بررسی عوامل موثر در برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر (مطالعه موردی پارک ملی سرخه حصار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 *-(مسوول مکاتبات): کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: امروزه زندگی مدرن سبب شده تا بشر احساس نیاز بیش­تری به بازدید از سایت­های تفرجی داشته باشد. از این­رو تعیین، ارزش تفرجی تفرج­گاه­های طبیعی  می­تواند نشان دهد که چقدر این تفرج­گاه­ها نقش مهمی را در زندگی مدرن امروزی ما بازی می­کند. این مهم سبب می­شود تا حفاظت از این سایت­های تفرجی تبدیل به اولین اولویت ما در زندگی مدرن گردد.
روش بررسی: اولین هدف این تحقیق تجزیه و تحلیل عواملی است که در برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر موثر هستند و دومین هدف آن برآورد ارزش تفرجی پارک ملی سرخه حصار با استفاده از روش ذکر شده است. بر این اساس با قرار دادن پارک ملی سرخه­حصار به عنوان مرکز، 20 دایره متحد­المرکز با فاصله­های ثابت 2 کیلومتر ترسیم گردید.
یافته ها: در نهایت ارزش تفرجی اولیه، ­پارک ملی سرخه­حصار که اساس آن بر هزینه دسترسی است، از طریق محاسبه سطح زیر منحنی­تقاضا 2,625,249,000 ریال در ماه محاسبه گردید. سپس جهت شناسایی عواملی که می­تواند روی ارزش تفرجی موثر واقع شوند با استفاده از 25 پارامتر اقدام به تشکیل مدلی گردید. براساس این مدل، پارامترهای وضعیت تاهل­ بازدیدکنندگان، فاصله محل سکونت تا تفرج­گاه، تعداد دفعات بازدید، میزان روشنایی و کیفیت نظافت پارک بر روی ارزش تفرجی منطقه موثر بودند.
بحث و نتیجهگیری: نتایج بررسی­ها نشان می­دهد که رابطه مستقیمی بین بهبود کیفیت و روشنایی و ارزش تفرجی وجود دارد. این رابطه بین تعداد بازدیدکنندگان و ارزش تفرجی نیز صادق است. به عبارت دیگر در صورت بهبود کیفیت روشنایی و افزایش تعداد بازدیدکنندگان ارزش برآورده شده این پارک ملی نیز افزایش می­باید. اما افزایش نرخ بازدیدکنندگان مجرد و کاهش کیفیت نظافت سبب کاهش ارزش تفرجی این پارک ملی می­گردد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهدوره هجدهم، ویژه نامه شماره2، پاییز 1395

 

بررسی عوامل موثر در برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر

 (مطالعه موردی پارک ملی سرخه­حصار)

 

مهدی رحمتی سایه[1]

Sayeh.m@live.com

راضیه بشیری [2]

تاریخ دریافت:10/07/89

تاریخ پذیرش:07/11/89

 

چکیده

زمینه و هدف: امروزه زندگی مدرن سبب شده تا بشر احساس نیاز بیش­تری به بازدید از سایت­های تفرجی داشته باشد. از این­رو تعیین، ارزش تفرجی تفرج­گاه­های طبیعی  می­تواند نشان دهد که چقدر این تفرج­گاه­ها نقش مهمی را در زندگی مدرن امروزی ما بازی می­کند. این مهم سبب می­شود تا حفاظت از این سایت­های تفرجی تبدیل به اولین اولویت ما در زندگی مدرن گردد.

روش بررسی: اولین هدف این تحقیق تجزیه و تحلیل عواملی است که در برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر موثر هستند و دومین هدف آن برآورد ارزش تفرجی پارک ملی سرخه حصار با استفاده از روش ذکر شده است. بر این اساس با قرار دادن پارک ملی سرخه­حصار به عنوان مرکز، 20 دایره متحد­المرکز با فاصله­های ثابت 2 کیلومتر ترسیم گردید.

یافته ها: در نهایت ارزش تفرجی اولیه، ­پارک ملی سرخه­حصار که اساس آن بر هزینه دسترسی است، از طریق محاسبه سطح زیر منحنی­تقاضا 2,625,249,000 ریال در ماه محاسبه گردید. سپس جهت شناسایی عواملی که می­تواند روی ارزش تفرجی موثر واقع شوند با استفاده از 25 پارامتر اقدام به تشکیل مدلی گردید. براساس این مدل، پارامترهای وضعیت تاهل­ بازدیدکنندگان، فاصله محل سکونت تا تفرج­گاه، تعداد دفعات بازدید، میزان روشنایی و کیفیت نظافت پارک بر روی ارزش تفرجی منطقه موثر بودند.

بحث و نتیجهگیری: نتایج بررسی­ها نشان می­دهد که رابطه مستقیمی بین بهبود کیفیت و روشنایی و ارزش تفرجی وجود دارد. این رابطه بین تعداد بازدیدکنندگان و ارزش تفرجی نیز صادق است. به عبارت دیگر در صورت بهبود کیفیت روشنایی و افزایش تعداد بازدیدکنندگان ارزش برآورده شده این پارک ملی نیز افزایش می­باید. اما افزایش نرخ بازدیدکنندگان مجرد و کاهش کیفیت نظافت سبب کاهش ارزش تفرجی این پارک ملی می­گردد.

واژه­های کلیدی: ارزش­اقتصادی، ارزش­کل­تفرجی، عوامل­موثر در ارزش­تفرجی، روش­هزینه­سفر، پارک­ملی سرخه­حصار.

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Autumn 2016

 

 

 

 

 


Studying Factors Affecting on the Estimating Recreation Value by Using Travel Cost Method

(Case Study of Sorkheh Hesar National Park)

 

Mehdi Rahmati Sayeh[3]*

Sayeh.m@live.com

Razieh Bashiri [4]

 

Abstract

Background and Objective: nowadays, modern life of humans has lead people to need more to visit natural recreation sites. Therefore, evaluating recreation value of natural promenades could show that how important role they have in our new lifestyle. This caused to be our first priority in our modern life to protect from these recreation sites.

Method: Analyzed factors that affect on the recreation value in travel cost method is the first aim of this study, and second aim is to estimate the recreation value by using the travel cost method. According to these factors, twenty circles with equal distances of two Km were drawn.

The Results: Finally, the primary recreation value of Sorkheh Hesar national park based on the accessibility cost, which had been calculated 2,625,249,000 Rial in each month, by estimating the surface area under the demand curve. In order to find out which factors could affect on recreation value, a model had been developed by using 25 parameters. According to this model, visitor’s marital status, the distance between the habitat to the promenade, number of visitors, the brightness and the quality of cleaning were the most affecting factors in the recreation value model.

Conclusion: The results show that, there is a direct relationship between the improvement of the quality of lightning and the recreational value. This direct relationship also exists between the number of visitors and recreation value. On the other hand, if the lightning quality improves and the amount of visitors increase the recreation value of Sorkheh Hesar national park will increase too. But, increasing the rate of single visitors and reducing the quality of cleaning would cause recreation value to decrease in this national park.

 

Key Words: Economic Valuation, Total Recreation Value, Factors That Affecting on the Recreation Value, Travel Cost Method, Sorkheh Hesar National Park.

 

مقدمه

 

یکی از عوامل توسعه­پایدار اکولوژیکی، با ارزش بودن سرمایه­های محیطی و طبیعی است. این مفهوم منابع­طبیعی، ناگزیر ما را به سوی سوالاتی درباره میزان و مقدار ارزش­گذاری منابع طبیعی اکوسیستم­ و عوامل موثر در این مقدار راهنمایی می­کند(1). به منظور انتخاب بهترین راه­حل از میان راه­حل­های موجود باید راه­حلی انتخاب گردد که بیش­ترین ارزش را داشته باشد. اغلب تصمیم­گیری اشتباه بشر در استفاده از منابع­ طبیعی باعث حصول دست­آوردهای اندک و تخریب بیش از حد محیط­زیست شده­است. بنابراین با آگاهی از خدمات محیط­زیست­طبیعی، اهمیت و ارزش آن­ها مشخص می­شود و به تصمیم­گیری بخردانه، برای استفاده از مواهب محیط­زیستی منجر می­گردد(2و3). در این راستا، سنجش نقش و اهمیت منابع­طبیعی، تعدیل و اصلاح مجموعه محاسبات ملی مانند تولید ناخالص ملی و جلوگیری از تخریب و بهره­برداری بی­رویه از منابع طبیعی، برخی از دلایل مهم ارزش­گذاری و شناسایی عوامل تاثیرگذار در ارزش اکوسیستم­ها، از دیدگاه اقتصاددانان و اکولوژیست­ها می­باشد(1و4). بنابراین ارزش­گذاری منابع زیست­محیطی به عنوان روشی که ما را در استفاده بهینه از منابع­طبیعی کمک می­کند، می­تواند در این راه بسیار کارساز باشد(5).

تاکنون تلاش­های بسیاری برای تعیین میزان منافع به­دست آمده از تفرج در مناطق تفریحی و پارک­های ملی صورت گرفته است. چنین اقدام­هایی بخشی مهمی از تجزیه و تحلیل منفعت- هزینه در برنامه­های مدیریتی تفرج­گاه­ها محسوب می­شود، که در ادامه به بررسی برخی از آن­ها می­پردازیم

چن[5] و همکارانش در سال 2004 ارزش­تفرجی در جزیره­ژیامن[6] چین را با استفاده از روش هزینه­سفر برآورد نمودند. نتایج حاصله نشان داد که کل ارزش­تفرجی در این منطقه بیش از 53 میلیون دلار آمریکا است(6). حمایت­ا... خان[7] در تحقیقی که در سال 2004 تحت عنوان برآورد سود تفرجی حاصل از پارک ملیMorgalla Hills در شمال پاکستان انجام داد، از روش هزینه سفر استفاده کرد. وی سود اقتصادی حاصل از تفرج در این پارک ملی را در حدود 4/0 میلیون دلار آمریکا برآورد نمود (7). دایک[8] و همکارانش در سال 2007، ارزش­­تفرجی در منطقه Murray (جنگل Barmak و سایت تفریحی Coorong) که در جنوب شرقی کشور استرالیا واقع شده را بررسی کردند. در این مطالعه از روش هزینه سفر[9] و ارزش­گذاری مشروط[10] جهت برآورد ارزش تفرجی هر دو منطقه استفاده­ شد. نتایج نشان می­دهد که جنگل Barmak و سایت تفریحی Coorong به ترتیب دارای، 13 و 57 میلیون دلار ارزش­تفرجی هستند(8). کریستینا آدامز[11] و همکارانش در سال 2008 از روش ارزش­گذاری مشروط به منظور ارزیابی اقتصادی منطقه حفاظت شده­ Morro do Diabo در سائو پائولوی برزیل استفاده کردند. این منطقه در نزدیکی اقیانوس آرام بوده و به دلیل قرارگیری در جنگل­های پر باران حاره­ای از تنوع زیستی بسیار بالایی بر خوردار است. نتایج به دست آمده از انجام این تحقیق نشان می­دهد که تمایل به پرداخت سالانه مردم درحدود 2,113,548 دلار آمریکا در سال (39/60 دلار آمریکا در هکتار بر سال) می­باشد(9).

سعودی­شهابی سطح زیر منحنی تقاضای تالاب انزلی با استفاده از روش هزینه سفر را، 124,504,000 ریال در سال 1383 برآورد کرد(10). مجابی در سال 1384 پژوهشی در مورد ارزش­گذاری پارک­های پردیسان و لویزان و مقایسه آن­ها انجام داد، که ارزش آن­ها به ترتیب 6/77 میلیون و 53 میلیون ریال برآورد کرد(11). لطیفی­اسکویی مطالعه­ای در پارک جنگلی عون­بن­علی تبریز در طی سال­های 84 - 85 انجام داد و ارزش این منطقه را در هر روز 125,081,000 ریال گزارش کرد(12). پیشکاری نیز در پایان­نامه کارشناسی­ارشد خود در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم­و­تحقیقات تهران که در سال 1385 به سر انجام رسید، ارزش اقتصادی – تفرج­گاهی پارک جنگلی طالاقانی را مورد بررسی قرار داد و از طریق محاسبه سطح زیر منحنی تقاضای این پارک جنگلی، ارزش­تفرجی آن را 4,24,005,000 ریال تخمین زد(13).

هدف از این پژوهش برآورد ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار می­باشد. این پارک­ملی یکی از قدیمی­ترین شکارگاه­های ایران، با مساحتی معادل 9168 هکتار است که در سال 1361 به عنوان پارک­ملی شناخته شد. این منطقه، نیمه­کوهستانی و تپه­ماهوری با دامنه ارتفاعی 1200 تا 1800 متر و اقلیم نیمه خشک معتدل است. پارک ملی سرخه­حصار در 35 درجه و 43 دقیقه تا 35 درجه و 36 دقیقه عرض­شمالی و 51 درجه و 31 دقیقه تا 51 درجه و 38 دقیقه طول­شرقی، درون منطقه حفاظت­شده جاجرود واقع شده است(14). پارک ملی سرخه­حصار، علاوه بر این که همه روز پذیرای تعداد زیادی از علاقه­مندان به محیط­های طبیعی است، به عنوان مهم­ترین عامل در تصیفه هوای کلان شهر تهران و همچنین تلطیف هوا، در شرق تهران به شمار می­رود. تنوع زیستی بالای منطقه، تخریب­ها و تعرضات صورت گرفته در منطقه، همجواری آن با کلان شهر تهران، به­همراه ویژگی­های ذکر شده، از مهم­ترین دلایل هستند که سبب می­شود تا تعیین ارزش­تفرجی­ این منطقه به­عنوان تنها تفرج­گاه طبیعی شرق تهران اهمیت یابد.

 

 

روش بررسی

در این تحقیق به منظور تعیین عوامل موثر در ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار، از روش هزینه­سفر منطقه­ای استفاده شده است. بدین منظور ابتدا ارزش­تفرجی محدوده مورد مطالعه برآورد شد، سپس اقدام به­بررسی عوامل موثر در ارزش­تفرجی این تفرج­گاه گردید. این روش یکی از متداول­ترین روش­های ارزیابی ارزش­تفرجی مراکز تفرج­گاهی، در جهان به شمار می­رود و به طور گسترده در کشورهای ایالات متحده آمریکا، استرالیا، انگلستان و سایر کشورهای انگلیسی زبان مورد استفاده قرار می­گیرد. مراحل اجرایی روش T.C به قرار زیر است:

در این روش ابتدا از طریق ترسیم دوایر متحدالمرکز در اطراف تفرج­گاه، مجموعه مناطق اطراف تفرج­گاه را تعیین می­­­شود. سپس با جمع­آوری اطلاعات در زمینه تعداد بازدیدکنندگان و تعداد بازدیدها در واحدهای زمانی معین (روز، هفته، ماه) بر حسب ناحیه­های در نظر گرفته شده، نسبت بازدید را در هر ده­هزار نفر در هر منطقه را محاسبه می­گردد. لازم به ذکر است که این نسبت از تقسیم کل بازدید از منطقه بر جمعیت در هر ده­هزار نفر به­دست می­­آید. سپس به محاسبه میانگین مسافت و زمان سفر رفت و برگشت در هر منطقه محاسبه می­شود. درنهایت با به­دست آوردن رابطه بین بعد مسافت، هزینه ­سفر و تعداد بازدیدکنندگان به تفرج­گاه، می­توان تابع تقاضا را برای متوسط بازدیدکنندگان برآورد کرد. با ترسیم تابع تقاضا، می­توان از طریق محاسبه مازاد مصرف­کننده[12] ارزش­تفرجی تفرج­گاه را به دست می­آید(15).

با توجه به این که 99 درصد بازدیدکنندگان از شهر تهران به منطقه مراجعه کرده بودند، نقشه شهر تهران که در آن، مناطق شهرداری مشخص شده بود مورد استفاده قرار­گرفت. با توجه به رابطه روپرت دوایر متحد المرکز به شعاع­های مختلف و با فواصل یکسان 2 کیلومتری از تفرج­گاه ترسیم گردید با توجه به جمعیت 8,034,508 نفر کلان­شهر تهران[13]، شعاع عملکردی این شهر 5/125 کیلومتر می­باشد. به دلیل شعاع عملکردی بسیار بالای شهر تهران، حداقل فواصل بین دوایر متحد المرکز، یعنی 2 کیلومتر انتخاب گردید.

(1)      

 

دوایر متحد المرکز باید تمامی مناطق تفرجی پارک را دربرگیرد، بنابراین مطابق نقشه شماره (1) 20 دایره با فواصل 2 کیلومتر از یکدیگر ترسیم گردید. با توجه به این موضوع که یکی از ارکان مهم این روش نمونه­گیری است، جهت تعیین تعداد نمونه­ها از روش نمونه­گیری تصادفی
ساده[14] استفاده شد. همان­طور که در رابطه شماره (2) نمایش داده شده است، به منظور محاسبه تعداد نمونه­های لازم ابتدا تعداد 30 پرسش­نامه به عنوان پیش­آزمون، در نقاط مختلف جنگل­های سرخه­حصار تکمیل شد و از روی آن واریانس تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان پارک ملی سرخه­حصار به منظور محاسبه ارزش­تفرجی، برآورد گردید. سپس با ضریب اطمینان 95 درصد و خطای 3 درصد، تعداد نمونه­های لازم با استفاده از فرمول کوچران[15] (15) به صورت زیر محاسبه شد:

(2)

 

 

 

نقشه 1- زون­بندی شهر تهران براساس رابطه روپرت از مرکز پارک ملی سرخه­حصار

Map 1- Zoning of Tehran, according to the Ropert equation from center of Sorkheh Hesar National Park

 

 

بدین منظور پرسش­نامه­ای مرکب از 33 سوال تهیه و بین 220 بازدیدکننده در فصول اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور توزیع گردید. تعدادی از پرسش­نامه­ها پس از مطالعه و بررسی دقیق به دلیل در برداشتن اشتباه، ناقص و غیرمنطقی بودن، حذف شدند. در نهایت تعداد 204 پرسش­نامه جهت آنالیزهای، مورد استفاده قرار گرفت. با تجزیه و تحلیل این داد­ها می­توان، همبستگی میان تعداد بازدیدکنندگان یا بعد مسافت و همچنین تعداد بازدیدکنندگان و هزینه سفر نواحی چندگانه مورد نظر را محاسبه و سپس برای تفرج­گاه مورد نظر مدلی واقعی پیشنهاد نمود(16).

سپس به منظور شناسایی عوامل موثر در ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار پارامترهای مختلف در پرسش­نامه­ کلاوسون، مورد بررسی قرار گرفت. در این روش، هزینه­دسترسی نقشی بسیار کلیدی را در تعیین ارزش یک پارک دارد. از این­رو عوامل موثر در تغییر این پارامتر، می­تواند برروی ارزش­تفرج­گاه نیز نقش داشته باشند. بنابراین با بررسی روابط 25 پارامتر با هزینه دسترسی بازدیدکنندگان تفرج­گاه­، عواملی موثر در ارزش­تفرجی شناسایی و در یک رابطه نمایش داده شد. سپس میزان تاثیر هر یک بر روی ارزش­تفرجی تفرج­گاه به دقت مورد محاسبه قرار گرفت.

یافته ها

بررسی­های به عمل آمده در مورد تعداد بازدیدکنندگان نشان­گر این موضوع است که منطقه فوق در روز­های انتهایی هفته پذیرای بیش از 5000 نفر می­باشد. با توجه به این تعداد بازدیدکننده، انجام ارزیابی اقتصادی- اجتماعی علاوه بر آشکار کردن خصوصیات اجتماعی بازدیدکنندگان، می­تواند کمک قابل توجهی در برنامه­ریزی پارک ملی جهت استفاده بهینه از منابع­طبیعی کند.

تجزیه و تحلیل­های اقتصادی- اجتماعی

33 درصد بازدیدکنندگان پارک ملی سرخه­حصار در بازه سنی 30 تا40 سال قرار دارند. بیش از 82 درصد بازدیدکنندگان متاهل بوده و 24 درصد از بازدیدکنندگان را زنان تشکیل می­دهند. بررسی پرسش­نامه­ها نشان داد که دلیل عمده اکثر بازدیدکنندگان، علاقه به محیط­ها­ی­­طبیعی و تمایل خانواده برای بازدید از پارک ملی سرخه­حصار است. حدود 50 درصد نیز تحصیلات دانشگاهی دارا بوده­اند.

80 درصد از بازدیدکنندگان با وسیله شخصی به پارک ملی سرخه­حصار مراجعه کرده­اند.

76 درصد بازیدکنندگان درآمدی بیش از 400 هزار تومان دارند. هزینه دسترسی بیش­تر بازدیدکنندگان پارک ملی سرخه­حصار به میزان 100 هزار ریال تا 150 هزار ریال بوده است. مدت زمان سفر، 96 درصد از بازدیدکنندگان پارک ملی تا یک ساعت بوده است. 59 درصد بازدیدکنندگان تمایل دارند بیش از 2 ساعت در پارک ملی سرخه­حصار زمان صرف کنند. این در حالی است که 74درصد بازدیدکنندگان در صورت وجود امنیت تمایل خود را به اقامت شبانه در پارک ملی سرخه­حصار بیان کرده­اند. بیش­ترین جمعیت شهر تهران در ناحیه­های 4 و 8 ساکن هستند و این درحالی است که تعداد بازیدکنندگانی از نواحی 3 و 4، به پارک ملی سرخه­حصار مراجعه کرده­اند از سایر نواحی بیش­تر است. 

برآوردارزشتفرجی پارک ملی سرخه حصار

به­منظور تعیین ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار، ابتدا اقدام به بررسی روابط موجود بین پارامترهایی موجود گردید. بررسی­ها حاکی از آن است که رابطه موجود بین هزینه­­ دسترسی با بعد مسافت رابطه­­خطی مستقیم بسیارقوی (887/0r=) و رابطه هزینه ­دسترسی با تعداد بازدیدکنندگان از نوع خطی و معکوس قوی (681/0-r = ) می­باشد. در تحلیل­ اقتصادی تفرج­گاه، رابطه بین متوسط هزینه­دسترسی و تعداد بازدیدکنندگان نشان­دهنده رفتار بازدیدکنندگان نسبت به تغییرات هزینه است. به منظور بررسی این رابطه، ورودی­های مختلف فرضی برای تفرج­گاه در نظر گرفته شد تا تعداد بازدیدکنندگان از پارک ملی، در قبال افزایش هزینه ورودی فرضی مورد بررسی قرار گیرد. مقدار ورودی­های فرضی با توجه به میزان تمایل به پرداخت ورودی، توسط بازدیدکنندگان پارک ملی تعیین شده است. مطابق نتایج به­دست آمده از پرسش­نامه­ها و پیش­آزمون[16] میزان ورودی­های فرضی 4000، 8000، 12000، 16000، 20000، 24000، 28000، 32000، 36000، 40000، 44000، 48000 و 52000 ریال در نظر گرفته شد، تا رفتار بازدیدکنندگان در قبال افزایش ورودی به دقت مورد مطالعه قرار گیرد. نمودار شماره (1) منحنی­­تقاضای پارک ملی سرخه­حصار را نمایش می­دهد. این منحنی بیان­کننده این موضوع است که هرگاه هزینه­های جانبی افزایش پیدا کند، شمار بازدیدکنندگان کاهش می­یابد و در نهایت به نقطه­ای می­رسد که تمایل به استفاده از تفرج­گاه وجود ندارد. رابطه شماره (3) مدلی را جهت برآورد ارزش­تفرجی از طریق محاسبه سطح زیر منحنی­تقاضا، ارایه می­دهد.      

 

 

       
 

                       (3)

VR = ارزش تفرجی تفرجگاه                    

N = تعداد بازدیدکنندگان

AP = قیمت ورودیه­های فرضی                  

n = تعداد ورودیه­های در نظر گرفته شده

VR=(0×98527) + (4000×78361) +

 (8000×58196)+ (12000×40216) +

(16000×30759) + (20000×2131) +

(24000×1844) + (28000×6837) +

(32000×4529) + (36000×2221) +

(4000×8)+(44000×5)+(48000×3)+ (25000×1) =   2,625,249,000  ریال

 

 
   
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                                                                

 

 

 

عوامل موثر در برآورد ارزش تفرجی

 

با توجه به این موضوع که در روش هزینه­سفر هزینه­دسترسی بازدیدکنندگان برای بازدید از تفرج­گاه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، از این رو جهت بررسی روابط داده­ها اقدام به ایجاد مدلی متشکل از 25 متغیر شد تا بتوان روابط بین داده­ها را مورد بررسی قرار داد. برای توجیه پذیر بودن مدل نهایی باید داده­هایی که سبب بروز خطا شده­اند حذف گردند. بدین­منظور 76 پرسشنامه­ از مجموعه 204 پرسش­نامه مورد قبول حذف گردید تا، میزان R2 به مقدار 887/0 و مقدار ضریب همبستگی به 942/0 افزایش پیدا کند. بر این اساس مدل انتخاب شده که در رابطه شماره (4) نمایش داده شده است، حدود 90 درصد از داده­ها را توجیه می­کند. مدل مذکور نشان می­دهد که، مهم­ترین عوامل در تعیین ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار، فاصله تفرج­گاه از محل سکونت بازدیدکنندگان، تعداد دفعات بازدید در سال، وضعیت تاهل بازدیدکنندگان، میزان روشنایی منطقه و در نهایت کیفیت نظافت پارک ملی سرخه­حصار می­باشد. به منظور بررسی هرچه دقیق­تر، در ادامه هر یک از موارد به طور جداگانه مورد بررسی قرار می­گیرند.

 

Y =826/395 M +166/597 D+00/123 L –2/9 V – 821/170 C – 962/786           (4)

Y= هزینه دسترسی برحسب تومان

D= فاصله برحسب کیلومتر(t=20.229)

C= نحوی نظافت(t= -1.924)

M=وضعیت تاهل بازدیدکنندگان(t=2.225)

V= تعداد دفعات بازدید(t=-9.585)

عرض مبدا = (t=-1.928)

L= میزان روشنایی(t=2.278)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


وضعیت تاهل بازدیدکنندگان

مطابق نتایج حاصل از تکمیل پرسش­نامه کلاوسون 18 درصد از بازدیدکنندگان پارک ملی سرخه­حصار مجرد و 82 درصد باقی را افراد متاهل تشکیل می­دهند. همان­طورکه در مطالب فوق نیز به آن اشاره شد ارزش­تفرجی پارک ملی 2,625,249,000 ریال برآورد شده است. به­منظور بررسی میزان تغییر ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار ارزش­تفرجی برآورد شده به گونه­ای اصلاح گردید تا تمامی بازدیدکنندگان متاهل فرض گردد. از آن­جایی که تغییر نسبت افراد متاهل بر روی هزینه­دسترسی تاثیر می­گذارد، منحنی­تقاضای جدیدی برای منطقه ترسیم شد. در نهایت با محاسبه سطح زیر منحنی­تقاضا، ارزش­تفرجی جدیدی برآورد گردید. نتایج حاصل از مقایسه ارزش­تفرجی جدید با ارزش محاسبه شده نشان می­دهد که، درصورت مجرد بودن تمامی بازدیدکنندگان ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار 1/2 درصد کاهش می­یابد. نمودار شماره (2) منحنی­تقاضا را در صورت مجرد بودن بازدیدکنندگان نمایش می­دهد.

فاصلهتاتفرج­گاه

همان­طور که در مطالب فوق نشان­داده شد رابطه مستقیم و قوی میان هزینه­دسترسی بازدیدکنندگان با فاصله محل سکونت بازدیدکنندگان تا تفرج­گاه وجود دارد. بررسی­های صورت گرفته حاکی از این موضوع است که به­دلیل این­که اکثر بازدیدکنندگان از مناطق نزدیک تفرج­گاه به آن مراجعه کرده­اند، با افزایش فاصله تا شعاع 8 کیلومتری تفرج­گاه تغییری در ارزش پارکی ملی به وجود نمی­آید. ولی با افزایش فاصله از پارک ملی سرخه­حصار تعداد دفعات بازدید و همچنین تعداد بازدیدکنندگان به شدت کاهش می­یابد. این عامل سبب کاهش شدید ارزش­تفرجی تفرج­گاه مورد بررسی شده به طوری­که ارزش آن از چند صد هزار تومان تجوز نمی­کند.

میزان روشنایی 

نتایج حاصل از تکمیل پرسش­نامه کلاوسون نشان می­دهد که، حدود 68 درصد بازدیدکنندگان میزان روشنایی پارک ملی سرخه­حصار را ضعیف ارزیابی کرده­اند ولی با این وجود ارزش تفرجی منطقه بیش از 262 میلیون تومان برآورد شده است. به­منظور بررسی تغییرات ارزش­تفرجی ابتدا باید ارزش به دست آمده به گونه­ای اصلاح شود که از دید تمامی بازدیدکنندگان، کیفیت روشنایی در حد ضعیف باشد. نظر به­این که تغییر در کیفیت میزان روشنایی به طور مستقیم در هزینه­دسترسی بازدیدکنندگان تاثیر می­گذارد. سپس با در نظر گرفتن هزینه­دسترسی و ورودیه­های فرضی، منحنی­تقاضای جدید با فرض این که میزان روشنایی منطقه تا حد متوسط بهبود یافته باشد، ترسیم شد. از محاسبه سطح زیر منحنی­تقاضای جدید، ارزش­تفرجی جدید 11,820,408,000 ریال در ماه برآورد گردید. مقایسه این ارزش با ارزش­تفرجی منطقه نشان می­دهد که، در صورت بهبود کیفیت روشنایی تا میزان متوسط ارزش تفرجی پارک ملی سرخه­­حصار350 درصد افزایش پیدا می­کند. نمودار شماره (3) منحنی­تقاضا را در صورت بهبود سیستم­ روشنایی تا میزان متوسط نمایش می­دهد.

تعداددفعاتبازدید

بررسی رابطه بین دفعات بازدید و هزینه­دسترسی بازدیدکنندگان بیان­کننده این موضوع است که، بین هزینه دسترسی و تعداد دفعات بازید رابطه معکوس وجود دارد. به­عبارت دیگر با افزایش تعداد دفعات بازدید میزان هزینه دسترسی بازدیدکنندگان کاهش می­یابد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل­های صورت گرفته حاکی از آن است که در صورت افزایش 25 درصدی دفعات بازدید سبب می­شود تا هزینه دسترسی بازدیدکنندگان تغییر ­یابد. تغییر در دفعات بازدید در نهایت منجربه افزایش 67 درصدی ارزش­تفرجی پارک ملی سرخه­حصار خواهد شد. به طوری­که ارزش­تفرجی منطقه به 4,383,300,000 ریال در ماه خواهد رسید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 


 


کیفیت نظافت

 

نتایج حاصل از تکمیل پرسش­نامه­های کلاوسون نشان می­دهد که 72 درصد از بازدیدکنندگان کیفیت نظافت پارک ملی سرخه­­حصار را مناسب ارزیابی کرده­اند. در صورت کاهش کیفیت نظافت منطقه تا حد نامناسب، هزینه دسترسی بازدیدکنندگان با کاهش 92 درصدی مواجه خواهد شد. این تغییر سبب کاهش تمایل بازدیدکنندگان به صرف­ غذا در منطقه و مدت زمان اقامت آن­ها خواهد شد. موارد ذکر شده بر روی تعداد بازدیدکنندگان و دفعات بازدید آن­ها اثر گذاشته و در نهایت باعث کاسته­شدن از مقدار آن­ها خواهد شد. بررسی­های صورت گرفته­نشان می­دهد که درصورت کاهش کیفیت نظافت در پارک ملی سرخه­حصار، میزان دفعات بازدید 2/96 درصد کاسته می­شود. این تغییر سبب می­شود تا ارزش­تفرجی محدوده مورد مطالعه عملاً از چند صد هزار تومان فراتر نرود.

بحث و نتیجه گیری

  • ارزش ­تفرجی به طور مستقیم با هزینه­­­سفری که شخص برای عزیمت به پارک ملی سرخه­حصار متحمل می­شود ارتباط دارد.
  • بین میزان تحصیلات و هزینه­دسترسی ارتباط معناداری وجود ندارد. (060/0 - r =)
  • بین درآمد بازدیدکنندگان، با میزان استفاده از پارک ملی ارتباط معنی­داری وجود ندارد. (043/0 = r)
  • با تعیین و افزایش ورودیه برای پارک ملی سرخه­حصار میزان استفاده کاهش پیدا می­کند.
  • بین میزان بازدید بازدیدکنندگان و فاصله محل سکونت آن­ها از پارک ارتباط عکس وجود دارد. (462/0- = r)
  • بررسی­های صورت گرفته­­نشان دهنده این­موضوع است که از بین عوامل تاثیرگذار، بهبود کیفیت روشنایی در پارک ملی سرخه­حصار تا­ حد­ متوسط می­تواند تاثیر بسیار زیادی بر روی ارزش­تفرجی منطقه داشته باشد.
  • بررسی­های صورت گرفته­نشان می­دهد که بین تعداد بازدید­ها و مدت زمان اقامت در پارک ملی سرخه­حصار، رابطه معکوس نسبتاً ضعیفی وجود دارد. (342/0- = r)
  • با توجه به این که 20 درصد از بازدیدکنندگان بیش­تر از نصف روز در پارک ملی زمان صرف می­کنند لازم است امکانات رفاهی سازگار با محیط­زیست در سطح منطقه افزایش یابد.

پیشنهادات

با توجه به ارزش بسیار بالای پارک ملی سرخه­حصار و تاثیر به­عوامل­موثر در این ارزش، پیشنهادهایی بر اساس نظر بازدیدکنندگان به شرح زیر ارایه می شود.

  • بر اساس یافته­های تحقیق و با توجه به استقبال مردم، ایجاد تورهای طبیعی پیشنهاد می­گردد. درصورت ایجاد اکوتور در سطح پارک ملی سرخه­حصار، بازدیدکنندگان با حیات­وحش منطقه بیش­تر آشنا می­شوند.
  •  با توجه به شمار زیاد بازدیدکنندگان از منطقه توصیه می­شود ظرفیت برد محیط­زیستی در پارک ملی برآورد شود تا سبب کاهش تخریب در سطح منطقه گردد.
  •   با توجه به تاثیر بسیار زیاد کیفیت روشنایی در ارزش­تفرجی منطقه پیشنهاد می­گردد، اصلاح کیفیت روشنایی منطقه جزء الویت­های اول ارگان­های مربوطه قرار گیرد.
  • با توجه به عبور خط لوله گاز جاسک- نکا از درون پارک ملی سرخه­حصار پیشنهاد می­شود تا ارزش­تخریب احتمالی (برآورد خسارات احتمالی) نیز صورت گیرد.

منابع

1-      امیر نژاد، حمید، 1384. تعیین ارزش­کل اقتصادی جنگل­های شمال، رساله دکترا، دانشکده جنگل­داری، دانشگاه تهران، تهران .

2-   آسافو – آجایی، جان، 1381. محیط­زیست برای غیر اقتصاددانان، ترجمه سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، 335 ص.

3-      کریم­زادگان، حسن، 1383. مبانی اقتصاد محیط­زیست، انتشارات نقش مهر، تهران، 215ص.

4-      Asheim, G.B.2000. Green national accounting: Why and How? Environment and Development, Economics, 5: 25-48.

5-   باربیر، ادوارد، 1385. اقتصاد و بوم­شناسی مرزهای نو و توسعه­پایدار، ترجمه محمد دانشور کاخکی، سیاوش دهقانیان و فرخ الدین قزلی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد .

6-      Chen, weiqi & Huasheng Hong & Yan Liu & Luoping Zhang & Xiaofeng Hou & Mark Raymond, 2004. Receation demand and economic value: An application of travel cost method for Xiamen island, China economic review 15: 398 - 406

7-      Himayatullah Khan, 2004.Demand for Eco-tourism: Estimating Recreational Benfits from the Margalla Hills National Parkin Northern Pakistan, South Asian Network for Development and­ Environmental Economics (SANDEE) , Kathmandu, Nepal.

8-      Dyack, Brenda, John Rolfe, Judith Harvey, Deborah O' Connell, Nick Abel, 2007. Valuing Resreation in the Murray: An assement of the non-market recreational values at Barmah forest and Coorong, CSIRO.

9-      Adames, Cristina, Ronaldo Sera da Motta, Ramon Arigoni Ortiz, John Reid, Cristina Ebersboach Aznar, Paulo Antonio de Almedia Sinisgalli, 2008. The use of contingent valuation for evaluating protected areas in the developing world: Economic Valuation of Morro do Diabo State Park, Atlantic Raniforest, Sao Paulo State, Brazil.

10- سعودی شهابی، سمیه، 1384. تعیین ارزش­تفرج­گاهی تالاب انزلی به روش هزینه­سفر T.C.M و برآورد ظرفیت­برد توریسم آن، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 173 ص.

11- مجابی، سیدمحمد، 1384. ارزش­گذاری اقتصادی پارک­جنگلی پردیسان و لویزان، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 211 ص.

12- لطیفی اسکویی، نگین، 1385. ارزش­گذاری اقتصادی –  تفرج­گاهی پارک جنگلی عون­بن­علی تبریز، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 138 ص.

13- پیشکاری، کتایون، 1385. ارزش­گذاری اقتصادی – تفرج­گاهی پارک جنگلی­طالقانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 174 ص.

14-  درویش­صفت، علی­اصغر، 1385. اطلس مناطق حفاظت شده ایران، سازمان حفاظت محیط­زیست ایران، تهران.

15-  Mendes, Isabel and Isabel Proenca, 2004. Measuring the Average Pe-Day Net Benfit of Nan-Consumptive Wild Life-Associated Recreation for Nantion Park: A Count-Data Travel Cost Approach, Thechnical University of Lisbon, Lisbon, Pprugal.

16- امیر نژاد، حمید، صادق خلیلیان، 1385. مجله منابع­طبیعی ایران، نشریه علمی پژوهشی دانشکده منابع­طبیعی دانشگاه تهران، جلد 59، شماره 2، 365-376 ص.

 

 



1*-(مسوول مکاتبات): کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2- کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

1- M.Sc. in Environmental Management, Department of Environment and Energy, Science & Research Branch, Islamic Azad Univercity, Tehran, Iran. *(Corresponding Author)

2- M.Sc. in Environmental Management, Department of Environment and Energy, Science & Research Branch, Islamic Azad Univercity, Tehran, Iran

[5]- Chen

[6]- Xiamen

[7]- Himayatullah Khan

[8]- Dayck

[9]- Travel Cost Method

[10]- Contingent Valuation Method

[11]- Cristina Adams

[12] Consumer Surplus

[13] سرشماری تهران در سال 1389

[14]- Simple Random Sampling

[15]- Cochran

[16]- P.Test

منابع

1-      امیر نژاد، حمید، 1384. تعیین ارزش­کل اقتصادی جنگل­های شمال، رساله دکترا، دانشکده جنگل­داری، دانشگاه تهران، تهران .

2-   آسافو – آجایی، جان، 1381. محیط­زیست برای غیر اقتصاددانان، ترجمه سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، 335 ص.

3-      کریم­زادگان، حسن، 1383. مبانی اقتصاد محیط­زیست، انتشارات نقش مهر، تهران، 215ص.

4-      Asheim, G.B.2000. Green national accounting: Why and How? Environment and Development, Economics, 5: 25-48.

5-   باربیر، ادوارد، 1385. اقتصاد و بوم­شناسی مرزهای نو و توسعه­پایدار، ترجمه محمد دانشور کاخکی، سیاوش دهقانیان و فرخ الدین قزلی، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد .

6-      Chen, weiqi & Huasheng Hong & Yan Liu & Luoping Zhang & Xiaofeng Hou & Mark Raymond, 2004. Receation demand and economic value: An application of travel cost method for Xiamen island, China economic review 15: 398 - 406

7-      Himayatullah Khan, 2004.Demand for Eco-tourism: Estimating Recreational Benfits from the Margalla Hills National Parkin Northern Pakistan, South Asian Network for Development and­ Environmental Economics (SANDEE) , Kathmandu, Nepal.

8-      Dyack, Brenda, John Rolfe, Judith Harvey, Deborah O' Connell, Nick Abel, 2007. Valuing Resreation in the Murray: An assement of the non-market recreational values at Barmah forest and Coorong, CSIRO.

9-      Adames, Cristina, Ronaldo Sera da Motta, Ramon Arigoni Ortiz, John Reid, Cristina Ebersboach Aznar, Paulo Antonio de Almedia Sinisgalli, 2008. The use of contingent valuation for evaluating protected areas in the developing world: Economic Valuation of Morro do Diabo State Park, Atlantic Raniforest, Sao Paulo State, Brazil.

10- سعودی شهابی، سمیه، 1384. تعیین ارزش­تفرج­گاهی تالاب انزلی به روش هزینه­سفر T.C.M و برآورد ظرفیت­برد توریسم آن، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 173 ص.

11- مجابی، سیدمحمد، 1384. ارزش­گذاری اقتصادی پارک­جنگلی پردیسان و لویزان، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 211 ص.

12- لطیفی اسکویی، نگین، 1385. ارزش­گذاری اقتصادی –  تفرج­گاهی پارک جنگلی عون­بن­علی تبریز، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 138 ص.

13- پیشکاری، کتایون، 1385. ارزش­گذاری اقتصادی – تفرج­گاهی پارک جنگلی­طالقانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط­زیست و انرژی، دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران، تهران، 174 ص.

14-  درویش­صفت، علی­اصغر، 1385. اطلس مناطق حفاظت شده ایران، سازمان حفاظت محیط­زیست ایران، تهران.

15-  Mendes, Isabel and Isabel Proenca, 2004. Measuring the Average Pe-Day Net Benfit of Nan-Consumptive Wild Life-Associated Recreation for Nantion Park: A Count-Data Travel Cost Approach, Thechnical University of Lisbon, Lisbon, Pprugal.

16- امیر نژاد، حمید، صادق خلیلیان، 1385. مجله منابع­طبیعی ایران، نشریه علمی پژوهشی دانشکده منابع­طبیعی دانشگاه تهران، جلد 59، شماره 2، 365-376 ص.