خارجی وزن داده شد به گونه­ای که مجموعه وزن عوامل داخلی و خارجی هر کدام جداگانه برابر با 1 گردد.  در نهایت جمع حاصلضرب نمره اثرگذاری هر یک از پارامترها در وزن آن نشان دهنده وضعیت ارزیابی صورت گرفته در منطقه می­باشد. طبق منابع موجود در ارزیابی­های استراتژیک زیست محیطی در ماتریس­های SWOT  چنانچه در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (قوت- ضعف) جمع نهایی بدست آمده بزرگتر از 5/2 (عدد 5/2 از حاصل جمع دو عدد 1کمترین وزن مربوط به هر پارامتر و 4 بهترین و بیشترین وزن مربوط به هر پارامتر تقسیم بر 2 بدست آمده است) باشد یعنی نقاط قوت بیشتر است در حالیکه اگر از 5/2 کمتر باشد نقاط ضعف بیشتر می­باشد (12). در ماتریس ارزیابی عوامل خارجی (فرصت- تهدید) نیز چنانچه عدد حاصله بزرگتر از 5/2 باشد یعنی فرصتهای موجود در منطقه بسیار قابل توجه تر از تهدیدات می­باشد. چنانچه اعداد بدست آمده نشان دهند که مجموعه نقاط قوت و فرصت­های موجود در منطقه بیشتر است جای نگرانی وجود ندارد زیرا داده­های بدست آمده قابل استناد بوده و نیازی به تکرار و یا تغییر شرایط و اندازه­گیری در شرایط جدید ندارند. اما در صورتیکه داده­ها نشان دهد که نقاط ضعف بیشتر از قوت است و همچنین تهدیدات نتایج را بیشتر تحت تاثیر قرار می­دهند، باید اقدامات لازم در جهت کاهش نقاط ضعف و همچنین کمرنگ نمودن تهدیدات موجود صورت پذیرد و بعد از اطمینان کافی از به حداقل رسیدن مجموعه ضعف­ها و تهدیدات اندازه­گیری­ها در شرایط جدید صورت گیرد. بعد از ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک رسم می­گردد. متغیرهایی که معرف توان مالی، مزیت رقابتی، ثبات محیطی و توان صنعتی باشند، انتخاب می­شوند. به متغیرهای توان مالی و توان صنعتی از1+ تا 6+ نمره داده می­شود. دو بازوی ثبات محیطی و مزیت رقابتی نیز از 1- تا 6- تعلق می­گیرد. مقادیر هر یک از متغیرها بر محورها با هم جمع و سپس بر تعداد متغیرها تقسیم تا نمره میانگین بدست آید. از مبدا مختصات به این نقطه وصل می­گردد تا نوع استراتژیک مشخص شود. در انتها ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی شده(QSPM) تا به این وسیله جذابیت نسبی استراتژی­ها مشخص شود. برای تهیه این ماتریس از نتیجه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، SWOT و ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک استفاده می­شود (11). در نهایت بر اساس نمره بدست آمده الویت هر اقدام مشخص می­گردد. هر چه استراتژی مورد بحث دارای جذابیت بیش­تری باشد در نتیجه در الویت اجرایی قرار خواهد گرفت(12).

یافته ها

ماتریس SWOT مانند جدول شماره 1 ترسیم شد (10).

 

جدول 1- ماتریس SWOT

Table 1- SWOT matrix

تحلیل SWOT

 


 

 

 

فرصت­ها (O)

  1. وجود 8 آبراهه برای سنجش و یا بیشتر
  2. پیشرفت اقتصادی- اجتماعی با احداث جاده اصلاحی و کاهش توام آلودگی صوتی
  3. قطع کامل صداهای کوبه ای پیرامون در هنگام سنجش
  4. استفاده از آبراهه های بیشتر با پرسنل به تعداد هر ایستگاه اندازه­گیری

 

تهدیدها(T)

  1. تغییرات ناگهانی اقلیم(بارش باران)
  2. توقف ناگهانی خودروها قبل ازآبراهه
  3. بوق زدن خودروها
  4. وجود دست انداز در نزدیکی آبراهه
  5. عطسه یا سرفه کردن فرد در حال اندازه­گیری
  6. سخن گفتن افراد تیم
  7. ریزش ناگهانی دیوار و سقف آبراهه­
  8. 8.      صداهای کوبه ای ناشی از فعالیت های راهسازی مانند بیل مکانیکی

قوتها (S)

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­ای
  2. در نظر داشتن 2 نقطه اندازه­گیری در هر ایستگاه
  3. انتخاب 8 آبراهه برای افزایش اطمینان
  4. اندازه­گیری ویژگی های فیزیکی هر آبراهه
  5. تکرار داده­ها در طول 2 هفته(برای کاهش میزان خطا و دقت اندازه­گیری)
  6. استفاده از دستگاه دیجیتالی­به جای عقربه ای(افزایش دقت)
  7. قرائت اعداد تا 2 رقم اعشار
  8. یکسان بودن فرد اندازه­گیری کننده

استراتژیهای رقابتی/ تهاجمی (SO)

ü      انتخاب 8 آبراهه و هر فرد برای اندازه­گیری مجزا

ü      بررسی استاندارد تراز معادل صوت برای موجودات زنده منطقه در راستای پیشرفت حاصل از احداث جاده

استراتژیهای تنوع (ST)

ü      اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­ای برای کاهش تاثیرات جوی

ü      صداهای کوبه­ای ناشی از ماشین­های راهسازی تکرار داده­ها در طول 2 هفته

ü      قرائت داده با رقم اعشار در راستای دقت بیشتر

ضعفها (W)

  1. وجود دستگاه سنجش صوت به تعداد آبراهه ها
  2. نرخ تردد متفاوت خودروها در هنگام سنجش
  3. تفاوت سرعت خودروهای عبوری
  4. اندازه متفاوت آبراهها
  5. ضخامت متفاوت دیواره ها
  6. پوشش گیاهی متفاوت در کناره های هر آبراهه
  7. خطای دستگاه
  8. خطا در هنگام قرائت

استراتژیهای بازنگری (WO) 

ü وجود کارشناس بیشتر در راستای وجود دستگاه به تعداد نفرات

 

 

راهبردهای تدافعی (WT)

ü   عطسه کردن فرد و منجر شدن به خطای داده

ü   وجود دست انداز در طول جاده در راستای سرعت متفاوت خودروها

ü   صدای کوبه­ای ناشی از راهسازی منجر به خطای قرائت

 

 

هر یک از نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید با نتایج بدست آمده از پرسشنامه وزن مربوط به خود را با ضریب اثر گذاری دریافت نمودند. یافته­ها نشان می­دهد که در جدول مربوط به ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (قوت- ضعف) عدد نهایی حاصل شده 03/3 می­باشد و چون بزرگتر از 5/2 است پس مجموع نقاط قوت موجود در این تحقیق بیش­تر بوده است (جدول شماره 2).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


جدول 2-  ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (IFEM) در سنجش تراز معادل صوت پارک ملی خجیر

Table 2-Internal factors evaluation matrix (EFEM)

عنوان

وزن

نمره اثرگذاری

نمره نهایی

 

نقاط قوت

 

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­ای

08/0

3

24/0

  1. در نظر داشتن 2 نقطه اندازه­گیری در هر ایستگاه

04/0

3

12/0

  1. انتخاب 8 آبراهه برای افزایش اطمینان

06/0

3

18/0

  1. اندازه­گیری ویژگی های فیزیکی هر آبراهه

05/0

3

15/0

  1. تکرار داده­ها در طول 2 هفته

08/0

4

32/0

  1. استفاده از دستگاه دیجیتالیCastel450

07/0

4

28/0

  1. قرائت اعداد تا 2 رقم اعشار

08/0

3

18/0

  1. یکسان بودن فرد اندازه­گیری کننده

07/0

3

21/0

 

نقاط ضعف

 

  1. نبود  دستگاه سنجش به تعداد آبراهه ها

07/0

3

21/0

  1. نرخ تردد متفاوت خودروها در هنگام سنجش

06/0

4

24/0

  1. تفاوت سرعت خودروهای عبوری

06/0

4

24/0

  1. اندازه متفاوت آبراهها

05/0

2

10/0

  1. ضخامت متفاوت دیواره ها

05/0

3

15/0

  1. پوشش گیاهی متفاوت در کناره های هر آبراهه

05/0

3

15/0

  1. خطای دستگاه

08/0

2

16/0

  1. خطا در هنگام قرائت

05/0

2

10/0

جمع

1

 

03/3

           

 

 

در جدول مربوط به ماتریس ارزیابی عوامل خارجی(فرصت- تهدید) نمره نهایی 36/3 است و نشان می­دهد
که فرصت­ها از قوت بیش­تری برخوردارند (جدول شماره3).

 

 

 

 

 

 


جدول 3- ماتریس ارزیابی عوامل خارجی(EFEM) سنجش تراز معادل صوت در پارک ملی خجیر

Table3- External factors evaluation matrix (EFEM)

عنوان

وزن

نمره اثرگذاری

نمره نهایی

فرصتها

 

 

 

  1. وجود 8 آبراهه برای سنجش

08/0

4

32/0

  1. استفاده از پرسنل بیشتر

06/0

3

18/0

  1. قطع کامل صداهای کوبه ای پیرامون در سنجش

04/0

3

12/0

  1. استفاده از آبراهه های بیشتر

09/0

3

18/0

تهدیدات

 

 

 

  1. تغییرات ناگهانی اقلیم(مانند بارش باران)

14/0

4

56/0

  1. توقف ناگهانی خودروها قبل از رسیدن به آبراهه

09/0

3

27/0

  1. بوق زدن خودروها

10/0

4

4/0

  1. وجود دست انداز در نزدیکی آبراهه

06/0

2

12/0

  1. عطسه یا سرفه کردن فرد در حال اندازه­گیری(خطای ناگهانی)

10/0

4

4/0

  1. سخن گفتن افراد تیم

09/0

4

36/0

  1. ریزش ناگهانی دیوار و سقف آبراهه­ها

07/0

3

21/0

  1. صداهای کوبه ای ناشی از فعالیت های راهسازی مانند بیل مکانیکی

08/0

3

24/0

جمع

 

 

36/3

 

 

بعد از تجزیه و تحلیل نقاط قوت اندازه­گیری تراز معادل صوت در پارک ملی خجیر و تعیین نقاط ضعف با اخذ این نتیجه که نقاط قوت از ضعف بیشتر است. همچنین فرصتها بر تهدیدات غلبه دارد، از ماتریس ارزیابی موقعیت استفاده می­شود(جدول شماره 4).


 

 

 

 

 

 

 


جدول 4- ماتریس موقعیت و اقدام استراتژیک(SPACE)

Table4- Positioning Matrix and strategic action

FS(توان مالی)

امتیاز

IS(توان تولید، صنعت)

امتیاز

بودجه محدود در انجام پروژه

3+

امکان مطالعات تحقیقاتی آلودگی صوتی و تاثیر روی حیات وحش

3+

استفاده از کارشناس متخصص بیشتر

5+

بررسی تاثیرات اقلیمی بر آلودگی صوتی

5+

هزینه­های بالای تهیه دستگاه

4+

امکان بهره گیری از مطالعات جزئی فرایند راهسازی و تاثیرات آن بر زیستگاه

5+

بی تفاوتی نسبی اهالی بومی به انجام پروژه

6+

وجود گلخانه­ها در پارک ملی خجیر و بهره­وری از تولیدات آنها

2+

جمع

18+

 

15+

میانگین

5/4+

 

75/3+

ES(ثبات محیطی)

 

CA(مزیت رقابتی)

 

ناپایداری فعالیتهای اهالی محلی بدلیل عدم انجام ارزیابی زیست محیطی قبل از راهسازی

4-

عدم برنامه ریزی مناسب برای توزیع نبروی انسانی برای توسعه در منطقه مورد مطالعه

3-

تاثیر بلند مدت آلودگی صوت بر اهالی ساکن در منطقه

3-

عدم ارزیابی های زیست محیطی برای توزیع کاربری های مختلف

4_

فراهم بودن عوامل تولیدی از قبیل نیروی کار مناسب در پروژه راهسازی

5-

 

 

جمع

12-

 

7-

میانگین

4-

 

5/3-

 

 

استفاده از میانگین های بدست آمده از اعداد جدول ماتریس موقعیت و اقدام استراتژیک (SPACE) منطقه از لحاظ استراتژیک در موقعیت تهاجمی قرار گرفته است. یعنی طبق نتایج بدست آمده ماتریس تشکیل شده در بهترین وضعیت ممکن قرار دارد. بنابراین این سیستم می تواند با استفاده از توانایی ها و نقاط قوت داخلی اقدامات  زیر را بعمل آورد: بهره برداری از فرصتهای خارجی، برطرف نمودن ضعف­های داخلی، پرهیز از کلیه تهدیدات موجود در منطقه (11).


 

 

 

 

 

 

 


                                                                       6+

                                                             تهاجمی                                           محافظه کارانه   

                                                                       1+            

                                      6+                                                              6-

                                                                                1-

                                رقابتی                                              تدافعی

                                                                           6-

 

نمودار1- ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک در پارک ملی خجیر

Chart1-The Situation assessment and strategic action on Khojir National Park

 

 

با بررسی جدول شماره 1، مقایسه محاسبات و ارتباطات بین نقاط مختلف قوت و ضعف با فرصت ها و تهدید ها تحلیل زیر حاصل می­گردد: استفاده از امکانات بیشتر در هنگام سنجش تراز معادل صوت مانند تعداد دستگاه­های بیشتر و کارشناسان کافی، همچنین قطع کامل صدای ماشین­های مرتبط با راهسازی که غالبا صوتی کوبه­ای از موارد قابل توجه است. جهت تحقق بخشیدن به این اهداف مجموعه استراتژی­های زیر ضروری بنظر می­رسند:

St1: وجود افراد به تعداد ایستگاه­های اندازه­گیری برای اندازه­گیری همزمان تراز معادل صوت.

St2: وجود دستگاه سنجش تراز صوت به تعداد کارشناسان برای اندازه­گیری همزمان ایستگاه­ها.

St3: پیشرفت­های اقتصادی- اجتماعی در راستای احداث جاده پارچین-پاسداران در راستای کاهش آلودگی صوتی.

St4: استفاده از زمان بیشتر برای کاهش خطا در هنگام سنجش تراز معادل صوت.

St5: رعایت یکنواخت بودن شرایط اقلیمی و همچنین ثابت نگه داشتن فرد اندازه­گیری کننده در هر ایستگاه.

نتایج حاصل از ماتریس QSPM در جداول شماره 5 قابل بررسی می­باشد. به علت صرفه­جویی در صفحات فقط پارامترهایی که ضریب تاثیر در آن­ موثر است، ذکر شده است.


 

 

 

 

 

 

 

 


جدول 5- ماتریس استراتژیک کمی سنجش تراز معادل صوت در پارک ملی خجیر(QSPM)

Table5- Quantitative measurement of sound equivalent level strategic matrix in the Khojir national park

 

 

 

 

St1

ردیف

عوامل اصلی تعیین کننده موفقیت

wi

S1

Wis1

فرصت

1. وجود 8 آبراهه برای سنجش و با 2 ایستگاه در هر آبراهه و 3 فاصله بالای جاده

08/0

4

32/0

 

  1. استفاده از پرسنل بیشتر

06/0

3

18/0

 

  1. استفاده از ایستگاههای بیشتر

09/0

4

36/0

قوت

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­

08/0

4

32/0

 

  1. در نظر داشتن 2 نقطه اندازه­گیری در هر ایستگاه

04/0

4

16/0

 

  1. انتخاب 8 آبراهه برای افزایش اطمینان

06/0

4

24/0

 

  1. تکرار داده­ها در طول 2 هفته

08/0

3

24/0

 

  1. استفاده از دستگاه دیجیتالیCastel450

07/0

2

14/0

 

  1. قرائت اعداد تا 2 رقم اعشار

08/0

3

24/0

ضعف

  1. خطای دستگاه

07/0

2

14/0

 

  1. خطا در هنگام قرائت

01/0

3

03/0

 

جمع کل

 

 

37/2

 

 

 

 

St2

ردیف

عوامل اصلی تعیین کننده موفقیت

wi

S2

Wis2

فرصت

1. وجود 8 آبراهه برای سنجش و با 2 ایستگاه در هر آبراهه و 3 فاصله بالای جاده

08/0

4

32/0

 

  1. استفاده از پرسنل بیشتر

06/0

4

24/0

 

  1. قطع کامل صدا کوبه ای حین سنجش

04/0

4

16/0

 

  1. استفاده از ایستگاههای بیشتر

09/0

3

27/0

تهدید

  1. توقف ناگهانی خودروها قبل از ایستگاه

09/0

2

 

قوت

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­

08/0

4

32/0

 

  1. چند نقطه اندازه­گیری در ایستگاه

04/0

4

16/0

 

  1. انتخاب 8 آبراهه برای افزایش اطمینان

06/0

3

18/0

 

  1. تکرار داده­ها در طول 2 هفته

08/0

3

24/0

 

  1. استفاده از دستگاه دیجیتالیCastel450

07/0

4

28/0

 

  1. قرائت اعداد تا 2 رقم اعشار

08/0

3

24/0

 

  1. یکسان بودن فرد اندازه­گیری کننده

07/0

 

 

ضعف

  1. نبود  دستگاه صوت به تعدادایستگاه

08/0

4

32/0

 

  1. نرخ تردد متفاوت خودروها

02/0

3

06/0

 

  1. تفاوت سرعت خودروهای عبوری

06/0

2

12/0

 

  1. خطای دستگاه

07/0

2

14/0

 

  1. خطا در هنگام قرائت

01/0

2

02/0

 

جمع کل

 

 

07/3

 

 

 

 

St3

ردیف

عوامل اصلی تعیین کننده موفقیت

wi

S3

Wis3

فرصت

1. وجود 8 آبراهه برای سنجش و با 2 ایستگاه در هر آبراهه و 3 فاصله بالای جاده

08/0

4

32/0

 

  1. استفاده از پرسنل بیشتر

06/0

3

18/0

 

  1. قطع صداکوبه ای در هنگام سنجش

04/0

4

16/0

 

  1. استفاده از ایستگاه های بیشتر

09/0

3

27/0

تهدید

  1. تغییرات ناگهانی اقلیم(بارش باران)

14/0

2

28/0

 

  1. توقف ناگهانی خودروها قبل از ایستگاه

09/0

3

27/0

 

  1. بوق زدن خودروها

10/0

4

4/0

 

  1. وجود دست انداز در نزدیکی آبراهه

06/0

2

12/0

 

  1. عطسه یا سرفه کردن فرد اندازه­گیری

10/0

4

4/0

 

  1. سخن گفتن افراد تیم

09/0

4

36/0

 

  1. ریزش ناگهانی دیوار ه آبراهه­ها

07/0

3

21/0

 

  1. صداهای کوبه ای ناشی از فعالیت های راهسازی مانند بیل مکانیکی

08/0

4

32/0

قوت

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­

08/0

4

32/0

 

  1. در نظر داشتن چند نقطه درهر ایستگاه

04/0

3

12/0

 

  1. انتخاب 8 آبراهه برای افزایش اطمینان

06/0

4

24/0

 

  1. اندازه­گیری ویژگی های فیزیکی آبراهه

05/0

2

10/0

 

  1. تکرار داده­ها در طول 2 هفته

08/0

3

24/0

 

  1. استفاده از دستگاه دیجیتالیCastel450

07/0

4

28/0

 

  1. قرائت اعداد تا 2 رقم اعشار

08/0

4

32/0

 

  1. یکسان بودن فرد اندازه­گیری کننده

07/0

1

07/0

ضعف

  1. نبود  دستگاه صوت به تعداد ایستگاه ها

08/0

2

16/0

 

  1. نرخ تردد متفاوت خودروها

02/0

3

06/0

 

  1. تفاوت سرعت خودروهای عبوری

06/0

4

24/0

 

  1. اندازه متفاوت آبراهها

04/0

2

08/0

 

  1. ضخامت متفاوت دیواره ها

05/0

3

15/0

 

  1. خطای دستگاه

07/0

2

14/0

 

  1. خطا در هنگام قرائت

01/0

2

02/0

 

جمع کل

 

 

83/5

 

 

 

 

St4

ردیف

عوامل اصلی تعیین کننده موفقیت

wi

S4

Wis4

فرصت

  1. استفاده از پرسنل بیشتر

06/0

3

18/0

 

  1. قطع صداهای کوبه ای حین سنجش

04/0

2

08/0

قوت

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­

08/0

4

32/0

 

  1. تکرار داده­ها در طول 2 هفته

08/0

4

32/0

 

  1. استفاده از دستگاه دیجیتال به جای دستگاههای عقربه ای

07/0

3

21/0

 

جمع کل

 

 

11/1

 

 

 

 

St5

ردیف

عوامل اصلی تعیین کننده موفقیت

wi

S5

Wis5

فرصت

  1. قطع کامل صداهای کوبه ای پیرامون در هنگام سنجش

04/0

4

16/0

قوت

  1. اندازه­گیری تراز معادل صوت 30 دقیقه­

08/0

3

24/0

 

  1. یکسان بودن فرد اندازه­گیری کننده

07/0

4

28/0

               

 

جدول شماره 6- الویت اجرایی استراتژی­های زیست محیطی

Table6- Executive priority environmental strategies

استراتژی

امتیاز

St3: پیشرفت­های اقتصادی- اجتماعی در راستای احداث جاده پارچین-پاسداران در راستای کاهش آلودگی صوتی

83/5

St2: وجود دستگاه سنجش تراز صوت(Castel 450) به تعداد هر پرسنل برای اندازه­گیری همزمان ایستگاه­ها

07/3

St1: وجود پرسنل به تعداد ایستگاه­های اندازه­گیری

37/2

St4: استفاده از زمان بیشتر برای کاهش خطا در هنگام سنجش تراز معادل صوت

11/1

St5: رعایت یکنواخت بودن شرایط اقلیمی و همچنین ثابت نگه داشتن فرد اندازه­گیری کننده در هر ایستگاه

68/0

 


یافته ها

 

ساخت و بهره برداری از بزرگراهها اثرات و پیامدهای بالقوه­ای از جمله آلودگی هوا، صدا، خاک، آبهای سطحی و خطرات ناشی از حمل و نقل مواد زائد خطرناک را به همراه دارد (9). بنابراین با توجه به این نکته که احداث جاده اصلاحی پارچین در پارک ملی خجیر امری اجتناب ناپذیر است، امکان ایجاد آلودگی صوتی وجود خواهد داشت. از اینرو برای رسیدن به داده­های قابل اعتماد و ارزیابی استراتژیک به بررسی ماتریس SWOT تراز معادل صوت پرداخته شد. با توجه به بررسی­های انجام شده در رابطه با ماتریس SWOT برای اندازه­گیری تراز معادل صوت و بهبود وضعیت اندازه­گیری، ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (IFEM) با عدد 03/3 نشان می­دهد که مجموعه نقاط قوت از نقاط ضعف بیشتر بوده است و این نتیجه نشان می­دهد که یافته­ها قابل اعتماد می­باشند (10).

همچنین ماتریس ارزیابی عوامل خارجی(EFEM) با عدد 36/3 نشان می­دهد که فرصت هایی که قابل رویداد است از تهدیدات بیشتر بوده در نتیجه داده­های بدست آمده از آنالیز سنجش صوت برای تعیین میزان آلودگی صوتی قابل استناد بوده و با توجه به امکانات موجود از کمترین خطا برخوردارند(10).

با ترسیم ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک به ترتیب متغیرهای مربوط به توان مالی(FS)، مزیت رقابتی(CA)، ثبات محیط(ES) و توان صنعت(IS) اعدادی برابر با  5/4+، 5/3-، 4-، 75/3+ را نشان میدهند. کرباسی در سال 1386 نشان داده است که در محور مختصات توان مالی(FS) و توان صنعت(IS) دو بازوی مثبت نمودار و مزیت رقابتی(CA)و ثبات محیط(ES) دو بازوی منفی نمودار را تشکیل می­دهند. جمع جبری حاصله نشان می­دهد که نمودار در وضعیت تهاجمی قرار دارد. هنگامی که بردار در وضعیت تهاجمی قرار دارد، سازمان در بهترین وضع ممکن است. بنابراین با استفاده از نقاط قوت موجود و فرصت­های پیش آمده در آینده اقدامات زیر انجام می­گردد: بهره­برداری از فرصت­های خارجی، برطرف نمودن نقاط ضعف داخلی، پرهیز از تهدیدات خارجی (10). در مرحله تعیین استراتژی­های مدیریتی در نظر داشتن اهداف کلیدی بسیار حائز اهمیت است زیرا تفاوت بین نمره­های استراتژی­های مختلف تعیین کننده الویت اجرایی و جذابیت آنها خواهد بود(12). Hurtado در سال 2003 اشاره نمود چنانچه در ارزیابی­های زیست محیطی صورت گرفته در مناطق حساس زیست­محیطی مجموعه عوامل منفی یا تهدیدات در منطقه بیشتر بود، شرایط اضطراری بمنظور کاهش تهدیدات اعلام گردد (14).  5 هدف و استراتژی کلی برای رسیدن به الویت­های اجرایی در نظر گرفته می شود. ویلسون در سال 2002 به مجموعه اهداف در نظر گرفته شده در ارزیابی­های استراتژی اشاره نمود. هر چه اهداف منطقی­تر و به نتایج نزدیکتر باشد کمک بیشتری در انجام الویت­ها می­نماید(15). سومین استراتژی یا هدف (St3) که مربوط به پیشرفت­های اقتصادی- اجتماعی در راستای احداث جاده پارچین-پاسداران و کاهش آلودگی صوتی می­باشد از جدابیت اجرایی بیشتری برخوردار است و به اهمیت احداث جاده با رعایت استانداردهای زیست محیطی اشاره دارد (16).  استراتژی دوم St2))  اشاره به وجود دستگاه سنجش تراز صوت به تعداد هر فرد برای اندازه­گیری همزمان در ایستگاه­ها دارد. زیرا در شرایط ثابت اندازه­گیری  با خطای کمتری روبه رو خواهد بود. یکی از این موارد شرایط ناپایدار جوی و تولید صداهای ناخواسته از پیرامون محل سنجش  تراز معادل صوت می­باشد ( 17).   در اندازه­گیری تراز معادل صوت بمنظور کاهش خطا بهتر است از زمان بیشتری برای اندازه­گیری استفاده شود(3). در این پژوهش از Leq30 یعنی تراز معادل صوت 30 دقیقه­ای استفاده شد یعنی میانگین بدست آمده در هر ایستگاه 30 دقیقه زمان برد تا نتایج دقیقتر باشد(18).  با توجه به اهمیت میزان صدا بویژه در مناطق حفاظت شده که از تنوع گونه­ای بالایی برخوردارند در نظر داشتن مجموعه عوامل و بویژه ارزیابی استراتژیک پروژه­ها از اهمیت بالایی برخوردارند و میتوانند کمک بسیار موثری در شناسایی تهدیدات و نقاط ضعف انجان دهد تا با کاهش این پارامترها به فرصت­های موجود قوت بخشید.

 

بحث و نتیجه گیری

با توجه به اینکه احداث جاده­ها برای افزایش امر توسعه امری انکار ناپذیر است، در نظر داشتن راهکارهایی برای کاهش تاثیرات آن بر مناطق حساس زیست محیطی امری قابل توجه است. یکی از این راهکارها استفاده از ارزیابی استراتژیک زیست محیطی است که با در نظر گرفتن جوانب کار و اهداف از پیش تعیین شده میزان خسارات وارده به منطقه را سنجیده و راه حل­های مناسبی برای کاهش این تاثیرات ارائه می­نماید تا با توسعه پایدار هم نکات مربوط به توسعه رعایت شود و هم حداقل خسارت به طبیعت و گونه­های موجود در هر منطقه وارد گردد.

منابع

1-      منوری، سید مسعود. "کاربرد ارزیابی سریع اثرات در پروژه های توسعه". مجموعه مقالات نخستین همایش بین المللی ارزیابی اثرات زیستمحیطی در ایران (تهران (1380،  سازمان حفاظت محیط زیست،  معاونت محیط زیست انسانی وبرنامه عمران ملل متحد، صفحه 54-66.

2-      مشتاقی مینو و همکاران، مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرهای حیات وحش پارک ملی خجیر، مجله علمی-پژوهشی علوم و تکنولوژی محیط زیست، (زیر چاپ).

3-      نصیری، پ .و عباسپور- م "بررسی آلودگی صوتی در کلان شهرها" مجموعه مقالات دومین سمینارکشوری، انجمن متخصصان محیط زیست ایران"،1377، مرکز تحقیقات نیرو. تهران.

4-      مشتاقی، م.، "بررسی میزان آلودگی صوتی در میادین بزرگ شهر اصفهان"، دومین کنگره ملی تخصصی زیست شناسی محققان سراسر کشور(تهران) بهمن 1389(پوستر).

5-      عباسپور، م.  نصیری-  پ ، "بررسی وضعیت شهر تهران از نظر میزان آلودگی صدا". مجموعه مقالات دومین کنفرانس مهندسی ترافیک ایران. 1375  . صفحه 475-488.

6-      محرم نژاد، ن" بررسی آلودگی صدا در تهران از گذشته تا حال".1371. گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، تهران.

7-      منوری، سید مسعود، "راهنمایی ارزیابی اثرات زیستمحیطی بزرگراهها"1380  تهران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه عمران ملل متحد.

8-      Center, L.W. 1996. Environmintal Impact Assessment Mc Graw Hill Book Co. Baltimore, 20,pp. 45-56

9-      شریعت، سید محمود،"مقدمه ای بر ارزیابی آثار زیست محیطی" ،چاپ اول، تهران، انتشارات سازمان حفاظت. محیط زیست، 1375، صفحه 76-89.

10-  Dyson, Robert, G., 2004, Strategic Development and SWOT analysis at the University of Warwick, European Journal of Operational Research, 152. 631-640.

11-  منوری، سید مسعود،" ارزیابی اثرات زیست محیطی" چاپ دوم، انتشارات میترا، تهران، 1384، فصل چهارم، صفحه247-292.

12-  کرباسی، عبدالرضا، "مدیریت استراتژیک در محیط زیست"، چاپ اول، انتشارات کاوش قلم، 1386، فصل سوم صفحه 156-170.

13-  پارسائیان، علی ، "مدیریت استراتژیک دفتر پژوهشهای فرهنگی"، 1379تهران، صفحه 211-393.

14-  Hurtado JP, Fernandez J, Larrondo JL, Blanco E. 2003. Spanish method of visual impact evaluation in wind farms. Renew Sustain Energy Rev; 8:483–91.

15-  Wilson S. 2002. Guidelines for Landscape & Visual Impact Assessment. London: Taylor & Francis;. 192 pp.

16-  Moffat, T. & P. Hankard .1998.  Strategic ecological assessment of road development.65, P: 167

17-  Gutzwiller, K.J. and W.C. Barrow. 2003. Influences of roads and development on bird communities in protected Chihuahuan desert landscapes. Biological Conservation 113, 25-237.

18-  اسماعیلی ساری، علی." آلودگی محیط زیست و سلامت".  انتشارات نقش مهر. 1382. صفحه 776.

 

 

 

 



1*- (مسوول مکاتبات):  عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.

[2]- دانشیارگروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3- استادیار گروه بیوشیمی و ژنتیک، دانشگاه علوم پژشکی قزوین، قزوین، ایران.

1-Member of Young Researchers and Elite Club, Khorasgan Branch, Islamic Azad University, Isfahan, Iran.

 * ( Corresponding Author)

2- Assosiate professorDepartment of Environment, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran.

3- Associate Professor Department of Biochemistry and Genetic, Faculty of Medicine, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran.

1-      منوری، سید مسعود. "کاربرد ارزیابی سریع اثرات در پروژه های توسعه". مجموعه مقالات نخستین همایش بین المللی ارزیابی اثرات زیستمحیطی در ایران (تهران (1380،  سازمان حفاظت محیط زیست،  معاونت محیط زیست انسانی وبرنامه عمران ملل متحد، صفحه 54-66.

2-      مشتاقی مینو و همکاران، مطالعه آلودگی صوتی در زیرگذرهای حیات وحش پارک ملی خجیر، مجله علمی-پژوهشی علوم و تکنولوژی محیط زیست، (زیر چاپ).

3-      نصیری، پ .و عباسپور- م "بررسی آلودگی صوتی در کلان شهرها" مجموعه مقالات دومین سمینارکشوری، انجمن متخصصان محیط زیست ایران"،1377، مرکز تحقیقات نیرو. تهران.

4-      مشتاقی، م.، "بررسی میزان آلودگی صوتی در میادین بزرگ شهر اصفهان"، دومین کنگره ملی تخصصی زیست شناسی محققان سراسر کشور(تهران) بهمن 1389(پوستر).

5-      عباسپور، م.  نصیری-  پ ، "بررسی وضعیت شهر تهران از نظر میزان آلودگی صدا". مجموعه مقالات دومین کنفرانس مهندسی ترافیک ایران. 1375  . صفحه 475-488.

6-      محرم نژاد، ن" بررسی آلودگی صدا در تهران از گذشته تا حال".1371. گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، تهران.

7-      منوری، سید مسعود، "راهنمایی ارزیابی اثرات زیستمحیطی بزرگراهها"1380  تهران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه عمران ملل متحد.

8-      Center, L.W. 1996. Environmintal Impact Assessment Mc Graw Hill Book Co. Baltimore, 20,pp. 45-56

9-      شریعت، سید محمود،"مقدمه ای بر ارزیابی آثار زیست محیطی" ،چاپ اول، تهران، انتشارات سازمان حفاظت. محیط زیست، 1375، صفحه 76-89.

10-  Dyson, Robert, G., 2004, Strategic Development and SWOT analysis at the University of Warwick, European Journal of Operational Research, 152. 631-640.

11-  منوری، سید مسعود،" ارزیابی اثرات زیست محیطی" چاپ دوم، انتشارات میترا، تهران، 1384، فصل چهارم، صفحه247-292.

12-  کرباسی، عبدالرضا، "مدیریت استراتژیک در محیط زیست"، چاپ اول، انتشارات کاوش قلم، 1386، فصل سوم صفحه 156-170.

13-  پارسائیان، علی ، "مدیریت استراتژیک دفتر پژوهشهای فرهنگی"، 1379تهران، صفحه 211-393.

14-  Hurtado JP, Fernandez J, Larrondo JL, Blanco E. 2003. Spanish method of visual impact evaluation in wind farms. Renew Sustain Energy Rev; 8:483–91.

15-  Wilson S. 2002. Guidelines for Landscape & Visual Impact Assessment. London: Taylor & Francis;. 192 pp.

16-  Moffat, T. & P. Hankard .1998.  Strategic ecological assessment of road development.65, P: 167

17-  Gutzwiller, K.J. and W.C. Barrow. 2003. Influences of roads and development on bird communities in protected Chihuahuan desert landscapes. Biological Conservation 113, 25-237.

18-  اسماعیلی ساری، علی." آلودگی محیط زیست و سلامت".  انتشارات نقش مهر. 1382. صفحه 776.