تحلیل پتانسیل یابی آلودگی آب زیرزمینی به روش دراستیک اصلاح شده در محیطGIS (مطالعه موردی دشت قهاوند-رزن استان همدان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه لرستان

2 گروه آبخیزداری،دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ،دانشگاه لرستان

3 گروه مهندسی آبخیزداری،دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی،دانشگاه لرستان

چکیده

زمینه و هدف : شناسایی وتحلیل آسیب پذیری سفره های آب زیرزمینی , جهت تعیین مناطقی که بیشتر در معرض منابع آلودگی کننده قراردارند به یک عنصر مهم برای مدیریت معقول منابع آبی وبرنامه ریزی کاربری اراضی تبدیل شده است.با توجه به اهمیت دشت قهاوند-رزن در شمال شرقی استان همدان در تامین آب شرب؛کشاورزی و صنعت منطقه استفاده از مدلهای شناسایی آسیب پذیری آبخوان جهت مدیریت برنامه ریزی کیفیت منابع آب این دشت ضروری است.
روش بررسی : مدل دراستیک یک ابزار و مدل کمی مدیریتی جهت ارزیابی آسیب پذیری آبخوان آب زیر زمینی بوده که شامل 7 پارامتر موثر در انتقال آلودگی به خاک است.در روش دراستیک اصلاح شده علاوه بر هفت عامل اصلی، پارامتر کاربری اراضی نیز دخالت داده شده است .این پارامترها بصورت هشت لایه درمحیط نرم افزار Arc GIS برای دشت تهیه، و پس از وزن دهی لایه ها و ترکیب رتبه های استاندارد, نقشه آسیب پذیری آبهای زیرزمینی دشت تعیین گردید.
یافته ها : بر اساس نتایج مدل محدوده شرقی و شمالغربی دشت به مقدار 40 درصد از بیشترین پتانسیل آسیب پذیری برخوردار بوده است. به منظور حصول اطمینان از دقت کارکردپارامتر ها و روش کار ،از آزمون آنالیز حساسیت پارامترهای مدل و صحت سنجی با نتایج آزمایشات نیترات منابع آبی منطقه بر روی نقشه نهایی مدل استفاده شد. که براساس آنالیز حساسیت بیشترین آسیب پذیری را لایه غیر اشباع و کمترین را لایه خاک دارد.
بحث و نتیجه گیری : نتایج این مطالعه نشان داد روش دراستیک با دقت نسبتا خوبی محدوده های بحرانی آسیب پذیری آبخوانها به آلودگی را نشان می دهد. در روش اصلاح شده این مدل در این منطقه مطالعاتی تغییر محسوسی در گسترش محدوده آسیب پذیر ایجاد نشده و فقط مقادیر شدت آسیب پذیری درمنطقه را افزایش داده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


تحلیلپتانسیل یابیآلودگیآبزیرزمینی  به روشدراستیک اصلاح شده درمحیطGIS

 (مطالعه موردی دشت قهاوند-رزناستان همدان)

علی حقی زاده*1

Haghizadeh.a@lu.ac.ir

مهدی آرتیمانی2

ناصر طهماسبی پور3

 

چکیده

زمینه و هدف : شناسایی وتحلیل آسیب پذیری سفره های آب زیرزمینی , جهت تعیین مناطقی که بیشتر در معرض منابع آلودگی کننده قراردارند به یک عنصر مهم برای مدیریت معقول منابع آبی وبرنامه ریزی کاربری اراضی تبدیل شده است.با توجه به اهمیت دشت قهاوند-رزن در شمال شرقی استان همدان در تامین آب شرب؛کشاورزی و صنعت منطقه استفاده از مدلهای شناسایی آسیب پذیری آبخوان جهت مدیریت برنامه ریزی کیفیت منابع آب این دشت ضروری است. 

روش بررسی : مدل دراستیک یک ابزار و مدل کمی مدیریتی جهت ارزیابی آسیب پذیری آبخوان آب زیر زمینی بوده که شامل 7 پارامتر موثر در انتقال آلودگی به خاک است.در روش دراستیک اصلاح شده علاوه بر هفت عامل اصلی، پارامتر کاربری اراضی نیز دخالت داده شده است .این پارامترها بصورت هشت لایه درمحیط نرم افزار Arc GIS برای دشت تهیه، و پس از وزن دهی لایه ها و ترکیب رتبه های استاندارد, نقشه آسیب پذیری آبهای زیرزمینی دشت تعیین گردید.

یافته ها : بر اساس نتایج مدل محدوده شرقی و شمال غربی دشت به مقدار 40 درصد از بیشترین پتانسیل آسیب پذیری برخوردار بوده است. به منظور حصول اطمینان از دقت کارکردپارامتر ها و روش کار ،از آزمون آنالیز حساسیت پارامترهای مدل  و صحت سنجی با نتایج آزمایشات نیترات منابع آبی منطقه بر روی نقشه نهایی مدل استفاده شد. که براساس آنالیز حساسیت بیشترین آسیب پذیری را لایه غیر اشباع  و کمترین را لایه خاک  دارد.

 

بحث و نتیجه گیری : نتایج این مطالعه نشان داد روش دراستیک با دقت نسبتا خوبی محدوده های بحرانی آسیب پذیری آبخوانها به آلودگی را نشان می دهد. در روش اصلاح شده این مدل در این منطقه مطالعاتی تغییر محسوسی در گسترش محدوده آسیب پذیر ایجاد نشده و فقط مقادیر شدت آسیب پذیری درمنطقه را افزایش داده است.   

 

 

واژه های  کلیدی :

مدل دراستیک , آسیب پذیری, پتانسیل آب های زیرزمینی, قهاوند-رزن

 

 

 

 

 

 

--------------------------------------------------------------------------------------------------

1-استادیار گروه مهندسی آبخیزداری ،دانشگاه  لرستان*(مسول مکاتبات)

2-دانشجوی ارشد مهندسی آبخیزداری،دانشگاه لرستان

3- دانشجوی ارشد مهندسی آبخیزداری،دانشگاه لرستان

 

 

 

 

Analysis of Groundwater Potential Vulnerability Using GIS Based DRASTIC-LU Model (Case Study: Ghahavand-Razan, Hamadan  Province)

 

Ali Haghizadeh*1

Haghizadeh.a@lu.ac.ir

 

Mehdi Artimani 2

Naser Thamasebipour 3

 

 

 

Abstract

 

Background and Objective: Identify and analyze of the aquifers vulnerability to determine the areas that most exposed to pollution sources is located. An important element of the management of water resources and land-use planning has become plain. Due to the importance of Ghahavand-Razan  in northeast  of Hamadan province, the province's drinking water supply, agriculture and industry use of recognized models aquifer vulnerability of the region to manage water resources plain quality planning is essential.

Methods: DRASTIC model a tools and Quantitative model to assess the vulnerability of groundwater aquifer that 7 parameter in pollution of the soil. In the modified drastic model addition to the seven main parameter, is also involved in land-use parameters. The parameters for eight-layer in Arc GIS software environment to plain procurement, and then weighting of layers and the standard rating combined , plain groundwater vulnerability map was determined.

Findings: Based on the model results that eastern and northwestern Area of plain had the greatest potential vulnerabilities more than 40 percent.  For The accuracy of performance parameters and methods, the sensitivity analysis and validation of the model with the experimental results were used water sources nitrate area on the map. Study result show that sensitivity analysis model used most vulnerable of layer unsaturated and lowest layer is soil layer.

 

Discussion & conclusion: Study results showed that Drastic method has sufficient accuracy to critical area of aquifer vulnerability to pollution shows.  In the modified model studies in this area are not, created significant change in the development vulnerable and just the vulnerability increased the intensity values in the region.

 

Keywords: DRASTIC model, Vulnerability, Groundwater, Gahavand-Razan

 

 

 

 

 

 

 

 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1-Assistant Professor, Department of Watershed Management Engineering, Lorestan University (Corresponding Author)

2-Master student, Watershed Management Engineering, Lorestan University

3-Assistant Professor, Department of Watershed Management Engineering, Lorestan University

 

 

1-مقدمه

 

 افزایش جمعیت  و نیاز به گسترش فعالیت های کشاورزی و صنعتی سهم مهمی در ایجاد و تشدید آلودگی های زیست محیطی به ویژه منابع آب دارد. یکی ازمهمترین منابع آسیب پذیر دربرابر آلودکی سفره های آب زیرزمینی است.این منابع به شکل های مختلف درمعرض آلودگی قرار دارند که تشخیص و کنترل آلودگی آنها نسبت به آبهای سطحی مشکل وپرهزینه تر است. نصراله کلانتری و همکاران در تحقیقی با عنوان بررسی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی دشت باغملک با استفاده مدل (DRASTIC) نشان دادند که علیرغم درشت دانه بودن رسوبات سطحی در بخش نسبتًا وسیعی از دشت، پتانسیل آلودگی در محدود ة وسیعی از منطقة پژوهش کم است.این موضوع با میزان نیترات موجود در آب زیرزمینی نیزمطابقت می کند(1).

 

صفر معروفی و همکاران  آسیب پذیر ی آبخوان دشت ملایر در برابر آلودگی به کمک سه مدل SINTACS و SI ،DRASTIC  رامورد تحقیق قرار دادند. بر اساس همپوشانی لایه ها دراین سه مدل،با توجه به ضریب همبستگی 81  درصدی مدل دراستیک با لایه نتیرات در این منطقه بهترین مدل برای ارزیابی آسیب پذیری آبخوان منطقه DRASTIC اصلاح شده تعیین شده است(2).جعفر احمدی و همکاران در  مطالعه ای در دشت سلفچگان-نی زار نشان دادند که در مدل دراستیک  تا قبل از وارد نمودن آلاینده(مثلا نیترات) و اصلاح پارامترهای مدل، مقادیرآسیب پذیری همبستگی بسیار کمی را با آلودگی نشان می دهند، اما پس از در نظرگرفتن غلظت نیترات موجود واصلاح پارامترهای مدل، میزان همبستگی مدل با آلودگی به طور چشم گیری افزایش یافته است(3).امیراحمدی و همکاران در تحقیقی دردشت نیشابور به کمک مدل دراستیک به این نتیجه رسیدند که بیشترین سطح تحت تاثیر آلودگی آبخوان در مناطق جنوبی و غربی دشت بوده و کلاس آلودگی پهنه مذبور باانطباق نقشه یون نیترات آب زیر زمینی دشت مورد تایید قرار گرفت(4).

  معصومه آرزومندی و همکاران در بررسی آسیب پذیری آب زیرزمینی دشت آستانه-کوچصفهان با استفاده از مدل دراستیک اصلاح شده به این نتیجه رسیدند که علاوه بر دقت بیشتر مدل اصلاح شده دراستیک نسبت به مدل اولیه با توجه به همبستگی بالای نیترات،آلودگی اراضی کشاورزی خصوصا شالی زارها عامل اصلی آسیب پذیری آب زیر زمینی است(5).عاطفه مهدوی  و همکاران در  تحقیقی در آبخوان دشت همدان- بهار بر اساس مدلهای دراستیک و منطق فازی نشان دادند که بیشترین پتانسیل آلودگی آبهای زیرزمینی دشت همدان - بهار به نیترات مربوط به حاشیه های جنوبی، غربی و شمالشرقی دشت و محدوده های با پتانسیل آلودگی خیلی کم و کم مربوط به مرکز، شمال و شرق دشت بود. همچنین هر دو روش، پتانسیل آسیب پذیری را در آبخوان دشت با دقت تقریباً یکسانی پیش بینی کردند. بر اساس تحلیل حساسیت انجام شده، مؤثرترین پارامتر بر پتانسیل آسیب پذیری، عمق تا سطح ایستابی بود(6).بلال اروجی و همکاران به کمک ارزیابی آسیب پذیری آبخوان دشت اسدآباد همدان توسط سه مدل دراستیک،SI  و دراستیک اصلاح شده به کمک نقشه کاربری اراضی، مشخص نمودند که هر سه مدل نقشه پهنه بندی آسیب پذیری آلودگی را با دقت خوبی ارائه نموده اما دراستیک اصلاح شده دقت بالاتری در ارزیابی اسیب پذیری در دشت دارد(7). 

 

برآورد آسیب پذیری آب زیر زمینی یک پروسه مهم برای شناخت شکنندگی درونی یک منطقه به خطر آلودگی است که مخاطرات آن دارای  منشاء طبیعی و یا انسانی است. مطالعات ارزیابی آسیب پذیری اغلب در مناطقی انجام می شود که تنش آبی از  زمان شروع فعالیتهای صنعتی در منطقه حاصل شده است(10)و(11) .در سالهای اخیر ارزیابی آسیب پذیری آب زیر زمینی یک ابزار پر کاربرد در برنامه ریزی و حفاظت از منابع اب زیر زمینی شده است(12)و(13)و(14).

روش های مختلفی برای بررسی و ارزیابی پتانسیل آلودگی دریک آبخوان وجود دارد که از آن جمله می توان به روش های مبتنی بر شبیه سازی، روش های آماری وروش های شاخص و هم پوشان اشاره کرد(15). روش های مختلفی برای تهیه نقشه وارزیابی پتانسیل آلودگی دریک آبخوان وجود دارد که پراستفاده ترین وشناخته ترین روش بنام شاخص DRASTIC است .دراستیک یک روش هم پوشان است که در آن، اطلاعات به دست آمده از پارامترهای مختلف به صورت تلفیقی موردتجزیه و تحلیل قرار می گیرند و سپس توسط سامانه اطلاعات جغرافیایی پردازش می گردند. مدل دراستیک توسط آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آبهای زیرزمینی ناشی از آلاینده های انتشاری طراحی شده است. این مدل براساس مفهوم وضعیت هیدروژئولوژیکی استواراست(16).این مدل بوسیله اعمال روشهای مختلف توسط بعضی از محققین همانند: Nobre  و همکاران(17) ، Remesan وهمکاران (18)،Ptahk  وهمکاران(19) ،Varb  (20) Pacheco, (21)، Saidi و همکاران (22) توسعه یافته است

 

در دنیا بررسیهای زیادی درخصوص آسیب پذیری آبخوانها با استفاده از مدلهای مختلف خصوصا دراستیک انجام شده است.آلوده شدن منابع آب زیرزمینی تهدیدی جدی دراین مناطق بوده و نیترات شایع ترین آلاینده آبهای زیرزمینی می باشد. همبستگی  فعالیتهای انسانی بر کیفیت آب زیر زمینی در محدوده آبخوان دریای مرده کشور اردن مشخص نمود که تغییر کابری اراضی باعث افزایش ریسک آلودگی آب شده است (32).در آبخوانهای طبیعی آلودگی به  نیترات وجود ندارداما با توجه به ایجاد آلودگی های حاصل از مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی در اراضی کشاورزی آلودگی از سطح به سمت آب زیر زمینی حرکت می کند(24)و(25) .

 

Singh و همکاران در سال 2015 در تحقیقی در اطراف شهر اوتارپرادش در کشور هندوستان با استفاده از مدل دارستیک و اصلاح شده آن بر اساس پارامتر انسانی( جمعیت) به این نتیجه رسیدند که  مدل DRASTICA بهتر از مدل معمولی DRASTIC در محیط شهری عمل کرده و صحت سنجی با عامل نیترات نیز این نتیجه را مورد تاکید قرار داده است(28).تاثیر انسان و عمق سطح ایستابی از پارامترهای مهم تاثیر گذار بر اسیب پذیری آب زیر زمینی به آلودگی است .محمود سادات نوری و همکاران  با بکار گیری مدل دراستیک اصلاح شده  در منطقه نوبران استان مرکزی نشان دادند که مدل اصلاح شده دراستیک پهنه بندی آسیب پذیری آلودگی آبخوان منطقه را بهتر از نوع معمولی آن ترسیم کرده و با اعتبار سنجی مدل  برآلودگی در مناطق کشاورزی صحه گذاشته و کارامدی مدل اصلاح شده نسبت به مدل اصلی تایید شده است (29). در زمان حاضر قسمت عمده ای از مصارف آب کشور در بخش های شرب و کشاورزی از منابع اب زیر زمینی خصوصا آبخوان های آزاد تامین میگردد.این در حالی است که سفره های اب زیر زمینی ازآسیب پذیری آلاینده های ناشی از فعالیت های صنعتی و کشاورزی در امان نمی باشند.در مناطق شهری این آلودگی ها از نگرانی های عمده متولیان تامین اب می باشد. در این بین شناسایی مناطق مستعد در برابر آلودگی و تامین آب  سالم و بهداشتی و بالطبع محصول سالم نیازمند مطالعه و پایش مستمر با هزینه گزاف می باشد لذا استفاده از الگو ها و مدل های کارا و شناخته شده جهت نیل به اهداف مذکور یک راه کار مفید خواهد بود.

اهمیت این پژوهش درپیش بینی ، پیشگیری وکاهش خسارات بعضا جبران ناپذیر ناشی از آلودگی، قبل از وقوع حادثه به شرح ذیل بیان می شود.

1- شناخت عوامل مهم و تاثیر گذار بر ایجاد و گسترش آلودگی  2-تعیین محدوده های بحرانی آلودگی

در این پژوهش، با اصلاح نمودن نقشه مدل دراستیک(اضافه نمودن نقشه کاربری اراضی به نقشه های هفت گانه مدل)علاوه بر شناخت وضعیت آسیب پذیری دشت قهاوند –رزن  نسبت به آلودگی، در خصوص  مؤثرترین پارامترهای تاثیر گذاربر آسیب پذیری آبخوان دشت جهت مدیریت منابع آب نیزبررسی لازم صورت میگیرد.

 

2-مواد و روشها

منطقه مورد مطالعه

محدوده مطالعاتی رزن - قهاوند با وسعت حوزه آبریز 3548 کیلومترمربع در شمال شرقی استان همدان واقع و یکی از دشتهای حوزه آبریز قره چای محسوب می گردد. سطح گسترش سفره اصلی آب زیرزمینی (آبخوان) این دشت 1709کیلومترمربع می باشد. دشت در محـدوده جـغرافیائی 48 درجه 46 دقیقه تا 49 درجه 28 دقیقه طول شرقی و 34 درجه 44 دقیقه تا 35 درجه 36 دقیقه عرض شمالی واقع گردیده است(شکل1). متوسط بارندگی سالانه 245 میلی متر، متوسط دمای سالانه 10 درجه سانتی گراد، متوسط تبخیر سالانه 1820میلی متر و متوسط رطوبت نسبی سالانه 50 درصد است.

 

 

 

شکل شماره(1):موقعیت جغرافیایی منطقه مطالعاتی در ایران

Figure 1: Geographical location of study area in Iran

 

دراین حوزه چهار رودخانه اصلی خمیگان، زهتران، قوری چای و شراء وجوددارد که عمدتا جریان آب درآنها فصلی می باشدضمنا متوسط سالانه حجم آب ورودی به منطقه قهاوند از محدوده بالادست آن (کمیجان) وبراساس آمار ایستگاه هیدومتری جوشیروان برابر85/183 میلیون مترمکعب برآورد گردیده است. از لحاظ زمین شناسی ارتفاعات محدوده مطالعاتی رزن - قهاوند درسمت شمال بیشتر ازجنس سنگهای آتشفشانی و دگرگونی در سمت شمال شرق لایه های آهکی، مارنی، کنگلومرایی و ماسه سنگی مربوط به الیگومیوسن، در سمت شرق رسوبات شیل وماسه سنگ و در سمت غرب بیشتراز جنس توده های آذرین دیوریتی و گرانیتی هستنددر نیمه جنوبی جنس ارتفاعات شامل رسوبات ژوراسیک با جنس ماسه سنگ، شیل همراه با آهکهای، اسلیت و مارن می باشد. در دامنه کلیه ارتفاعات آبرفت های قدیم وجوان دوران چهارم وجود دارد که حاصل تخریب ارتفاعات اطراف می باشد.

 

روش کار ومدل

 

مدل دراستیک را سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده امریکا برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آب های زیرزمینی ناشی از آلاینده های انتشاری طراحی کرده است . این مدل بر اساس مفهوم وضعیت هیدروژئولوژیکی استوار است . وضعیت هیدروژئولوژیکی در حقیقت توصیف کننده ترکیبی از تمام عوامل زمین شناسی و هیدرولوژیکی است که حرکت آب های زیرزمینی را در ورود، درون و خروج از سیستم در یک ناحیه تحت تأثیر قرار داده و کنترل میکند.

هفت پارامتر به کار رفته در این مدل شامل  عمق سطح ایستابی ، تغذیه خالص ، محیط سفرة آبدار ، محیط خاک ، توپوگرافی ، تأثیرمحیط غیراشباع  و هدایت هیدرولیکی سفرة آبدار بوده که برای حالت اصلاح شده مدل از لایه کاربری اراضی نیز استفاده می شود. برای اجرای این مدل ابتدا اطلاعات لازم (نقشه و داده ها ) در ارتباط با 8 پارامتر از منابع مختلف تولید اطلاعات (شرکت آب منطقه ای و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان)جمع آوری شدند. تعداد چاههای مورد استفاده در مدل شامل 87 چاه مشاهداتی و پیزومتری شرکت آب منطقه ای بوده که از55 چاه جهت واسنجی مدل استفاده شده است. فرمت نقشه ها درکلیه لایه های اطلاعاتی ازنوع رستری در سیستم  UTM (زون شماره 39)، سطح مبنا WGS1984 می باشد. پس ازتحلیل مکانی  داده ها ، تبدیل داده ها به نقشه صورت گرفته که از آن جمله می توان به توابع آنالیز توپولوژیکی مانند برش (Clip)،ادغام کردن Merge))، روی هم گذاری(Overlay) و توابع تحلیلی سطوح مانند استخراج شیب از مدل رقومی ارتفاع اشاره نمود. به منظور اجرای مدل دراستیک پس از آماده سازی نقشه ها، جهت ترکیب و تلفیق لایه ها از روابط همپوشانی درمحیط ARC-MAP  با استفاده از وزن دهی لایه ها براساس جداول استاندارد انجام و تلفیق لازم بر اساس فرمول شماره 2 اعمال شده است.میزان پتانسیل آلودگی در این روش بر اساس شاخص دراستیک سنجیده می شود که از رتبه ها و وزن های اختصاص یافته به پارامترهای مدل به دست می آید. معادله تعیین شاخص برای مدل اصلاح  شده بصورت رابطه شماره یک می باشد. 

 

رابطه شماره (1)                                                                                                                                      15V=n=18(Wi×Ri)">

V مقدار نهایی شاخص دراستیک، Wi وزن پارامتر و Ri رتبه پارامترضرایب این روش با توجه به ویژگی های منطقه مورد مطالعه می تواند تغییر کند. در جدول شماره (1) عوامل و ضرایب مدل دراستیک در حالت اصلاح شده نشان داده شده است.

 

 

شکل شماره(2):فلوچارت مراحل انجام کار در مدل

Figure 2: Flowchart showing the methodology adopted in model

 

 

      DRASTIC_LU Index = Dr * Dw + Rr *Rw+ Ar *Aw + Sr *Sw + Tr *Tr + I * Iw +Kr *Kw+LUr*Luw

  رابطه شماره (2)                                                 

 

در رابطه بالا، حروف بزرگ نشان دهنده نام لایه، اندیس w وزن لایه و اندیس r رتبه مربوط به هرکدام از پارامترهای مدل دراستیک  می باشد. حداقل ممکن برای شاخص دراستیک با استفاده از این پارامترها برابر28 و حداکثر آن برابر 280 می باشد(جدول2). شکل شماره 2 تصویری شماتیک از نحوه محاسبه شاخص دراستیک را نشان می دهد.

جدول شماره(1): وزن اصلی پارامترهای  مدل دراستیک

 Table 1: Assigned weight for DRASTIC parameters

لابه ها

وزن اصلی

عمق سطح ایستابی(D)

5

شبکه تغذیه(R)

4

محیط آبخوان(Aاشباع)

3

محیط خاک(S)

2

توپوگرافی(T)

1

منطقه غیراشباع(I)

5

هدایت هیدرولیکی(K)

3

کاربری اراضی(LU)

5

 

 

جدول شماره(2):طبقه بندی شاخص مدل

Table 2: Index Model Classification

شاخص

پتانسیل آلودگی

شاخص 

پتانسیل آلودگی

79>

بدون خطر

140-159

متوسط تا زیاد

99-80

خیلی کم

179-160

زیاد

119-100

کم

199-180

خیلی زیاد

139-120

کم تا متوسط

199<

کاملآ مستعد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پارامتر های مدل

1- عمق آب زیرزمینی

عمق تا سطح ایستابی همراه با خصوصیات منطقه غیر اشباع، زمان حرکت آلاینده های جامد یا مایع که توسط آب انتقال داده میشوند و زمان فرآیند رقیق شدگی آلاینده ها در منطقه غیراشباع را تحت تاثیر قرار می دهد. برای تهیه لایه عمق از داده های سطح آب 55 حلقه چاه پیزمتر دشت قهاوند-رزن در اردیبهشت ماه سال 1391 استفاده شد. سپس لایه عمق تا سطح ایستابی با توجه به رتبه های مربوط به مدل دراستیک تهیه گردید. این لایه براساس روش درون یابی IDW استخراج گردید(شکلa -3). 

2- محیط خاک

محیط خاک، تاثیر بسیارمهمی در تغذیه دارد و ازاین رو بر چگونگی حرکت آلاینده ها موثر است. مدل دراستیک از بافت خاک بعنوان عامل موثر در انتقال آلاینده ها از سطح به زون غیر اشباع استفاده می شود. برای تهیه لایه خاک از نقشه خاک منطقه با مقیاس 50000:1 استفاده شد. براساس جنس و نوع خاک بدست آمده ازنقشه خاک مربوطه ، پس از رتبه دهی براساس مدل دراستیک وزن دهی گردید.

3- توپوگرافی

توپوگرافی بصورت پهنه شیب سطح زمین و تغییرات آن عامل کنترل کننده ای در نفوذ آلاینده ها و تشکیل رواناب به شمار می رود. هرچقدر شیب سطح زمین بیشترباشد، زمان ماندگاری آلاینده ها بر روی سطح زمین کمتر و در نتیجه پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی کمتر خواهد بودوبالعکس.  برای تهیه لایه توپوگرافی ابتدا مدل رقومی ارتفاعی منطقه براساس نقشه های 1:25000 تهیه و سپس شیب منطقه در محیط نرم افزار ArcGIS.10.3استخراج گردید (شکلa-3).

4- جنس محیط غیر اشباع

منطقه غیر اشباع به ناحیه حدفاصل سطح ایستابی تا سطح خاک اطلاق می گردد که غیر اشباع بوده و یا بطور ناپیوسته اشباع می گردد. برای تهیه نقشه محیط غیر اشباع از لاگ چاه های اکتشافی و بهره برداری منطقه که توسط شرکت آب منطقه ای استان همدان بدست آمده است. بطوریکه جنس محیط غیر اشباع منطقه بیشتر از جنس رس ،گراول با شن و ماسه تشکیل شده است.

5- جنس محیط آبخوان(اشباع)

محیط آبخوان شامل فضاهای خالی و شکستگی هایی است که آب را در خود نگه داشته و عبور می دهند. محیط آبخوان و مواد تشکیل دهنده آن چگونگی روند جریان حاکم برسیستم آب زیرزمینی در آبخوان را مشخص می کند. برای تهیه لایه محیط آبخوان از لاگ 55 حلقه چاه پیزو متر و اکتشافی موجود در منطقه مورد مطالعه استفاده گردید. بطورکلی سفره آب زیرزمینی دشت قهاوند-رزن عمدتا از رسوبات ماسه ای، رسی و گراول همراه با تناوبی از کنگولومرا و آهک می باشد.

6- هدایت هیدرولیکی

هدایت هیدرولیکی به توانایی انتقال آب در مواد تشکیل دهنده لایه آبدار اطلاق میگردد. که بستگی به درصد فضاهای مرتبط بهم در لایه آبدار(تخلل موثر) دارد. نقشه هم قابلیت انتقال آبخوان با توجه به داده های قابلیت انتقال چاه های اکتشافی منطقه تهیه گردیدو سپس با توجه به جدول مربوطه رتبه بندی آن صورت میگیرد  .

7- تغذیه خالص

یکی از راههای اصلی انتقال آلاینده ها به آب زیرزمینی، تغذیه است. بارش منبع اولیه آب زیرزمینی است برای تهیه لایه تغذیه از روش پیسکوپو استفاده شد(21).برای بدست آوردن لایه تغذیه خالص، نقشه شیب و نقشه رتبه بندی نفوذپذیری خاک منطقه به همراه رتبه بندی بارش که با استفاده از داده های نقشه تیسن بارندگی متوسط سالانه ایستگاه های منطقه، همپوشانی شدند و مقدار تغذیه از معادله زیر محاسبه شد:

 

رابطه شماره(3)                                         نفوذپذیری خاک + درصدشیب + مقداربارندگی = مقدارتغذیه

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره(3): مقدار تغذیهخالص (21)

Table(3): Net recharge (21)

شیب(٪)

 

 

بارندگی(mm)

 

نفوذپذیری خاک

 

 

میزان تغذیه

 

بازه

 

رتبه

بازه

رتبه

بازه

رتبه

 

بازه

رتبه

>18

 

1

<500

1

خیلی کم

1

 

5-3

1

18-12

 

2

700-500

2

کم

2

 

7-5

3

12-6

 

3

850-700

3

متوسط

3

 

9-7

5

6-2

 

4

>850

4

متوسط تا زیاد

4

 

11-9

8

2-0

 

5

 

 

زیاد

5

 

14-11

10

                     

 

8-کاربری اراضی

نقشه کاربری اراضی درتهیه نقشه پتانسیل یابی آلودگی کاربرد داشته و برای منطقه مطالعاتی در کاربری شهری، پسابهای کارخانجات صنعتی، فاضلاب و پسماند مناطق شهری و برای کاربری روستایی کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات نباتی از مهمترین عوامل تاثیرگذار برافزایش آلودگی منابع آبی می باشند. طبق مطالعات  مختلف رتبه این پارامتر مدل برابر 5 و سایر امتیازات وزنی این پارامتر طبق جدول شماره4 قابل حصول می باشد(27)و(8)و(30).

 

(27)جدول شماره(4): محدوده رتبه کاربری اراضی    

Land use category

Ratings

Urban and industrial

10

Rural and industrial

9

Rural and agriculture

8

Table 4 Land use categories ratings (27)

 

شکل شماره (3-a): نقشه های عوامل دراستیک اصلاح شده در منطقه مورد مطالعه

 

Figure (3-a) The Four maps of corresponding DRASTICLU parameters in the investigated area 

 

شکل شماره (3-b): نقشه های عوامل دراستیک اصلاح شده در منطقه مورد مطالعه

Figure ( 3-b). The four maps of corresponding DRASTICLU parameters in the investigated area

 

3-نتایج

 

در این پژوهش ابتدا ضریب همبستگی بین پارامتر های مدل دراستیک محاسبه شد که طبق نتایج آزمون همبستگی یک رابط قوی بین لایه اشباع و هدایت هیدرولیکی و همچنین بین لایه خشک و عمق سطح ایستابی وجود دارد که بدیل تاثیر مستقیم این پارامترها با یکدیگر میباشد. در این بین بعضی از پارامترها همبستگی منفی وجود دارد که نشان دهنده افزایش یکی در مقابل کاهش پارامتر دیگر است.  برای ارزیابی مدل و کسب اطلاعات ارزشمند از اثرات مقادیر رتبه و وزن اختصاص یافته به پارامترهای ورودی مدل دراستیک و عکس العمل مدل به تغییرات اعمالی انجام آنالیز حساسیت کمک شایانی به ارزیابی حساسیت هر پارامتر مدل می کند. به دو روش کلی حذف لایه ها و آنالیز حساسیت پارامتر واحد برای ارزیابی حساسیت پارامترهای مدل محاسبه گردید.

 

آنالیز حساسیت پارامتر واحد

به منظور محاسبه حساسیت ابتدا شاخص دراستیک با تلفیق هفت لایه براورد شده  (v)سپس وزن واقعی یا موثر هر پارامتر با استفاده از رابطه شماره 4 بدست آمده است. 

                   رابطه شماره(4):W=(PrPw/V)*100                                                                                                                           

 در آنW وزن موثرهر پارامتر وPr وPw نیز وزن و نرخ مربوط به آن پارامتر است. جدول شماره 7 نتایج آماری مربوط به وزن موثر و نظری هر پارامتر طبق روش انالیزحساسیت پارامتر واحد ارائه شده است. طبق جدول نتایج بیشترین وزن واقعی مربوط به لایه محیط غیر اشباع و سطح آب و کمترین مربوط به لایه توپوگرافی و خاک می باشد که با مقادیر وزن نظری مربوط به هر پارامتر مدل همخوانی دارد.

 

آنالیز حساسیت به حذف لایه ها

این روش آنالیز توسط مانسون و سابودا طبق رابطه زیر بیان شد

رابطه شماره(5):  S=((V/N-V/n)/V)*100                                                                                                                    

که در این رابطه S میزان حساسیت، V وv به ترتیب شاخص آسیب پذیری تغییر نیافته و تغییر یافته وNوn نیز به ترتیب تعداد لایه های مورد استفاده برای مقادیر VوV است .در این روش با حذف تک تک لایه ها میزان حساسیت شاخص آسیب پذیری مدل به هر لایه به دست می آید. برطبق نتایج این روش (جدول شماره 6)بیشترین تغییرات شاخص مدل به ترتیب با حذف لایه  عمق سطح آب و محیط غیر اشباع  به دست می آید. همچنین حذف لایه های خاک و محیط اشباع کمترین حساسیت را نسبت به آسیب پذیری آبخوان دارند . نتایج نشان می دهد وزن های نسبت داده شده به لایه های مدل تا حد نسبتا خوبی از صحت لازم برخودار بوده که در ادامه با صحت سنجی با لایه هم نیترات منطقه مجددا بررسی می شود.

صحتسنجیمدل

برای بررسی همبستگی نتایج  مدل دراستیک از  نتایج اندازه گیری 25 نمونه داده های نیترات از منابع آبی دشت قهاوند رزن مربوط به سال 1391  استفاده شد.. با توجه به نرمال بودن توزیع آماری نمونه ها  از ضریب همبستگی پیرسون برای داده ها استفاده شده است. طبق نتایج آزمون  ضریب همبستگی آسیب پذیری مدل دراستیک  با لایه نیترات در سطح معنی داری 1 درصد برابر 7/0 می باشد که همبستگی نسبتاً بالایی را نشان میدهند و می توان صحت نتایج به دست آمده از مدل را تا حدود زیادی تأئید نمود.

 

جدول(5)غلظت نیترات (میل گرم در لیتر) منابع آبی منطقه

Table (5) Nitrate concentrations (Mg/liter ) of  Area water resources

 

 

 

شماره چاه

 

 

میزان نیترات

 

 

شماره چاه

 

 

میزان نیترات

 

شماره چاه

 

میزان تیترات

 

شماره چاه

 

میزان نیترات

 

شماره چاه

 

 

میزان نیترات

1

21/2

6

88/11

11

53/18

16

12/21

21

23/49

2

12/10

7

11

12

60/21

17

80/19

22

53/14

3

90/0

8

72/16

13

14/14

18

82/20

23

5/26

4

11/14

9

33/23

14

52/25

19

36/21

24

14/21

5

11

10

04/18

15

61/17

20

60/36

25

23

 

جدول شماره (6) آنالیز حساسیت با حذف لایه ها

                                                                Table (6) Sensitivity analysis by Layers deleting

لایه حذف شده

تغییرات شاخص  (درصد)

 حداقل        حداکثر      متوسط     انحراف معیار

عمق آب زیر زمینی

0

31/5

65/2

71/1

تغذیه

       0

09/3

55/1

12/1

محیط آبخوان

0

21/2

11/1

82/0

خاک

24/0

93/2

65/1

82/0

توپوگرافی

90/0

05/3

95/1

12/1

محیط غیر اشباع

0

08/4

04/2

41/1

هدایت هیدرولیکی

02/0

28/3

5/1

12/1

 

 

 

جدول شماره (7) آنالیز حساسیت پارامتر واحد برای مدل دراستیک اصلاح شده

 

   Table (7) sensitivity analysis of unit parameter for modified DRASTIC model

لایه

وزن

مدل نظری(وزن)

وزن موثر (درصد)

حداقل  حداکثر  متوسط   انحراف معیار

عمق آب زیر زمینی

5

83/17

02/3

94/29

15/16

90/7

تغذیه

4

28/14

47/2

88/23

84/13

79/5

محیط آبخوان

3

71/10

85/6

85/19

52/12

03/4

خاک

2

11/7

87/2

06/8

5

2

توپوگرافی

1

52/3

06/1

43/5

3

41/1

محیط غیر اشباع

5

83/17

06/8

66/26

17

47/5

هدایت هیدرولیکی

3

71/10

50/1

37/14

51/7

03/4

کاربری اراضی

5

83/17

95/18

36

55/26

28/5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (8) آنالیز حساسیت پارامتر واحد

Table 8 Sensitivity analysis of unit parameters

 

لایه

وزن

مدل نظری(وزن)

وزن موثر (درصد)

حداقل

حداکثر

متوسط

انحراف معیار

عمق آب زیر زمینی

5

73/21

42/4

37/39

22

45/10

تغذیه

4

39/17

28/3

03/34

35/20

24/8

محیط آبخوان

3

04/13

89/8

12/28

6/17

93/5

خاک

2

69/8

55/3

51/12

50/7

87/2

توپوگرافی

1

34/4

45/1

86/7

4

2

محیط غیر اشباع

5

73/21

27/10

36/36

08/22

35/7

هدایت هیدرولیکی

3

04/13

88/1

89/18

52/9

18/5

                 

 

 

جدول شماره (9) ضریب همبستگی لایه ها

Table (9) correlation coefficientof layers

لایه های مدل

ضریب همبستگی

سطح معنی داری

محیط غیر اشباع

41/0

پنج درصد

محیط آبخوان

26/0-

-

عمق سطح ایستابی

65/0

یک درصد

محیط خاک

13/0-

-

هدایت هیدرولیکی

25/0-

-

توپوگرافی

12/0-

-

تغذیه

85/0-

-

کاربری اراضی

2/0-

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای شناسایی پارامترهای مؤثر روی آسیب پذیری و بهینه سازی مدل آبخوان دشت قهاوند-رزن، ضریب همبستگی بین لایه های مدل با لایه نیترات محاسبه شد. نتایج موجود در جدول شماره 9 نشان می دهد پارامترهای محیط غیر اشباع و عمق سطح ایستابی بیشترین همبستگی را  با لایه نیترات دارد. همچنین منفی بودن ضریب همبستگی لایه نیترات با لایه محیط خاک در مدل نشان دهنده نبود رابطه مستقیم بین این لایه با آسیب پذیری آبخوان میباشد.

 

 

 

 

 

شکل شماره (4): نقشه های  نهایی مدل دراستیک و دراستیک اصلاح شده دشت قهاوند-رزن،استان همدان

 

Figure( 4). DRASTIC &DRASTIC-LU maps of Ghahavand-Razan, Hamadan Province

 

 

بحث

با توجه به روش اجرای مدل و بر اساس  رابط شماره2 و نقشه آسیب پذیری دشت قهاوند –رزن شاخص مدل بین 80 تا 171 محاسبه گردید و برای درک بهتر طبق جدول شماره 2 به کلاسهای مناسب آسیب پذیری تقسیم بندی گردید.طبق جدول استاندارد مدل این دشت در 5 طبقه آسیب پذیری کم تا زیاد قرار گرفته است.  پس از محاسبه و طبقه بندی شاخص مدل می توان گفت که کدام محدوده دشت  دارای پتانسیل خطر آلودگی است. بدین صورت که هرچه شاخص بزرگتر باشد خطر آلودگی بیش تر است.بر اساس نقشه تولیدی آسیب پذیری دشت قهاوند-رزن، مناطق مستعد پتانسیل آلودگی زیاد در اراضی با دانه بندی شن و گراول و عمق آب زیر زمینی کم بوده که عمدتا در محدوده زمین های کشاورزی منطقه قرار دارند.همچنین پتانسیل آلودگی کم در دشت عمدتا متاثر از پایین بودن سطح ایستابی می باشد.این نتایج با تحقیق خسروی و همکاران مطابقت دارد(8).

 

باید به این نکته توجه داشت که شاخص دراستیک یک ابزارارزیابی  نسبی است و قابلیت ارزیابی مطلق را ندارد. بنابراین  نقشه پهنه بندی مناطق آسیب پذیرآبخوان در یک دشت میزان پتانسیل احتمالی به آلودگی در آبخوان دشت را نمایش می دهد. بدین معنی که ممکن است در یک منطقه میزان آسیب پذیری به آلودگی طبق نقشه تولیدی مدل کم باشد ولی به دلیل وجود و گسترش آلایندها سفره آب زیر زمینی منطقه آلوده باشد و بالعکس در نقشه با پتانسیل آلودگی بالا بدلیل عدم وجود منابع آلوده کننده سفره اب زیر زمینی هیچگونه آلودگی نداشته باشد.

از آن جا که دراین روش، حداکثر پتانسیل آلودگی در بخش های شمالی غربی و قسمتی ازشرق منطقة پژوهش، بدست آمده و در این بخش ها رسوبات موجود درمحیط غیراشباع نسبت به قسمتهای دیگر عمدتًا بافت درشت دانه تر داشته و سطح آب زیر زمینی در این منطقه نیز کم است درنتیجه پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی در این محدوده افزایش یافته است.همچنین در خصوص لایه عمق سطح ایستابی و لایه غیر اشباع، نتایج مزبور توسط آنالیز حساسیت  بررسی شده است.

مهم ترین منبع آلوده کننده احتمالی آب زیرزمینی نیترات حاصل از فروشست این کودهاوسموم دفع آفات نباتی از سطح خاک می باشد. با توجه به استاندارد مجازنیترات(حد مجاز نیترات درآب شرب 45-50  میلی گرم بر لیتربراساس توصیه سازمان محیط زیست جهانی GOD) نیترات اندازه گیری شده درسال 91 در چاههای برداشت آب در سطح منطقه مطالعاتی نشان می دهد خطری از لحاظ نیترات متوجه آب زیرزمینی دشت نیست . حداکثر غلظت نیترات در بخش شرقی منطقة مورد بررسی(عمدتا در اراضی کشاورزی) مشاهده شده است،که با نتایج خسروی و همکاران در دشت دهگلان استان کردستان،(8) امیری و همکاران در دشت خاتون آباد کرمان(9)، امیر احمدی و همکاران در دشت نیشابور،کلانتری و همکاران در دشت باغملک استان خوزستان(4) ،  Neshat و همکاران در دشت غربی کرمان مطابقت  دارد. محدوده های حداکثر غلظت نیترات در چاه های منطقه با نتایج موقعیت مناطق آسیب پذیر در این دشت همخوانی دارد)26).

 

4-نتیجه گیری

مدل در استیک یک ابزار و مدل کمی مدیریتی جهت ارزیابی آسیب پذیری آبخوان آب زیر زمینی بوده که شامل 7 پارامتر موثر در انتقال آلودگی به خاک مانند ( عمق سطح ایستابی, تغذیه خالص, محیط خاک, توپوگرافی, تاثیر محیط آبخوان ,لایه غیراشباع و هدایت هیدرولیکی ) است. در روش دراستیک اصلاح شده پارامتر کاربری اراضی نیز دخالت داده شده است. این پارامترها بصورت هشت لایه درمحیط نرم افزار Arc GIS برای دشت تهیه، و پس از وزن دهی لایه هاو ترکیب رتبه های استاندارد, شاخص مدل ونقشه آسیب پذیری آبهای زیرزمینی تعیین گردید.نتایج حاصله ازبرآورد مقادیر شاخص روش دراستیک در دشت بین 80 تا 171 و نقشه آسیب پذیری نهایی مدل بیا نگر گسترش پتانسیل کم تا متوسط آلودگی احتمالی در قسمتهای مرکزی منطقه بوده و با اعمال نقشه کاربری اراضی (مدل دراستیک اصلاح شده) گسترش پتانسیل آلودگی تغییر یافته و شدت آسیب پذیری در محدوده 120  تا 216  در حد متوسط تا زیاد به سمت شرق و شمال غربی حوزه تمایل پیدا نمودهاست. در این قسمت با میزان نیترات اندازه گیری شده درچاه های بهره برداری نیز مطابقت می کند. از نظر وسعت در مدل دراستیک می توان گفت حدود 4/1  درصد از منطقه مطالعاتی در محدوده پتانسیل آلودگی خیلی کم، 4/14 آسیب پذیری کم، 3/33 در محدوده آسیب پذیری کم تا متوسط، 1/42درصد در محدوده آسیب پذیری متوسط تا زیاد و 8/8 در محدود زیاد قرار دارد.در مدل دراستیک اصلاح شده پتانسیل آسیب پذیری آبخوان دشت از نظر وسعت در حدود 8/8 درصد باآسیب پذیری کم تا متوسط، 43.8درصدآسیب پذیری متوسط تا زیاد، 1/32 درصدآسیب پذیری زیاد، 8/13درصدآسیب پذیری خیلی زیاد و3/1 درصد کاملا مستعد آلودگی برآورد شده است. در این مقاله پشنهادات زیر را میتوان مطرح نمود

 

- با همه محاسن مدل در پتانسیل یابی آسیب پذیری آبخوان، این مدل اطلاعات دقیقی از نوع آلودگی و میزان آن ارائه ننموده وجایگزینی برای مطالعات نمی باشد. لذا بعنوان یک ابزار اولیه برای طرحهای توسعه ای منطقه مطالعاتی می تواند مدنظر قرار گیرد.

-پیشنهاد می شود از روشهای دیگری نظیر GODS ،AVI ،SINTACSو SI  به عنوان روش هایی استاندارد برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی درمنطقه مطالعاتی استفاده شود تاروش دراستیک اصلاح شده ارزیابی شده و زمینه حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی فراهم شود. 3- پیشنهاد می شود سازمان جهاد کشاورزی در مناطق با آسیب پذیری بالا مدیریت لازم در مصرف کودهای شیمیایی وسموم دفع آفات نباتی و اصلاح کاربری اراضی بعمل آورده تا از هزینه هنگفت آتی برای احیاءکمی و کیفی آبخوان منطقه جلوگیری شود.

- پیشنهاد می گردد شرکت آب منطقه ای و شرکت آب و فاضلاب  استان همدان نسبت به بررسی وکنترل آلودگی های احتمالی در منطقه همزمان با برنامه تعادل بخشی دشت  برای مدیریت کیفی، جهت کنترل و پیش گیری از آلودگی منابع آب محدوده مطالعاتی تمهیدات لازم را بعمل آورند.

 

تشکر و قدردانی

نویسندگان از دفتر مطالعات شرکت آب منطقه ای ، شرکت آب و فاضلاب روستایی و مرکز بهداشت استان همدان که  نهایت همکاری در انجام این تحقیق را داشته اند ،خصوصا جناب آقای مهندس صفری کمیل ، یعقوبی و سلگی  کمال تشکر را دارند.

 

 

منابع  

  1. کلانتری، محمد و همکاران ، « بررسی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی دشت باغملک با استفاده از روش AVI  و مدلهای DRASTICو  GOD در محیط  GIS «، مجله زمین شناسی مهندسی، پاییز و زمستان 1386، جلد دوم، شماره 2.
  2. معروفی ، صفر و همکاران ، « ارزیابی آسیب پذیری آبخوان دشت ملایر با استفاده، از مدلهای DRASTIC،SI  وSINTACS «، مجله پژوهش های حفاظت آب و خاک، سال 1391، جلد نوزدهم، شماره 3.
  3. احمدی ، جعفر و همکاران، «تعیین آسیب پذیری آب خوان با استفاده از مدل دراستیک و اعمال آنالیز حساسیت تک پارامتری و حذفی (مطالعه موردی: دشت سلفچگان- نی زار) ، مجله پژوهش های حفاظت آب و خاک، سال 1392، جلد بیستم، شماره 3.
  4. امیراحمدی، ابوالقاسم و همکاران ، « بررسی آسیب پذیری آبخوان دشت نیشابور با استفاده از روش  دراستیک در محیط GIS «، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، تابستان 1392، شماره ششم.
  5. آرزومندی، معصومه و همکاران، «ارزیابی آسیب پذیری آب زیر زمینی دشت آستانه-کوچصفهان با استفاده از روش دراستیک در محیط  GIS «، نشریه آبیاری و زهکشی ایران، فروردین - اردیبهشت 1394، جلد نهم، شماره 1.
  6. مهدوی، عاطفه و همکاران ، « تعیین پتانسیل آسیب آبخوان بر اساس مدل های دراستیک و منطق فازی (مطالعه موردی: دشت همدان- بهار «(، نشریه دانش آب و خاک ، بهارو تابستان 1395، سال سوم، شماره پنجم.
  7. اروجی، بلال و همکاران ، « ارزیابی آسیب پذیری آب زیرزمینی آبخوان دشت اسدآباد همدان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی «، فصلنامه علوم محیطی، بهار 1395، دوره چهارم، شماره یک.
  8. خسروی و همکاران ، « ارزیابی آسیب پذیری آب زیرزمینی با استفاده از روش  دراستیک در محیط GIS:منطقه مورد مطالعه دشت دهگلان کردستان«، پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، بهارو تابستان 1391، سال سوم، شماره پنجم.

 

  1. امیری، وهاب و همکاران ، « ارزیابی پتانسیل آلودگی و آنالیز حساسیت آب زیرزمینی در ابخوان خاتون آباد با استفاده از روش  دراستیک در محیط GIS «، مجله زمین شناسی کاربردی پیشرفته، تابستان 1392، شماره هشتم.

 

  1. Khan MMA, Umar R, Lateh H (2010) Assessment of aquifer vulnerability in parts of Indo Gangetic plain, India. Int J Phys Sci 5(1):1711–1720
  2. Mendoza JA, Barmen G (2006) Assessment of groundwater vulnerability in the Rio Artiguas basin, Nicaragua. Environ Geol 50:569–580
  3. Qinghai G, Yanxin W, Xubo G, Teng M (2007) A new model (DRARCH) for assessing groundwater vulnerability to arsenic contamination at basin scale: a case study in Taiyuan basin, northern China. Environ Geol 52:923–932
  4. Vias JM, Andreo B, Perles MJ, Carrasco F (2005) A comparative study of four schemes for groundwater vulnerability mapping in a diffuse flow carbonate aquifer under Mediterranean climatic conditions. Environ Geol 47:586–595
  5. Gogu RC, Dassargues A (2000) Current trends and future challenges in groundwater vulnerability assessment using Overlay and Index methods. Environ Geol 39(6):549–559
  6. Almasri, M. N., 2008. Assessment of intrinsic vulnerability to contamination for Gaza Coastal aquifer. Palestine, J. Environ. Manag., Vol. 88: 577-593.
  7. Aller L, Bennett T, Lehr JH, Petty RJ (1987) DRASTIC: a standardized system for evaluating groundwater pollution potential using hydrogeologic settings. US EPA/600/2-85/018
  8. Nobre R, Rotunno Filho O, Mansur W, Nobre M, Cosenza C. Groundwater vulnerability and risk mapping using GIS, modeling and a fuzzy logic tool. Journal of Contaminant Hydrology. 2007;94(3):277-92.
  1. Remesan, R., & Panda, R. (2008). Groundwater vulnerability assessment, risk mapping, and nitrate evaluation in a small agricultural watershed: using the DRASTIC model and GIS. Environmental Quality Management, 17(4), 53-75.
  2. Pathak, D. R., & Hiratsuka, A. (2011). An integrated GIS based fuzzy pattern recognition model to compute groundwater vulnerability index for decision making. Journal of Hydro-Environment Research, 5(1), 63-77.
  3. Vrba J, Zaporozec A (1994) Guidebook on mapping groundwater vulnerability. Int Contrib Hydrogeol 16:129
  4. Pacheco, F. A., & Fernandes, L. F. S. (2013). The multivariate statistical structure of DRASTIC model. Journal of Hydrology, 476, 442-459.
  5. Saidi, S., Bouri, S., Dhia, H. B., & Anselme, B. (2011). Assessment of groundwater risk using intrinsic vulnerability and hazard mapping: application to Souassi aquifer, Tunisian Sahel. Agricultural Water Management, 98(10), 1671-1682.
  6. Alam, F., Umar, R., Ahmed, S., & Dar, F. A. (2014). A new model (DRASTIC-LU) for evaluating groundwater vulnerability in parts of central Ganga Plain, India. Arabian Journal of Geosciences, 7(3), 927-937.
  7. Al-Hanbali, A., & Kondoh, A. (2008). Groundwater vulnerability assessment and evaluation of human activity impact (HAI) within the Dead Sea groundwater basin, Jordan. Hydrogeology Journal, 16(3), 499-510.
    1. Hussain, M. S., Javadi, A. A., Ahangar-Asr, A., & Farmani, R. (2015). A surrogate model for simulation–optimization of aquifer systems subjected to seawater intrusion. Journal of Hydrology, 523, 542-554.
    2. Neshat, A., Pradhan, B., Pirasteh, S., & Shafri, H. Z. M. (2014). Estimating groundwater vulnerability to pollution using a modified DRASTIC model in the Kerman agricultural area, Iran. Environmental Earth Sciences, 71(7), 3119-313
    3. Singh, A. (2015). Managing the environmental problem of seawater intrusion in coastal aquifers through simulation–optimization modeling. Ecological Indicators, 48, 498-504.
    4. Sadat-Noori, Mahmood., Ebrahimi, Kumars.,2016. using a modified DRASTIC model, Springer International Publishing Switzerland, Environ Monit Assess (2016) 188:19
    5. Umar R, Ahmed I, Alam F (2009) Mapping groundwater vulnerable zones using modified DRASTIC approach of an alluvial aquifer in parts of Central Ganga Plain, Western Uttar Pradesh. J Geol Soc India 73:193–201
  1. Hussain MH, Singhal DC, Joshi H, Kumar S (2006) Assessment of groundwater vulnerability in tropical alluvial interfluves, India. Bhu-Jal News No.1–4: pp 31–43